Khi bước lên chiếc xe ngựa tuyến Slumgullion, tôi nhận ra đó là một đêm tối trời, một con đường vắng vẻ, và tôi là hành khách duy nhất. Xin thú thực với bạn đọc rằng tôi chẳng hề có dụng ý đen tối nào khi đưa ra lời khẳng định ấy. Một bề dày đọc sách giải trí đã sớm cảnh báo tôi rằng mọi độc giả từng trải đều có quyền mong đợi điều gì từ một lời mở đầu như thế. Tên người kể chuyện nào cố tình thách thức Vận Mệnh bằng những khởi đầu hiển nhiên nhường ấy — kẻ khiến cho vị độc giả đang mong chờ phải đối mặt với nguy cơ bị cướp, bị đánh suýt chết, bị hù dọa bởi một tên điên trốn trại, hoặc lần đầu tiên chạm mặt ý trung nhân của mình — thì xứng đáng bị vạch mặt. Tôi rất nhẹ nhõm khi không có chuyện nào trong số đó xảy ra với tôi cả. Con đường từ Wingdam đến Slumgullion chẳng có băng cướp nào ngoài những chủ khách sạn có giấy phép hẳn hoi; bọn điên thì chưa đến mức đần độn để tự nguyện ngồi xe ngựa ở California; và nàng Laura của tôi, dẫu có dịu dàng và nhẫn nại đến mấy đi nữa, e rằng cũng chẳng thể chịu đựng nổi những hoàn cảnh não nề ấy đủ lâu để có thể để lại chút ấn tượng dù là nhỏ nhất trong lòng tôi.
Tôi đứng cầm chiếc khăn choàng và túi xách trên tay, đăm đăm nhìn chiếc xe đầy hoài nghi. Ngay cả trong bóng tối, bụi đỏ của Wingdam vẫn hiện rõ trên nóc và mạn xe, còn thứ bùn đỏ quánh của Slumgullion thì bám chặt lấy những bánh xe. Tôi mở cửa; chiếc xe cọt kẹt nhè nhẹ, và trong cái vực thẳm u ám ấy, những chiếc dây da lúc lỉu đang vẫy gọi tôi, tựa như những bàn tay hồn ma, hãy bước vào ngay lập tức và chịu đựng cho dứt nợ.
Tôi không thể quên nhắc đến một sự việc khiến tôi vô cùng kinh ngạc và kỳ bí. Một kẻ lang thang trên bậc thềm khách sạn, kẻ mà tôi có lý do để tin là chẳng dính dáng gì đến hãng xe ngựa,ngẩng đầu bước xuống một cáchnghiêm trang, tiến về phía chiếc xe, thử vặn tay nắm cửa, mở tung ra, khạc nhổ một bãi vào trong xe, rồi với vẻ mặt nghiêm nghị quay lại khách sạn. Vừa mới đứng vào chỗ cũ, lại có một gã khác, cũng chẳng mặn mà gì với ai, dề dà bước xuống bậc thềm, đi vòng ra phía sau xe, nhấc bổng đuôi xe lên, cẩn trọng khạc nhổ lên trục bánh, rồi chậm rãi đăm chiêu quay về khách sạn. Một khán giả thứ ba mệt nhọc gỡ mình ra khỏi một trong những cột đá kiểu Ionian ở hiên nhà, lê bước đến phần bọc da phía trước xe, đứng đăm chiêu ngắm nghía nó một lát rồi mới quay về cái cột của mình. Có cái gì đó kỳ quái đến rợn ngợp trong nghi lễ tẩy uế này khiến tôiâm thầm phát hoảng.
Có lẽ tâm trạng tôi đang không tốt. Hàng loạt những bực dọc cỏn con, kết lại bằng sự kiên quyết đến cùng của tay nhân viên bán vé ở hãng xe trong việc viết sai chính tả tên tôi trên giấy vận đơn, chẳng hề giúp tôi vui vẻ lên chút nào. Những vị khách tại Eureka House, xét về mặt giao tế xã hội, chẳng có gì hấp dẫn. Ở đó tồn tại một quan niệm phổ biến — rất thường thấy ở nhiều người lương thiện — rằng cung cách đối xử nghiêm nghị và xa cách với người lạ là biểu thị của sự quý phái và địa vị cao sang. Vâng theo nguyên tắc ấy, mọi tiếng cười vui bỗng vụt tắt ngay khi tôi bước vào phòng ăn, và những câu chuyện phiếm chung lập tức chuyển thành một đề tài an toàn và không khoan nhượng hơn: vài trường hợp bệnh bạch hầu nặng đang bùng phát thành dịch tại Wingdam. Khi bước ra khỏi phòng ăn với cảm giác kỳ lạ rằng mình vừa nuốt toàn mù tạt và lá trà, tôi dừng lại giây lát ở cửa phòng khách. Một cây đàn piano, có sự đồng điệu hài hòa với chiếc chuông gọi ăn tối, đang ngân lên những âm thanh dè dặt và ngập ngừng theo một bàn tay vô định. Trên bức tường trắng, bóng của một gương mặt già nua với chiếc mũi nhọn hoắt đang cúi sát xuống những lọn tóc uốn xoăn đối xứng. “Tôi bảo với Mariar, Mariar rằng, 'Khen trước mặt là sỉ nhục.'” Tôi chẳng nghe thêm nữa. Sợ phải đối mặt với những tâm hồn quá đỗi nhạy cảm trước vẻ đẹp kiều diễm của phái nữ, tôi bước đi, kìm nén lời khen ngợi suýt chút nữa đã chực thốt lên trên môi, thứ có thể mang lại nỗi thẹn thùng và buồn đau cho gia đình ấy.
Mang nặng nỗi nhớ về những trải nghiệm vừa qua, tôi chần chừ đứng trước cửa xe ngựa. Người đánh xe, khi ấy chuẩn bị trèo lên ghế, bỗng chốc được chiếu sáng bởi ánh đèn từ cánh cửa khách sạn mở rộng. Anh ta mang nét mặt mệt mỏi vốn là đặc điểm nhận dạng của xứ Wingdam. Thấy tôi đã có vé và giấy biên nhận đầy đủ, anh ta chẳng thèm bận tâm đến tôi nữa. Tôi thèm thuồng nhìn chiếc ghế trên mui, nhưng anh ta chẳng hề đáp lại. Tôi quăng chiếc túi xách vào cái hố đen ngòm, lao theo nó một cách liều lĩnh, và — khi tôi chưa kịp ngồi hẳn hoi — giữa một tiếng thở dài não nề, tiếng lò xo rên rỉ, những con bu lông kêu cóc cách, và trục xe cằn nhằn phản đối, chúng tôi bắt đầu chuyển bánh. Đúng hơn là cánh cửa khách sạn trượt lùi về phía sau, tiếng đàn piano chìm dần vào tĩnh lặng, để rồi đêm tối cùng những bóng ma bắt đầu bao trùm lấy chúng tôi một cách trang nghiêm.
Nói là trời tối thì vẫn chưa lột tả hết được cái vẻ đen như mực đang bao quanh chiếc xe. Những hàng cây ven đường hầu như không thể phân biệt nổi, chúng chỉ hòa lẫn vào những mảng bóng râm đậm đặc hơn; tôi chỉ nhận ra chúng nhờ mùi ẩm mốc đặc trưng từng đợt lờ đờ lùa qua khung cửa sổ mở khi chúng tôi lướt qua. Chúng tôi tiến bước rất chậm; chậm đến mức khi thò đầu ra khỏi xe, không ít lần tôi ngửi thấy tiếng thở dài đầy ngỡ ngàng của một nàng bò tội nghiệp nào đó đang nhai lại cỏ bên đường bỗng nhiên bị chúng tôi quấy rầy giấc ngủ. Nhưng giữa màn đêm u tối, sự tiến bước của chúng tôi — giống sự dẫn dắt của một bản năng huyền bí nào đó hơn là ý muốn rõ ràng của bản thân — lại mang đến một cảm giác an toàn kỳ lạ cho chuyến hành trình, thứ mà chỉ cần người đánh xe do dự hay chần chừ dù chỉ một thoáng thôi cũng đủ phá hủy hoàn toàn.
Tôi từng nhen nhóm hy vọng rằng ngồi một mình trong chiếc xe trống trải, tôi có thể tìm lại được chút giấc ngủ mà sự đông đúc thường ngày hay tước đoạt. Đó chỉ là một ảo tưởng non nớt. Khi duỗi thẳng chân tay, tôi nhận ra những tiện nghi tầm thường vốn khiến nhiều người cảm thấy khó chịu nay đều được phân bổ đều lên từng thớ thịt của một mình tôi. Cuối cùng, tựa tay lên những chiếc dây da, nhờ một loạt các động tác uốn éo như tập thể dục, tôi cũng bình tĩnh lại đôi chút để nhận ra một hình thức tra tấn tinh tế hơn. Hệ thống lò xo của chiếc xe, cứ nhún lên nhụt xuống đều đặn, tạo ra một nhịp đập đều đặn bắt đầu thu hút sự chú ý của tôi một cách đầy đau đớn. Dần dần, tiếng thình thịch ấy hòa quyện vào tiếng vang vô nghĩa của người phụ nữ kỳ bí trong phòng khách sạn, rồi hình thành nên cái điều răn đáng sợ và đờ đẫn này — “Khen-trước-mặt-là-sỉ-nhục. Khen-trước-mặt-là-sỉ-nhục.” Những chỗ lồi lõm trên đường chỉ càng làm nhịp điệu ấy dồn dập hơn hoặc kéo dài nó ra đến mức phát điên.
Chẳng ích gì khi cứ suy ngẫm nghiêm túc về câu nói đó. Chẳng ích gì khi phẫn nộ phản đối nó. Chẳng ích gì khi hồi tưởng lại biết bao trường hợp lời khen trực diện đã mang lại vinh quang muôn thuở cho cả người khen lẫn kẻ được khen; chẳng ích gì khi hoài niệm một cách đầy cảm sầu về những tài sản thiên bẩm thầm lặng và lòng dũng cảm được nâng đỡ, củng cố nhờ những lời tán dương công khai; chẳng ích gì khi phản đối người phụ nữ bí hiểm kia, khi hình dung bà ta đang nuôi nấng một thế hệ máu lạnh bằng những châm ngôn ích kỷ được lặp đi lặp lại một cách máy móc — tất cả những điều ấy đều thất bại trong việc ngăn chặn sự lặp lại đơn điệu của câu nói này. Chẳng còn cách nào khác ngoài việc đầu hàng — và tôi suýt chút nữa đã chấp nhận nó một cách yếu ớt, giống như cách chúng ta vẫn hay đối xử với những ảo tưởng khác của bóng tối và sự ngặt nghèo trong chốc lát, thì tôi bỗng nhận ra một nỗi phiền toái khác đã len lỏi vào tâm trí mình từ nãy đến giờ. Sao mà người đánh xe im lặng thế nhỉ?
Có người đánh xe nào không? Tôi có lý do gì để cho rằng anh ta không đang nằm bị trói ngoằn ngoèo bên vệ đường, còn tên cướp đường mặt mày bôi nhọ nồi đã thực hiện vụ việc một cách êm thấm ấy đang đánh xe chở tôi đi — về đâu cơ chứ? Chuyện đó hoàn toàn có thể xảy ra lắm chứ. Và thứ tưởng tượng nào đang bị xóc nảy ra khỏi đầu tôi lúc này thế này? Một câu chuyện ư? Chẳng ích gì khi kìm nén nó lại — nhất là trong cái chiếc xe sâu hoắm này, và nó đây rồi: Tôi là một Hầu tước — một vị Hầu tước Pháp; sở dĩ là người Pháp vì tầng lớp quý tộc ở đó không quá nổi tiếng, và đất nước ấy thích hợp hơn cho những biến cố lãng mạn — một Hầu tước, bởi vì độc giả dân chủ rất thích giới quý tộc. Tên tôi là một cái gì đó có chữ LIGNY. Tôi đang trên đường từ Paris trở về dinh cơ của mình ở St. Germain. Đó là một đêm tối trời, tôi chìm vào giấc ngủ và dặn dò người đánh xe trung thành của mình, Andre, đừng đánh thức tôi, rồi mơ về một thiên thần. Cuối cùng chiếc xe cũng dừng lại trước lâu đài. Trời tối mịt đến mức khi bước xuống xe, tôi không nhận ra khuôn mặt của tên đầy tớ đang giữ cửa xe. Nhưng điều đó thì có hề gì? — PESTE! Tôi đang nặng trĩu cơn buồn ngủ. Bóng tối ấy cũng che khuất cả những bức tượng quen thuộc đến nhà chán trên sân hiên; nhưng có một cánh cửa, và nó mở ra rồi khép lại sau lưng tôi một cách nhanh gọn. Rồi tôi thấy mình rơi vào một cái bẫy, trước mặt tên cướp đã trói ngầm tội nghiệp Andre và đánh xe đưa tôi đến đây. Một vị Hầu tước Pháp hào hoa như tôi chẳng còn cách nào khác ngoài việc thốt lên, “PARBLEU!” rút kiếm ra và chết một cách anh dũng! Người ta tìm thấy xác tôi một hoặc hai tuần sau đó bên ngoài một quán rượu hoang vắng gần cửa ô, với một lỗ thủng trên chiếc áo sơ mi xếp nếp và túi ví bị vét sạch. Không; suy nghĩ lại thì, tôi được cứu — được cứu bởi thiên thần mà tôi hằng mơ ước, người hóa ra là con gái nuôi của tên cướp nhưng lại là con gái ruột của một người bạn tri kỷ.
Nhìn ra ngoài cửa sổ một lần nữa với niềm hy vọng mong manh là có thể nhận ra người đánh xe, tôi thấy mắt mình đã quen dần với bóng tối. Tôi có thể nhìn thấy đường chân trời ở đằng xa, được phác họa bởi những khu rừng đen như mực tàu, nổi bật trên nền trời sáng hơn. Vải vóc thưa thớt vài vì sao lấp lánh buồn bã trong bức tranh ấy. Tôi lại nhận ra chiều sâu vô tận của nỗi buồn nhẫn nại trên gương mặt thanh thản của chúng; và tôi cầu mong cho gã phá hoại nào lần đầu tiên thốt lên từ “lấp lánh” (twinkle) sáo rỗng để gọi chúng sẽ không bị phát điên vì dằn vặt bởi những ánh mắt trách cứ ấy. Tôi lại nhận ra thứ sức hút huyền bí của không gian mang lại cảm giác cô độc cá nhân cho từng thực thể của chòm sao đông đúc nhất, bao bọc lấy cả ngôi sao nhỏ bé nhất bằng nỗi cô đơn vô bờ bến. Một chút tĩnh lặng và cô đơn ấy len lỏi vào tâm hồn tôi, và tôi thiu thiu ngủ trong cái hang động u ám của mình. Khi tôi tỉnh dậy thì trăng tròn đã lên cao. Nhìn từ khung cửa sổ, nó mang lại một hiệu ứng phi thực và đậm chất kịch tính đến khó tả. Đó chính là vầng trăng tròn trong vở NORMA — hiện tượng thiên thể kỳ diệu ấy cứ thế hiện rõ mồn một trước một khán giả đang nín lặng và một dàn hợp xướng hành khúc tuyệt mỹ, cho đến khi khúc CASTA DIVA được cất lên — vầng trăng “thay đổi khôn lường” từ đó về sau vẫn cứ neo đậu mãi trên bầu trời như thể nó là một phần của hệ mặt trời do Joshua tạo ra. Một lần nữa, những vị tu sĩ dòng Druid mặc áo trắng lại diễu hành qua tôi, một lần nữa tôi lại nhìn thấy cành tầm gửi khó tin được cắt ra từ thân cây sồi bất khả ấy, và một lần nữa những cơn lạnh thấu xương lại chạy dọc sống lưng tôi theo những nốt nhạc đầu tiên của khúc ngâm vũ khúc. Hệ thống lò xo đang nộp mình gõ nhịp, và bóng tối tựa lô cốt của chiếc xe đã mang đến một thứ bùa mê rẻ tiền cho khung cảnh ấy. Nhưng đó quả là một sự cải thiện lớn lao so với trải nghiệm trước đó của tôi, và tôi ôm lấy ảo tưởng ngọt ngào ấy.
Mỗi lo lắng của tôi về người đánh xe đã tiêu tan theo vầng trăng đang lên. Một âm thanh quen thuộc đã trấn an tôi rằng anh ta vẫn có mặt và nắm giữ hoàn toàn ít nhất là một trong những chức năng quan trọng nhất của mình. Tiếng khạc nhổ liên hồi và vang dội đã thuyết phục tôi rằng môi anh ta vẫn chưa bị bịt kín bởi chiếc giẻ của bọn cướp đường, đồng thời xoa dịu đôi tai đang lo lắng của tôi. Trút bỏ được gánh nặng đó, với sự trợ giúp từ sự hiện diện dịu dàng của nữ thần Diana — vị nữ thần, cũng giống như khi nàng đến thăm Endymion, để lại phần lớn vẻ lộng lẫy của mình ở bên ngoài hang động của tôi — tôi đảo mắt quan sát chiếc xe trống không. Trên chiếc ghế phía trước nằm một chiếc kẹp tóc của phụ nữ. Tôi nhặt nó lên với một sự hứng thú nhưng rồi cũng sớm nguội lạnh. Chẳng còn chút hương hoa hồng nào vương lại trên đó, thậm chí cả dầu thơm chải tóc cũng không. Không có một độ cong hay vặn vẹo nào trên những góc cạnh cứng nhắc của nó phản bội lại nét tính cách nào của người chủ nhân. Tôi cố nghĩ rằng biết đâu nó là của “Mariar”. Tôi cố tưởng tượng rằng, khi kẹp giữ những lọn tóc xoăn đối xứng của cô gái ấy, nó hẳn đã nghe được những lời thì thầm ngọt ngào rót vào tai khiến mụ đàn bà già nua kia nổi giận. Nhưng vô ích. Nó vẫn kín đáo và kiên định với sự thẳng thắn của mình, để rồi cuối cùng trượt khỏi những ngón tay tôi một cách thờ thợ.
Tôi đã thiếp đi nhiều lần — tỉnh dậy ngay trước ngưỡng cửa của sự quên lãng do va phải các góc cạnh của chiếc xe ngựa, và cảm thấy mình đang vô thức bắt chước hình dáng của một loài côn trùng khiêm nhường thuở nhỏ, cuộn tròn thành một khối cầu để có thể chống chọi tốt nhất với những va đập ấy — thì tôi nhận ra vầng trăng đang lững lờ trên cao đã bắt đầu tách rời những khối hình hỗn độn của phong cảnh mờ ảo. Những cái cây đứng lẻ loi, mọc thành cụm hay thành chùm, đổi chỗ cho nhau trước cửa sổ tôi. Những đường nét sắc sảo của những ngọn đồi đằng xa lại hiện về như giữa ban ngày, chỉ hơi mềm mại đi đôi chút trong cái không khí khô, lạnh và không có sương giọt của một đêm hè California. Tôi đang tự hỏi không biết đã muộn thế nào rồi, và nghĩ rằng nếu những con ngựa của màn đêm cũng di chuyển chậm chạp như cỗ xe kéo phía trước chúng ta, thì có lẽ Faustus đã được tha cho lời cầu nguyện đớn đau của mình, thì bỗng nhiên một đợt cuồng phong hoạt động tràn ngập người đánh xe của tôi. Một loạt tiếng quất roi, giống như một dây pháo Tàu, vang lên từ chiếc ghế phía trước. Chiếc xe chồm về phía trước, và khi tôi kịp lồm cồm bò dậy từ dưới gầm ghế, một tòa nhà trắng dài đã lướt qua cửa sổ tôi từ lúc nào. Chắc chắn là Slumgullion rồi! Khi bước xuống xe, tôi liền cất tiếng hỏi người đánh xe:
“Tôi tưởng dọc đường anh phải đổi ngựa chứ?”
“Thì có đổi mà. Cách đây hai tiếng rồi.”
“Lạ thật. Tôi chẳng thấy gì cả.”
“Chắc ngài ngủ quên rồi đấy ạ. Mong là ngài có một giấc ngủ ngon. Chỗ tuyệt cú mèo để làm một giấc tĩnh dưỡng yên bình — xe trống không mà lị, thưa ngài!”