Một thời gian sau khi chuyến ghé thăm của bà Fosdick kết thúc và chúng tôi trở lại với nhịp sống êm đềm trước kia, tôi có dịp đi thuyền buồm ra biển cùng Thuyền trưởng Bowden trên chiếc thuyền lớn của ông. Chúng tôi đi theo con lạch ngoằn ngoèo hướng đông bắc tiến ra khơi, và khi trời mới chỉ chớm ngả sang chiều, thuyền đã ra khá xa bờ. Chẳng mấy chúc, tôi nhận ra mình đang lướt giữa những hòn đảo xa lạ, rồi chợt nhớ đến câu chuyện về cô Joanna đáng thương. Những chốn ẩn dật luôn có sức hút kỳ lạ đối với trí tưởng tượng của con người; những kẻ quy ẩn tuy mang một kiếp đời buồn thảm, nhưng chẳng bao giờ là những kẻ tầm thường. Bà Todd quả thực nói không sai, Joanna chẳng khác nào một vị thánh nơi hoang mạc; nỗi cô độc của đau thương sẽ mãi giữ cho dòng dõi trầm lặng ấy không bao giờ tuyệt diệt.

“Đảo Shell-heap nằm ở đâu hả ông?” Tôi hăm hở hỏi.

“Cô nhìn thấy Shell-heap rồi đấy, nó nằm tít tắp phía sau Đảo Đen kia kìa,” thuyền trưởng vừa trả lời vừa vươn dài tay chỉ về phía trước, chân khẽ tì vào cần lái để giữ hướng.

“Tôi rất muốn đến đó xem sao,” tôi nói. Thuyền trưởng không đáp lời, chỉ lặng lẽ bẻ lái sang hướng đông một chút rồi nhả bớt nếp gấp trên cánh buồm chính.

“Tôi không chắc có thể tấp vô bờ cho cô lên dễ dàng đâu,” ông ngập ngừng lên tiếng. “Chắc thế nào cũng ướt chân; chỗ đó cập bến khó lắm. Phiền một cái là lẽ ra tôi nên kéo theo cái xuồng nhỏ; khổ nỗi kéo nó thì cản nước dữ quá, mà tôi thì lại thích giương buồm đi cho thanh thoát. Con thuyền bự này hễ cứ tha theo thứ gì đằng sau là lại giở quẻ. Mấy dải đá ngầm chỗ nhà thờ cũng không sóng gió mấy; tôi đoán là mình cập vô Shell-heap được đấy.”

“Cô Joanna Todd mất được bao lâu rồi ông nhỉ?” Tôi hỏi, một phần cũng để giải thích cho mong muốn ghé đảo của mình.

“Đến tháng Chín này là tròn hai mươi hai năm,” thuyền trưởng ngẫm nghĩ một hồi rồi đáp. “Cô ấy mất đúng cái năm thằng con cả nhà tôi ra đời, với lại cái trụ sở thị trấn bên Cảng bị cháy rụi. Tôi cứ tưởng cô chỉ muốn ra đó tìm mấy đồ cổ của người Da đỏ chứ. Nếu cô đã muốn xem nơi Joanna từng sống thì... Ồ không, sóng không chồm qua mấy dải đá đâu; thế nào ta cũng lách qua được mấy bãi cạn thôi, chứ đi vòng thì xa quá mà thủy triều lại đang lên,” ông kết thúc bằng giọng đầy hy vọng. Con thuyền tiếp tục lướt đi êm ả, người thuyền trưởng lặng thinh, chăm chú quan sát hải trình đầy trắc trở, cho đến khi hòn đảo nhỏ với dải đất mũi thấp màu trắng xám hiện ra trọn vẹn trước mắt chúng tôi dưới ánh nắng chiều rực rỡ.

Bấy giờ đang là tháng Tám, tôi đã chứng kiến sắc màu của các hòn đảo chuyển từ màu xanh non tươi mới của tháng Sáu sang sắc nâu cháy nắng khiến chúng trông chẳng khác nào những khối đá chông chênh; chỉ trừ những vạt vân sam và thông nhựa xanh thẫm là vẫn giữ nguyên sắc lá, sắc màu ấy dù bão tuyết mùa đông có làm đậm thêm chứ chẳng thể nào phai nhạt. Mấy cây xiêu quẹo vì gió trên đảo Shell-heap phần lớn đã chết khô, cành lá xám xịt, nhưng vẫn có những bụi cây lùm xùm mọc thấp, và một dải màu xanh nhạt chạy dài ngay phía trên bờ biển mà tôi nhận ra đó là những lùm rau muống biển. Khi thuyền lại gần, tôi có thể nhìn thấy bức tường đá cao quây quanh một khoảng ruộng vuông nhỏ, dù chẳng còn con cừu nào ở lại để vượt rào; và bên dưới là một vụng biển nhỏ tựa như bến cảng tự nhiên, nơi Thuyền trưởng Bowden đang táo bạo điều khiển con thuyền lớn tiến vào để tìm chỗ cập bến. Có một con lạch ngoằn ngoèo nước sâu dẫn thẳng vào tận sát bờ.

“Này, cô bám chắc lấy mũi thuyền nhé, đợi con sóng nâng thuyền lên. Nhanh chân là nhả phóc lên bờ ngon lành ngay; ngay bên mạn trái đấy!” Thuyền trưởng hét lên đầy hào hứng; còn tôi, đã đứng sẵn sàng với quyết tâm cao độ, chộp lấy thời cơ rồi nhảy tót lên bờ cỏ cao.

“Thôi chết, tôi mắc cạn mất rồi!” Thuyền trưởng thở dài não nuột.

Thế nhưng tôi vẫn có thể với tới cần mũi thuyền, còn ông thì dùng sào đẩy, cùng lúc đó gió lại nhè nhẹ đổi hướng như cố tình trợ lực cho cánh buồm; chẳng mấy chốc con thuyền đã thoát cạn và bắt đầu trôi ra xa bờ.

“Người ta từng gọi dải đất này là bến tàu riêng của Joanna, nhưng từ dạo cô ấy mất đến giờ nó bị thời tiết bào mòn hết rồi. Tôi cứ nghĩ va đập một hai cái chẳng sao—dù gì cũng sắp phải sơn lại thuyền,—ai ngờ nó lại chạm đáy. Tôi tính lướt qua luôn cơ,” thuyền trưởng phân bua. “Con thuyền này to quá, vào mấy chỗ này khó xoay xở lắm; nhưng hồi Joanna còn sống, tôi cũng hay lướt nhẹ qua đây rồi quăng ít đồ lên bờ—vài quả táo hay đôi quả lê nếu có sẵn—ngay trên vạt cỏ, chỗ cô ấy chắc chắn sẽ nhìn thấy.”

Tôi đứng nhìn Thuyền trưởng Bowden khéo léo điều khiển con thuyền trở lại vùng nước sâu hơn. “Cô không phải vội đâu,” ông gọi với lại tôi; “tôi sẽ quẩn quanh trong tầm tiếng gọi. Joanna nằm ngay góc xa trên vạt ruộng kia kìa. Hồi trước có một con đường nhỏ dẫn vào đó. Tôi vốn biết rõ cô ấy lắm. Hồi đưa tang cô ấy tôi cũng có mặt.”

Tôi đã tìm thấy con đường nhỏ ấy; thật xúc động khi nhận ra mảnh đất cô đơn này không hề thiếu vắng những bước chân hành hương. Các thế hệ sau này rồi sẽ ngày càng biết ít hơn về bản thân Joanna, nhưng trên khắp thế giới này vẫn luôn có những lối mòn được khai phá để dẫn đến những đền thờ của sự cô độc,—thế gian này dù có cố gắng đến đâu cũng chẳng thể nào quên được chúng; bàn chân của tuổi trẻ tìm đến nơi đây vì tò mò và một niềm dự cảm mơ hồ; trong khi người già lại mang theo một trái tim đong đầy hoài niệm. Người phụ nữ sống ẩn dật mộc mạc này từng là một trong những kẻ bị nỗi đau làm cho quá đỗi cô đơn đến mức không còn đủ dũng khí đối mặt với loài người, quá nhút nhát để đối diện với thế giới đơn sơ mà mình từng biết, nhưng lại đủ kiên cường để sống một mình với bản tính con người yếu ớt cay đắng của bản thân, cùng những lặng lẽ và dữ dội của biển cả cùng bầu trời.

Chim chóc bay lượn khắp vạt ruộng; chúng tung cánh bay lên từ vạt cỏ dưới chân tôi khi tôi bước đi, dạn dĩ đến mức tôi thích nghĩ rằng từ mùa hè này sang mùa hè khác, chúng vẫn giữ một truyền thống tốt đẹp về sự an toàn của những chiếc tổ và tình hữu nghị với loài người. Túp nhà của Joanna đáng thương nay đã không còn, chỉ trừ những viên đá móng, và vườn hoa của cô cũng chẳng còn mấy dấu vết ngoại trừ một nhánh hoa cẩm chướng Pháp phai màu nhưng sống rất dai, đang được một con ong lớn và một chú bướm vàng cùng nhau vây quanh. Tôi cúi xuống uống nước nơi dòng suối, và nghĩ rằng thi thoảng rồi sẽ có ai đó nối gót tôi bước ra từ vùng đất liền bận rộn, vất vả mà tâm trí đơn sơ kia—nơi giờ đây đang mờ ảo như một giấc mơ trong lớp mù tháng Tám, đúng như cách mà Joanna chắc hẳn đã từng đăm đắm nhìn ngắm suốt bao ngày. Kìa là thế gian, và đây là cô, với một kiếp vĩnh hằng đã bắt đầu êm ả. Tôi tự nhủ với lòng mình rằng, trong cuộc đời của mỗi chúng ta, luôn có một góc xa xôi biệt lập, nơi dành riêng cho những tiếc nuối khôn nguôi hoặc những niềm hạnh phúc thầm kín; mỗi chúng ta đều là một ẩn sĩ cô độc trong một giờ hay một ngày; và chúng ta đều có thể cảm thông với những người bạn cùng chung phận ẩn dật, cho dù họ thuộc về bất kỳ thời đại nào trong lịch sử.

Nhưng khi tôi đứng một mình trên hòn đảo giữa làn gió biển, đột nhiên có tiếng người từ xa văng vẳng đưa lại; tiếng nói cười rộn rã phát ra từ một chiếc thuyền dạo chơi đang tiến ra khơi, chở đầy những cậu tú cô cô. Như thể chính cô đã thổ lộ với tôi, tôi biết rằng Joanna đáng thương chắc hẳn cũng từng nghe thấy những âm thanh như thế vào rất nhiều chiều mùa hè, và chắc hẳn cô đã rộng lòng đón nhận niềm vui ấy, bất chấp mọi niềm tuyệt vọng, những ngày đông giá lạnh, cùng tất cả những đau thương và thất vọng trên đời.