Một tấm bản đồ không phải là một lãnh thổ.

− Alfred Korzybski, Science and Sanity, 1933; ấn bản thứ Tư,

The International Non-Aristotelian Library, 1958, II, 4, tr. 58

“Các anh lạ gì tình hình ngành bản đồ học vào thời các hiệp sĩ dòng Đền,” tôi nói. “Vào thế kỷ đó, có những bản đồ Ả Rập đặt châu Phi ở trên châu Âu ở dưới, ấy là chưa kể bao chuyện khác; có bản đồ của các nhà hàng hải, tương đối chính xác, tính toán chu toàn mọi thứ; và những tấm bản đồ khi ấy đã ba bốn trăm năm tuổi nhưng vẫn còn được chấp nhận ở một số trường học. Xin nhắc các anh, để tiết lộ vị trí của Umbilicus, người ta không cần phải có một bản đồ chính xác theo cách hiểu ngày nay. Bản đồ đó chỉ cần có phẩm chất sau: một khi được định vị, nó sẽ phô bày Umbilicus ở điểm mà ánh mặt trời đầu tiên ngày 24 tháng Sáu rọi vào đường cung của Con lắc. Giờ hãy lắng nghe cho kỹ. Chúng ta hãy giả dụ, thuần túy là giả thiết, rằng Umbilicus nằm ở Jerusalem. Thậm chí với bản đồ hiện đại của chúng ta, vị trí của Jerusalem là tùy chúng ta sử dụng phép chiếu nào. Và có Chúa biết các hiệp sĩ dòng Đền dùng loại bản đồ gì. Nhưng điều đó không thành vấn đề. Không phải Con lắc định cỡ theo bản đồ; mà là bản đồ định cỡ theo Con lắc. Các anh theo kịp không? Đó có thể là bản đồ điên rồ nhất thế giới, miễn sao khi được đặt dưới Con lắc vào lúc có tia bình minh đầu tiên của ngày hai mươi tư tháng Sáu, nó chỉ vào đúng cái điểm duy nhất là Jerusalem.”

“Điều này không giúp giải quyết vấn đề của chúng ta,” Diotallevi nói.

“Tất nhiên là không, và nó cũng không giải quyết vấn đề ba mươi sáu người vô hình kia. Bởi vì nếu anh không có đúng bản đồ thì quên chuyện đó đi. Chúng ta hãy giả dụ về một chiếc bản đồ được định vị theo phương thức quy chuẩn, với phương Đông ở hướng gian tụng niệm và phương Tây hướng về gian giữa, bởi vì các nhà thờ được dựng như vậy. Nhưng ta hãy coi, lấy ngẫu nhiên, rằng vào cái buổi bình minh định mệnh đó, Con lắc ở gần ranh giới của cung phần tư Đông Nam. Nếu nó là một cái đồng hồ, chúng ta sẽ nói rằng kim giờ ở năm giờ hai mươi lăm. Được chưa? Giờ hãy nhìn đây.”

Tôi đi moi ra một cuốn lịch sử bản đồ học.

“Đây. Mẫu số 1: một tấm bản đồ thế kỷ 12. Nó theo dạng bản đồ cấu trúc chữ T: châu Á ở trên đỉnh với Địa Đàng; bên trái là châu Âu; bên phải, châu Phi; và ở đây, bên kia châu Phi, họ đặt cả các điểm đối chân. Mẫu số 2: một tấm bản đồ lấy cảm hứng từ Somnium Scipionis của Macrobius, và nó còn tồn tại với nhiều dị bản khác nhau tới tận thế kỷ 16. Châu Phi hơi hẹp, nhưng không sao. Giờ hãy nhìn: định vị hai bản đồ theo cùng một cách, rồi các anh sẽ thấy trên bản đồ trước thì năm giờ hai mươi lăm phút ứng với Ả Rập, còn trên bản đồ thứ Hai là New Zealand, bởi vì đó là nơi mà bản đồ thứ Hai chứa điểm đối chân. Các anh có thể biết mọi chuyện về Con lắc, nhưng nếu các anh không biết phải dùng bản đồ nào thì các anh cũng lạc lối thôi. Vậy nên thông điệp kia chứa đựng những chỉ dẫn được mã hóa công phu về nơi để tìm ra đúng bản đồ, cái bản đồ được vẽ riêng cho việc này. Thông điệp cho biết tìm ở đâu, ở cuốn sách nào, ở thư viện, tu viện, pháo đài nào. Thậm chí có khả năng là Dee hay Bacon hoặc ai đó đã khôi phục thông điệp. Ai mà biết được? Thông điệp nói rằng bản đồ ở X, nhưng trong thời gian đó, do mọi sự xảy ra ở châu Âu, tu viện chứa bản đồ đã bị thiêu rụi, hoặc bản đồ đã bị đánh cắp, có Chúa mới biết đang được giấu ở đâu. Có lẽ ai đó có bản đồ nhưng không biết cách sử dụng, hoặc biết nó có giá trị nhưng không biết vì sao, và anh ta đi khắp thế giới tìm người mua nó. Hãy tưởng tượng cả cái mớ bòng bong những lời chào mời, những dấu vết sai lệch, những thông điệp nói điều khác nhưng được hiểu là nhắc tới tấm bản đồ, và những thông điệp thực ra nhắc tới tấm bản đồ nhưng lại được đọc như thể đang ám chỉ chẳng hạn như việc chế tạo ra vàng. Không nghi ngờ gì, có một số người cố gắng dựng lại tấm bản đồ chỉ dựa trên phỏng đoán.”

“Những loại phỏng đoán nào?”

“Ừm, ví dụ các quan hệ thế giới vi-vĩ mô. Đây là một bản đồ khác. Các anh biết nó ở đâu ra không? Nó xuất hiện trong chuyên luận thứ Hai về Utriusque Cosmi Historia của Robert Fludd. Đừng quên Fludd là một hội viên Thập tự Hoa hồng ở Luân Đôn. Nhân vật này của chúng ta làm gì, Robertus de Fluctibus ấy, như ông ta thích tự gọi mình? Ông ta giới thiệu một thứ không còn là bản đồ mà là một phép chiếu lạ lùng của toàn trái đất từ điểm nhìn Địa cực, Địa cực bí ẩn, đương nhiên, và bởi vậy từ điểm nhìn của một Con lắc lý tưởng treo trên một chốt đỉnh vòm lý tưởng. Đây là một bản đồ được tạo chỉ để đặt dưới một Con lắc! Điều đó là rõ ràng, không thể chối cãi; tôi không thể hình dung vì sao chưa có ai đó nhận ra...”

“Thực ra thì các Quỷ giả trì độn, trì độn lắm,” Belbo nói.

“Thực ra thì chúng ta là những người thừa kế xứng đáng duy nhất của các hiệp sĩ dòng Đền. Nhưng tiếp tục nào. Các anh nhận ra mẫu hình rồi. Nó là một xương bánh chè di động, giống như những cái được Trithemius dùng cho thông điệp mã hóa của mình. Vậy đây không phải một tấm bản đồ; nó là thiết kế cho một cỗ máy để tạo ra các biến thể bản đồ cho tới khi tìm thấy bản đồ chính xác! Và Fludd cũng đã nói vậy trong chú thích: Đây là phác thảo cho một công cụ, nó vẫn cần phải hoàn thiện thêm.”

“Nhưng chẳng phải Fludd là người khăng khăng phủ nhận chuyện Trái đất quay hay sao? Làm sao mà ông ta nghĩ về Con lắc được?”

“Chúng ta đang gặp ở đây những người thụ giáo. Một người thụ giáo phủ nhận những gì anh ta biết, phủ nhận việc biết nó, để phong kín nó.”

“Điều này giải thích vì sao Dee quan tâm tới các tay vẽ bản đồ hoàng gia đó nhiều đến vậy,” Belbo nói. “Không phải để khám phá ra hình dạng Thực sự’ của Trái đất, mà là để dựng lại, giữa tất cả các bản đồ nhầm lẫn khác, tấm bản đồ chuẩn xác, tấm bản đồ hữu dụng cho ông ta.”

“Không tồi, hoàn toàn không tồi,” Diotallevi nói. “Đạt đến sự thật bằng cách tỉ mẩn dựng lại một văn bản sai lệch.”