Phỏng theo Quyển Tám của Ovid.
Xưa kia, theo lời kể dân gian,
Các vị thánh thường rời nơi trú ngụ,
Đi ngao du, nhưng giấu kín phẩm hạnh,
Để thử lòng hiếu khách của người đời.
Chuyện xảy ra vào một đêm đông giá,
Như các sử gia chép lại trong truyền thuyết,
Hai vị ẩn sĩ, những bậc thánh nhân,
Đang cải trang chu du khắp chốn,
Trong lớp áo rách rưới, họ tìm đến,
Một ngôi làng nhỏ tận vùng Kent;
Nơi ấy, bằng giọng điệu khẩn cầu lê lết,
Họ gõ cửa từng nhà nhưng công cốc;
Đã thử mọi giọng lưỡi mong người động lòng,
Nhưng chẳng linh hồn nào chịu mở cửa đón đưa.
Hai vị thánh lãng du, trong cảnh ngộ bi ai,
Chịu đối xử theo cách vô đạo này,
Sau khi đã đi khắp ngôi làng,
Cuối cùng cũng đến một túp lều tranh,
Nơi có một lão nông hiền lành chân chất,
Dân làng gọi lão là Philemon,
Người đã tử tế mời hai vị thánh,
Vào túp lều tồi tàn của mình qua đêm;
Đoạn, người chủ nhà mến khách,
Bảo bà vợ Baucis hãy nhóm lửa lên;
Trong khi lão lấy từ trên gác bếp,
Một dải thịt xông khói xuống,
Và hào phóng cắt những lát thật dày,
Từ phần béo nhất để đem rán;
Rồi lão bước đi lấy rượu mời khách,
Đổ đầy một bình lớn tận miệng,
Và thấy bình rượu vơi đi rồi đầy lại hai lần;
Nhưng (điều kỳ diệu là) họ nhận ra,
Rượu vẫn cứ đầy ắp đến tận miệng,
Như thể chưa hề có ai chạm vào một giọt.
Hai ông bà già kinh ngạc,
Nhìn nhau trân trối;
Cả hai đều sợ hãi đến tận tâm can,
Và bắt đầu kêu lên: "Pháp thuật gì đây!"
Rồi khẽ ngoảnh nhìn sang bên,
Xem thử ánh lửa có chuyển màu xanh chăng.
Hai vị khách hành hương hiền từ sớm nhận ra,
Liền tiết lộ thân phận và mục đích của mình;
"Người tốt ơi, đừng sợ hãi,
Chúng ta chỉ là những vị thánh mà thôi," hai ẩn sĩ nói;
"Sẽ chẳng có điều chi hại đến ông bà hay gia quyến;
Nhưng với đám người thô lỗ kia,
Chẳng xứng đáng sống trên mảnh đất của Chúa,
Cả lũ và nhà cửa chúng sẽ bị nhấn chìm;
Trong khi ông bà sẽ thấy túp lều của mình trỗi dậy,
Và hóa thành một ngôi nhà thờ ngay trước mắt."
Lời vừa dứt; khi ấy, êm đềm và nhẹ nhàng,
Mái nhà bắt đầu vút lên cao;
Từng thanh xà, rường cột đều dâng lên,
Bức tường nặng nề chầm chậm leo theo sau.
Ống khói rộng ra, rồi cao thêm mãi,
Trở thành tháp chuông với mái nhọn trên đầu.
Chiếc ấm đun nước bị kéo lên tận đỉnh,
Đứng yên đó, mắc vào xà nhà;
Nhưng lại bị lộn ngược, như muốn khoe,
Cái xu hướng muốn chúc xuống bên dưới.
Vô ích thôi; vì một sức mạnh cao hơn,
Tác động từ dưới, ngăn nó lại,
Bị kết án phải treo lơ lửng mãi muôn đời,
Nó chẳng còn là ấm nước, mà là một chiếc chuông.
Cỗ máy quay thịt bằng gỗ, thứ suýt nữa,
Vì chẳng dùng đến mà quên mất nghệ thuật quay,
Cảm thấy một sự thay đổi đột ngột,
Được gia tăng bởi những bánh răng bên trong;
Và điều khiến sự kỳ diệu ấy càng thêm cao,
Là số lượng bánh răng lại khiến chuyển động chậm lại.
Bộ cánh quay, dù nặng nề như chì,
Xoay nhanh đến nỗi chẳng thể nhìn kịp;
Nhưng bị hãm lại bởi một sức mạnh thầm kín nào đó,
Giờ chỉ nhích chưa nổi một tấc mỗi giờ.
Cỗ máy quay và ống khói vốn gần gũi,
Chẳng bao giờ rời xa nhau;
Ống khói đã thành tháp chuông cao vút,
Cỗ máy quay cũng chẳng muốn lẻ loi;
Nó bám vào tháp chuông dựng đứng,
Trở thành chiếc đồng hồ, và vẫn cứ gắn liền;
Và vẫn thể hiện tình yêu với việc bếp núc,
Bằng tiếng kêu chói tai mỗi trưa,
Cảnh báo cô hầu bếp đừng để cháy,
Món thịt quay mà nó chẳng thể nào quay nổi.
Chiếc ghế cọt kẹt bắt đầu bò đi,
Như một con ốc sên khổng lồ dọc theo tường;
Nó dính trên cao giữa bàn dân thiên hạ;
Và với vài thay đổi nhỏ, nó biến thành bục giảng.
Những chiếc bát, vốn xếp thành hàng,
Treo trên cao, phô bày vẻ sáng bóng,
Đã đổi sang chất liệu kém sang trọng hơn,
Giờ chỉ là những chiếc xô da xếp hàng.
Những tờ tranh truyện dán trên tường,
Về Joan nước Pháp, về Moll nước Anh,
Về nàng Rosamond xinh đẹp, và Robin Hood,
Về Những đứa trẻ trong rừng sâu,
Giờ trông lại càng thêm phần rực rỡ,
Cải thiện về hình ảnh, kích thước và chữ in;
Và được đặt ở vị trí cao quý, mô tả,
Gia huy của mỗi dòng tộc.
Chiếc giường theo lối cổ xưa,
Kết bằng gỗ, nặng nề biết bao,
Thứ mà tổ tiên ta từng sử dụng,
Đã biến hình thành những dãy ghế nhà thờ:
Vẫn giữ nguyên bản tính cổ xưa của mình,
Là làm chỗ nằm cho những kẻ muốn ngủ gật.
Ngôi nhà tranh, qua những phép màu ấy,
Dần dà hóa thành ngôi nhà thờ theo đúng trình tự,
Hai vị ẩn sĩ bèn ngỏ ý với chủ nhà,
Hãy ước điều gì lão thấy thích nhất.
Philemon ngẫm nghĩ một hồi,
Đáp lại họ bằng giọng điệu bình dân;
Rồi nói: "Nhà của tôi đã trở nên đẹp quá,
Tưởng chừng tôi vẫn muốn gọi nó là của mình:
Tôi đã già, chỉ muốn sống một đời thảnh thơi,
Xin ngài hãy phong cho tôi làm Mục sư."
Lão vừa dứt lời, ngay lập tức cảm thấy,
Chiếc áo khoác nông phu tuột xuống tận gót;
Lão nhìn, mà chẳng thể tin vào mắt mình,
Quanh mỗi cánh tay là chiếc ống tay áo phồng;
Chiếc gi lê của lão hóa thành áo lễ phục,
Và cả hai đều khoác lên màu đen tuyền;
Nhưng vì đã cũ, nên vẫn y nguyên,
Sờn rách và đầy bụi bặm.
Lời lẽ của lão giờ bàn về thuế thập phân và phí tổn;
Lão rít tẩu thuốc và đọc tin tức;
Biết cách rao giảng những bài thuyết giáo cũ kỹ,
Chắp vá từ lời nói đầu đến tận nội dung;
Trong các lễ rửa tội, lão diễn trò rất giỏi,
Và thuộc lòng toàn bộ nghi lễ;
Lão cầu chúc cho phụ nữ chóng sinh con đẻ cái,
Và bận tâm xem lợn nái nhà ai vừa đẻ lứa cuối;
Lão hay than vãn về những người ly giáo,
Và đứng lên bảo vệ vững chắc quyền linh thiêng.
Đầu óc đầy ắp bao hệ thống giáo lý,
Nhưng các tác giả cổ điển,—lão chẳng bỏ sót ai.
Sau khi đã trang hoàng xong cho vị mục sư,
Họ bắt đầu trò đùa với bà Baucis.
Thay cho chiếc khăn đội đầu vải tự dệt, giờ xuất hiện,
Những chiếc khăn ren viền voan sang trọng;
Chiếc váy của bà biến đổi mau chóng,
Trở thành lụa sa-tanh đen với những đường diềm ren.
Danh xưng "Mụ" bình dân không còn nữa,
Giờ là "Quý bà" trong chiếc váy vải thô sang trọng.
Philemon hết sức kinh ngạc,
Chẳng thể tin vào đôi mắt mình,
Ngạc nhiên khi thấy bà trông thật chỉnh tề;
Và bà cũng trầm trồ nhìn lão y như vậy.
Thế là, hạnh phúc trong cuộc đời mới,
Vợ chồng họ sống với nhau thêm vài năm;
Rồi đến một ngày, cũng là ngày cuối cùng,
Khi đang chuyện trò về những tích xưa tích cũ,
Tình cờ trong lúc đàm đạo,
Họ đi dạo ra nghĩa trang nhà thờ;
Khi ấy, Baucis vội vàng kêu lên,
"Mình ơi, em thấy trên trán mình đang mọc chồi kìa!"
"Mọc chồi," lão đáp, "bà đang nói chuyện gì thế?
Tôi hy vọng bà không tin là tôi đang ghen tuông đấy chứ,
Nhưng mà, tôi cũng thấy điều ấy là thật,
Và thật sự, trên trán bà cũng đang nhú ra—
Khoan đã,—giờ tôi chẳng thể nhấc nổi chân mình;
Cảm giác như nó đang bám rễ xuống đất vậy."
Mọi lời miêu tả chỉ làm phí công Nàng thơ của ta;
Tóm lại, cả hai đều đã hóa thành cây Thủy tùng.
Lão Goodman Dobson ở cánh đồng xanh,
Nhớ rằng lão đã từng nhìn thấy những cái cây ấy;
Lão có thể kể về chúng từ trưa tới tối,
Và dẫn mọi người đi xem tận mắt;
Vào các ngày Chủ nhật, sau buổi cầu nguyện chiều,
Lão tập hợp cả xứ đạo ở đó,
Chỉ vào vị trí của hai cây Thủy tùng:
Đây là Baucis, đó là Philemon đã lớn lên,
Cho đến khi một vị mục sư của thị trấn ta,
Để sửa lại cái kho thóc, đã đốn hạ Baucis;
Trước việc đó, khó mà tin được,
Cái cây kia đã đau buồn đến nhường nào,
Còi cọc, héo khô ngọn, rồi cằn cỗi:
Thế là vị mục sư kế tiếp đã nhổ tận gốc và đốt cháy nó.