Thuở muông thú còn biết mở lời (các bậc thông thái bảo rằng
Ngày nay chúng vẫn nói năng thường tình),
Có vẻ như thời đó chúng cũng có tôn giáo,
Chẳng kém chi những kẻ phàm nhân hiện thời.
Chuyện xảy ra khi dịch bệnh hoành hành
(Khiến chúng càng thêm sùng đạo)
Vua muông thú (nói cho rõ,
Chỉ loài bốn chân thôi),
Ra sắc lệnh truyền rằng,
Mọi thần dân trong cõi
Phải đến trước mục sư xưng tội;
Và thế là con sói ngoan đạo bắt đầu:
Thưa cha, con phải thú nhận đầy xấu hổ,
Rằng con thường hay lầm lỗi:
Con phải xưng, thứ Sáu tuần rồi,
Khốn khổ thân con, con đã phá giới:
Nhưng con thách thức những kẻ miệng lưỡi bẩn thỉu nhất
Chứng minh rằng con làm hại hàng xóm;
Hay từng đi kiếm mồi
Bằng cướp bóc, trộm cắp, hay thèm khát máu.
Kế đến lừa ta tiến tới, thú tội,
Rằng trong lòng hắn thích đùa dai:
Hắn là kẻ bông đùa, điều đó phải thừa nhận,
Và chẳng thể để yên cho những gã khờ:
Đôi khi bạn bè hắn cũng chẳng tha,
Và có lẽ đã quá lời khắc nghiệt:
Nhưng dẫu sao, tệ nhất điều người ta có thể nói,
Hắn là kẻ dí dỏm bẩm sinh;
Và nếu đó là tội hay là xấu hổ,
Thì chỉ tạo hóa phải chịu phần trách nhiệm:
Hắn chỉ có một lỗi, và lấy làm tiếc cho nó,
Là đôi tai hắn ngắn quá nửa bàn chân;
Nếu có thể kéo dài cho bằng chuẩn mực,
Hắn đã dám phô mặt trước đức vua:
Còn về giọng hát, chẳng ai tranh cãi
Rằng hắn chính là chim họa mi của loài thú.
Heo ta với trái tim sám hối thừa nhận,
Dáng vẻ và sắc đẹp khiến nó tự hào:
Ăn uống có lẽ hơi kén chọn,
Nhưng tham ăn chưa bao giờ là tật xấu của nó:
Sống hài lòng trong mọi hoàn cảnh,
Và khiêm nhường đón nhận những gì vận mệnh ban cho:
Hãy cứ hỏi khắp cả giáo xứ mà xem,
Chẳng tìm đâu ra một người hàng xóm tốt hơn:
Sự cảnh giác của nó có thể khiến vài kẻ phật ý;
Đúng là nó ghét sự lười biếng tận xương tủy.
Khỉ bắt chước bắt đầu luyên thuyên,
Rằng những cái lưỡi độc ác đã bôi nhọ đời nó thế nào:
Than phiền nhiều về thế gian hay chỉ trích,
Kẻ nói sự nghiêm nghị của nó là giả tạo:
Thật ra, sự khắc kỷ trong đạo đức
Đã đẩy nó vào cả trăm cuộc cãi vã:
Nó thấy, và đau lòng khi thấy điều đó,
Sự nhiệt thành đôi khi lại thiếu khôn ngoan:
Nó thấy đức hạnh của mình quá khắt khe
Cho thời đại suy đồi này chịu đựng:
Nhưng, một thời đại dâm ô phóng đãng như thế
Cũng đủ biện minh cho cơn giận của một kẻ khắc kỷ.
Dê tiến lên với dáng đi chỉnh tề:
Và trước hết biện hộ cho khuôn mặt trẻ trung;
Cầu xin tha thứ, vì nó xuất hiện
(Lỗi của tạo hóa) mà không có chòm râu.
Đúng là nó chẳng mấy mặn mà
Với sự quyến luyến loài cái;
Chẳng phải, như kẻ thù rèm pha,
Do ngẫu nhiên hay khiếm khuyết tự nhiên;
Không phải do bản tính lạnh lùng của nó,
Mà qua một quyết tâm mộ đạo;
Vì nó đã thề một lời thề thánh thiện
Về sự trinh khiết, như các nhà sư ngày nay;
Điều mà nó quyết giữ mãi về sau,
Cũng nghiêm ngặt y như bậc thánh chức vậy.
Hãy áp dụng câu chuyện, và bạn sẽ thấy
Nó phù hợp với loài người đến nhường nào.
Ta thú nhận vài lỗi lầm: nhưng, bạn có đoán được?
Tại sao?—đó là đức hạnh bị đẩy đến thái quá;
Thứ mà sự phù phiếm ban cho chúng ta,
Dẫu chẳng kẻ thù hay bè bạn nào công nhận.
Luật sư thề thốt, bạn có thể tin cậy,
Rằng hắn chưa bao giờ vắt kiệt khách hàng túng thiếu:
Và hắn lấy đó làm quy tắc bất di bất dịch,
Khiến đồng nghiệp gọi hắn là thằng khờ;
Lương tâm hắn luôn luôn nhạy bén,
Hắn sẵn lòng cho lời khuyên miễn phí với người nghèo;
Nhờ đó hắn mất, hắn có thể khẳng định,
Cả trăm khoản thù lao kỳ Lễ Phục sinh vừa qua.
Trong khi những kẻ khác trong giới luật bào
Sẽ làm cạn kiệt cả sự kiên nhẫn của Gióp;
Chẳng biện hộ sư nào tại tòa có thể sánh được
Với sự siêng năng và giải quyết nhanh gọn của hắn;
Chưa bao giờ giữ vụ kiện, hắn có thể tự hào,
Quá một hoặc hai kỳ tòa là cùng.
Kẻ nịnh hót khúm núm, kẻ tìm kiếm một vị trí
Mà không thành công, bèn kể trường hợp của mình:
Tại sao hắn phải nói giảm nói tránh mãi?
Hắn thất bại vì hắn không biết nịnh hót:
Hắn chưa học cách đổi phe theo gió,
Cũng chẳng chịu bỏ phiếu cho một đảng phái.
Hắn nhanh chóng hiểu ra tội lỗi của mình;
Quá nhiệt thành vì lợi ích quốc gia:
Hắn thấy các bộ trưởng oán giận điều đó,
Nhưng trong lòng hắn chẳng thể nào hối cải.
Tuyên úy thề rằng ông không thể xu nịnh,
Mặc dù điều đó có thể đưa ông lên hàng giám mục:
Ông dành thời gian giữa những trang sách;
Bạn có thể thấy điều đó qua vẻ ngoài gầy gò:
Ông có thể, nếu ông khôn ngoan theo lối thế gian,
Đạt được thăng tiến, và đỡ nhọc mắt:
Nhưng thú nhận ông có một tinh thần cứng đầu,
Khiến ông chỉ tin vào thực lực:
Muốn thăng tiến dựa vào thực tài;
Than ôi! chỉ là một ý nghĩ hão huyền.
Bác sĩ, nếu bạn muốn tin ông,
Xưng một tội, cầu Chúa tha thứ cho ông:
Bị gọi lúc nửa đêm, chạy đi cứu
Một lão ăn mày mù khỏi nấm mồ:
Nhưng, hãy xem Satan giăng bẫy thế nào;
Ông hoàn toàn quên đọc kinh cầu nguyện.
Ông không thể giúp khác được, vì trái tim ông,
Đôi khi muốn hành động như một mục sư,
Trích dẫn từ Kinh Thánh biết bao câu chữ
Làm bệnh nhân của ông chuyển lòng sám hối:
Và, khi thuốc men chẳng có tác dụng,
Ông an ủi tâm trí họ bằng lương thực thiêng liêng.
Điều đó, dù thiện chí đến đâu,
Ông vẫn nghe các giáo sĩ thấy phật ý;
Và trở nên táo tợn sau lưng ông,
Mà gọi ông là kẻ đạo đức giả và lang băm.
Trong nhà thờ riêng, ông giữ một chỗ ngồi;
Đọc kinh tạ ơn trước và sau bữa ăn;
Và triệu tập, chẳng hề ra vẻ,
Người hầu trong nhà cầu nguyện hai lần mỗi ngày.
Ông tránh xa các tiệm bào chế thuốc;
Và ghét việc nhồi nhét bệnh nhân bằng những thứ thuốc dở;
Ông khinh rẻ việc biến nghệ thuật của mình thành buôn bán,
Cũng chẳng hối lộ cô hầu gái yêu quý của quý bà.
Các bà vú già chẳng bao giờ thuê
Để giới thiệu ông với vị Điền chủ;
Điều mà những kẻ khác, những người ông sẽ không nêu tên,
Đã thường thực hiện trong sự hổ thẹn của họ.
Chính trị gia bảo bạn với một nụ cười khinh miệt,
Lỗi của ông là quá chân thành;
Và, không có mục đích nham hiểm nào,
Nên dễ làm mất lòng bè bạn.
Lợi ích quốc gia, vinh quang của Chủ nhân,
Chẳng màng đảng Whig hay Tory,
Là tất cả các kế hoạch ông hướng tới;
Dẫu vậy ông có ít người ủng hộ:
Dù kẻ khác đã lan truyền ngàn lời dối trá,
Chính ông là người đánh bại Thuế tiêu thụ đặc biệt.
Người ta biết rằng, dù ông đã phải chịu đựng những lời gièm pha,
Rằng quân đội thường trực là điều ông ghét bỏ:
Cách làm của ông, trong mọi cương vị,
Là phụng sự nhà vua, và làm hài lòng quốc gia.
Dù khó tìm trong mọi trường hợp
Người thích hợp nhất để lấp vào một vị trí:
Những lời hứa ông chẳng bao giờ quên,
Mà ghi lại những bản ghi nhớ ngay tại chỗ:
Kẻ thù của ông, vì thiếu lòng bác ái,
Nói rằng ông cố tình tạo sự nổi tiếng:
Sự thật là, người dân hiểu rõ,
Rằng tất cả những gì ông làm là vì lợi ích của họ;
Ông đã nếm trải tình cảm nồng hậu của họ;
Chẳng bên nào phụ lòng bên nào.
Ông đến triều đình với gia sản trong sạch,
Thứ mà giờ đây ông tiêu tán mỗi năm;
Nếu cứ tiếp tục với đà này,
Tất yếu sẽ dẫn đến cảnh trắng tay.
Ôi! giá mà Bệ hạ vui lòng
Ban cho ông một văn thư nghỉ việc,
Cấp phép cho ông được về hưu,
Như điều ông hằng mong mỏi bấy lâu,
Bằng những sổ sách minh bạch, người ta sẽ thấy,
Ông nghèo đi đến mười ngàn bảng.
Ông thừa nhận, và hy vọng đó chẳng phải tội lỗi,
Rằng ông chẳng bao giờ thiên vị người thân;
Ông nghĩ thật hèn hạ cho những kẻ tại vị
Khi lấp đầy triều đình bằng những người thân thích của mình:
Đất nước là người mẹ thân yêu nhất của ông,
Và mỗi người đức hạnh đều là anh em của ông:
Do khiêm tốn hay sự ngượng ngùng vụng về
(Điều mà ông tự nhận mình đáng trách),
Ông đã tìm những người khôn ngoan nhất có thể,
Chẳng màng đến bè bạn hay máu mủ;
Cũng không bao giờ hành động vì tư lợi,
Khi ông có quyền tự do lựa chọn.
Gã lừa bịp thề rằng hắn ghét cờ bạc,
Trừ khi để giết thời gian vài giờ:
Và hắn có lý; vì cái giá phải trả,
Do thiếu kỹ năng, hắn luôn thua lỗ.
Hắn nghe nói có một hội những kẻ lừa đảo,
Những kẻ đã nghĩ ra ngàn trò ma mãnh;
Có thể tráo bài, hoặc lừa đổ xúc xắc,
Và do đó đánh lừa cả những con mắt tinh tường nhất:
Chẳng trách gia sản hắn lụi bại,
Các huynh đệ của hắn vặt lông hắn khi hắn say mèm.
Tôi thừa nhận bài học đạo đức này không chuẩn xác;
Hơn nữa, câu chuyện này sai lệch về sự thật;
Và vô lý đến mức, nếu tôi có thể đánh thức
Từ cánh đồng Elysian, Aesop chuyên kể chuyện ngụ ngôn;
Tôi sẽ buộc tội ông ngay trước mặt,
Vì đã phỉ báng giống loài bốn chân.
Sinh vật mọi loài trừ chúng ta
Đều hiểu rõ sức mạnh tự nhiên của chúng;
Trong khi chúng ta, những kẻ lẽ ra phải được lý trí dẫn lối,
Lại hiểu lầm tài năng của mình mỗi ngày:
Con lừa chưa bao giờ bị coi là ngu ngốc đến mức
Đóng vai một chú chó hay thần Cupid;
Cũng chẳng nhảy lên đùi chủ,
Để được vuốt ve, và cho ăn cháo loãng:
Như Aesop muốn thuyết phục thế gian;
Nó hiểu công việc của mình tốt hơn:
Cũng chẳng chạy đến khi quý cô huýt sáo,
Mà chỉ thồ hàng, và ăn cỏ gai;
Ý nghĩa của tác giả chúng ta, tôi đoán là,
Một sinh vật bipes et implumis;
Trong đó nhà đạo đức học này đã thiết kế
Một lời khen ngợi dành cho nhân loại:
Vì, ở đây ông thừa nhận rằng, đôi khi
Muông thú cũng có thể thoái hóa thành con người.
Vị mục sư, cha giải tội của hắn.
❀ ❀ ❀