Hơn một tháng trôi qua không xảy ra chuyện gì. Ông được biết nhà thương làm phúc sẽ đóng cửa trước Noel, nhưng bác sĩ Sébastien Théus sẽ công khai đi Đức, nơi ông đã sống và làm nghề chữa bệnh một thời gian, lần này ông loan bố công khai. Trong thâm tâm, và không nói rõ với mọi người tên vùng đất thuộc về Luther ông sẽ đến, Zénon quyết định ngược lên tận Lubeck. Ở đó ông sẽ gặp lại Aegidius Friedhof sáng suốt và cậu Gerhart đã đến tuổi trưởng thành. Có thể ông sẽ kiếm được chân quản lý bệnh viện Saint-Esprit mà người thợ kim hoàn tài ba trước kia gần như đã nắm chắc cho ông.

Từ Ratisbonne, người đồng nghiệp giả kim thuật gia Riemer, cuối cùng Zénon cũng thư từ cho ông ta, báo cho ông hay một vận may mà ông không còn hy vọng đang chờ ông. Một bản Tiền lý thuyết, thoát khỏi ngọn lửa vui mừng thành Paris, đã lưu lạc sang Đức, một tiến sĩ ở Wittenberg dịch cuốn sách sang tiếng La tinh, và quyền sáng tạo ra tiếng vang lớn xung quanh triết gia. Giáo hội ghen sợ nó, như Sorbonne ngày trước, nhưng tiến sĩ Wittenberg ngược lại, lại thấy trong những bài viết bi vấy bẩn của chủ nghĩa dị giáo dưới con mắt những người cơ đốc giáo đó một cách suy nghĩ khoa học, và những châm ngôn giải thích rằng sự kỳ diệu sinh ra chính từ lòng sùng đạo của người được nhận sự kỳ diệu hình như vừa phản bác những điều mê tín dị đoan của giáo đoàn vừa là trụ cột cho học thuyết của chính họ về đức tin cứu rỗi. Cuốn Tiền lý thuyết trong tay họ đã trở thành một công cụ có hơi bị biến tính, nhưng điều đó cũng phải thôi khi một cuốn sách tồn tại và làm choáng váng trí óc con người. Thậm chí người ta đã bàn bạc trao cho Zénon một ghế giảng viên triết học tự nhiên Trường đại học Saxon, tất nhiên là nếu tìm được dấu vết của ông. Vinh quang này không phải không đi kèm với nguy hiểm, và nếu thận trọng nên khước từ vị trí ấy để làm những công việc khác tự do hơn, nhưng trực tiếp sống gần những con người có trí tuệ quả là một ý nghĩ cám dỗ ông sau thời gian dài sống thu mình, và được nhìn thấy tác phẩm tưởng như đã chết lại rùng mình chuyển động làm triết gia cảm thấy trong từng tế bào của mình niềm vui mừng của sự phục sinh. Cùng lúc này, cuốn Bàn về thế giới vật lý, bị công chúng hững hờ từ khi vụ việc xảy ra với Dolet, đã tái xuất hiện tại một hiệu sách ở Bâle, nơi có vẻ như người ta đã quên dè chừng và quên những cuộc cãi vã gay gắt ngày xưa. Sự hiện diện có tính chất thân xác của Zénon gần như trở nên ít cần thiết hơn: những tư tưởng của ông đã lớn dần mà không có ông.

Sau từ làng Heyst quay về, ông không nghe thấy ai nói đến nhóm các Thiên thần nữa. Ông hết sức tránh phải đối diện với Cyprien, để chặn những chuyện tối mật chỉ chực rò rỉ. Những biện pháp mà Sébastien Théus muốn mượn tay linh mục tu viện trưởng cũ giải quyết để tránh tất cả khỏi tai họa thì tự chúng xảy ra. Tu sĩ Florian chẳng bao lâu nữa sẽ về Anvers, tu viện của hắn trước bị bọn phá ảnh thánh đốt nay đang được xây lại; ở đó hắn sẽ vẽ những bức tranh tường lên vòm cuốn hành lang. Pierre de Hamaere đang đi thị sát các tu viện trong dòng Cordelier trong tỉnh, do ông ta nắm việc kết toán chi tiêu. Bộ máy quản trị mới đã ra lệnh sửa chữa phần ngầm tu viện; người ta đã phát hiện thấy một số sắp bị đổ đến nơi, và các Thiên thần không còn chỗ bí mật của họ nữa. Gần như chắc chắn những vụ đàn đúm ban đêm đã chấm dứt. Từ bây giờ trở đi chỉ còn lại những tội lỗi tầm thường và lén lút trong nhà thờ. Còn về những cuợc hò hẹn của Cyprien và Người đẹp trong khu vườn hoang, mùa này thời tiết không thuận, mà biết đâu idelette lại chẳng kiếm được một anh chàng ga lăng nào đó có giá hơn là một tu sĩ trẻ.

Có thể vì tất cả những lý do đó mà tính khí Cyprien trầm hẳn lại. Cậu ta không lẩm bẩm hát những bải vè quê cục và chẳng thiết tha gì tới công việc. Sébastien Théus lúc đầu nghĩ gã y tá trẻ này, cũng như tu sĩ Luc, sầu não vì nhà thương làm phúc sẽ đóng cửa. Một buổi sáng, ông thấy gương mặt của anh chàng này có vết nước mắt.

Ông kéo cậu vào phòng thuốc và đóng cửa. Hai người lại đối diện nhau như hôm sau ngày chủ nhật Quasimodo, khi Cyprien liên tiếp thú nhận những lời lẽ nguy hiểm. Zénon lên tiếng trước:

- Có chuyện xảy ra với Người đẹp phải không? - Ông đột ngột hỏi.

- Con không gặp nàng nữa, - cậu bé trả lời giọng nghèn nghẹn. - Nàng đóng kín cửa phòng với cô người hầu da nâu và nói là ốm để giấu gánh nặng của nàng.

Cậu ta kể những tin tức duy nhất cậu có được là qua một bà lao công tu viện, bà này một phần bị lóa mắt trước những món quà nho nhỏ, một phần cũng mềm lòng trước tình cảnh Người đẹp mà bà ta được giao việc chăm sóc. Nhưng khó mà có thể liên lạc với nhau qua bà già thiển nghĩ đến mức đần độn này. Những lối đi bí mật ngày trước không còn nữa, và dù gì đi nữa hai cô giá bây giờ hế thấy bóng tối là khiếp sợ này không còn dám thử chuồn ra ngoài ban đêm. Tu sĩ Florian, đúng là có thể vào nhà thờ dòng Bernadines vì là họa sĩ, nhưng anh ta đã phủi tay không nhúng vào vụ này.

- Con với hắn đã cãi nhau, - Cyprien nói vẻ u buồn.

Đám phụ nữ dự tính Idelette vượt cạn vào lễ Sainte-Agathe. Bác sĩ tính từ giờ đến lúc đó còn ba tháng nữa. Vào thời điểm đó, ông đã ở Lubeck lâu rồi.

- Thôi đừng tuyệt vọng nữa, ông nói, cố gắng xua tan sự ủ rũ khỏi tu sĩ trẻ. - Trong những lúc như thế này thường phụ nữ vẫn rất khéo léo và dũng cảm. Các xơ dòng Bernadine, nếu họ có phát hiện ra chuyện rủi ro này, họ chẳng lợi lộc gì mà để lộ nó ra. Một đứa bé sơ sinh, có thể dễ dàng đặt trước cửa tháp chuông, và nó sẽ được người đời rủ lòng thương.

- Những vại và lọ này còn đầy bột và rễ cây, - Cyprien nói vẻ bồn chồn. - Nàng sẽ chết vì sợ nếu chúng ta không đến giúp. Nếu Mynheer muốn…

- Cậu không thấy là đã quá muốn và ta chẳng có cách nào đến gần cô ta sao? Đó là còn chưa nói ngoài những lộn xộn ấy ra sẽ còn có một chuyện đẫm máu đau lòng.

- Linh mục Ursel đã quẳng áo thầy tu đi và trốn chạy sang Đức với người tình, - Cyprien đột nhiên nói. Chúng tôi chẳng lẽ lại không thể…

- Với một cô gái có địa vị như thế, và trong tình cảnh ấy, anh chị sẽ bị nhận ra trước khi ra khỏi địa phận Franc của Bruges. Đừng có nghĩ đến điều đó nữa. Nhưng sẽ không ai ngạc nhiên khi thấy một tu sĩ trẻ của Cordelier đi khất thực trên đường. Hãy đi một mình đi. Ta có thể cho cậu vài đuyca để cậu lên đường.

- Con không thể, - Cyprien vừa nói vừa nức nở.

Cậu ta ngồi sụp xuống bàn, tay ôm đầu. Zénon ngắm cậu ta với sự thương cảm vô hạn. Xác thịt là cái bẫy mà hai đứa trẻ này bị sập trong đó. Ông ấu yếm xoa cái đầu trụi tóc của tu sĩ trẻ, rồi rời phòng.

Sấm sét giáng xuống nhanh hơn người ta tưởng. Vào khoảng lễ Sainte-Luice, ông đang ở quán trọ thì nghe thấy những người bên cạnh kháo chuyện với kiểu thì thào đầy kích động không báo hiệu cái gì hay ho cả, vì gần như bao giờ đó cũng là tin tức về nỗi bất hạnh của ai đó. Một cô gái quý tộc sống ở tu viện Bernadine đã bóp cổ một đứa trẻ sơ sinh thiếu tháng do chính cô ta vừa đẻ ra nhưng nó còn sống. Tội ác chỉ được phát hiện ra khi cô hầu phòng người More hoảng loạn chạy trốn khỏi phòng và đi lang thang như người điên khắp phố. Nhiều người bị thôi thúc bởi nỗi tò mò chính đáng đã giữ cô bé da đen lại. Bằng thứ tiếng líu ríu như chim khó mà hiểu nổi, cô ả cuối cùng cũng giải thích hết mọi chuyện. Sau đó thì các xơ không thể ngăn nổi bọn lính tuần phòng đến bắt vị khách trọ của họ. Người ta cợt nhả đùa cợt về thói lẳng lơ của những cô gái quý tộc và về những bí mật nho nhỏ của các nữ tu, người ta thốt lên phẫn nộ. Trong dòng cuộc sống tẻ nhạt của thành phố nhỏ, nơi thậm chí âm vang về những sự kiện của thời đại nếu có lọt được đến thì cũng không còn ai nghe thấy, vụ tai tiếng này còn hấp dẫn hơn chuyện nhà thờ bị đốt cứ bị nhắc đi nhắc lại hay người theo đạo Tin lành bị treo cổ.

Khi Zénon rời khỏi quán, trên phố Dài ông thấy Idelette nằm trên chiếc xe tuần phòng đang đi qua phố. Trông cô rất xanh xao, kiểu xanh xao của người vừa ở cữ, nhưng đôi gò mà và đôi mắt lại cháy sáng vì sốt. Môt vài người nhìn cô ta với vẻ thương hại, nhưng phần đông bị kích động, hò hét xua đuổi. Ông chủ hiệu bánh và vợ cũng thuộc số đó. Những người dân lam lũ trong khu phố được dịp trả thù những bộ quần áo rực rỡ và những món tiền mà cô nàng búp bê đẹp đẽ này tiêu hoang tàng. Hai trong số các ả ở nhà thổ mụ Bí ngô, tình cờ có mặt ở đó, là những người hung hăng nhất, như thể cô nàng kia làm nghề của họ với tiền công rẻ mạt.

Zénon trở về nhà tim thắt lại, như thể ông vừa nhìn thấy một con nai nhỏ lọt vào tay lũ chó hoang. Ông tìm Cyprien trong nhà thương làm phúc, nhưng tu sĩ trẻ không ở đó, và trong tu viện Zénon không dám hỏi cậu ta đi đâu, sợ người ta chú ý đến cậu.

Ông vẫn hy vọng Idelette khi bị cha bề trên hoặc viên lục sự xét hỏi sẽ còn sáng suốt để bịa ra một chàng trai hào hoa tưởng tượng. Nhưng khi đã cắn tay suốt đêm để không bật kêu lên, vì sợ tiếng rú rít làm mọi người thức giấc, cô bé đã cạn kiệt lòng dũng cảm. Cô ta nói nhiều và khóc nhiều, chẳng giấu những buổi hẹn hò với Cyprien trên bờ song, cũng như những trò đùa hay những tiếng cười trong hội các Thiên thần. Điều làm đám cạo giấy ghi chép những lời thú tội này thấy khủng khiếp hơn cả, và sau đó là dân chúng đang hau háu chờ tin, là việc chúng ăn bánh thánh và uống rượu vang lấy trộm trên điện thờ, ăn uống dưới ánh sáng những mẫu nến thờ. Người ta càng ghê tởm những trò xác thịt hơn vì sự phạm thánh khôn lường. Cyprien bị bắt ngày hôm sau; rồi đến Francois de Bure, Florian, tu sĩ Quirin và hai người tập tu khác có dính dáng. Mathieu Aerte cũng bị bắt, nhưng ngay lập tức được thả sau khi có trát tòa nêu đích danh anh ta bị bắt nhầm. Một trong những người chú bác của anh ta là thẩm phán của Franc ở Bruges.

Trong vài ngày sau đó, đám đông tò mò thường xuyên lấp kín giường bệnh nhà thương làm phúc Saint Cosme, lúc này gần như đóng cửa, vì bác sĩ được giả định là sẽ đi sang Đức vào tuần sau. Trước mặt họ tu sĩ Luc trơ ra như gỗ: anh ta không muốn tin vào tất cả những chuyện này. Zénon khám cho họ và không thèm trả lời các câu hỏi. Già Greete đến thăm làm ông cảm động gần chảy nước mắt: bà cụ chỉ lắc đầu nói quả thật là buồn.

Ông giữ già ở lại suốt cả ngày, nhờ già giặt và vá quần áo cho ông. Hôm đó ông đã giận dữ cho tu sĩ Luc đóng cửa nhà thương trước khi hết giờ; bà lão ngồi bên cửa sổ khâu rồi là quần áo lúc thì im lặng thong hiểu, lúc thì điềm đạm thủ thỉ lời hay lẽ thiệt, làm ông bình tâm lại. Già kể ông nghe những chuyện ông chưa biết về Henri-Juste, về tính keo kiệt bần tiện hay những lần ông ta suồng sã với các cô hầu tự nguyện hay bị cưỡng ép; tuy vậy nhưng ông ta là người khá quả cảm, những lúc vui vẻ ông ta cũng hay bông lơn và thậm chí tặng thưởng hào phóng. Già nhớ tên và nhớ mặt nhiều họ hàng mà ông không biết tý gì: già còn kể hết danh sách các anh chị em chết yểu sau Henri-Juste và trước Hilzonde. Trong một khoảnh khắc ông mơ màng nghĩ về những gì mà những đoạn đời đứt quá sớm này, những chiếc chồi có thể có trên cùng một cành cây. Lần đầu tiên trong đời ông chăm chú nghe một câu chuyện dài liên quan đến bố ông, người ông biết thân thế, nhưng suốt thời thơ ấu ông chỉ nghe người ta kể những lời bóng gió cây đắng về ông ta. Hiệp sĩ trẻ người Ý này, giáo sĩ cao cấp để hào nhoáng với đời và để thỏa mãn những tham vọng của ông ta và của gia đình, thường tổ chức những cuộc hội hè, ngạo nghễ dạo trên đường phố Bruges với chiếc áo choàng nhung đỏ và đinh thúc ngựa bằng vàng, vui thú với một thiếu nữ cũng trẻ nhưng dù gì đi nữa cũng không bất hạnh bằng Idelette bây giờ, và kết quả là những công trình, những chuyến phiêu lưu, những suy tưởng và những dự định kéo dài từ năm mươi tám năm nay. Tất cả trong thế giới này, thế giới duy nhất mà chúng ta có gắn bó, lạ lẫm hơn là chúng ta quen nghĩ. Cuối cùng, Greecle cất kéo, chỉ và bọc kim vào túi, nhận xét rằng quần áo của Zénon đủ sức để ngang dọc đường trường.

Sau khi bà lão ra về, ông đốt lò đun nước cho bể tắm hơi nước do chính ông dựng ở một chỗ khuất trong nhà thương làm phúc, nó y hệt cái bể ngày xưa ông có ở Pera, nhưng ít được dùng đến cho bệnh nhân, vì thường họ không chịu theo liệu pháp này. Ông tắm lâu, cắt móng tay, móng chân, cạo râu tỉ mẩn. Trong những năm tháng trong quân đội hay đi đường trường, để hóa trang kỹ hơn hay ít nhất để không làm người đời ngạc nhiên vì mình khác với thói thường, ông đã nhiều lần để râu dài, nhưng ông vẫn thích một khuôn mặt nhẵn nhụi hơn, vì như thế nó sạch sẽ. Nước và hơi nước bốc lên làm ông nhớ lại lần tắm đầy nghi lễ hôm đầu tiên ông đến Froso, sau khi vừa từ Laponi trở về. Sign Ulfsdatter tự tay phục vụ ông như phong tục truyền thống dành cho các phu nhân xứ sở của bà. Bà ta có phẩm cách của một hoàng hậu trong phong thái ân cần của một thị nữ. Ông như lại nhìn thấy chiếc thùng lớn viền đồng và những họa tiết thêu trên khăn tắm.

Ông bị bắt ngày hôm sau. Để thoát đòn tra tấn, Cyprien đã thú nhận tất cả những gì người ta hỏi, và còn tuôn ra nhiều điều khác. Kết quả là có lệnh bắt Pierre de Hamaere, lúc này đang ở Audenarde. Còn phần Zénon, lời khai của tu sĩ trẻ bách hại ông: bác sĩ, theo lời hắn, ngay từ đầu đã là người được nghe tiết lộ chuyện bí mật và là kẻ đồng lõa của các Thiên thần. Chính ông là người đã cung cấp cho Florian thuốc bùa mê cần thiết để quyến rũ Idelette cho Cyprien, và sau này cho chúng những liều thuốc đen để cô ả cho ra cái khối trong người. Kẻ tội phạm bịa rằng giữa bác sĩ và hắn có một sự thân mật không được luật pháp cho phép. Sau này Zénon có dịp nghĩ ngợi về những lời man trá hoàn toàn trái ngược với những gì đã xảy ra này: giả thuyết đơn giản nhất là thằng bé đã hóa điên tìm cách phủ tội cho mình bằng cách kéo người khác vào cuộc; hoặc giả, khát khao mong Sébastien Théus giúp đỡ và âu yếm, thằng nhỏ quay ra tin rằng nó đã nhận được những thứ đó. Người ta luôn luôn rơi vào một cái bẫy nào đó: chiếu bẫy này thì cũng thế mà thôi.

Dù vậy, Zénon đã sẵn sàng. Ông nộp mình không kháng cự. Khi đến chỗ viên lục sự, ông làm mọi người ngạc nhiên khi nói ra tên thật của mình.