Câu chuyện đầy lôi cuốn của Thuyền trưởng Littlepage—từ nhân vật Gaffett cùng chiếc giường nằm êm ái và những bộ da chim, đến thảm họa đắm tàu Minerva, rồi những sinh vật mang hình dáng con người tạo bởi sương mù và màng nhện, cho đến cả những vần thơ hùng vĩ của Milton được ông dùng để tả lại cuộc tấn công dữ dội của chúng lên thủy thủ đoàn—mọi chi tiết đều mang một vẻ chân thực đến mức tôi chẳng thể nào tranh cãi với ông. Viên thuyền trưởng già ngoảnh mặt khỏi tấm bản đồ như thể nó vừa làm ông bồn chồn đôi chút, rồi nhìn tôi bằng ánh mắt như muốn cầu tha thứ.

“Ta vừa nói đến…” Ông ngập ngừng rồi dừng lại. Tôi nhận ra ông đã đột ngột quên mất mình đang nói dở chuyện gì.

“Hôm nay có rất nhiều người đến dự tang lễ đấy ạ,” tôi vội vàng tiếp lời.

“Ồ phải rồi,” ông trả lời với vẻ hài lòng. “Ai đi được cũng đều đến để bày tỏ lòng thành kính. Sự cố đau buồn ấy bất giác lại tuột khỏi trí nhớ của ta. Phải rồi, sự ra đi của bà Begg sẽ là một tổn thất lớn. Khi chồng còn đi biển, bà ấy quản lý quán xuyến mọi việc giỏi giang lắm. Ôi phải, ngành hàng hải quả là chịu một mất mát to lớn.” Ông thở dài cay đắng. “Ngày trước, chẳng mấy người có vị thế trong vùng mà lại không ít nhiều gắn bó với nghề sông nước. Nghề ấy lúc nào cũng mang lại uy thế cho một thị trấn. Còn ở Dunnet này bây giờ, tôi gọi đó là thời kỳ thủy triều rút xuống mức thấp nhất.”

Ông đứng dậy đầy trang nghiêm để cáo biệt, không quên ngỏ lời mời tôi hôm nào đó ghé thăm nhà để ông cho xem vài kỷ vật kỳ lạ mang về từ những chuyến đi biển. Đã ở Dunnet được một thời gian, tôi chẳng còn xa lạ gì với đề tài sự suy tàn của ngành hàng hải cùng mọi khía cạnh thương cảm của nó, và tôi tin chắc rằng tâm trí Thuyền trưởng Littlepage giờ đây đã trở lại trạng thái bình ổn an toàn.

Khi hai chúng tôi cùng đi xuống đồi về phía làng, con đường phân chia hai ngả. Sau khi thấy vị thuyền trưởng già đã bước đi vững vàng trên đoạn vỉa hè bằng phẳng dẫn thẳng về nhà ông, chúng tôi chia tay nhau như những người bạn tri giao. “Hôm nào rảnh rỗi nhớ ghé chơi nhé,” ông nói bằng giọng thắm thiết, như thể tôi là một thuyền trưởng đồng nghiệp cũng đang dạt vào bờ bến của tuổi già giống như ông. Tôi quay lưng bước về nhà, và chẳng mấy chước đã gặp bà Todd đang đi tới với vẻ mặt đầy lo lắng.

“Tôi thấy cô dìu ông cụ đi xuống đồi đấy nhé,” bà lên tiếng gợi chuyện.

“Vâng. Tôi vừa có một buổi chiều nói chuyện rất thú vị với ông ấy,” tôi đáp, và khuôn mặt bà lập tức rạng rỡ hẳn lên.

“Ồ, vậy thì ông ấy không sao rồi. Tôi cứ sợ ông ấy lại lên cơn lẩm cẩm, rồi cô Mari' Harris lại không…”

“Vâng,” tôi mỉm cười đáp lại, “ông ấy có kể cho tôi nghe vài chuyện cũ, nhưng ngoài ra chúng tôi còn nói về bà Begg, về lễ tang, và cả tác phẩm Paradise Lost nữa.”

“Tôi đoán là ông ấy lại kể cho cô nghe mấy thiên tiểu thuyết đại tài của ông ấy rồi,” bà đáp, mắt nhìn tôi đầy tinh quái. “Mấy đám tang lúc nào cũng làm ông ấy bộc phát hứng chí. Mấy câu chuyện đó nghe cũng khá là khớp nhau đấy chứ,” bà thêm vào với ánh mắt còn sắc sảo hơn trước. “Với lại thời còn đi biển ông ấy đọc nhiều sách lắm. Có người bảo ông ấy đọc quá đà nên ảnh hưởng đến đầu óc, nhưng so với một người ở tuổi ông ấy thì những lúc tỉnh táo nhất, ông ấy vẫn minh mẫn đến kinh ngạc. Ôi, ngày trẻ ông ấy từng là một người đàn ông tuấn tú biết bao!”

Chúng tôi đang đứng ở nơi có tầm nhìn tuyệt đẹp hướng ra cảng biển và dải bờ biển trải dài phủ kín bởi binh đoàn thông nhọn chóp, khoác trên mình lớp áo choàng đen thẫm, đứng sừng sững như thể đang chờ lệnh xuống tàu. Khi chúng tôi nhìn xa ra phía biển giữa những hòn đảo ngoài xa, hàng cây dường như vẫn tiếp tục diễu hành về phía đại dương, lững thẫm bước qua những dốc cao rồi tiến thẳng xuống tận mép nước.

Trời bắt đầu chuyển xám và nhiều mây, giống như buổi chiều đầu tiên của mùa thu, và một khoảng bóng râm đã đổ xuống bờ biển đang tối dần. Đột nhiên, khi chúng tôi đang mải nhìn, một luồng ánh nắng vàng rực rỡ đâm xuyên qua chiếu rọi xuống những hòn đảo ngoài xa; một trong số đó bừng sáng lên rõ nét dưới ánh mặt trời, hiện ra trước mắt chúng tôi theo một cách đầy mê hoặc. Bà Todd nhìn ra ngoài vịnh với gương mặt tràn ngập tình yêu thương và sự quan tâm. Vệt nắng bừng lên trên hòn đảo xa nhất ấy khiến nó trông như một sự hiển linh đột ngột của một thế giới bên kia mà vài người vẫn tin rằng ở ngay rất gần.

“Đấy là nơi mẹ tôi sống đấy,” bà Todd nói. “Mình nhìn rõ quá cô nhỉ? Tôi lớn lên ở ngoài Đảo Xanh đó đấy. Mọi gờ đá, bụi cây trên đảo tôi đều thuộc như lòng bàn tay.”

“Mẹ bà sao!” Tôi thốt lên với sự thích thú tột cùng.

“Phải đấy cô thân yêu, dĩ nhiên rồi; già thế này rồi mà tôi vẫn còn mẹ đấy. Cụ là một trong những người phụ nữ nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, thắt lưng ong; trước giờ vẫn thế, mà tâm hồn lại còn luôn phơi phới nữa,” bà Todd tự hào trả lời. “Cụ đã trải qua đủ mọi đắng cay gian khổ trên đời, trừ căn bệnh cuối đời ra; lúc nào cụ cũng có lời động viên dành cho mọi người. Cuộc đời chẳng làm cụ mai một đi chút nào. Cụ tám mươi sáu tuổi còn tôi sáu mươi bảy, thế mà có những lúc tôi cảm thấy mình còn già hơn cụ nhiều. ‘Trời đất ơi!’ cụ bảo thế vào lần gần nhất tôi ra thăm cụ. ‘Sao bước lên thuyền mà mày cứ xiêu xiêu vẹo vẹo thế hả con?’ Tôi cười đến mức suýt chút nữa là lộn cổ xuống nước; rồi chúng tôi đẩy thuyền ra khơi, để cụ ở lại đứng cười trên bờ.”

Ánh sáng đã nhạt dần trong lúc chúng tôi mải ngắm nhìn. Bà Todd bước lên một mỏm đá xám, đứng đó uy nghi và vững chãi như một pho tượng nữ thần đỡ mái đền. Một lúc sau, bà bước xuống và chúng tôi tiếp tục sải bước về nhà.

“Cô với tôi, hôm nào đó ta sẽ chèo thuyền ra thăm mẹ tôi nhé,” bà hứa với tôi. “Cụ sẽ thích lắm đấy, với lại có một hai loại thảo dược hiếm mọc trên đảo tốt hơn bất cứ đâu. Tôi chưa thấy loại nào giống vậy ở đất liền này cả.”

“Giờ tôi sẽ xuống hầm lấy cho mỗi người một vại bia tôi tự làm,” bà thông báo khi chúng tôi bước vào nhà, “và tôi nghĩ mình sẽ lén thêm vào một chút cúc La Mã. Đi dự đám tang rồi đủ thứ chuyện, tôi cảm thấy cả buổi chiều thật là mệt mỏi.”

Tôi nghe thấy tiếng bà bước xuống căn hầm nhỏ mát lạnh, rồi phải mất một lúc lâu sau bà mới lên. Khi bà trở lại với vại bia trên tay, dù tôi đã lên tiếng từ chối nhưng vẫn nhận ra vị cúc La Mã; tuy nhiên hương vị của nó đã được át đi bởi một loại thảo dược nào đó mà tôi không biết, và bà cứ đứng trông chừng cho đến khi tôi uống cạn sạch và khen ngon mới thôi.

“Tôi không cho ai uống món đó đâu đấy nhé,” bà Todd ôn tồn nói; và trong một khoảnh khắc, tôi có cảm giác như món uống này là một phần của bùa phép ma thuật, và vị phù thủy của tôi giờ đây sắp biến thành những bóng hình màng nhện nơi thị trấn vùng Bắc Cực. Nhưng chẳng có chuyện gì kỳ quái xảy ra ngoại trừ một buổi tối bình yên cùng những kế hoạch tuyệt vời mà chúng tôi vạch ra cho chuyến đi đến Đảo Xanh, và đến sáng hôm sau, ánh nắng chan hòa cùng bầu trời xanh ngắt của một ngày mới lại hiện ra.