Tuyển Tập Truyện Ngắn Bret Harte

Lượt đọc: 360 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Giữa Những Bụi Sậy Tule

❊ ❊ ❊

Anh chưa từng thấy một chiếc tàu thủy chạy bằng hơi nước nào trong đời. Sinh ra và lớn lên ở một vùng lãnh thổ miền Tây, cách xa những con sông có thể tàu bè qua lại, anh chỉ biết đến chiếc ghe độc mộc hay xuồng pi-rô-ghét như những phương tiện duy nhất để vượt qua các dòng suối cạn — nơi mà làn nước nông đến mức những chiếc ghe ấy hầu như chẳng phải là nhu yếu. Chiếc xe ngựa dài, hẹp, có mui che, được kéo bởi những con bò thung thăng bước đi, thứ mà người ta quen gọi là "chiếc thuyền thảo nguyên," thứ đã đưa anh vượt qua các đồng bằng để đến California vào năm 53, chẳng giúp ích gì cho trí tưởng tượng của anh về hình ảnh hàng hải ấy. Và khi cuối cùng anh đặt chân đến vùng đất hứa qua một con đèo phía Nam, anh ngơ ngác dừng chân trên bờ thấp của một dòng sông vàng cuồn cuộn, giữa một vùng sậy rậm rạp với những loài cỏ lạ giống như sậy mà anh chưa từng biết tới. Con sông ấy, khi đổ rộng ra qua nhiều lạch nước để hòa vào một vịnh lớn uy nghi, hiện lên trong mắt anh như điểm tận cùng của mọi cuộc hành trình. Tháo ách cho bấp bò bên rìa những thảm cỏ tươi tốt — nơi hòa lẫn vào dòng sông lớn mà hầu như chẳng có lấy một ranh giới rõ ràng — anh thấy cảnh sắc nơi đây "tốt đẹp" theo sự hiểu biết và kinh nghiệm sống nơi thảo nguyên của mình; và biến chiếc xe ngựa dừng chân thành một căn lều tạm bợ, anh quyết định nghỉ ngơi tại đây và "lập nghiệp."

Việc đó chẳng có gì là khó khăn. Những khoảng đất hoang được khai phá mà anh đi qua vốn lưa thưa và cách rất xa nhau; mảnh đất này sẽ thuộc về anh nhờ công khám phá và chiếm hữu; còn thói quen sống cô độc và tự lực đã giúp anh chẳng cần phụ thuộc vào láng giềng. Anh dùng bữa ăn đầu tiên trong chốn u tịch mới dưới bóng một tán liễu xum xuêm, nhưng lại ở quá gần ranh giới tự nhiên của dòng nước — nơi những dòng nước đang róc rách và rỉ ra trong đám sậy chỉ cách anh vài bước chân. Mặt trời lặn xuống, làm sâu thẳm thêm sắc vàng của dòng sông khiến nó trông chẳng khác nào dòng suối Pactor-lút huyền thoại. Nhưng Martin Morse vốn chẳng có trí tưởng tượng; anh thậm chí còn chẳng phải là một kẻ đi tìm vàng; anh đơn giản chỉ tuân theo bản năng lang thang của một người khai hoang khi đặt chân đến đây. Vùng đất này hãy còn nguyên sơ và chưa ai chiếm giữ; nó là của anh; và anh chỉ có một mình. Những vấn đề đó đã được giải quyết xong xuôi, anh thèm thuồng rít một hơi tẩu, chẳng bận tâm đến cuộc chuyển dời chỗ ở dài tới ba ngàn dặm của mình nhiều bằng một kẻ thị dân dọn nhà sang con phố kế bên. Khi mặt trời lặn hẳn, anh quấn mình trong những chiếc chăn trên thùng xe ngựa và chìm vào giấc ngủ yên bình.

Nhưng chẳng mấy chốc, anh bị đánh thức bởi một thứ mà thoạt đầu anh không sao phân biệt được đó là tiếng động hay chỉ là một cảm giác mơ hồ. Đó là một âm thanh trầm đục vang vọng qua sự tĩnh lặng của đêm dài — một nhịp đập dường như lan truyền đến cả chiếc giường thô sơ mà anh đang nằm. Khi nó đến gần hơn, âm thanh ấy tách thành tiếng thở phì phò nặng nhọc, đơn điệu, liên tục, nhưng khác biệt với tiếng nước vỗ đều đều nhưng yếu ớt hơn ở bên dưới — tựa như toàn bộ lòng sông đang bị giày vò và giẫm đạp bởi muôn vàn bước chân đang dồn dập lao đi. Một cảm giác kỳ lạ chiếm lấy tâm trí anh — nửa sợ hãi, nửa tò mò chờ đợi. Nó đang đến gần hơn. Anh đứng phắt dậy, vội vã nhảy khỏi chiếc xe ngựa và chạy thục mạng ra bờ sông. Đêm tối mịt mờ; thoạt đầu anh chẳng thấy gì trước mắt ngoài bầu trời đen thẫm màu thép được điểm xuyết bởi những ngôi sao thưa thớt, rải rác bất quy tắc. Rồi dường như có một chòm sao khác, đối xứng hơn đang tiến lại gần anh từ bên phía trái — vài ngôi sao đỏ và xanh chói lọi treo cao trên dòng sông, cùng ba hàng đèn hành tinh lớn hơn đang nhấp nháy tiến về phía anh và có vẻ như nằm ngang tầm mắt anh. Nó đã ở sát ngay bên anh; anh vô thức lùi lại khi hiện tượng kỳ lạ ấy lướt qua ngay ngang tầm đứng của mình, biến thành một khối đen kịch nhưng thoáng đãng mà sự mờ ảo của nó, được tô điểm bởi những ngọn tháp khổng lồ, vẫn được soi rọi bởi những ô vuông ánh sáng mà thoạt đầu anh cứ tưởng là các ngôi sao, nhưng giờ anh mới nhận ra đó là những ô cửa sổ sáng rực rỡ.

Những tia sáng rực rỡ của chúng xuyên qua đám sậy, phóng ra những dải sáng rộng trải dài trên thảm cỏ, chiếc xe ngựa đang đứng im lìm và bầy bò đang say ngủ. Nhưng tất cả những điều đó vẫn chẳng thấm vào đâu so với thế giới nội tâm mà chúng hé lộ qua những tấm màn được kéo lên và chớp cửa mở toang — đó chính là sự mặc khải đỉnh cao của cảnh tượng kỳ lạ và tuyệt diệu này. Những người đàn ông và phụ nữ ăn mặc lịch sự đang bước đi qua những gian phòng khách sáng trưng và dát vàng tỉ mỉ; ở phòng này, một bữa tiệc thị soạn dường như đang được bày biện, phục vụ bởi những người hầu mặc áo khoác trắng; ở phòng khác là những quý ông đang chơi bài quanh những chiếc bàn mặt đá cẩm thạch; ở một nơi khác nữa, ánh sáng lại hắt lên từ những chiếc gương, những ly pha lê lấp lánh và những chiếc bình đựng rượu của một phòng giải khát lộng lẫy; và trong những ô cửa nhỏ hơn là sự hé lộ e ấp của những chiếc rèm trắng xinh xắn cùng những chiếc ghế bành nhung của những căn phòng kín đáo hơn.

Martin Morse đứng chết trân, đầy kinh ngạc và mơ hồ. Cứ như thể có một vị Asmodeus vô hình nào đó vừa hé lộ cho anh — một kẻ khai hoang mộc mạc — thấy một thế giới mà anh chưa từng bao giờ mơ tới. Đó chính là THẾ GIỚI — một thế giới mà anh hoàn toàn mù tịt trong lối sống mộc mạc, quê mùa cùng sự cô lập sâu sắc nơi miền Tây — đang lướt qua anh với tốc độ của một hành tinh lạ. Chỉ một khoảnh khắc sau, nó đã biến mất; một chùm tia lửa bắn vụt lên từ một trong những ngọn tháp rồi rơi xuống xung quanh anh, rồi tan biến đi, y hệt như anh còn nhớ những màn pháo hoa "Ngày Độc lập" từng tan biến ở thị trấn quê nhà khi anh còn là một cậu bé. Bóng tối cũng bao trùm trở lại cùng với nó. Nhưng sự chìm đắm tuyệt đối và tâm trí bấn loạn đến nghẹt thở của anh lớn đến mức chỉ có một cơn lạnh buốt mới kéo anh trở về thực tại, và anh nhận ra mình đang đứng ngập đến nửa cẳng chân trong con sóng do sự càn lướt của chiếc tàu thủy đầu tiên trong đời đẩy tràn lên bờ thấp!

Anh đã ngóng chờ nó vào đêm hôm sau, khi nó xuất hiện muộn hơn một chút từ hướng ngược lại trên chuyến hải trình trở về. Anh tiếp tục ngóng theo nó vào đêm hôm sau nữa và cả những đêm tiếp theo. Kể từ đó, anh chẳng bao giờ bỏ lỡ nó, dù là lúc đi hay lúc về — mặc cho những bận tâm nhọc nhằn và đầy mỏi mệt của cuộc đời mới đầy cô độc. Anh có cảm giác rằng mình không thể chìm vào giấc ngủ nếu chưa được nhìn thấy nó lướt qua. Kỳ lạ thay, sự quan tâm và khao khát của anh không hề đi xa hơn thế. Thậm chí ngay cả khi có đủ thời gian và tiền bạc để mua vé lên tàu, qua đó trực tiếp trải nghiệm thế giới lớn lao mà anh chỉ được nhìn thấy những khoảnh khắc hiếm hoi ấy, một sự kiêu hãnh và nét e thẹn mang tính nhà quê đã giữ chân anh lại. Đó không phải là THẾ GIỚI CỦA ANH; anh không thể chịu đựng được những cái nhún vai khinh miệt mà sự vô minh và thiếu từng trải của mình có thể khơi mawth, và anh láng mang nhận thức được rằng, giống như bao người trong chúng ta khi đối mặt với sự thiếu hiểu biết của chính mình, việc hòa mình vào thế giới đó sẽ chỉ khiến anh đánh mất sự tự do dễ dãi của một kẻ đứng ngoài phán xét. Bởi vì có rất nhiều điều anh không thể hiểu nổi, và có vài thứ đã chà đạp lên tính độc lập cô độc của anh.

Có một đêm, trăng sáng hơn những đêm trước, anh nán lại lâu hơn một chút dưới ánh trăng để ngắm nhìn vệt sáng lân tinh phía sau con tàu đang khuất dạng. Bỗng nhiên, anh nhận ra có một tiếng động bập bõm bất thường dưới nước, hoàn toàn khác với những con sóng đều đặn chéo góc mà con tàu hất lên bờ. Nhìn chăm chú hơn, anh thấy một vật đen thui đang xoay trở dưới nước như một con cá heo chuột, và rồi hình ảnh quen thuộc của một cánh tay đen giơ lên trong cú quạt tay ngược không mấy khéo léo của một kẻ bơi lội tồi. Đó là một con người đang vật lộn với tử thần. Nhưng rõ ràng là dòng nước quá xiết và sự cuồn cuộn của vùng nước nông quá dữ dội so với sức lực của người đó. Chẳng mảy may do dự, chỉ mặc độc một chiếc áo sơ mi và quần dài, Morse sải bước lao vào đám sậy, và ngay khoảnh khắc tiếp theo, cất tiếng gọi cảnh báo, anh đang bơi về phía bóng người giờ đây đang quẫy đạp điên cuồng. Nhưng vì một lý do vô danh nào đó, khi Morse đến gần hơn, người đàn ông ấy thốt lên vài lời phản đối rời rạc rồi tuyệt vọng quay phắt đi, hất văng cánh tay đang vươn ra của Morse.

Cho rằng đó chỉ là những cơn co giật mơ hồ của một kẻ sắp chết đuối, Morse — một tay bơi giỏi — vẫn cố gắng chộp lấy bờ vai người kia, và đẩy hắn ra xa bằng một sải tay, trong khi người đó vẫn đang vùng vẫy, có vẻ như vừa miễn cưỡng vừa bất lực, hướng về phía bờ. Khi chân họ chạm vào đám sậy và lớp bùn nhão nhoét, sự kháng cự của người đàn ông chấm dứt, và hắn buông thõng hoàn toàn bất lực trong vòng tay của Morse. Nửa nhấc nửa kéo gánh nặng của mình, cuối cùng anh cũng thành công đưa được người đàn ông vô thức lên dải thảo nguyên, và đặt hắn nằm dưới gốc cây liễu. Sau đó, anh chạy vội về xe ngựa lấy rượu whisky.

Nhưng thật ngạc nhiên, khi anh quay lại thì người đàn ông đã ngồi dậy và đang vắt nước khỏi quần áo. Lúc này, dưới ánh trăng sáng vằng vặc, lần đầu tiên anh nhận thấy vị khách ăn mặc rất lịch sự, diện mạo nổi bật, và rõ ràng là một phần của thế giới rực rỡ và đầy mê hoặc mà Morse vẫn hằng ngắm nhìn trong sự cô tịch của mình. Hắn háo hức đón lấy chiếc cốc thiếc được đưa tới và nốc cạn chỗ rượu. Rồi hắn đứng dậy, lảo đảo bước tới vài bước và tò mò nhìn quanh chiếc xe ngựa vẫn đang đứng im lìm, vài gốc cây bị đốn hạ cùng những dấu hiệu của việc "khai phá," thậm chí nhìn cả căn lều gỗ khúc mộc và vải bạt thô sơ đang bắt đầu mọc lên cách đó vài bước chân, rồi bực bội cất giọng:

— Đây là xó xỉnh quái quỷ nào thế?

Morse chần chừ. Anh không tài nào gọi tên nổi nơi mình đang trú ngụ. Anh đáp gọn lỏn:

— Ở bờ đông sông Sacramento.

Người lạ quay phắt lại nhìn anh với vẻ nghi ngờ pha lẫn sự bất bình.

— Ồ! — hắn nói với giọng điệu mỉa mai đầy nghiêm trọng — và chắc là cái vũng nước mà anh vừa với vớt tôi lên đây chính là sông Sacramento nhỉ. Cảm ơn nhé!

Với sự kiên nhẫn chậm rãi đặc trưng của người miền Tây, Morse giải thích rằng anh chỉ mới đến đây lập nghiệp được ba tuần, và nơi này vẫn chưa có tên.

— Thế thị trấn gần nhất ở đâu?

— Chẳng có đâu. Cách đây hai mươi dặm nữa, ở ngã tư có một tiệm rèn và một cửa hàng tạp hóa, nhưng theo tôi nghe thì nó chẳng có tên tuổi gì sất.

Vẻ nghi ngờ trên mặt người lạ tan biến.

— Thôi được, — hắn nói với một điệu bộ bề trên, dù điều đó có vẻ xuất phát từ thói quen nhiều hơn là do hoàn cảnh — tôi cần một con ngựa, và phải thật nhanh đấy.

— Không có ngựa đâu.

— Không có ngựa ư? Thế anh đến cái xó này bằng cách nào?

Morse chỉ về phía bầy bò đang say ngủ.

Người lạ lại trân trân nhìn anh đầy tò mò. Sau một thoáng im lặng, hắn nở một nụ cười nửa thương hại nửa hài hước:

— Người vùng Pike phải không?

Dù Morse có biết hay không rằng tiếng lóng hiện hành ở California dùng để chỉ một cư dân miền quê miền Tây ấy ẩn chứa sự khinh miệt nhất định, anh vẫn điềm đạm đáp:

— Tôi đến từ hạt Pike, bang Missouri.

— Thôi được, — người lạ tiếp tục với vẻ số ruột — anh phải đi mượn hoặc ăn trộm một con ngựa từ nhà hàng xóm nào đó đi.

— Chẳng có nhà láng giềng nào ở gần đây trong vòng mười lăm dặm đâu.

— Thế thì phái người đi mười lăm dặm đi! Khoan đã. — Hắn mở chiếc áo sơ mi vẫn còn đang bết nước ra và rút từ trong người ra một chiếc túi da đeo thắt lưng, rồi ném nó về phía Morse. — Đấy! Trong đó có hai trăm năm mươi đô-la. Giờ thì tôi muốn một con ngựa. Sabe?

— Chẳng có ai để mà sai phái cả, — Morse điềm tĩnh đáp.

— Ý anh là anh thui thủi một mình ở cái nơi quái quỷ này à?

— Vâng.

— Và anh đã vớt tôi lên — hoàn toàn chỉ có một mình anh thôi ư?

— Vâng.

Gã đàn ông lại săm soi anh đầy tò mò. Rồi hắn bất ngờ vươn tay ra siết chặt lấy tay người bạn đồng hành.

— Thôi được; nếu không cử người đi được, thì tôi đoán ngày mai tôi tự ráng lết chân sang đó vậy.

— Tôi định nói thế này, — Morse mộc mạc tiếp lời — nếu anh chịu nằm nghỉ qua đêm nay, sáng mai lúc mặt trời mọc, sau khi thả bò ra đồng, tôi sẽ khởi hành và dắt về cho anh một con ngựa trước trưa.

— Thế là đủ rồi. — Dẫu vậy, hắn vẫn đăm đăm nhìn Morse với vẻ tò mò. — Anh chưa từng nghe nói bao giờ à, — hắn cười một nụ cười kỳ lạ — rằng cứu một kẻ chết đuối là thứ vận rủi tồi tệ nhất có thể giáng xuống đầu anh sao?

— Không, — Morse điềm nhiên đáp. — Tôi nghĩ nếu KHÔNG cứu thì mới là tồi tệ nhất chứ.

— Điều đó còn tùy thuộc vào kẻ mà anh cứu là ai, — người lạ nói với nụ cười đầy ẩn ý ấy — và việc CỨU hắn ta hóa ra chỉ là sự kéo dài chuỗi ngày tháng mà thôi. Này anh bạn, — hắn nói thêm, đột ngột quay lại với giọng điệu hách dịch ban đầu — anh không có bộ quần áo nào khô ráo để cho tôi mượn à?

Morse mang lại cho hắn một chiếc quần yếm và một chiếc "áo sơ mi Hickory," dẫu đã sờn cũ nhưng sực nức mùi xà phòng giặt loại mạnh hãy còn vương lại. Người lạ mặc chúng vào trong lúc người bạn đồng hành bận rộn gom một đống củi khô và lá mục.

— Thế để làm gì? — người lạ đột ngột hỏi.

— Đốt lửa để làm khô quần áo cho anh.

Gã đàn ông điềm tĩnh đá văng đống củi sang một bên.

— Đừng có đốt lửa hoét gì vào đêm nay nếu anh còn muốn yên thân, — hắn cộc cằn bảo. Trước khi Morse kịp tỏ thái độ khó chịu trước tâm trạng thay đổi đến chóng mặt của hắn, hắn tiếp tục với một giọng điệu khác, buông thả ngã người nằm nghỉ dưới gốc cây: — Nào, kể tôi nghe tất cả về anh đi, và anh đang làm gì ở xó xỉnh này thế.

Được lệnh, Morse kiên nhẫn kể lại câu chuyện của mình từ lúc rời khỏi căn lều miền rừng núi cho đến khi chọn khúc sông này làm "địa điểm" dừng chân. Anh chỉ cho hắn thấy chất lượng màu mỡ của vùng đất bồi tụ này và sự thích hợp của nó cho việc chăn nuôi gia súc — thứ mà anh hy vọng sẽ sớm tậu được. Gã lạ mặt cười gằn, nhổm người dậy ở tư thế ngồi, rồi rút từ trong lớp quần áo ẩm ướt ra một con dao bỏ túi, bắt đầu cạo móng tay dưới ánh trăng sáng rực — một hành động khiến cho Morse mộc mạc cảm thấy câu chuyện của mình cứ trôi dạt đi trong sự mơ hồ.

— Và anh không biết rằng cái hố này sẽ giã cho anh những trận sốt rét run lập cập cho đến khi anh rũ cả xương cốt ra à?

Morse từng sống ở những vùng đất có sốt rét trước đây, và anh chẳng hề sợ hãi.

— Và anh chưa từng nghe nói rằng có đêm cả cái dòng sông này sẽ dâng lên và nuốt chửng cả anh, cả căn lều lẫn bầy gia súc của anh sao?

— Không. Vì tôi tính dời cái lùi của mình ra xa hơn mà.

Gã đàn ông cụp con dao bấm lại với một tiếng cách sắc bén rồi đứng dậy.

— Nếu anh phải dậy từ lúc mặt trời mọc, tốt hơn là chúng ta nên đi ngủ đi. Chắc anh có thể cho tôi mượn một đôi chăn chứ?

Morse chỉ tay về phía chiếc xe ngựa. — Có ổ rơm trên thùng xe đấy; anh cứ nằm lên đó. — Dẫu vậy, anh vẫn chần chừ, và với sự ngẫu hứng cùng tính cách đột ngột của một kẻ vốn rụt rè, anh lại tiếp tục câu chuyện trước đó.

— Tôi không thích dời đi quá xa, bởi vì mấy con tàu thủy đó quả là những người bạn đồng hành tuyệt vời vào ban đêm. Tôi chưa từng thấy chiếc nào trước khi đến đây cả, — và rồi, với sự mâu thuẫn của một kẻ sống khép kín, chẳng thèm đệm thêm một lời mở đầu nào nữa, anh trút bầu tâm sự về những trải nghiệm vừa qua của mình. Người lạ lắng nghe với một sự quan tâm kỳ lạ cùng ánh mắt dò xét điềm tĩnh.

— Thế ra anh đang chăm chú ngắm con tàu lúc nãy khi nhìn thấy tôi à? Anh còn thấy gì nữa không? Bất cứ thứ gì trước đó — trước khi anh thấy tôi dưới nước ấy?

— Không — con tàu đã đi khuất hẳn rồi tôi mới thấy anh.

— À, — gã lạ mặt thốt lên. — Thôi, tôi đi ngủ đây. — Hắn bước về phía chiếc xe ngựa, leo lên đó, và đến khi Morse mang quần áo ướt đến nơi thì hắn đã cuộn mình trong chăn từ bao giờ. Một khoảnh khắc sau, trông hắn như đã chìm vào giấc ngủ sâu.

Chính vào lúc ấy, khi vị khách của mình đang nằm bất lực phó mặc cho sự thương xót của anh, anh mới bắt đầu ý thức được những trải nghiệm kỳ lạ vừa qua. Sự áp đảo của người đàn ông này lớn đến mức Morse, dẫu bản tính vốn độc lập và tự lực, cũng không cho phép mình đặt câu hỏi về quyền hạn của hắn hay tỏ thái độ bất mãn trước sự thô lỗ ấy. Anh đã chấp nhận sự im lặng có phần bất cẩn hoặc có tính toán trước của vị khách về các chi tiết trong vụ tai nạn của hắn như một điều hiển nhiên, và chưa từng nghĩ đến việc gặng hỏi. Rằng đó chỉ là một tai nạn tự nhiên của thế giới vĩ đại vốn tách biệt hoàn toàn với những trải nghiệm của bản thân, anh không hề mảy may nghi ngờ và chẳng mượn bận tâm thêm điều gì nữa. Sự xuất hiện của chính con người này đối với anh còn lớn lao hơn cả những nguyên nhân đưa hắn đến đây. Anh vẫn chưa hề nhận thức được sự mê hoặc tuyệt đối mà gã đàn ông bí ẩn này đang nắm giữ đối với tâm trí mình, nhưng anh thấy lòng mình e ấp niềm vui dẫu chỉ vì sự quan tâm nhỏ nhoi mà hắn đã thể hiện đối với cuộc sống của anh, và bàn tay anh dường như vẫn còn cảm thấy hơi ấm ran rức từ cái nắm tay bất chợt dịu dàng nhưng đầy biểu cảm vừa rồi, tựa như tay của một người phụ nữ. Có một trực giác đơn sơ về tình bằng hữu tồn tại ở những tâm tính cô độc, khép kín, gần gũi đến kỳ lạ với tiếng sét ái tình. Ngay cả sự táo tợn và xấc láo của người lạ này cũng tác động đến Morse theo cách mà anh có thể bị chạm đến và làm xiêu lòng bởi sự đưa đẩy đong đưa hay vẻ hách dịch của một trinh nữ thôn quê. Và chàng trai người miền Tây rụt rè, khép kín ấy thấy mình thao thức suốt đêm hôm ấy, cứ ngập ngừng với sự e thẹn và ý thức bẽn lẽn lảng vảng quanh chiếc xe ngựa đang che chở cho vị khách, tựa như một chàng Corydon đích thực đang canh gác chiếc giường trăng của một nàng Amaryllis đang say giấc nồng.

Anh đã lên đường từ lúc rạng sáng — sau khi đã chuẩn bị một bữa sáng đạm bạc đặt bên cạnh vị khách vẫn đang say ngủ — và trước buổi trưa, anh đã quay về cùng với một con ngựa. Khi anh trao lại chiếc túi da cho người lạ, sau khi đã trừ đi số tiền mua ngựa, người đàn ông cộc cằn hỏi:

— Cái gì thế này?

— Tiền thừa của anh đây. Tôi chỉ mua con ngựa có năm mươi đô-la thôi.

Gã lạ mặt nhìn anh với nụ cười kỳ lạ của hắn. Rồi, nhét lại chiếc túi vào thắt lưng, hắn bắt tay Morse một lần nữa và leo lên lưng ngựa.

— Thế tên anh là Martin Morse à! Thôi — chào nhé, Morsey!

Morse chần chừ. Một nét ửng hồng thoáng hiện trên má ngăm đen của anh. — Anh chưa nói tên anh cho tôi biết. — Anh ta nói. — Đề phòng khi —

— Đề phòng khi tôi BỊ TRUY NÃ ấy hả? Thôi được, anh cứ gọi tôi là Đại úy Jack. — Hắn mỉm cười, khẽ gật đầu, thúc mạnh cö-rê vào hông con ngựa mustang rồi phi nước đại rời đi.

Hôm ấy Morse không làm được mấy việc, anh chìm đắm vào những suy tưởng miên man và sống lại với những trải nghiệm của đêm hôm trước, cho đến khi tưởng chừng như mình có thể nhìn thấy lại vị khách kỳ lạ ấy một lần nữa. Dải thảo nguyên hẹp cứ vương vấn hình bóng của hắn. Kia là cái gốc cây mà anh đã đặt hắn nằm vào lần đầu tiên, và đó là nơi anh thấy hắn ngồi dậy trong bộ quần áo sũng nước nhưng vừa vặn của mình. Trên những món đồ thô kệch mà hắn từng mặc rồi trả lại vẫn vương vấn thứ hương thơm mới mẻ của một loài xà phòng hảo hạng, lấn át cả mùi kiềm nồng nặc của loại xà phòng nhà tự làm. Anh ra bờ sông từ sớm, mang theo một nỗi niềm hy vọng mơ hồ, chẳng biết vì sao, rằng mình sẽ lại nhìn thấy hắn và nhận ra hắn giữa đám hành khách. Anh đang lội bì bõm giữa đám sậy dưới ánh trăng mờ ảo vừa mọc, hồi tưởng lại chính xác nơi mình từng nhìn thấy người lạ lần đầu, thì bỗng giật mình trước sự chuyển động lật úp dưới nước của một vật đen sì nào đó vốn bị mắc kẹt vào bờ nhưng đã bị những bước chân của anh làm cho dịch chuyển. Hơi hoảng hốt, anh thấy nó có nét phảng phất giống với bóng hình trong tầm nhìn đầu tiên của anh vào đêm hôm trước. Nhưng cái nhìn thứ hai vào mái tóc bồng bềnh bất lực cùng thân hình sưng phù đã cho anh thấy đó là một cái XÁC CHẾ, thuộc về một hình dáng và vóc dáng hoàn toàn khác với người bạn đồng hành cũ của hắn. Có một vết bầm trên trán tóc tai bù xù và một vết thương khổng lồ ở cổ đã bị dòng nước rửa sạch đến mức trắng bệch, nhợt nhạt như sáp, không còn chút máu. Một nỗi sợ hãi không tài nào giải thích được bao trùm lấy anh, không phải vì nhìn thấy thây ma, bởi vì anh từng trải qua những vụ thảm sát của người da đỏ và từng cứu vớt những cỗ thi thể bị tước đoạt hình hài đến mức không nhận dạng nổi; mà từ một nỗi hoảng sợ về mặt đạo đức — điều kỳ lạ thay — lại được thúc đẩy và làm sâu sắc thêm bởi tiếng thở phì phò từ xa vọng lại của con tàu thủy đang tiến tới. Chẳng biết vì lý do gì, anh vội vã kéo cái xác lên bờ, giấu nó vào đám sậy cứ như thể anh đang phi tang chứng cứ cho tội ác của chính mình vậy. Rồi, trước nỗi kinh hoàng vô lý của bản thân, anh nhận ra tiếng thở của con tàu thủy và nhịp đập guồng nước của nó đang "giảm tốc" khi cái khối mờ ảo ấy xuất hiện trong tầm mắt, cho đến khi một con sóng khổng lồ từ những chiếc bánh xe bị hãm phanh đột ngột tạo ra một cuộn sóng giống như nhịp đập trái tim khổng lồ lan truyền qua đám cói dường như làm ngập chìm một nửa người anh. Ánh chớp lóa từ ba bốn chiếc lồng đèn trên boong và hàng đèn bất động song song với anh làm lóa cả mắt, nhưng anh biết rằng rìa liễu thấp đã che khuất hoàn toàn ngôi nhà và chiếc xe ngựa của mình khỏi tầm nhìn. Tiếng thì thầm mơ hồ của những giọng nói trên boong bỗng bị át đi bởi một mệnh lệnh sắc lạnh, và đến sự nhẹ nhõm của anh, những chiếc bánh xe đang quay chậm rãi lại truyền một nhịp đập vào dòng nước, và cỗ máy khổng lồ lầm lũi trôi đi. Một cảm giác nhẹ nhõm tràn ngập tâm trí anh, dẫu chẳng hiểu vì sao, và anh nhận thức được rằng lần đầu tiên trong đời, anh chẳng mảy nào thèm ngó ngàng đến con tàu.

Khi trăng lên, anh lại kiểm tra cái xác một lần nữa và lấy ra từ trong quần áo của nó vài món đồ tùy thân dùng để nhận dạng cùng một số giấy tờ thủ tục có vẻ trang trọng, chính xác mà anh lờ mờ đoán là giấy tờ pháp lý bởi sự tương đồng trong cách dùng từ với các thông báo của cảnh sát trưởng và các nhà tuyển cử mà anh từng thấy trên báo chí. Sau đó, anh chôn cất cái xác trong một cái rãnh nông do chính mình đào dưới ánh trăng. Anh không mảy may bận tâm đến trách nhiệm hay tội lỗi; quá trình huấn luyện thời khai hoang không hề bao gồm kinh nghiệm về các cuộc điều tra của pháp y; bằng cách chôn cất cái xác thật nhanh chóng và an toàn khỏi sự cắn xé của các loài thú ăn thịt, anh đã làm điều mà một kẻ miền biên giới sẽ làm cho người khác — điều mà anh hằng hy vọng người ta cũng sẽ làm cho mình. Nếu những cảm xúc kỳ lạ trước đó thỉnh thoảng có quay trở lại, thì đó không phải vì chuyện ấy; mà đúng hơn là do một sự bất an nào đó liên quan đến những cảm xúc có thể có của vị khách cũ, cùng sự tiếc nuối vì anh đã không có mặt ở đây vào thời điểm phát hiện ra cái xác. Rằng điều đó bằng cách nào đó sẽ giải thích được tai nạn của chính hắn, anh không hề nghi ngờ.

Con tàu không hề "giảm tốc" vào đêm hôm sau, mà lướt qua như thường lệ; thế nhưng phải mất ba bốn ngày sau anh mới có thể mong ngóng nó đến với sự tò mò hoang đường và mang vẻ hằn học nửa phấn khích thuở trước — thứ vốn là sự gần gũi nhất của anh với trí tưởng tượng. Lúc bấy giờ, anh mới có thể quan sát nó kỹ hơn, nhờ sự xuất hiện của gã đàn ông mà giờ đây anh bắt đầu gọi là "người bạn của tôi" trong những cuộc trò chuyện lầm bầm với chính mình — kẻ mà dường như anh chẳng có duyên hội ngộ lại; cho đến một ngày, sự ngạc nhiên tột độ khi một cặp ngựa đẹp được một kẻ lùa súc vật mang đến trạm dừng của anh. Chúng đã được "đặt trước" để gửi lại đây. Mặc cho Morse phản đối và gặng hỏi trong vô vọng.

— Tên anh là Martin Morse phải không? — gã lùa gia súc cộc cằn theo kiểu làm ăn thưa rằng — và tôi đoán chẳng còn gã nào khác mang cái tên ấy quanh đây đâu nhỉ?

— Không, — Morse đáp.

— Thế thì, chúng là CỦA ANH đấy.

— Nhưng ai đã gửi chúng? — Morse gặng hỏi. — Tên hắn là gì, và hắn sống ở đâu?

— Tôi không nghĩ mình có nhiệm vụ phải khai ra lai lịch của người mua, — gã lùa gia súc lạnh lùng đáp — nhưng mấy con ngựa này thuộc giống 'Morgan' đấy, cứ tin chắc là thế đi. — Hắn cười toe toét rồi quất ngựa bỏ đi.

Rằng Đại úy Jack là người đã gửi chúng, và đó là màn dạo đầu tự nhiên cho việc hắn sẽ quay lại thăm mình, Morse không hề nghi ngờ, và trong vài ngày, anh chìm đắm trong giấc mộng đó. Nhưng Đại úy Jack đã không đến. Lũ gia súc đã giúp ích cho anh rất nhiều trong việc "lùa" bầy súc vật mà giờ đây anh dễ dàng nhận nuôi để lấy tiền chăn thả, đồng thời giúp anh thoát khỏi sự cần thiết phải có một kẻ đồng hành hay một gã làm thuê. Ý nghĩ rằng người đàn ông thượng đẳng diện đồ đẹp này có thể xuất hiện trước mặt anh trong vai trò thứ hai thậm chí đã thoáng qua trong đầu, nhưng anh đã gạt phắt nó đi bằng một tiếng thở dài. Thế nhưng ý nghĩ rằng, với sự may mắn và siêng năng, bản thân anh theo thời gian cũng có thể tiệm cận với địa vị rành rành của Đại úy Jack, LẠI xuất hiện trong đầu, và đó là nguồn động lực thôi thúc anh phấn đấu. Tuy nhiên, nó hoàn toàn tách biệt với tham vọng tầm thường về sự giàu có và địa vị của một người lao động bình thường. Nó chỉ đơn giản là để khiến anh trở nên xứng đáng hơn với người bạn của mình. Thế giới lớn lao vẫn hiện hữu như khi nó từng xuất hiện trước mắt anh qua con tàu lướt qua — một thứ để ngỡ ngàng — để đứng từ trên cao nhìn xuống — và để phán xét.

Dẫu vậy, công việc làm ăn của anh ngày càng phát đạt. Nhưng có một ngày, anh thức dậy với những thối gân rã rời và đôi chân hầu như không thể nhấc nổi để hoàn thành công việc thường nhật. Vào ban đêm, sự rã rời ấy chuyển hóa thành những cơn đau nhức nhối cùng một cơn sốt hầm hập dường như thôi thúc anh lao về phía dòng sông định mệnh, tựa như mục đích duy nhất trong đời anh là uống cạn dòng nước và tắm mình trong dòng chảy vàng óng ấy. Nhưng bất cứ khi nào anh có vẻ định làm điều đó, những giấc mơ kỳ lạ lại ập đến giày vò anh về những cái xác chết trồi lên với đôi môi sưng phồng, biến dạng để chạm vào môi anh khi anh cố gắng uống, hoặc về người khách bí ẩn đang vật lộn với anh giữa dòng nước xiết và đẩy anh vào bờ. Lại có lúc, khi anh toan tắm rửa cho đôi chân khô khốc, nứt nẻ của mình trong dòng lũ ấy, anh sẽ đối mặt với ánh đèn chói lóa của chiếc tàu thủy bất động cùng ánh nhìn trừng trừng của đôi mắt vô hồn — cho đến khi anh bỏ chạy trong nỗi kinh hoàng vô định. Tình trạng này kéo dài bao lâu anh chẳng hề hay biết, cho đến một buổi sáng, anh tỉnh dậy trong căn lều mới của mình với một gã đàn ông lạ mặt đang ngồi bên giường và một người phụ nữ da đen đứng ngoài cửa.

— Anh vừa trải qua một cơn "sốt vùng tule" nặng đấy, — gã lạ mặt nói, buông lơi cổ tay rã rời của Morse và đáp lại ánh mắt đầy câu hỏi của anh — nhưng giờ thì anh ổn rồi, sẽ qua khỏi thôi.

— Anh là ai? — Morse yếu ớt lắp bắp.

— Bác sĩ Duchesne, ở Sacramento.

— Anh đến đây bằng cách nào?

— Tôi được lệnh đến đây và mang theo một y tá, vì anh chỉ có một mình. Cô ta kìa. — Hắn chỉ tay về phía người phụ nữ da đen đang mỉm cười.

— AI ra lệnh cho anh?

Vị bác sĩ mỉm cười với sự bao dung mang tính nghề nghiệp. — Một người bạn của anh chứ ai vào đây nữa.

— Nhưng tên hắn là gì?

— Thật ra, tôi không nhớ. Nhưng đừng bận lòng làm gì. Hắn đã thanh toán sòng phẳng cho mọi thứ một cách vô cùng vương giả rồi. Anh chỉ việc dưỡng sức cho khỏe lại thôi. Nhiệm vụ của tôi đã chấm dứt, và tôi có thể yên tâm để anh lại cho y tá chăm sóc. Chỉ là khi nào anh khỏe hẳn lại, tôi bảo thế — và HẮN cũng dặn thế — hãy dọn ra xa dòng sông thêm chút nữa.

Và đó là tất cả những gì anh biết. Bởi vì ngay cả nữ y tá đã chăm sóc anh suốt những ngày đầu tiên khi mới chớm hồi phục cũng chẳng chịu hé lộ thêm điều gì khác. Anh nhanh chóng tống cổ cô ta đi và quay trở lại với công việc, bởi vì một giai đoạn mới mẻ và kỳ lạ trong tình cảm ngây thơ, mộc mạc của anh dành cho người ân nhân — một phần bị kích thích bởi trận ốm — đang tác động mạnh mẽ đến anh. Anh bắt đầu cảm thấy nỗi đau của một tình bạn không tương xứng; anh lờ mờ nhận ra rằng vị khách bí ẩn của mình chỉ đang lạnh lùng đáp trả sự hiếu khách và những ân huệ của anh, trong khi vẫn cố thủ khoảng cách, tránh né bất kỳ mối liên hệ nào — đồng thời vạch ra khoảng cách không thể đo lường được giữa mối quan hệ tương lai của hai người. Hắn đã chẳng thèm gửi lại bất kỳ lời nhắn nhủ hay lời chào hỏi thông cảm nào; hắn thậm chí còn giấu kín cả TÊN TUỔI của mình. Trái tim rụt rè, kiêu hãnh và dốt nát của người miền biên giới trĩu nặng dưới sự khinh miệt tưởng tượng ấy, khiến anh hoàn toàn bất lực trước cả sự trách móc lẫn sự oán hờn. Anh không thể trả lại những con ngựa, dẫu trong một cơn phẫn nộ trẻ con, anh từng thề sẽ không bao giờ đụng đến chúng; anh cũng chẳng thể hoàn lại tiền hóa đơn khám bệnh cho hắn, dẫu anh đã tống cổ mụ y tá đi.

Anh mang một nỗi thỏa mãn ng u ngơ là quyết không dọn ra xa dòng sông, với một niềm hy vọng mong manh rằng việc phớt lờ lời khuyên của Đại úy Jack sẽ một cách bí ẩn nào đó được truyền đến tai hắn. Thậm chí anh từng nghĩ đến việc bán tháo cơ ngơi của mình và bỏ đi, để có thể thoát khỏi sự giám sát lạnh lùng của người bạn vô tình ấy. Tất cả những điều này quả thực là ngây ngô trẻ con — nhưng ẩn sâu trong mọi tình cảm sâu sắc luôn tồn tại sự đơn sơ không thể kìm nén của tuổi trẻ, và sự thiếu từng trải chốn trừng đời của gã nhà quê đã để lại trong anh sự trong sáng như một đứa trẻ. Trong giai đoạn tình cảm đơn phương này, anh thậm chí còn đi xa đến mức dò la tin tức về Đại úy Jack tại Sacramento, và để theo đuổi cuộc tìm kiếm dại dột ấy, anh thậm chí đã bắt tàu thủy từ đó đi Stockton.

Những gì xảy ra với anh sau đó có lẽ là trải nghiệm chung của những tâm hồn như thế. Một khi đã bước lên tàu, ảo tưởng về thế giới vĩ đại mà nó chứa đựng bỗng chốc tan thành mây khói. Anh thấy nó ồn ào, hình thức, giả tạo và — giả như anh từng hiểu hay sử dụng từ ngữ ấy trong vốn từ vựng hạn hẹp của mình — thì đó là sự TỤC TĨU. Hay đúng hơn, có lẽ anh cảm thấy rằng tâm lý và hành động thịnh hành của những kẻ thường xuyên lui tới nơi đây — và là những kẻ mà nó được xây dựng dành cho — lại ở một tầng lớp thấp kém hơn cả chính anh. Và kỳ lạ thay, điều này chẳng mang lại cho anh bất kỳ cảm giác vượt trội mang tính phán xét nào như trước đây, mà chỉ đem lại cảm giác cô lập hoàn toàn và tuyệt đối của chính bản thân anh. Mang trên mình bộ quần áo thô kệch của kẻ miền biên giới, anh lang thang từ boong tàu đến khoang hành khách, từ những hành lang thoáng đãng đến những phòng khách dài, cô độc, chẳng ai nhòm ngó, chẳng ai hoài nghi, chẳng ai nhận ra, cứ như thể anh lại đang lẩn khuất nơi đó chỉ bằng linh hồn, như anh đã từng làm trong những giấc mơ của mình.

Sự hiện diện của anh bên rìa đám đông đang huyên náo chẳng gây ra bất kỳ sự gián đoạn nào; đối với anh, ngôn ngữ của họ gần như xa lạ trong những ẩn dụ về những thứ anh không thể hiểu nổi, hoặc tồi tệ hơn là có vẻ mâu thuẫn với sự hờ hững và phấn khích của họ. Khác biệt biết bao so với tất cả những điều ấy là những ký ức xưa cũ về những cỗ xe ngựa chầm chậm tiến đến, vươn cao trên đường chân trời phẳng lặng của những đồng bằng trong những chuyến lang thang trước kia; vài bóng người lững thững gặp nhau tay bắt mặt mừng, trao đổi những câu chuyện dọc đường; ghi chép về dấu vết của người da đỏ; việc tìm ra một con suối; khám phá ra những bãi chăn thả, cùng sự hiếu khách lười biếng, đầy thư thái khi đêm về! Và ở đây, cuộc tranh giành khốc liệt biết bao cho sự thống trị và sự tồn tại, ngay cả trong chốn tĩnh mịch của cuộc hành trình này.

Con tàu rung chuyển, dao động và chòng chành theo từng nhịp đập của chiếc pít-tông nặng nề. Tiếng cười đùa của đám đông, những lời tán gẫu và tin tức được trao đổi, bữa tiệc bên chiếc bàn dài, những tờ báo và cuốn sách trong phòng đọc, thậm chí cả những chiếc giường sang trọng trong các khoang hành khách, tất cả đều bị chi phối, rung cảm và phập phồng theo nhịp đập vĩnh cửu của con quỷ mang tên sự vội vã và bất an. Và khi cuối cùng một thứ ma lực gớm ghiếc lôi kéo anh bước xuống phòng máy, để rồi chứng kiến cỗ máy tàn nhẫn, lạnh lùng đang vận hành, anh dường như nhận ra và thấu hiểu một vị thần Moloch thông minh nhưng vô cảm, đang kéo lê thế giới sốt sắng này bám theo gót chân nó.

Lát sau, anh ngồi vào một góc trên boong thượng, từ nơi đó anh có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn những bờ sông đơn điệu; thế nhưng, có lẽ bằng những dấu hiệu nào đó mà người khác không thể nhận ra, anh biết mình đang đến gần vùng đất của chính mình. Anh biết rằng căn lều và mảnh đất khai hoang của mình sẽ chẳng thể tài nào nhìn thấy được đằng sau hàng liễu ven bờ, nhưng anh đã nhận ra những điểm mà vài cây bông vải đang vươn mình thành một mũi đất với tán lá sáng màu hơn ở phía bên kia. Nơi này, những tiếng nói lọt vào tai, và anh sực nhận ra rằng có hai người đàn ông vừa lững thững đi sang từ mạn bên kia của con tàu, đang đứng trước mặt anh và phóng tầm mắt nhìn ra bờ sông.

— Khoảng đoạn này, tôi đoán thế, — một kẻ nói với giọng dửng dưng, như thể đang tiếp nối một cuộc trò chuyện đứt quãng trước đó — chắc là nơi đã xảy ra chuyện. Bởi vì sau khi chúng ta tiến vào khúc cua mà chúng ta vừa đi qua thì viên phó bót đi xuống khoang khách phía dưới mới phát hiện ra cửa khóa và cửa sổ mở toang. Nhưng cả hai người — Jack Despard và viên cảnh sát trưởng Seth Hall — đều không thấy tăm hơi đâu. Chẳng có một dấu vết nào của bọn họ. Con tàu đã bị lục soát khắp nơi nhưng hoàn toàn công cốc. Người ta đoán rằng viên cảnh sát trưởng, sau khi đã tống tù nhân của mình ngồi yên vị trong khoang, đã còng tay Jack ra và khóa cửa lại; rằng Jack, vốn là kẻ vô cùng liều lĩnh, đã lao qua cửa sổ nhảy xuống sông, và viên cảnh sát trưởng, vốn cũng chẳng phải dạng vừa, đã nhảy theo hắn. Số khác lại cho rằng — bởi vì mấy cái ghế và đồ đạc trong khoang bị xới tung lên — là hai gã đã ĐÁNH NHAU TRONG ĐÓ, và Jack đã bóp cổ Hall rồi tusnh hắn ra ngoài, sau đó tự mình lỏn xuống nước, vì cửa sổ khoang nằm ngay phía trước guồng chèo, và viên thuyền trưởng khẳng định không một người hay những người nào có thể rơi xuống trước guồng chèo mà còn sống sót. Dù thế nào đi nữa, đó cũng là tất cả những gì người ta biết về vụ việc.

— Và không tìm thấy dấu vết nào của bọn chúng sao? — người thứ hai hỏi sau một khoảng lặng dài.

— Không. Thuyền trưởng bảo mấy cái guồng chèo đó sẽ nghiến nát chúng rồi quăng chúng quay mòng mòng và chôn vùi chúng tận đáy bùn của lòng sông, cùng với tất cả phù sa của dòng chảy đè lên trên, và có lẽ đời kiếp nào chúng mới nổi lên được; hoặc không thì mấy cái bánh xe guồng đã quăng chúng tít ngược lên tận Sacramento cho đến khi chẳng còn lại gì đủ để nổi lên được nữa, rồi thả chúng xuống khi con tàu dừng lại.

— Đó là một trò chơi liều lĩnh ngu ngốc đối với một kẻ như Despard, — người nói thứ hai tiếp lời khi quay đi với một tiếng ngáp dài.

— Khỏi phải bàn! Nhưng hắn ta vốn là kẻ liều mạng, và cảnh sát trưởng thì đã túm được hắn rồi! Hơn nữa người ta CŨNG đồn rằng hắn ta rất mê tín, y hệt như mấy tay cờ bạc khác, và cho rằng một kẻ số phải chết bằng dây thừng hay súng đạn thì sẽ không đời nào bị nước cuốn trôi mất mạng được.

Hai bóng người lững thững bỏ đi, nhưng Morse vẫn ngồi cứng đờ và bất động. Thế nhưng, kỳ lạ thay, chỉ có duy nhất một ý niệm hiện lên rõ mồn một trong anh từ sự mặc khải hãi hùng này — ý nghĩ rằng người bạn của anh vẫn luôn chân thành với anh — và rằng sự vắng mặt kỳ lạ cùng sự im lặng bí ẩn của hắn đã được lý giải và giải thích hoàn toàn rõ ràng. Và đi kèm với nó là ảo tưởng đầy phấn khích rằng người đàn ông này giờ đây vẫn đang sống vì MÌNH HẮN MÀ THÔI.

ANH là người duy nhất nắm giữ bí mật của hắn. Vấn đề đạo đức của sự việc, dẫu làm anh vô cùng bối rối, thì lại nằm ở chỗ nó ảnh hưởng thế nào đến cơ hội của Đại úy Jack và quyền lực mà nó mang lại cho kẻ thù của hắn hơn là lương tâm của chính anh. Anh thà rằng người bạn của mình chứng minh được bản thân là một tên tội phạm bị truy nã nhưng vẫn giữ lại một mối quan tâm vị tha dành cho anh, còn hơn là một quý ông thượng đẳng đang lạnh lùng xóa nhòa lòng biết ơn của anh. Giờ đây anh ngỡ mình đã hiểu được lý do đằng sau những tâm trạng kỳ lạ và thay đổi thất thường của người khách — thậm chí cả lời cảnh báo mang tính mê tín đầy cay đắng của hắn liên quan đến lời nguyền rủa có thể giáng xuống kẻ cứu mạng một người chết đuối. Về điều này, anh chẳng mảy may bận tâm; chỉ cần nghĩ rằng sự quan tâm của Đại úy Jack đối với cơn bệnh của anh bị đẩy lên cao bởi nỗi sợ hãi đó, và sự đảm bảo về tình bạn mang tính bảo bọc ấy đã làm anh râm ran dâng trào niềm vui sướng.

Giờ đây chẳng còn lý do gì để anh không lập tức quay trở lại nông trại của mình, nơi ít nhất Đại úy Jack sẽ luôn tìm thấy anh; và anh đã làm thế, trở về trên chính con chuyến tàu ấy. Giờ đây anh đã hoàn toàn bình phục sau trận ốm và tâm trí cũng trở nên điềm tĩnh hơn; anh nhân đôi sức lực lao động để tự đặt mình vào vị thế có thể giúp đỡ gã tội phạm trốn chạy khi thời cơ đến. Nông trại hẻo lánh ấy sẽ mãi mãi là chốn bồng lai tiên cảnh che chở cho hắn, và với niềm hy vọng đó, anh từ chối mọi sự giúp đỡ từ bên ngoài, thui thủi sống cô độc một mình để chốn dung thân của Đại úy Jack được nguyên vẹn tuyệt đối. Và thế là mùa khô đằng đẵng trôi qua, cỏ khô đã được thu gom, những đàn gia súc chăn thả được lùa về chuồng, và những cơn mưa đầu mùa lăn tăn như hạt đạn gieo trên bề mặt ngày càng mở rộng của dòng sông là tất cả những gì phá vỡ sự cô tịch vô tận của anh. Trong tư thế chờ đợi và mong mỏi mang tính cưỡng betz ấy, anh được tôn lên và củng cố bởi một ý tưởng mới mẻ. Anh không phải là một người theo đạo, nhưng khi láng màng nhớ lại những lời kêu gọi từ buổi cầu nguyện nào đó thời thơ ấu, anh nảy sinh ý nghĩ rằng rất có thể mình được lựa chọn để thực hiện công cuộc cải đạo cho Đại úy Jack. Chuyện gì có thể xảy ra từ cuộc gặp gỡ và trò chuyện này nơi chốn hoang vu cô tịch chứ? Rằng anh còn nợ điều gì đó với ký ức của viên cảnh sát trưởng bị sát hại — kẻ có bộ xương đang mục rữa trong cái rãnh mà ngày nào anh cũng đi qua với vẻ mặt dửng dưng — lại chẳng hề xuất hiện trong đầu anh. Có lẽ tâm trí anh không đủ lớn để cân nhắc cùng lúc hai việc. Tình bạn và tình yêu — và nhân tiện cả tôn giáo nữa — về cơ bản luôn mang một ý niệm độc tôn.

Nhưng có một đêm, anh giật mình tỉnh giấc. Bàn tay đang thõng xuống khỏi chiếc giường tầng của anh đang khua khoả một cách vẩn vơ trong làn nước. Anh vừa kịp chồm dậy giữa cái vũng nước dường như đang dâng lên từ từ thì cánh cửa đổ sập ra như thể chịu áp lực từ bên trong, và toàn bộ căn lều của anh sụp đổ như một cỗ bài. Nhưng nó lại ngả ra ngoài, phần mái trượt khỏi đầu anh tựa như một tấm màn che bị giật lùi; và anh bị cuốn phăng đi khỏi chỗ đứng đập vào nó, rồi trôi tuột ra ngoài thứ có lẽ là một thế giới khác! Bởi vì cơn mưa đã ngớt, và vầng trăng tròn vành vạnh chỉ soi rọi một vùng nước mênh mông, vô tận! Đó không phải là một trận lũ lụt thông thường, mà là toàn bộ dòng sông cuồn cuộn được phóng đại và lặp lại hàng ngàn lần, ngay cả khi anh đang há hốc mồm thở hổn hển và bám chặt lấy phần mái, nó vẫn đang cuốn anh trôi đi chẳng biết về đâu. Nhưng nó đang cuốn anh đi ngay giữa dòng, bởi vì khi anh liếc nhanh về phía những thảm cỏ của mình, anh thấy chúng đã bị nuốt chửng bởi dòng lũ cuồn cuộn ấy, chấm phá bằng những đống cỏ khô đang bồng bềnh trôi và vươn tới tận những chân đồi có cây cọc. Đó chính là trận đại hồng thủy năm 54. Trong sự vẹn toàn đầy kinh hoàng của nó, trông nó chẳng khác nào Đại Hồng Thủy thuở hồng hoang.

Khi chiếc bè mỏng manh của anh trôi dạt dưới một tán cây bông vải, anh với lấy một trong những cành cây chìa ra, và cố gắng hết sức bò dọc theo nhánh cây, cuối cùng cũng đến được một vị trí an toàn ở chạc ba của cây. Tại đây, tạm thời anh đã được an toàn. Nhưng sự tàn phá nhìn từ độ cao này lại càng trở nên kinh hoàng hơn. Mọi dấu vết về khoảng đất khai phá của anh, mọi minh chứng cho sự siêng năng trong suốt năm qua của anh đã biến mất hoàn toàn. Lần đầu tiên anh nghe thấy tiếng rống của vài con gia súc mà anh giữ lại — khi chúng túm tụm lại trên một gò đất nhỏ rồi lần lượt trượt chân ngã quỵ xuống dòng lũ. Những cái xác sáng loáng của những con ngựa chết trôi qua trước mắt khi anh dõi theo. Những cành cây thấp của cây sung dâu gần đó đang oằn mình gánh chịu đống đồ đạc nhẹ được vớt lên từ chiếc xe ngựa và căn lều bị lật úp của anh mà chúng vớ được và giữ lại, và một chiếc cào đã mắc kẹt chắc chắn vào một nhánh cây. Sự cô tịch vốn dĩ của vùng đất giờ đây bị xâm chiếm một cách kỳ lạ bởi những chiếc nhà kho trôi dạt, các nông cụ và những thanh rào từ những người hàng xóm xa lạ nào đó ở tận đâu, và anh có thể nghe thoảng bên tai tiếng gọi từ xa vọng lại của một người nông dân bất hạnh nào đó đang trôi dạt trên một thanh xà của ngôi nhà đã vỡ nát của hắn. Khi trời rạng sáng, anh lạnh cót và đói lả.

Nhiều giờ trôi qua trong sự đơn điệu đến tuyệt vọng, mực nước chẳng hề rút hay giảm bớt. Thậm chí những vật trôi dạt cũng thưa dần, và cuối cùng một vùng biển trống trải trải rộng trước mắt anh, nơi chẳng có gì chuyển động. Một sự tĩnh lặng đáng sợ bao trùm lấy anh. Đến buổi chiều, trời lại bắt đầu đổ mưa trên vùng không gian xám xịt, mờ mịt ấy, cho đến khi cả thế giới dường như được tạo nên từ hơi nước. Lúc này anh chỉ có duy nhất một ý nghĩ — sự xuất hiện của con tàu vào buổi chiều tối, và anh sẽ dồn hết sức lực còn lại để bơi ra với nó. Anh không hề biết cho đến tận sau này rằng nó không thể tiếp tục đi theo lòng sông cũ nữa, và đã chạy qua một khoảng trời xa vượt quá tầm nhìn và thính giác của anh. Cùng với sự thất vọng và việc phơi mình ngoài sương gió đêm đó là sự trở lại của cơn sốt cũ. Cơ thể anh luân phiên bị hành hạ bởi những cơn đau nhức hoặc tê dại và vô tri. Anh suýt chút nữa không thể giữ nổi vị trí của mình — có lúc anh chẳng thèm bận tâm đến điều đó nữa — và mông lung nghĩ đến việc chấm dứt những nỗi thống khổ bằng một cú lao mình xuống dưới. Trong những khoảnh khắc hoảng loạn nhưng vẫn còn chút minh mẫn khác, anh nhận thức được rằng tâm trí mình đã bắt đầu lẩn thẩn; rằng mình đã nhìn thấy gương mặt tái ngợm của viên cảnh sát trưởng bị sát hại, bị dòng lũ cuốn trôi khỏi ngôi mộ nông toác, đang trừng mắt nhìn anh từ làn nước; thêm vào đó là những ảo giác về âm thanh. Anh nghe thấy tiếng động, tên của chính mình được gọi lên bởi một giọng nói quen thuộc — giọng của Đại úy Jack!

Bất chợt anh giật mình, nhưng trong cử động định mệnh ấy, anh mất thăng bằng và lao đầu xuống dưới. Nhưng trước khi làn nước khép lại trên đỉnh đầu, anh đã kịp có một thoáng nhìn tàn nhẫn về sự cứu rỗi đang ở rất gần; về một ánh đèn chớp lóa — về thân tàu màu đen của một chiếc tàu kéo cách đó không xa — về những bóng người đang chuyển động — cảm giác về một cú lao mình đột ngột tiếp nối theo cú ngã của chính anh, cái siết tay mạnh mẽ vào cổ áo, và — sự bất tỉnh ập đến!

Khi tỉnh lại, anh đang được nhấc lên từ một chiếc thuyền của chiếc tàu kéo và được chèo qua những con đường hoang tàn vắng bóng người của một thành phố lớn, cho đến khi được đưa qua ô cửa sổ lầu hai của một khách sạn ngập một nửa trong nước để chăm sóc. Nhưng tất cả những câu hỏi của anh chỉ mang lại thông tin rằng chiếc tàu kéo — một chiếc tàu được thuê riêng chứ không thuộc Hiệp hội Cứu trợ Công cộng — đã được phái đến ứng cứu anh với những chỉ dẫn đặc biệt, từ một gã đàn ông đóng vai trò là một thành viên thủy thủ đoàn, và chính hắn là kẻ đã lao mình xuống nước cứu anh vào phút chót. Gã đàn ông đó đã rời tàu tại Stockton. Còn gì nữa không? Có chứ! — hắn đã để lại một bức thư. Morse vồ lấy nó với sự phé phỏng đầy sốt ruột. Nó chỉ gồm vài dòng ngắn ngủi:

Chúng ta hòa nhau rồi nhé. Anh ổn cả chứ. Tôi đã cứu ANH khỏi chết đuối, và tự gánh lấy lời nguyền lên đôi vai mình. Chào nhé.

ĐẠI ÚY JACK.

Người đàn ông bàng hoàng toan đứng dậy — toan thốt lên một tiếng kêu — nhưng ngã quật trở lại, bất tỉnh nhân sự.

Nhiều tuần trôi qua anh mới đủ sức rời khỏi giường — và lúc đó trông anh chẳng khác nào một kẻ bần cùng với thân thể tàn tạ, suy kiệt. Anh chẳng có lấy một xu dính túi để tái thiết lại nông trại đã trắng tay sau khi nước rút. Một người dẫn đoàn xe lửa tốt bụng đã trao cho anh một công việc làm phu dắt la trong một đoàn vận tải hành cước đi lên núi — bởi vì anh biết rõ các con đường mòn, những con đèo và biết cưỡi ngựa. Núi non trả lại cho anh một chút sinh lực mà anh đã đánh mất ở thung lũng sông, nhưng chẳng còn chút mộng tưởng hay hoài bão nào sót lại. Một ngày nọ, trong lúc lần theo dấu vết một con la bị lạc, anh dừng chân để giải khát tại một vũng nước — thứ duy nhất còn sót lại sau mùa hè của một dòng suối núi cô độc. Mở rộng vũng nước để cho con vật của mình có chỗ uống nước, anh buộc phải khơi và hất đống đất đỏ lên cùng một vài mẩu đá tổ ong trông kỳ lạ đến mức nặng trịch thu hút sự chú ý của anh. Anh mang hai cục to nhất về trại cùng mình. Chúng chính là vàng! Từ khu vực đó, anh đã khai thác được cả một gia tài sụm sụp. Chẳng ai lấy làm lạ cả. Đối với sự mê tín của người dân California thì đó là chuyện hoàn toàn bình thường. Đó là "vận may của kẻ ngốc" — vận may của những kẻ đần độn, vô tri, thiếu kinh nghiệm, chẳng màng tìm kiếm — thứ trớ trêu của các vị thần!

Thế nhưng bản tính mộc mạc, chất phác của một kẻ nhà quê từng vượt qua cám dỗ bằng sự kiên nhẫn siêng năng cùng sự cô lập tự lực cuối cùng lại gục ngã trước khối tài sản kiếm được quá nhanh chóng. Thế nên có một ngày, giữa đám đông những kẻ ăn chơi đàng điếm yêu thích sự kích động và bạn bè của chúng, anh thấy mình đang ở vùng ngoại vi của một thị trấn miền núi vô pháp luật. Một đám đông cuồng nhiệt, phẫn nộ đã tập trung sẵn ở đó — một tên tội phạm đang bị hành hình bằng nhục hình treo cổ! Chen lấn qua đám đông để nhìn cho rõ hơn cảnh tượng kích thích ấy, Morse — lúc này đã thay đổi và trở nên liều lĩnh — bị những kẻ có vũ trang chặn lại ngay dưới chân một chiếc xe ngựa, nơi đang giam giữ một người đàn ông điềm tĩnh, kiên quyết, với chiếc thòng lọng quấn quanh cổ, đang khinh bỉ đảo mắt nhìn đám đông đang cầm đầu dây bên kia được vắt qua cành cây phía trên hắn. Ánh mắt của kẻ tử tù bắt gặp ánh mắt của Morse — biểu cảm của hắn thay đổi — một nụ cười hiền từ bừng sáng trên khuôn mặt — lần đầu tiên hắn cúi đầu kiêu hãnh của mình với một cử chỉ chào tạm biệt nhẹ nhàng.

Và rồi, với một tiếng thét, Morse lao vào tên lính canh có vũ trang gần nhất, và một cuộc giằng co ác liệt bắt đầu. Anh đã khuất phục được một đối thủ và chộp lấy kẻ thứ hai trong cuộc chiến tuyệt vọng hướng về chiếc xe ngựa, thì đám đông đang sững sờ bỗng nhận ra rằng phải làm gì đó. Việc đó được thực hiện với một tiếng nổ đanh gọn, làn khói cuộn ngược lên và sự ngã quỵ ra phía sau của tên lính canh khi Morse lảo đảo bước về phía trước TRONG TỰ DO — với một viên đạn găm thẳng vào tim. Dẫu vậy, mãi cho đến khi chạm tới chiếc xe ngựa anh mới ngã quỵ xuống, rồi đổ gục về phía trước trong trạng thái đã chết, với đôi tay giang rộng và cái đầu gục ngay dưới chân kẻ tử tù.

Có một điều gì đó vô cùng tối thượng và mạnh mẽ đến tột cùng trong hành động hy sinh tuyệt vọng này khiến trái tim đám đông rung lên bần bật rồi lùi lại trong sự kinh hãi trước việc làm của chính mình, và chỉ cần một lời nói hay một cử chỉ dù là nhỏ nhất từ chính kẻ tử tù cũng đủ để giải thoát cho anh. Nhưng người ta kể lại — và đó là ghi chép hoàn toàn đáng tin cậy — rằng khi Đại úy Jack Despard cúi xuống nhìn thân xác hy sinh đầy tuyệt vọng dưới chân mình, đôi mắt hắn bừng cháy và hắn phóng thẳng vào đám đông một lời nguyền rủa vô cùng khủng khiếp và triệt để đến mức, dù chai sạn đến đâu, máu trong người họ cũng phải đông cứng lại, để rồi sau đó giận dữ bừng đỏ trên đôi má.

— Và giờ thì, — hắn lạnh lùng thắt chặt sợi dây thòng lọng quanh cổ bằng một cái giật đầu — Cứ tiến lên đi, và mặc xác chúng mày xuống địa ngục đi! Ta sẵn sàng rồi.

Lần này họ không hề chần chừ nữa. Và Martin Morse cùng Đại úy Jack Despard đã được chôn cất chung trong cùng một nấm mồ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Bret Harte

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.