Mùa đông năm ngoái lạnh cắt da cắt thịt, tuyết rơi dày đặc. Đại đội Đông Phương Hồng chết liền mấy con trâu, lại không có tiền mua sắm trâu mới. Đến mùa xuân, sức cày bừa liền vô cùng thiếu thốn. Trớ trêu thay vào lúc này, con trâu hoạn hung dữ nhất, khỏe mạnh nhất toàn đại đội lúc dắt vào chuồng lại bị gãy xương đùi ở một sườn dốc, hơn nữa còn là xương đùi lớn. Một khối vật thể to lớn nằm đáng thương ở dưới chân dốc, nửa thân mình nhô lên trên dốc, hai con mắt cực lớn ngấn đầy nước mắt.

Ngoài mấy người lớn tuổi thở dài ngao ngán, đám đông phần lớn đều vây quanh, bàn tán xôn xao xem náo nhiệt: Trị thì không thể trị nổi, trị rồi cũng chỉ là một phế vật. Đến lúc đó không phải trâu phục vụ con người, mà là con người phục vụ trâu. Chi bằng cho nó một đao, chấm dứt cơn đau đớn sống dở chết dở này... Ai nấy đều ngóng trông được ăn thịt. Những ngày giáp hạt mùa xuân, mà gặp được món thịt thà thì sướng chẳng kém gì ăn Tết.

Ân Đạo Nghiêm vốn đã bị đình chức không biết từ đâu nhận được tin tức, mồ hôi nhễ nhại chạy đến. Anh ta nhảy tót xuống dưới dốc, ngửa mặt hô lớn: "Còn không mau đi vài người, tìm mấy cái đòn gánh tới." Thấy không có ai nhúc nhích, Ân Đạo Nghiêm sốt ruột, chỉ định mấy thanh niên, nói: "Tao gọi tụi mày bằng ông nội đấy, có chịu không hả!" Lúc nói chuyện, đôi mắt đỏ ngầu. Mấy người thấy anh ta thực sự nổi giận, đành phải nghe theo.

Đem trâu từ dưới dốc khiêng lên, lại tìm cách vận chuyển ra thị trấn, lúc đó trời đã gần nửa đêm. Mất bao nhiêu công sức mới gõ cửa được bệnh viện thị trấn, người trực ban nói: "Các người nhìn cho kỹ biển số nhà đi, đây là bệnh viện nhân dân, là nơi chữa bệnh cho người." Tiện tay đóng sầm cửa lại. Vì bị quấy rầy giấc ngủ, ở phía sau cửa vẫn còn lầm bầm chửi rủa: "Đám người này, có phải người đâu, đúng là lũ trâu, súc sinh!"

Ân Đạo Nghiêm sốt ruột không còn cách nào, bỗng nhiên nhớ tới tổ trưởng công tác lão Dương.

Lão Dương ho hắng khoác áo bông bước ra, đứng chịu rét trong cơn gió lạnh nửa đêm run lẩy bẩy, vừa run vừa nói: "Chỉ đành tìm mụ Cao thử xem sao."

“Được không vậy?” Ân Đạo Nghiêm không khỏi rùng mình một cái.

“Cậu bảo còn cách nào nữa chứ? Không phải cứu trâu là quan trọng hơn sao.” Lão Dương có lẽ vì lạnh nên cắn chặt hàm răng.

Ân Đạo Nghiêm đi theo lão Dương, lén lút như kẻ trộm mò đến nhà mụ Cao, khẽ gọi mở cửa. Mụ Cao vừa nhìn thấy lão Dương, không nói hai lời liền đi theo.

Mụ Cao ngồi xổm xuống khoảng đất tối, vươn tay dò dẫu chân trâu, nói: "Không sao cả." Sau đó, bà đứng dậy, bảo mọi người đứng cách xa con trâu ra một chút, tự mình đứng một cẳng, hai tay từ từ đưa ngang lên ngực. Trời tối, mọi người không nhìn rõ mặt bà, chỉ nghe bà thở dài một hơi, bỗng nhiên lại ngồi xổm xuống, phát ra một tiếng "Ô hố" nhẹ nhàng nhưng cực kỳ mạnh mẽ. Con trâu ban nãy còn nằm liệt một đống lớn dưới đất, vậy mà nương theo tiếng hô trầm thấp ấy liền "ầm" một tiếng đứng phắt dậy.

“Vẫn khiêng về, nghỉ ngơi hai ngày là sẽ khỏi.”

Mụ Cao nói xong, giống như lúc mới đến, biến mất trong bóng tối.

Đám nam nhân tráng kiện đứng ngây ra trong bóng tối hồi lâu: Xương chân trâu vốn dĩ không gãy, mà là khớp háng bị trật khớp. Một người đàn bà trung niên, nắn lại chân trâu nhẹ nhàng dễ dàng như vỗ một cái bạt tai. Người thị trấn trước kia ngầm đồn đại mụ Cao rất lợi hại, xem ra quả nhiên không phải là lời đồn vô căn cứ.

Hai

Cách trấn nhỏ trăm dặm về phía hồ Bà Dương, trước kia là vùng đất phồn hoa chốn giang hồ. Thời cổ đại từ Trung Nguyên đi Lĩnh Nam, nơi đây là con đường bắt buộc phải đi. Cửa hồ có một cái vịnh gọi là Cô Đường, nước sâu, tránh gió, là một cảng tự nhiên tuyệt vời. Tàu thuyền ra vào hồ Bà Dương tất nhiên sẽ ghé vào đây nghỉ chân, qua đêm, tránh gió, giao dịch. Cô Đường nhờ đó mà phát triển rực rỡ, thuyền đậu cột buồm san sát, nhà cửa san sát nối tiếp nhau. Có một giai thoại kể rằng Càn Long xuống Giang Nam, mộ danh ngự giá đến Cô Đường, việc đầu tiên ông ta làm khi lên bờ là... thoải mái tè một bãi nước tiểu thật lớn. Ân huệ này sau khi ông ta rời đi, người địa phương mới biết được. Thế là mang ơn mang nghĩa, góp tiền dựng trên vết nước tiểu ấy một tấm bia cao trượng tám, để cho một con quái vật ngậm bia cộng cõng. Trên bia khắc: Hoàng ân hoảng đãng. Giai thoại này nghe nói rất đáng tin cậy. Tấm bia đó cho đến nay vẫn còn. Ban đầu do một gia đình đại phú thu giữ, chôn dưới lòng đất. Thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" bị đào lên, không kịp đập nát, nửa đêm lại bị lén lút khiêng đi xây móng hồ chứa nước, coi như bảo đảm đời đời bình an vô sự. Tóm lại, Cô Đường từng có lịch sử phồn vinh là điều không phải bàn cãi. Vì sự phồn vinh đó, cho nên cũng lắm chuyện thị phi. Trên trăm dặm hồ Bà Dương, Cô Đường là một trong những địa bàn mà bọn cướp hồ rất thích ghé thăm. Các đại gia đình trong trấn, vì thế phần lớn đều nuôi võ sư. Võ sư không phải lúc nào cũng là hạng nhất, hơn nữa lại không thể đảm bảo không có hai lòng, cho nên việc thuê mướn võ sư cực kỳ khó khăn. Có một gia đình nghĩ ra một diệu kế, nạp một nữ võ sư người Giang Bắc làm thiếp. Sự việc lập tức lan truyền khắp nơi, ngược lại còn khơi dậy trí tò mò của bọn cường đạo. Rất nhanh đã có kẻ đến lãnh giáo võ công.

Người đến cũng không dám mạo hiểm, một lần là kéo tới cả bọn. Tự xưng là vì việc làm ăn mà đến, nhưng từng cử chỉ hành động đều toát ra đầy vẻ thổ phỉ. Tên chủ nhà giả vờ ứng phó, bảo "nhà tôi" mang trà lên.

Bát trà vừa được bưng lên, bọn thổ phỉ lập tức trợn tròn mắt: Chiếc đĩa lót bát trà lại chính là cối xay đậu nướng ở nông thôn. Một người phụ nữ trông rất đỗi bình thừnh một tay nắm chặt tay cầm cối xay, một tay chia từng bát trà trên cối xay cho từng người, mặt mày hớn hở, nụ cười rạng rỡ, giống như đang quạt một chiếc quạt.

Bọn thổ phỉ nhìn nhau ngẩn ngơ, sau đó hiểu ý cáo lui. Tên chủ nhà cùng "nhà tôi" tiễn "khách" ra tận cửa lớn, bọn thổ phỉ đi được mấy bước chân, tên chủ nhà ở phía sau bọn chúng lại vái chào một tiếng: Thuận buồm xuôi gió. Bọn thổ phỉ quay đầu đáp lễ, lại thấy bên cạnh tên chủ nhà, người phụ nữ ấy chân không chạm đất, dán chặt vào cánh cửa, vẫn với vẻ mặt hớn hở, nụ cười rạng rỡ. Bọn thổ phỉ vội vàng rụt cổ lại, chuồn mất dạng như chuột.

Cửa nhà gia đình này từ đó về sau vững như thành đồng.

Mấy năm trôi qua, có một ngày, ở Cô Đường xuất hiện một kẻ gánh gióng bán thừng, dáng vẻ tiều tụy, vô cùng nhếch nhác, ngồi xổm dưới đất, miệng hát vè ăn mày câu được câu chăng:

Trăng non lưa thưa, trăng non lưa thưa,

Lão gia vốn là người có tiếng xưa.

Lần trước cho ta một nắm gạo,

Bỏ vào trong cái túi đay vàng.

Đụng phải một con chó vàng sẫm,

Gâu một tiếng cắn thủng đáy túi mang.

---❊ ❖ ❊---

Dáng vẻ của hắn rất thú vị, thu hút rất nhiều người đến vây xem. Buôn bán nhưng khẩu khí của hắn lại rất lớn, nói thừng mây của hắn hai con trâu kéo cũng không đứt.

Có một vị võ sư thích gây chuyện cảm thấy buồn cười, bèn tiến lên cầm lấy một cuộn:

“Chỉ sợ là thừng mục năm ngoái chứ gì?”

“Thừng mây chặt năm nay, thừng bện từ hôm qua.”

“Có thể thử không?”

“Có thể.”

Sợi thừng mây đó to bằng ngón tay, xoắn lại với nhau như hình bánh quẩy, mỗi cuộn to bằng bắp tay. Võ sư tách một sợi ra, quấn vào ngón tay, khẽ giật một cái, đứt. Lại tách một sợi ra, giật thêm cái nữa, lại đứt. Thoáng chớp mắt, một cuộn thừng mây đã đứt dài ngắn nằm ngổn ngang dưới đất.

“Rõ ràng là thừng mục còn gì.”

Võ sư nghe tiếng hoan hô xung quanh vang lên, vô cùng đắc ý.

Người bán thừng u uất liếc nhìn võ sư một cái, nói:

“Đều là kiếm cơm trên giang hồ cả, cần gì phải thế.”

“Kiếm cơm thì cũng phải kiếm cho đàng hoàng, rốt cuộc không thể lừa gạt người ta chứ.”

“Đã không biết điều như vậy, thì tôi đành chịu vậy.”

Người bán thừng vừa nói, vừa tháo một cuộn thừng trên gánh xuống, cuộn thừng mây hoàn toàn mới sáng lấp lánh dưới ánh mặt trời, tỏa ra một mùi thơm thanh mát. Hắn dùng hai tay nắm chặt cuộn thừng to bằng bắp tay ấy, chỉ vặn nhẹ một cái, cuộn thừng mây liền đứt lìa ngay ngắn. Lại tháo một cuộn xuống, lại vặn một cái, lại đứt lìa ngay ngắn. Chẳng mấy chốc, một gánh thừng mây đã đứt thành một đống dưới đất.

Cả con phố chết lặng câm nín. Sắc mặt võ sư tái xám. Trên giang hồ gặp phải chuyện thế này, kẻ khiêu khích mười phần thì có chín phần phải lấy mạng ra tạ tội.

Người giải quyết chuyện này chính là nữ võ sư nọ. Cô ta xúi giục chủ nhà đứng ra giảng hòa, bảo vị võ sư vì muốn ra oai mà gặp vận đen kia bày hơn chục mâm tiệc, mời tất cả những nhân vật có máu mặt ở Cô Đường đến, lại đốt pháo suốt cả ngày trên phố, coi như để tạ tội. Sau đó cuốn gói rời khỏi Cô Đường, để người bán thừng thay thế vị trí của anh ta.

Mãi lâu sau đó, người Cô Đường mới biết được, nữ võ sư và người bán thừng vốn dĩ là sư chị sư đệ. Ban đầu cha mẹ khăng khăng đòi tiền (Đại Bái Sơn ở Giang Bắc là một nơi nghèo rớt mồng tơi), ép buộc con gái làm thiếp. Sư đệ từng định bỏ đi một mạch. Nào ngờ đi xa ngàn dặm lại bị lôi kéo trở về.

Oan gia trên đời có mấy ai!

Sau đó tự nhiên lại có chuyện xảy ra. Sư chị sư đệ không biết đã tìm ra cái cớ nào khiến người ta tin được, thỉnh thoảng lại thuê thuyền, chèo ra giữa hồ Bà Dương.

Bốn bề một màu nước trắng xóa mờ mịt, một vầng trăng sáng vằng vặc giữa trời cao. Trong bầu không khí mênh mông không bờ bến, dần dần có làn sương mờ ảo nổi lên. Vầng trăng được bao quanh bởi một vòng vầng hào quang mềm mại. Mặt hồ phẳng lặng như gương vì nước hồ dâng lên mà có chút dao động thấp thoáng. Ngọn đèn đánh cá phía xa xa lững lờ đung đưa, chiếu lên ánh sáng mờ ảo. Tiếng hát thấm đẫm hương rượu nồng nàn bất chấp phơi phới trào ra từ khoang thuyền:

Tường treo đèn lồng đèn cũng đỏ,

Lang ôm người tình chị vào trong ngực.

Lang là mặt trời chị là vầng trăng,

Chị là cây liễu lang là cơn gió.

Gọi chị từng tiếng chị thân run lên,

Tựa như cá chép đùa giỡn giỏ hoa.

Cá chép đùa giỡn trong giỏ hoa,

Vào thì dễ dàng ra thì khó.

---❊ ❖ ❊---

Không xa lắm, bóng một ngọn núi hình chiếc giày thấp thoáng mờ ảo. Truyền thuyết kể rằng đó là em gái của Thiên thần Dương Tiễn là Tam Thánh Cô tư bỏ trốn xuống nhân gian, bị anh trai truy đuổi nên trong lúc hoảng loạn đã đánh rơi một chiếc giày thêu. Mà nay, vật chứng không tuân theo lễ pháp ấy vẫn lặng lẽ đứng sừng sững giữa mặt nước, như đang ôn lại giấc mơ cũ đại đồng tiểu dị với tất cả những truyền thuyết xưa cũ như trái đất ấy. Trời cao đất dày cùng lúc nín thở, lắng nghe.

Những đêm đó, lão lái đò đã được mua chuộc từ trước chỉ cách họ đúng một ván gỗ. Tiếng hát rực cháy như lửa nghe khiến người ta cũng thấy nóng rực như lửa. Lão lái đò bị cảm động lúc ấy vậy mà không hề hé lộ một chút tin tức nào. Chuyện tư tình của sư chị sư đệ, rốt cuộc suốt mấy năm trời không một ai phát hiện ra.

Chuyện kín đáo ấy do chính sư đệ công khai. Sau khi lão chồng của sư chị bị trấn áp, sư đệ đã giao nộp cho đội công tác cải cách ruộng đất một bói vàng bạc châu báu. Đó là đồ riêng tư mà sư chị giao cho anh ta cất giữ, chuẩn bị để hai người trốn đi sống qua ngày. Sư chị từ đó bị quy thành phần địa chủ, lại mang thêm tội danh tẩu tán tài sản nổi. Sư đệ thì được kết nạp làm cán bộ công tác của chính phủ.

Sư chị này chính là mụ Cao sau này.

Ba

Mụ Cao đến trấn nhỏ bằng cách nào, không có ai cố tình truy cứu. Có quá nhiều câu chuyện kỳ ảo thần kỳ, người trấn nhỏ đã nếm đủ mùi vị rồi.

Từ lâu về trước, mụ Cao đối với người trấn nhỏ, tựa như trăng trong nước, hoa trong sương, luôn có một lớp cách trở. Ngàn vàng khó mua một nụ cười, đối với ai cũng lạnh nhạt, sống ở trấn nhỏ mấy chục năm, suy cho cùng vẫn là người dưng nước lã.

Mụ Cao trong truyền thuyết thời trẻ tự nhiên là đẹp như hoa như ngọc, không dám nói là nghiêng nước nghiêng thành, ít nhất trong vòng trăm dặm là số một. Đây từng là một vinh quang lớn của địa phương. Bây giờ cũng khiến trấn nhỏ thêm phần rực rỡ. Mấy vị tú tài đi giày lười thậm chí còn cho rằng, với phong vận hiện có của mụ Cao, việc đưa vào chí huyện là hoàn toàn không có vấn đề gì.

Mụ Cao ở trấn thuộc thành phần bị quản chế, những lời đồn đại về bà, lại khiến người ta đinh ninh bà thuộc loại lẳng lơ ong bướm. Thế là xuất hiện sự khinh miệt, xuất hiện cả những suy nghĩ vẩn vơ. Nhưng qua những ngày dài đằng đẵng, những gã si tình già trẻ trong trấn dù thế nào đi nữa cũng không thể chạm tới nổi một cọng lông tơ của bà. Thế là, bọn họ đành phẫn nộ, hậm hực, sau lưng bịa ra vô số câu chuyện hương diễm cho bà, miêu tả bà thành dâm phụ số một thiên hạ, không kém gì Đát Kỷ, không kém gì Võ Tắc Thiên.

Thế nhưng, oán thì oán, hận thì hận. Nhìn bề ngoài mụ Cao, trước sau vẫn tĩnh lặng như tro tàn.

Mụ Cao hiện giờ tóc phải bạc rồi, thế nhưng lại không bạc. Trên mặt vẫn giữ nguyên vấy đường nét của những năm tháng ấy, không quen thuộc, không nhìn kỹ sẽ không nhận ra tuổi thật của bà. Về quá khứ của bà, phong thái quyến rũ và những câu chuyện của bà, những náo động và phong ba do bà gây ra, vĩnh viễn sẽ không bị phai mờ. Rất nhiều giai thoại mới, rắc rối mới, diễn nghĩa mới cũng không thể vùi lấp đi bà và tất cả những gì trong quá khứ của bà. Bà suốt ngày ngồi ngay giữa phố, trên đầu luôn đội một chiếc mũ rơm màu đã chuyển sang xám đen, trời nắng che nắng, gió thổi chắn cát bụi, trời mưa thì dùng làm ô. Ở trong mưa thời gian lâu, nước mưa liền thấm qua các khe đan của mũ rơm, sau đó toàn bộ bên dưới vành mũ đều treo đầy những giọt nước. Lượng nước lớn hơn thì tụ lại thành một dòng suối nhỏ ở đỉnh mũ phía sau gáy, chảy thẳng xuống tấm lưng vẫn thẳng tắp của bà. Mà trong lúc này, một tấm vải nhựa trong suốt rất to và nguyên vẹn, rõ ràng là đã hạ quyết tâm lắm mới mua được, lại được phủ lên sạp hàng ăn vặt. Nhờ vậy cho dù trời mưa, việc buôn bán cũng không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, đồ ăn vặt của bà có điểm đặc biệt. Nếu như nói mụ Cao từng nổi danh một thời với nhan sắc và võ công của mình, thì cái sạp ăn vặt này chính là ánh hào quang tuổi xế chiều của bà. Trong đó đậu phộng luộc muối và bánh khoai tây chiên là ngon nhất. Đậu phộng là từng hạt được chọn lọc kỹ càng, kích thước cực kỳ đều đặn, vỏ tròn và trắng phau, không có một vết nứt nào, không có các tạp chất kiểu như rễ cây. Nói là luộc nước muối nhưng ăn vào lại giòn rụm sảng khoái hơn cả rang; bánh khoai tây không phải kiểu chiên thông thường, mà là khoai lang đem gọt vỏ luộc chín, sau đó nhào vào bột mì, trứng gà, mè và đường, cắt thành lát mỏng, rồi lại cho lên chảo sấy giòn. Không cần bàn đến mùi vị, chỉ nhìn kích thước, độ dày của từng miếng, hầu như đều tăm tắp, là đủ thấy công phu thâm hậu cỡ nào.

Thế là có kẻ đỏ mắt. Thế là phê phán chủ nghĩa tư bản. Không cho phép bày sạp ăn vặt. Mụ Cao liền nuôi heo, lại đến một bãi tha ma hoang vu cách xa trấn nhỏ để vỡ đất hoang. Cuộc sống vẫn có hương vị. Thỉnh thoảng thậm chí có người còn nghe thấy bà ngâm nga câu được câu chăng:

Trúc xanh làm ngựa chẳng thể cưỡi,

Thỏ cày ruộng sao vác nổi cày,

Đòn gánh chèo thuyền khó qua sông,

Đại tỷ tâm giao chẳng phải vợ,

Ngày sau ắt có lúc chia lìa.

---❊ ❖ ❊---

Mấy năm trôi qua, mụ Cao và sư đệ của bà vẫn tình cũ không rách, xương gãy còn dính gân, tình cũ chưa phai. Sư đệ của bà sau này làm bác sĩ khoa chấn thương ở bệnh viện lớn trong thành phố, nghe nói hình như còn là người phụ trách khoa. Hàng năm vào mùa xuân, anh ta đều lén lút đến trấn một chuyến, để gặp mụ Cao. Lần nào cũng là đêm đến đêm đi, cứ nghĩ rằng mình làm vô cùng kín đáo, nào ngờ trong trấn có không ít kẻ có đôi mắt tinh đời.

Hợp tác y tế đường phố trong trấn, phó trấn trưởng phụ trách văn giáo vệ sinh lão Dương từng đề xuất xem có thể để mụ Cao ra mở khoa chấn thương chuyên chữa trật khớp gãy xương hay không, tận dụng chút sở trường của bà. Nhưng vì những lời đồn đại cay nghiệt đó, trấn trưởng Lý Phù Dung không đồng ý. Nói người đàn bà này là lửa đốt đòng tranh tâm chưa chết, không thể dùng được. Bệnh viện là nơi quan hệ trọng mạng người, ngộ nhỡ bần hạ trung nông gặp phải sự trả thù giai cấp thì ai chịu trách nhiệm?

Lão Dương cũng chỉ đành ngậm tăm.