Ba tháng sau cuộc đo đạc Điền trang Espiritu Santo, tôi lại trở về thung lũng Sacramento. Nhưng một thảm họa kinh hoàng và lan rộng đã xóa nhòa ký ức về sự kiện ấy hoàn toàn chẳng kém gì cách nó xóa sạch những cột mốc ranh giới mà tôi từng cắm xuống đất. Trận đại hồng thủy năm 1861-1862 đang ở vào cao điểm khi, theo đuổi một nỗi khao khát mơ hồ nào đó, tôi xách chiếc túi du lịch lên và đáp chuyến đi đến vùng thung lũng đang ngập chìm trong biển nước.
Từ những ô cửa sổ sáng rực của khoang tàu GOLDEN CITY, người ta chẳng thể nhìn thấy gì ngoài màn đêm đang buông dày trên mặt nước. Âm thanh duy nhất là tiếng mưa rơi rả rích, thứ âm thanh đã trở nên nhàm chán suốt hai tuần qua, và chẳng hề làm lay chuyển vẻ trang nghiêm trầm mặc của những người đồng bào khi họ lặng lẽ ngồi quây quần bên chiếc lò sưởi trong khoang. Một vài người mang gương mặt đầy âu lo đang trên đường đến cứu trợ thân nhân và họ hàng, họ trầm giọng bàn tán về một đề tài duy nhất đang thu hút mọi tâm trí. Những người khác, cũng như tôi, bị sự hiếu kỳ lôi cuốn nên chăm chú lắng nghe từng chi tiết mới mẻ. Nhưng với bản tính hay gán ghép cho một tình cờ ngẫu nhiên thứ tầm quan trọng phóng đại của bản năng, tôi lờ mờ nhận ra rằng thứ động lực thúc đẩy mình lúc đó còn hơn cả sự tò mò đơn thuần.
Tiếng mưa rơi lộp bộp, tiếng nước róc rách trầm đục, cùng bầu trời xám xịt như chì đã chào đón chúng tôi vào sáng hôm sau khi con tàu cập vào con đê ngập một nửa của thành phố Sacramento. Dẫu vậy, sự lạ lẫm của những chiếc thuyền đưa đón chúng vào khách sạn lúc bấy giờ lại có một sức hút khó lòng cưỡng lại. Tôi phó mặc bản thân cho một người chèo thuyền mặc áo mưa cao su sũng nước tên là “Joe”, và sau khi quấn lên mình chiếc áo choàng sáng loáng làm bằng chất liệu y hệt — thứ mang lại cảm giác ấm áp chẳng khác nào một miếng cao dán vết thương —, tôi tìm một chỗ ngồi ở phần đuôi thuyền của anh ta. Phải mất một cuộc đấu tranh tư tưởng không nhỏ tôi mới rời bỏ được con tàu thủy, thứ mà đối với phần lớn hành khách chính là nhịp cầu nối duy nhất có thể nhìn thấy giữa chúng tôi với mặt đất khô ráo và có thể sinh sống được; thế nhưng chúng tôi rồi cũng chèo ra, rẽ nước tiến vào thành phố và chống lại dòng chảy xiết khi vượt qua con đê.
Chúng tôi lướt dọc theo con phố K dài và phẳng lặng — nơi từng là một huyết mạch nhộn nhịp, vui tươi, giờ đây lại hiện lên đầy tang thương trong vẻ tiêu điều lặng ngắt. Dòng nước đục ngầu tưởng chừng hòa làm một với đường chân trời phía trước đang chảy cắt ngang qua các con đường như những dòng sông lười biếng. Thiên nhiên đã trả thù gu thẩm mỹ của con người bằng cách làm xáo trộn những ô bàn cờ ngăn nắp: những ngôi nhà bị dồn ứ lại ở các góc phố, chĩa thẳng những bức tường đầu hồi đột ngột ra dòng nước, hoặc bị lật úp trong một đống đổ nát ngổn ngang. Đủ loại xuồng thuyền đang luồn lách ra vào những khung cửa vòm thấp lè tè. Nước đã ngập qua đầu những hàng rào bao quanh các khu vườn được chăm sóc cẩn thận, tràn vào tầng trệt của các khách sạn và nhà ở tư nhân, để lại vệt bùn nhão nhoét trên cả thảm nhung lẫn sàn nhà lát ván thô sơ. Và một sự tĩnh lặng mang sức gợi tả chẳng kém gì cảnh hoang tàn hiển hiện đang bao trùm những con phố câm lặng, nơi chẳng còn vang vọng tiếng bánh xe ngựa hay tiếng bước chân người. Tiếng nước gợn lăn tăn, tiếng mái chèo khua thỉnh thoảng vang lên, hay tiếng hô cảnh báo của những người chèo thuyền là những dấu hiệu hiếm hoi cho thấy sự sống và con người nơi đây.
Giữa khung cảnh bày trước mắt và những âm thanh văng vẳng bên tai ấy, khi tôi đang nằm thừ người trên thuyền, hòa lẫn vào đó là tiếng hát của người lái đò theo nhịp mái chèo của anh ta. Lời ca ấy chẳng hề lãng mạn bằng những khúc ngẫu hứng của người đồng nghiệp bên đầm Lido, nhưng gã “Giuseppe” theo trường phái Yankee của tôi lại ghi điểm bởi sự chân thành và nhiệt huyết; hắn phác họa lại một cách sinh động những nỗi kinh hoàng của tuần lễ vừa qua cùng những hành động hy sinh cao cả và lòng tận tụy, thỉnh thoảng lại chỉ tay về phía một ban công nào đó nơi một nàng Bianca hay Laura xứ California từng được cứu thoát trong cảnh nửa đói nửa rét và xiêm y xộc xệch. Giuseppe có những nét tính cách khá kỳ lạ, anh ta từ chối khoản tiền công được đưa — bởi lẽ tôi chẳng phải là công dân của San Francisco sao, thành phố đầu tiên đứng lên hưởng ứng tiếng kêu cứu của Sacramento? Và chẳng phải anh ta, Giuseppe, là một thành viên của Hội Howard đó sao? Không! Giuseppe nghèo, nhưng không thể nhận tiền của tôi. Tuy nhiên, nếu tôi nhất định phải tiêu số tiền đó, thì ngoài kia đã có Hội Howard, cùng những phụ nữ và trẻ em đang đói rách tại Hội trường Nông nghiệp.
Tôi gửi lời cảm ơn đến người lái đò quảng đại, và chúng tôi tiến về Hội trường — một nơi ảm đạm, lạnh lẽo, ám ảnh bởi ký ức về sự giàu sang và sung túc của năm ngoái, và tại đây, tiền công của Giuseppe được đóng góp thêm từ chút ít lòng hảo tâm của người lữ khách. Nhưng cũng chính tại nơi này, Giuseppe kể cho tôi nghe về “Con thuyền Cứu trợ” chuẩn bị khởi hành đến vùng ngập lụt ở sâu trong nội địa; và tại đây, nhờ tận dụng bài học mà anh vừa dạy, tôi hạ quyết tâm biến sự tò mò của mình thành hành động thiết thực vì người khác, và đã được chấp nhận gia nhập nhóm những người lên đường cứu trợ và giúp đỡ các nạn nhân. Giuseppe nhận giữ chiếc túi du lịch giùm tôi, và chỉ chịu rời xa khi tôi đã đứng vững trên boong trơn trượt của “Con thuyền Cứu trợ số 3”.
Một giờ sau, tôi có mặt trong phòng lái tàu, nhìn xuống nơi từng là lòng sông yên ả. Nhưng đôi bờ nay chỉ còn được định nghĩa bởi những búi liễu nhấp nhô bị quật ngập trong dòng nước dềnh lên kéo dài, phá vỡ trên một vùng biển nội địa rộng lớn. Những dải đất “tule” từng được bồi đắp bởi dòng chảy điều hòa thuở nào và rải rác những điền trang trù phú giờ đây đã bị xóa sạch không dấu vết. Cảnh quan canh tác quen thuộc của miền quê cũ đã phai mờ. Những đường chấm đứt khúc theo tỷ lệ đối xứng đánh dấu các vườn cây ăn trái hiện đang bị chôn vùi và tê cóng trong dòng nước đục ngầu. Mái của một vài ngôi nhà nông trang vẫn còn lấp ló, và đây đó, làn khói tỏa ra từ ống khói của những căn nhà ngập một nửa cho thấy một sức sống kiên cường vẫn đang âm ỉ bên trong. Bò và cừu tụ tập trên những gò đất của người da đỏ để chờ đợi số phận giống như những đồng loại của chúng đang trôi dạt lềnh bềnh ngoài kia, hoặc đang quay cuồng trong các vũng nước xoáy cùng với những mảnh vỡ của chuồng trại và nhà kho. Xe ngựa mắc cạn ở bất cứ đâu mà dòng thủy triều có thể cuốn chúng tới. Khi lau lớp kính bám đầy hơi ẩm, tôi chẳng thấy gì ngoài nước: nước rơi lất phất trên boong từ những đám mây thấp trĩu, nước đập mạnh vào cửa sổ, rỏ giọt từ nhữnghóm liễu, xèo xèo qua các bánh xe, đi đâu cũng thấy nước đang cuốn trôi, cuộn tròn, khoét rỗng, hối hả chảy xiết trong những khúc thác ghềnh, hoặc cuối cùng dềnh lên thành những hồ nước sâu thẳm và bao la hơn, mang một vẻ tĩnh lặng và ẩn giấu đầy ám ảnh.
Khi màn đêm buông xuống, sự đơn điệu của khung cảnh kỳ lạ này trở nên vô cùng ngột ngạt. Tôi tìm đường xuống phòng máy, và giữa những người sống sót suýt chết đuối mà chúng tôi vừa vớt lên từ những chiếc bè tạm bợ, tôi quên đi vẻ tiêu điều chung để chìm khuất trong nỗi bất hạnh riêng của từng người. Lúc sau, chúng tôi gặp chiếc tàu thư tín chạy tuyến San Francisco và chuyển giao một số hành khách qua đó. Từ họ, chúng tôi biết được rằng các tàu bè khi tiến vào nội địa đã báo cáo lại việc đâm phải lòng sông Sacramento được định hình rõ nét, nằm cách cồn cát ngoài khơi tới năm mươi dặm. Một khoản đóng góp tự nguyện được quyên góp giữa những người lữ khách hào hiệp để giúp đỡ các nạn nhân của chúng tôi, và hai bên chia tay nhau cùng những lời chúc “Thượng lộ bình an” nồng nhiệt. Nhưng ánh đèn tín hiệu của chúng tôi chưa đi được bao xa thì một âm thanh quen thuộc lại vọng về — tiếng hò reo bất khuất đậm chất Yankee — xua tan đi mọi u ám.
Hướng đi của chúng tôi được thay đổi, và con tàu đang rẽ nước băng qua những bờ đất đã bị xóa nhòa nằm sâu trong nội địa. Một vài lần, những vật thể đen ngòm hiện ra lờ mờ gần chỗ chúng tôi — đó là những mảnh vỡ của các ngôi nhà đang trôi nổi bềnh bồng. Phía bắc bầu trời xuất hiện một khoảng quang đãng nhỏ, và vài ngôi sao đang ló dạng dẫn đường cho chúng tôi qua vùng hoang vu. Khi tiến vào vùng nước nông hơn, người ta cho rằng tốt hơn hết là nên chia nhóm thành những chiếc thuyền nhỏ hơn và tản ra khắp vùng đồng cỏ ngập nước. Tôi mượn chiếc áo khoác dày của một thành viên thủy thủ đoàn, và trong bộ dạng ngụy trang thực tế đó, tôi miễn cưỡng được phép bước lên một trong những chiếc thuyền. Chúng tôi chèo xuôi về hướng bắc. Trời vẫn còn khá tối, dẫu cho khoảng hở giữa những đám mây đã rộng thêm ra.
Lúc đó hẳn là khoảng ba giờ, và chúng tôi đang thả trôi mái chèo trong một vũng nước xoáy được tạo bởi một lùm cây dương đen, còn ánh đèn của tàu thủy trông giống như một ngôi sao sáng đơn độc ở đằng xa, thì sự tĩnh lặng bị phá vỡ bởi tiếng hô từ “vị trí chèo mũi”:
“Có ánh sáng phía trước.”
Mọi ánh mắt đều đổ dồn về hướng đó. Chỉ vài giây sau, một đốm sáng nhấp nháy xuất hiện, chiếu rọi đều đặn, rồi lại biến mất như thể do sự dịch chuyển vị trí của một vật thể màu đen dường như đang trôi dạt sát ngay về phía chúng tôi.
“Lùi toàn lực! Tàu thủy đấy!”
“Ngồi yên đấy! Tàu thủy cái nỗi gì mà tàu thủy!” — người lái thuyền đáp lại. “Đó là một ngôi nhà, mà lại là một ngôi nhà lớn nữa là khác.”
Đó quả là một ngôi nhà lớn, hiện ra mờ ảo dưới ánh sao giống như một mảnh vỡ khổng lồ của màn đêm. Ánh sáng phát ra từ một ngọn nến duy nhất, hắt qua khung cửa sổ khi cấu trúc to lớn ấy trôi dạt ngang qua. Một vài ký ức đang ùa về trong tôi khi tôi lắng nghe với trái tim đập rộn ràng.
“Có người ở trong đó, có trời phù hộ! Chèo mạnh tay vào các cậu — cho thuyền áp sát vào. Khéo léo nào! Cửa bị khóa rồi; thử cửa sổ xem; không! có cửa khác kìa!”
Chỉ một khoảnh khắc sau, chúng tôi đã bì bõm bước vào vũng nước ngập đến tận mắt cá chân phủ kín sàn nhà. Đó là một căn phòng rộng, ở tận góc phía bên kia có một cụ già đang ngồi trùm chăn kín mít, một tay cầm nến, tay kia dường như đang đăm đăm nhìn cuốn sách mà cụ đang cầm. Tôi lao về phía cụ với một tiếng kêu thốt lên:
“Joseph Tryan!”
Cụ không mảy may nhúc nhích. Chúng tôi xúm lại gần hơn, tôi nhẹ nhàng đặt tay lên vai cụ và cất lời:
“Ngẩng lên đi cụ, ngẩng lên nào! Vợ con cụ đâu rồi? Mấy đứa con trai — George đâu? Chúng có ở đây không? Chúng có an toàn không?”
Cụ chậm rãi ngẩng đầu lên, hướng đôi mắt về phía tôi, và chúng tôi vô thức lùi lại trước cái nhìn ấy. Đó là một ánh nhìn tĩnh lặng và bình thản, hoàn toàn không vương chút sợ hãi, giận dữ hay đau đớn; nhưng chẳng hiểu sao nó lại khiến máu trong huyết quản chúng tôi đông đặc lại. Cụ lại cúi đầu xuống cuốn sách, chẳng thèm đếm xỉa gì đến chúng tôi nữa. Mọi người nhìn tôi đầy cảm thông và giữ im lặng. Tôi cố gắng thêm một lần nữa:
“Joseph Tryan, cụ không nhận ra cháu sao? Viên kỹ sư từng đo đạc điền trang của cụ ấy — Espiritu Santo đây mà! Ngẩng lên đi cụ!”
Cụ rùng mình và quấn chặt chiếc chăn quanh người hơn. Ngay sau đó, cụ cứ lẩm bẩm đi lẩm bẩm lại câu “Viên kỹ sư từng đo đạc điền trang của cụ — Espiritu Santo” hết lần này đến lần khác, tựa như đó là một bài học mà cụ đang cố ghi khắc vào tâm trí.
Tôi đang buồn bã quay lại hướng về phía những người chèo thuyền thì cụ thình lình chộp lấy tay tôi một cách đầy sợ hãi và cất giọng:
“Suỵt!”
Chúng tôi im bặt.
“Nghe này!” Cụ vòng tay ôm lấy cổ tôi và thì thầm bên tai: “Ta SẮP DỜI ĐI RỒI!”
“Dời đi ư?”
“Suỵt! Đừng nói lớn tiếng thế. Sắp dời đi. A! cái gì thế kia? Các người không nghe thấy à? — kìa! nghe kỹ xem!”
Chúng tôi lắng tai nghe, và nhận ra tiếng nước róc rách cùng tiếng lách tách phát ra từ bên dưới sàn nhà.
“Chính là lũ người mà hắn phái đến! — Lão Altascar phái đến đấy. Bọn chúng ở đây suốt cả đêm nay rồi. Ta nghe thấy tiếng chúng ở dưới lạch từ lúc chúng đến bảo lão già này phải dời đi xa hơn. Bọn chúng cứ tiến lại gần mãi. Bọn chúng thì thầm dưới cửa, và ta đã nhìn thấy ánh mắt của chúng trên bậc thềm — ánh mắt tàn nhẫn, lạnh lùng ấy. À, sao chúng không chịu thôi đi nhỉ?”
Tôi bảo đám người đi lục soát căn phòng xem có tìm thấy manh mối nào khác về gia đình hay không, trong khi Tryan trở lại với tư thế cũ. Cảnh tượng này giống hệt với hình bóng mà tôi vẫn nhớ trong đêm gió lộng ấy đến mức một cảm giác mê tín dị đoan đang dần lấn át tâm trí tôi. Khi họ quay lại, tôi thuật lại ngắn gọn cho họ nghe những gì mình biết về cụ, và cụ già lại lẩm bẩm:
“Thế sao bọn chúng không chịu buông tha? Súc vật của ta — mất hết rồi — mất sạch vì bộ da với cặp sừng rồi,” và cụ rên rỉ đầy cay đắng.
“Vẫn còn những chiếc thuyền khác ở hạ nguồn. Căn lán này chắc không thể trôi đi quá xa, và có lẽ gia đình cụ giờ này đã được an toàn rồi,” người lái thuyền cất giọng đầy hy vọng.
Chúng tôi đỡ cụ già đứng dậy, bởi cụ hoàn toàn bất lực, rồi dìu cụ ra thuyền. Cụ vẫn đang nắm chặt cuốn Kinh thánh trong tay phải, dẫu cho ơn phượng ban sức mạnh của nó giờ đây trở nên vô nghĩa trước ánh mắt vô hồn của cụ, và cụ co ro ở phần đuôi thuyền trong lúc chúng tôi chèo chậm rãi quay lại tàu thủy khi một thứ ánh sáng nhợt nhạt trên bầu trời báo hiệu ngày mới đang đến.
Tôi đã kiệt sức vì những chấn động tinh thần, và khi chúng tôi lên tới tàu thủy, sau khi đã sắp xếp cho Joseph Tryan một chỗ nghỉ ngơi thoải mái, tôi quấn chăn nằm gần nồi hơi và chìm vào giấc ngủ ngay sau đó. Nhưng ngay cả trong giấc mơ, bóng hình cụ già ấy vẫn liên tục hiện lên trước mắt tôi, và cảm giác bất an về George đã tạo thành một dòng chảy ngầm mãnh liệt trong những giấc mơ chập chờn của tôi. Tôi bị đánh thức vào khoảng tám giờ sáng bởi người kỹ sư, anh ta bảo rằng một trong những người con trai của cụ già đã được vớt lên và hiện đang ở trên tàu.
“Có phải George Tryan không?” Tôi hỏi dồn.
“Không biết nữa; nhưng hắn ta là một gã ngọt nước đấy, bất kể hắn là ai,” người kỹ sư nói thêm, miệng mỉm cười nhớ lại một kỷ niệm thú vị nào đó. “Cậu cứ ra đằng mũi tàu sẽ gặp.”
Tôi vội vã chạy ra mũi tàu, và người tôi gặp không phải là George, mà là gã Wise không thể kiềm chế nổi, đang ngồi trên một cuộn dây thừng, trông nhếch nhác và tơi tả hơn một chút so với những gì tôi từng nhớ về hắn.
Hắn đang ngắm nghía với vẻ ngưỡng mộ rõ rệt một bộ quần áo khô ráo, thô ráp đã được phát ra để hắn thay. Tôi không khỏi nghĩ rằng hoàn cảnh đã phần nào làm tăng thêm vẻ tươi vui vốn có của hắn. Hắn cởi mở bắt chuyện ngay để tôi thấy tự nhiên:
“Thời buổi loạn lạc ra phết nhỉ, phải không anh bạn? Này, anh đoán mấy cái cột mốc ranh giới mà anh cắm giờ ra sao rồi? Ha ha!”
Khoảng lặng nối tiếp sau tràng phán này xuất phát từ cơn kinh ngạc thán phục trước một đôi ủng cao cổ mà bằng rất nhiều nỗ lực, cuối cùng hắn cũng xỏ chân vào được.
“Thế là các anh vớt được lão già trong căn lán, điên cuồng thật rồi chứ hả? Hắn chắc phải ngốc lắm mới bám trụ lại đó thay vì chuồn theo mụ vợ. Đến tôi mà hắn còn chẳng nhận ra, lại tưởng tôi là George!”
Trước tình huống thể hiện chứng quên của người cha đầy tính cảm động này, Wise rõ ràng đang phân vân giữa sự buồn cười và nỗi bực bội. Tôi chớp lấy cơ hội từ mớ cảm xúc hỗn độn đó để gặng hỏi về George.
“Chẳng biết nó đang xó nào nữa! Ước gì nó chịu chăm lo cho bầy gia súc thay vì cứ chạy long nhong ngoài đồng cỏ để tống cổ phụ nữ với trẻ con đi nơi khác, thì có lẽ nó đã giữ lại được chút đỉnh gì rồi. Tôi dám cá là nó mất sạch từ móng tới da không sót miếng nào! Này anh kia,” hắn gọi giật giọng một người chèo thuyền đang đi ngang qua, “khi nào thì các anh cho chúng tôi chút đồ ăn hả? Tôi đói đến mức có thể lột da và ăn thịt cả ngựa rồi đây. Chắc sau khiMọi thứ khô ráo trở lại, tôi sẽ chuyển nghề làm đồ tể để thu gom da, sừng với mỡ mất thôi.”
Tôi không thể không khâm phục nguồn năng lượng bất khuất này, thứ mà nếu được đặt dưới những điều kiện khí hậu ôn hòa hơn thì hẳn đã có thể đơm hoa kết trái ngọt ngào.
“Anh có dự định gì chưa, Wise?” Tôi hỏi.
“Bây giờ thì chẳng có mấy việc để làm đâu,” gã thanh niên thực tế đáp. “Chắc tôi phải nằm vùng ở đây một thời gian cho đến khi mọi chuyện ổn thỏa trở lại. Đất đai giờ chẳng có giá trị gì sất, và tôi đoán là sẽ còn lâu mới có lại được. Tự hỏi không biết lão già nhà tôi sẽ cắm cọc ở đâu tiếp theo đây.”
“Ý tôi là về cha anh và George cơ, Wise.”
“Ồ, tôi với ông già sẽ đến nhà 'Miles', nơi thằng Tom đã đưa mụ già và lũ trẻ đến hồi tuần trước. Còn George thì thế nào cũng ló mặt ra ở đâu đó giữa chỗ này với nhà Altascar thôi, nếu như nó chưa có mặt ở đó.”
Tôi hỏi tình hình thiệt hại của nhà Altascar ra sao.
“Ừm, tôi đoán là lão ấy chẳng mất mát gì nhiều về súc vật đâu. Sẽ chẳng có gì lạ nếu George đã giúp lão ta lùa bọn chúng lên vùng chân đồi. Hơn nữa, nhà cửa của lão ta được xây cao quá mà. Ôi, đố mà tìm thấy giọt nước nào ở trên đó đấy. À,” Wise nói với vẻ ngưỡng mộ đầy chiêm nghiệm, “mấy tên Mễ đó không phải là lũ ngốc nghếch như người ta vẫn tưởng đâu. Tôi dám cá là chẳng có lấy một tên nào bị ngập lụt ở cái bang California này đâu.” Nhưng sự xuất hiện của “đồ ăn” đã cắt ngang tràng phán này.
“Tôi sẽ tiếp tục đi thêm một đoạn nữa,” tôi nói, “và cố gắng tìm George.”
Wise trân trân nhìn tôi một lát vì sự khác thường này cho đến khi một chân trời nhận thức mới bừng sáng trong đầu hắn.
“Tôi không nghĩ anh sẽ vớt vát được gì đâu. Tỷ lệ ăn chia thế nào — làm việc hưởng hoa hồng phỏng!”
Tôi đáp rằng mình chỉ vì tò mò thôi, và tôi cảm thấy câu trả lời đó càng làm giảm đi chút ít đánh giá của hắn về mình; thế rồi với một tâm trạng còn nặng nề hơn cả những gì sự đảm bảo về an toàn của George có thể xoa dịu, tôi bước đi.
Từ những người khác mà chúng tôi thỉnh thoảng vớt lên dọc đường, chúng tôi nghe kể về lòng tận tụy hy sinh quên mình của George, cùng những lời ca tụng từ biết bao người mà anh đã giúp đỡ và giải cứu. Nhưng tôi vẫn chưa thấy lòng mình nhẹ nhõm cho đến khi được tận mắt nhìn thấy anh, và chẳng mấy chốc tôi chuẩn bị sẵn sàng để lên một chiếc thuyền đi về vùng THÙNG LŨNG thấp của dãy chân đồi, ghé thăm dinh thự của Altascar. Tôi nhanh chóng hoàn tất mọi sắp xếp, từ biệt Wise và liếc nhìn lần cuối về phía cụ già đang ngồi trầm mặc và bình thản bên lò sưởi của tàu. Thế rồi mũi thuyền chúng tôi quay ngoắt lại, dưới những đôi tay chèo vững chãi và đầy nhiệt huyết.
Trời lại đổ mưa, và một cơn gió khó chịu bắt đầu nổi lên. Hướng đi của chúng tôi chếch gần như về phía tây, và qua dòng chảy xiết, chúng tôi sớm nhận ra mình đã tiến vào con lạch Espiritu Santo. Thỉnh thoảng, những mảnh vỡ của chuồng trại lại hiện ra, và chúng tôi lướt qua rất nhiều cụm liễu ngập một nửa, trên cành treo lủng lẳng những nông cụ.
Cuối cùng chúng tôi cũng tiến ra một vùng biển rộng lớn và tĩnh lặng. Đó chính là “LLANO DE ESPIRITU SANTO” (Đồng bằng Espiritu Santo). Khi cơn gió lướt qua rít lên từng hồi, dồn dòng nước ngọt nông tạo thành những con sóng giả lập, tâm trí tôi quay ngược về quá khứ, hoài niệm về chuyến đi dài ngày hồi tháng Mười băng qua vùng đồng bằng vô tận ấy, nhớ lại những đường nét sắc sảo của những ngọn đồi ở đằng xa giờ đây đã bị nuốt chửng bởi những đám mây thấp trĩu. Đám đàn ông đang lặng lẽ chèo thuyền, và tôi nhận thấy tâm trí mình, sau khi được giải phóng khỏi sự căng thẳng, lại trở nên tê dại và chìm đắm trong nỗi u uất như thuở nào. Nước cũng đang nông dần khi chúng tôi rời xa đôi bờ con lạch, và với bàn tay thả lỏng hững hờ vắt qua mạn thuyền, tôi chạm phải ngọn của những bụi chimisal, cho thấy thủy triều đã rút đi phần nào. Có một gò đất đen nằm lệch về hướng bắc so với hàng cây tổng quản, tạo ra một dòng chảy nghịch mà tôi nhận ra ngay khi chúng tôi bẻ lái sang phải để né tránh. Chúng tôi chèo sát lại và ra lệnh cho đám đàn ông dừng tay.
Có một chiếc cọc được đóng gần đỉnh gò với các chữ cái viết tắt, “L. E. S. I.” Buộc ngang lưng cọc là một sợi dây thừng da (riata) được bện một cách kỳ lạ. Đó chính là của George. Nó đã bị cắt đứt bởi một vật sắc nhọn nào đó, và lớp đất sỏi tơi xốp của gò đất in hằn những vết móng ngựa sâu hoắm. Chiếc cọc dính đầy lông ngựa. Đó là một chứng tích, nhưng chẳng phải là một manh mối.
Cơn gió càng lúc càng dữ dội hơn khi chúng tôi tiếp tục vật lộn tiến về phía trước, vừa chèo vừa nghỉ luân phiên, và thường xuyên phải dùng sào chống ở những vùng nước nông, thế nhưng vùng THÙNG LŨNG hay bậc thềm cũ vẫn còn ở rất xa. Ký ức về cuộc đo đạc cũ giúp tôi phỏng đoán được vị trí tương đối của những khúc uốn khúc lạch, và đôi khi một thí nghiệm chuyên môn đơn giản nhằm xác định khoảng cách đã củng cố niềm tin tuyệt đối của thủy thủ đoàn vào năng lực của tôi. Màn đêm buông xuống khi tiến trình di chuyển của chúng tôi gặp nhiều trở ngại. Tình cảnh của chúng tôi trông có vẻ nguy hiểm hơn thực tế rất nhiều, nhưng tôi vẫn thúc giục đám đàn ông — phần lớn vẫn còn bỡ ngỡ với cách điều hướng này — nỗ lực hơn nữa bằng lời quả quyết rằng phía trước hoàn toàn an toàn và sẽ sớm tìm được cứu viện. Chúng tôi cứ thế tiến bước cho đến khoảng tám giờ tối, rồi thả neo chạm đất bên những bụi liễu. Chúng tôi phải lội bì bõm qua quãng đường ngập bùn dài vài trăm thước trước khi bắt gặp một lối mòn khô ráo, và ngay khoảnh khắc đó, những bức tường trắng tinh của dinh thự nhà Altascar hiện ra sừng sững tựa như một khối tuyết trước mắt chúng tôi. Đang có những ánh đèn di chuyển trong sân trong; nhưng ngoài ra, tòa nhà vẫn chìm đắm trong bầu không khí tĩnh mịch tựa lăng mộ vốn có của nó.
Một tên đầy tớ nhận ra tôi khi tôi bước vào sân, và Don Altascar đón tôi ngay ở hành lang.
Tôi đã quá kiệt sức để có thể làm gì khác ngoài việc cất lời xin ông ấy lòng hiếu khách dành cho những con người đã mệt mỏi lê bước cùng tôi suốt chặng đường dài. Ông nhìn xuống bàn tay tôi, nơi vẫn đang vô thức nắm chặt đoạn dây thừng da bị đứt. Tôi mệt mỏi cất lời, kể cho ông nghe về George và những nỗi lo sợ của mình, nhưng với một sự nhã nhặn còn dịu dàng hơn cả phong thái thường ngày, ông trang nghiêm đặt tay lên vai tôi.
“POCO A POCO, thưa ngài — đừng nói lúc này. Anh đang mệt, anh đang đói, anh đang lạnh. Điều cần thiết lúc này là sự bình yên.”
Ông đưa chúng tôi vào một căn phòng nhỏ và rót chút rượu cognac Pháp, đưa cho những người đã đồng hành cùng tôi. Họ uống rồi ngả mình nằm sưởi trước lò sưởi ở căn phòng lớn hơn. Sự tĩnh lặng của tòa nhà như được đẩy lên cao độ trong đêm đó, và tôi thậm chí còn tưởng chừng như những bước chân trên hành lang trở nên nhẹ nhàng và êm ái hơn. Vẻ trầm mặc quen thuộc của lão quý tộc Tây Ban Nha càng trở nên sâu thẳm hơn; chúng tôi dường như đã bị cách ly khỏi thế giới bên ngoài cũng như khỏi cơn giông bão đang gầm rít, ẩn mình sau những bức tường cổ kính cùng người thừa kế mang dấu ấn của thời gian.
Trước khi tôi kịp lặp lại câu hỏi, ông đã lui ra. Chỉ vài phút sau, hai đĩa súp CHUPA bốc nghi ngút khói cùng cà phê được dọn ra trước mặt chúng tôi, và đám người của tôi ngấu nghiến ăn một cách thèm thuồng. Tôi uống cà phê, nhưng sự kích động và mệt mỏi đã bóp nghẹt bản năng đói khát.
Tôi đang thẫn thờ ngồi bên lò sưởi thì ông bước trở vào.
“Anh đã ăn chưa?”
Tôi đáp, “Rồi ạ,” để làm lòng ông yên tâm.
“BUENO, hãy ăn khi còn có thể — thức ăn và cơn thèm không phải lúc nào cũng đi đôi với nhau.”
Ông thốt lên câu đó với vẻ đơn thuần tựa như nhân vật Sancho, cách mà phần lớn đồng bào của ông dùng để phun ra một câu tục ngữ, nghe giống như một trải nghiệm thực tế hơn là một câu chuyện truyền miệng, rồi cầm lấy sợi dây riata dưới sàn, âu yếm nâng niu nó trước ngực.
“Nó do chính tay tôi làm đấy, thưa ngài.”
“Tôi giữ nó làm manh mối để tìm cậu ấy, Don Altascar,” tôi nói. “Nếu tôi có thể tìm ra cậu ấy—”
“Cậu ấy ở đây.”
“Ở đây! Và—” nhưng tôi không tài nào thốt lên được từ “khỏe mạnh!”. Tôi hiểu ngay vẻ mặt trang nghiêm của cụ già, những bước chân khẽ khàng, bầu không khí tĩnh mịch tựa lăng mộ của tòa nhà, lóe lên trong ý thức nhanh như chớp điện; cuối cùng tôi đã nắm được manh mối của đoạn dây thừng bị đứt. Altascar nắm lấy tay tôi, và chúng tôi cùng băng qua hành lang để vào một căn phòng u ám. Vài ngọn nến cao đang cháy bập bùng trong các chân nến gắn tường phía trước cửa sổ.
Nằm sâu trong một hốc tường là chiếc giường lớn với tấm ga phủ, gối và drap giường viền ren dày dặn, mang vẻ xa hoa láng láng mà những con người kỳ lạ bình dị nhất vẫn thường phung phí cho duy nhất món đồ nội thất này trong nhà họ. Tôi bước đến bên cạnh và nhìn thấy George đang nằm đó, y như lần tôi từng thấy anh trước kia, bình yên nghỉ ngơi. Nhưng một sự hy sinh lớn lao hơn những gì anh từng biết đã hiện diện nơi này, và trái tim quảng đại của anh đã ngừng đập vĩnh viễn.
“Cậu ấy là người trung thực và dũng cảm,” cụ già cất lời rồi quay mặt đi. Có một bóng người khác trong căn phòng; một chiếc khăn choàng nặng nề trùm kín dáng người yểu điệu, và mái tóc đen dài rủ xuống che đi đôi bàn tay đang ôm lấy khuôn mặt đẫm lệ cúi gằm. Tôi làm như không để ý đến cô ấy, và chẳng mấy chốc lùi bước ra ngoài, để lại người đi kẻ ở trong niềm thương nhớ quấn quýt bên nhau.
Khi chúng tôi đã trở lại bên ngọn lửa đang nổ tí tách, giữa những chiếc bóng chập chờn trong căn phòng lớn, Altascar kể cho tôi nghe cách ông bắt gặp con ngựa của George Tryan đang bơi trên đồng cỏ vào sáng hôm đó; cách mà xa hơn nữa, ông tìm thấy anh nằm đó, đã lạnh ngắt và tử vong, trên người không hề có vết thương hay vết bầm dập nào; rằng có lẽ anh đã kiệt sức khi vượt qua con lạch, và rất có thể anh đã lên được gò đất chỉ để chết vì thiếu đi sự giúp đỡ mà anh từng sẵn lòng ban phát cho người khác; rằng trong hành động cuối cùng, anh đã tháo cởi cho con ngựa của mình. Những sự việc này đã được xác thực bởi rất nhiều người tụ tập trong căn phòng lớn tối hôm đó — phụ nữ và trẻ em — phần lớn trong số họ từng được cứu sống nhờ năng lượng tận tụy của con người đang nằm lạnh lẽo vô tri ở tầng trên.
Anh được chôn cất ngay trên gò đất của người da đỏ — đốm xanh tươi kỳ lạ duy nhất mà những thổ dân nghèo khổ đã vun đắp nổi bật giữa vùng đồng bằng đầy bụi bặm. Một phiến đá sa thạch nhỏ khắc hai chữ cái “G. T.” chính là đài tưởng niệm của anh, và cũng là một trong các mốc định hướng cho góc mốc ban đầu của cuộc đo đạc mới tại “Điền trang Espiritu Santo”.