VỤ ÁN TỪ 600 NĂM TRƯỚC
Bọn phu, những người nhanh nhẹn thì nhẩy ngay xuống xem, còn mấy người già thì chép miệng, lẩm bẩm:
- Xương cốt chứ cái quái gì mà rối lên! Tìm thấy thế này chỉ tổ xúi quẩy bọn mình!
Trong khi ấy, cai Ba đã xuống dưới hố, chăm chú nhìn mấy người phu ranh mãnh đương lấy mũi cuốc móc dần những đất ở chung quanh chiếc xương sọ ra. Một lát sau, Cai Ba nhận thấy rõ ràng đó chẳng phải chỉ có một chiếc xương đầu, mà có đủ cả một bộ hài cốt nằm dọc theo chiều hố đào ở bên cạnh, vì thế cho nên lúc nẫy bọn phu đào sâu thẳng xuống không thấy được.
Cai Ba bỗng đứng lên bảo mọi người rằng:
- Thôi, thế là hôm nay chúng ta phải về chậm, vì thấy cốt thì phải trình báo ngay mới được. Nhưng anh em cũng đừng có phàn nàn gì cả. Hẳn linh hồn ông nào, bà nào cũng sẽ biết cho mà phù hộ chúng mình làm ăn phát đạt!
Sau đó, cai Ba phân mỗi người đi một việc. Người thì đi báo cẩm, người thì về báo với ông chủ, người thì về báo giúp cho nhà trọ mình đừng có chờ cơm, còn mấy người nữa thì cầm giúp hộ anh em những xẻng cuốc về trước cho được việc. Cắt đặt xong xuôi, cai Ba bảo:
- Các bác đi ngay đi, một mình tôi đứng đây trông là được rồi!
Và mỉm cười, cai Ba đùa tiếp:
- Vả cũng chẳng ngại ông ấy bỏ chạy đi đâu mà sợ!
Ai nấy đi rồi, cai Ba đi đi, lại lại, có vẻ như suy nghĩ nhiều lắm. Một lát như quả quyết, cai Ba mới lại nhẩy xuống dưới hố, lúi húi xem xét chỗ có bộ cốt rất lâu, rồi khi nhẩy lên, phủi sạch bàn tay bám đất, cai Ba cau mày, lẩm bẩm:
- Quái, không biết bộ hài cốt này chôn dưới đất tự những năm nào?
Trong khi ông còn đương ngồi ngắm nghía những đồng tiền cổ chưa đoán đọc được những chữ in trên mặt thì các nhà chuyên trách đã lần lượt đến.
Sau khi xem xét, ông chánh Cẩm hạ lệnh thu giữ mấy đồng tiền cổ, cắt cảnh binh thay phiên canh gác suốt đêm để sáng mai sẽ đào sâu và rộng ra nữa. Vì có mấy đồng tiền cổ, ông chánh Cẩm có vào trình quan sứ và sau khi bàn bạc hai ngài nhất định đánh điện lên cho ông Giám đốc trường Bác cổ biết để tùy ông định liệu. Ngay buổi tối hôm ấy, ông Giám đốc đã đánh điện trả lời, dặn rằng nếu không tìm thấy gì lạ hơn nữa thì chỉ gửi ba đồng tiền cổ lên Hà Nội; trái lại, nếu thấy có nhiều vật gì khác nữa thì lập tức gọi điện thoại để ông xuống Kiến An trông nom việc đào tìm, vì theo lời ông Giám đốc, tại khu núi ấy, sách xưa ghi chép nói có nhiều di tích thượng cổ lắm!
Tin đám phu của ông cai Ba đào được cốt và ba đồng tiền cổ đã làm cho dư luận tỉnh Kiến nôn nao. Có lẽ đêm hôm ấy, nhiều nhà đã thức khuya hơn lệ thường, để bàn tán về chuyện này, có nhiều ông già bà cả nói rằng đó chính là hài cốt của mấy người Tầu xưa kia sang tìm của bên đất ta, phù phép thế nào để đến nỗi bị chết tươi ngay trong khe núi, nhưng lại có nhiều người khác dám đánh cuộc rằng đó chỉ là một trong bọn dư đảng của đốc Tít hồi xưa thua chạy lạc lõng ẩn trên núi, sau vì hết lương thực phải chết đói ở đấy!
Và mới tờ mờ sáng hôm sau, khu núi Ổi đã có đầy người hiếu kỳ vòng quanh đón xem, chen đẩy nhau rối rít làm cho mấy người cảnh binh phải khó nhọc lắm mới giữ được trật tự.
Bọn phu của ông cai Ba hôm nay cũng tự nhiên thấy kiêu hãnh có lẽ vì được mọi người chú ý và suốt từ tối hôm qua, họ đã phải tiếp rất nhiều người quen đến hỏi han rộn rịp. Ông cai Ba hôm nay cũng đã thay bộ quần áo tây vàng mới. Ông đã sai thằng nhỏ nhà trọ đánh chiếc giầy của ông thật kỹ vì riêng ý muốn nhân dịp có các quan chứng kiến, tỏ rõ ra rằng cái óc hiểu biết của ông chẳng phải chỉ tầm thường như phần nhiều những người cai khác.
Đã từng đọc nhiều cuốn sách nói về cuộc khảo sát những cổ mộ ở Ai Cập, ông cai Ba đã theo đúng cách thức chia khu núi ấy ra làm nhiều khoảng, đánh dấu sẵn sàng và có ghi chép vào cuốn sổ tay của ông, rồi ông mới bắt đầu cho bọn phu đào tìm từ phía xa vào. Khi đã gần đến chỗ có bộ hài cốt, ông cai Ba cẩn thận bảo những người phu đào bới rất công phu, cố làm sao cho không gẫy một mảnh xương hay sót một vật gì rất nhỏ. Vì thế cho nên ông đã lấy lên được hai viên đá nho nhỏ, vuông vuông, mầu đen nhánh. Ông cẩn thận đem trình ông quản được lệnh đứng giám đốc chỗ đó, thì ông này thấy thái độ quan trọng của ông cai phải bật cười mà hỏi rằng:
- Hai viên đá thường này, đâu mà chẳng thấy có, ông cũng mang lên đây làm gì?
Tuy chẳng dám lộ ý khinh ông quản không biết gì, ông cai Ba cũng nói:
- Ngài chưa để ý đó mà thôi. Nếu xem kỹ ngài sẽ thấy tuy hai viên đá vuông nhưng đều hơi vẹt và nhẵn ở một phía.
Ông quản còn đương xem lại và gật gù cho là phải thì ông cai Ba đã kiêu hãnh nói tiếp:
- … Đó là vì đây là hai viên đá lửa của thời xưa, cách đây đã mấy trăm năm nay… Không chừng là một thứ đá lửa chính của bên Tầu đưa sang, vì có một lần tôi được lên xem nhà Bảo tàng Hà Nội, cũng thấy có một viên giống như thế này!
Ông quản thấy cai Ba nói rành mạch như vậy, có vẻ cảm phục lắm, mân mê mãi hai viên đá lửa rồi tẩn mẩn thử đánh mạnh vào nhau thì quả nhiên có tia lửa tóe ra thực. Nhưng cai Ba đã vội cản lại mà bảo:
- Ấy chết. Ngài đừng có thử thế mà khác dấu đi, quan Đốc trường Bác cổ về lại kỳ kèo!
Vừa nói, cai Ba vừa rút cuốn sổ tay, cẩn thận ghi chỗ đã tìm thấy hai viên đá lên trên chiếc “bản đồ” mà mình đã phác họa từ lúc trước.
Trong khi ấy, bọn phu đã bới xong hẳn bộ hài cốt ra rồi. Bên cạnh, họ còn thấy cả một chiếc túi da đã mục nát hết, mấy chục đồng tiền đồng, ba đĩnh bạc, một đôi hoa tai mặt ngọc và một con dao quai ngắn, cán cũng bằng bạc, chạm trổ rất tinh vi.
Thấy những vật này, viên quản lập tức cho người về trình với quan sứ. Ngài lập tức gọi điện thoại lên cho ông Giám đốc trường Bác cổ biết. Ông Giám đốc được tin mừng rõ lắm, một mặt nhờ quan sứ ra lệnh đình việc đào tìm và canh phòng cẩn mật, một mặt bảo người sửa soạn xe để về ngay Kiến An.
Thế là non hai giờ sau, ông Giám đốc đã cùng mấy nhân viên trong trường gồm người thợ chụp ảnh, người chuyên môn lấy dấu vết bằng hoạt thạch và hai người thư ký. Ông Giám đốc cầm xem hai viên đá và mấy đồng tiền, trân trọng hơn ta xem ngắm đồ châu báu. Ông gật gù ra dáng đắc ý lắm, chỉ bảo cho mấy người giúp việc bắt đầu kẻ ghi chép, người vẽ, người đo… Ông chỉ tỏ ý phàn nàn rằng mình đến hơi chậm một chút, nên không được biết chắc chắn vị trí bộ hài cốt, chỗ tìm thấy mấy đồng tiền, đôi hoa tai và con dao quai, vì theo như lời tuyên bố của ông, việc đào tìm này sẽ có quan hệ đến vấn đề lịch sử học, địa dư học, địa chất học và… gì gì học nữa, trong khoảng năm, sáu trăm năm về trước!
Nhưng cai Ba đã kính cẩn tiến lên, trình ông Giám đốc cuốn sổ tay có ghi chép rất cẩn thận từ lúc chưa đào khoảng đất này lên. Ông Giám đốc nhìn mấy trang ghi chép, không khỏi ngạc nhiên vì thấy một người cai lục lộ lại thông thạo như một nhà chuyên môn vậy. Ông khen ngợi cai Ba không tiếc lời, sau cùng còn quay lại nói cả với quan sứ rằng:
- Tôi xin chúc mừng ngài đã có một người giúp việc minh mẫn và quý báu như vậy. Hắn đã làm cho nhiệm vụ của tôi dễ dàng đi hẳn một phần!
Cai Ba nghe hiểu, sung sướng lộ ra mặt, nhưng sau đó thì lại như có vẻ băn khoăn nghĩ ngợi điều gì.
Ông Giám đốc trường Bác cổ lau kỹ chiếc mục kỉnh, xem xét những đồng tiền, vết tích chiếc túi da và nhất là con dao quai, rồi gật gù mà bảo quan sứ rằng:
- Bây giờ thì tôi có thể nói quả quyết với ngài rằng di hài này là một người Tầu, sống trước chúng ta đây đúng 564 năm…
Ngừng lại một lát, ông lại tiếp:
- Và để tôi xem kỹ lại bộ hài cốt, sẽ có thể ước đoán được rằng người Tầu đó thuộc về dân bộ lạc nào…
Chỉ mới xem qua bộ xương ngón chân và bộ xương hông, ông Giám đốc đã đắc ý bảo mấy người thư ký:
- Trước hết, ta biết người này thuộc giống người Hán, tuổi vào khoảng 40 cho đến 45. Nhưng muốn biết rõ hẳn bộ lạc thì phải cần xem cái xương sọ…
Vừa nói, ông Giám đốc vừa lấy mấy chiếc thước riêng, bước lên phía trên. Nhưng ông vừa ngồi xuống, nâng chiếc xương sọ lên, đã giật mình mà bảo quan sứ rằng:
- Bây giờ thì tôi phải trình ngài định liệu vì đây chính là một vụ án mạng. Người xấu số này đã bị kẻ gian dùng một vật gì tròn và nặng đánh vào đầu đến nỗi bị dập vỡ mất một góc xương sọ.
Ông Giám đốc đã nói một cách nghiêm trọng như là vụ án mạng vừa mới xẩy ra cách đó mấy giờ. Mà những người đứng đó cũng đều như bị dẫn dụ, thấy đều nhìn quanh như muốn tìm xem hung phạm có còn lẩn lút đâu đây, quên khuấy đi rằng nếu có thực phải là một vụ án mạng thì hung phạm dù có thoát lưới pháp luật, cũng đã từ trần -như lời ông Giám đốc trường Bác cổ đã nói - cách đây ít ra là… sáu trăm năm.
