“Had I wist before I kist”

Đã sang tháng Mười, và không khí ban đêm mang theo cái lạnh se sắt. Sau khi cẩn thận kiểm tra để chắc chắn rằng nàng đã được quấn khăn áo ấm áp, Knight dẫn nàng bước theo con đường sườn đồi mà họ từng cùng nhau đi qua không biết bao nhiêu lần, thuở những hoài nghi còn là điều chưa hề tồn tại. Khi đến nơi, họ thấy một bên tháp chuông nhà thờ quả thực đã bị dỡ bỏ hoàn toàn như lời cha xứ từng nói, giờ nằm ngổn ngang dưới chân họ như một đống gạch vụn. Phía đông của tháp chuông vẫn còn vững chãi, và ngay lúc này đây, nó vẫn có thể chống chịu lại những trận cuồng phong cùng sự tàn phá của năm tháng qua bao thế hệ. Họ bước vào qua cánh cửa phụ, tiến về phía đông và ngồi xuống bên những bậc thềm cung thánh.

Vòm cửa nặng nề bắc ngang chỗ giao nhau giữa tháp chuông và gian giữa tối nay tạo thành một khung nền đen thẫm cho bức tranh phong cảnh mờ sương trải dài tận phía tây xa xăm. Ngay bên ngoài vòm cửa ấy là đống đá đổ nát, tiếp đến là một khoảng nghĩa địa ngập ánh trăng, và xa hơn nữa là mặt biển rộng lớn uốn cong. Đó là một khung cảnh có một không hai mà chưa từng ai có thể chiêm ngưỡng kể từ khi những người thợ xây thời trung cổ gắn ngọn tháp cũ kỹ vào ngôi nhà thờ cổ kính hơn mà nó tôn lên vẻ đẹp; và do đó, nó hẳn mang một vẻ hấp dẫn vượt lên trên thứ ánh sáng trăng đơn thuần chiếu rọi lên những bức tường cổ, biển khơi và bờ bãi — mà cho đến nay, e rằng mọi lời ca tụng về điều đó đã trở thành những âm thanh nhà nhà nhắc lại, nghe thì nhiều nhưng chẳng ai còn bận tâm. Những tia sáng đỏ thẫm, xanh lam và tím chiếu rọi lên hai con người từ ô cửa sổ phía đông sau lưng họ, nơi các vị thánh và thiên thần đang hiện diện giữa khung cảnh thiên nhiên và bầu trời nguyên sơ, đồng thời hắt xuống khoảng hiên đá dưới chân họ một phiên bản dịu dàng hơn của những sắc màu trong suốt ấy. Giữa không gian đó, bóng của hai cái đầu đang sống là Knight và Elfride hiện lên như những vết nhố đen đúa và rõ nét. Chẳng mấy chốc, vầng trăng bị mây che khuất, và những sắc màu lung linh ấy vụt tắt.

“Kia kìa, nó mất rồi!” Knight lên tiếng. “Anh vẫn đang nghĩ, Elfride ạ, rằng nơi chúng ta đang ngồi đây có lẽ chính là chốn mà chẳng bao lâu nữa chúng ta có thể hy vọng cùng nhau quỳ xuống. Nhưng lòng anh đang bứt rứt và bất an, và em thừa biết lý do tại sao.”

Trước khi nàng kịp đáp lời, ánh trăng lại bừng sáng, chiếu rọi phần nghĩa địa trong tầm mắt họ. Nó làm bừng sáng phần gần trước tiên, và nổi bật nhất trên nền cảnh mà bóng mây vẫn chưa buông phủ, rực rỡ hơn tất thảy, chính là một ngôi mộ trắng — ngôi mộ của chàng trai trẻ Jethway.

Knight, vẫn đang canh giấu trong lòng nỗi bận tâm về bí mật của Elfride, chợt nhớ lại những lời nàng từng nói về một nụ hôn từng diễn ra trên một ngôi mộ ở nghĩa địa này.

“Elfride,” chàng cất lời, với một vẻ tinh nghịch bề ngoài nhưng chẳng tài nào che đậy nổi lớp sóng ngầm trách móc bên dưới, “em có biết không, anh nghĩ đáng lẽ em có thể tự nguyện kể cho anh nghe về quá khứ ấy — của những nụ hôn và lời thề hẹn — thay vì để anh phải chịu đựng từng ấy nỗi bất an và phiền muộn. Có phải đó là ngôi mộ mà em từng ám chỉ là đã ngồi lên cùng hắn ta không?”

Nàng khựng lại trong giây lát. “Vâng,” nàng đáp.

Sự chính xác trong lời đoán mò của Knight khiến chàng giật mình; dẫu rằng, nếu nghĩ lại thì hầu hết các bia tưởng niệm khác trong nghĩa địa đều là những phiến đá dựng đứng mà chẳng tài nào ngồi lên nổi, điều đó cũng không có gì quá ngạc nhiên.

Đến lúc này, Elfride vẫn không chịu tiếp tục lời giải thích mà người người tình khắt khe của nàng hằng mong muốn, và sự kín tiếng ấy lại bắt đầu làm chàng phật ý như trước. Chàng có ý định lên lớp nàng một bài học.

“Sao em không kể hết cho anh nghe?” chàng nói với giọng có phần bất bình. “Elfride, chẳng có vấn đề nào mà anh lại cảm thấy sâu sắc hơn vấn đề này — rằng mọi chuyện giữa hai người cần phải được làm sáng tỏ trước khi họ trở thành vợ chồng. Em thấy đấy, việc đó thật đáng mong muốn và khôn ngoan biết bao để tránh những rắc rối khó chịu dưới hình thức những bí mật bị vỡ lở về sau. Bởi vì, Elfride, một bí mật chẳng có chút tầm quan trọng nào cũng có thể trở thành mầm mống cho sự hiểu lầm chí tử chỉ vì nó bị phát hiện chứ không phải do tự thú nhận. Người ta vẫn bảo chưa từng có cặp đôi nào mà một trong hai người lại không giấu giếm điều gì đó mà người kia chẳng bao giờ biết hoặc được phép biết. Điều này có thể đúng hoặc không; nhưng nếu nó là sự thật, thì một số người vẫn có thể hạnh phúc dẫu cho có bí mật ấy chứ không phải nhờ có nó. Giữả lúc này, nếu một người đàn ông nhìn thấy một người đàn ông khác nhìn vợ mình đầy ẩn ý, còn nàng thì đỏ bừng mặt và tỏ ra hoảng hốt, liệu anh ta có thể cảm thấy thỏa mãn với lời giải thích đầy thành thật của vợ rằng, chẳng hạn, do quá bực bội nên cô ấy đã vô tình ngã vào vòng tay hắn, hay là cô ấy đã tự nguyện thú nhận điều đó từ lâu, trước khi cái hoàn cảnh ép buộc nàng phải nói ra xảy ra? Giả sử cái kẻ ngưỡng mộ mà em từng nhắc đến có dính líu đến ngôi mộ đằng kia lại xuất hiện và làm phiền anh thì sao? Nó sẽ biến cuộc đời chúng ta thành cay đắng, nếu lúc đó anh vẫn còn mơ hồ một nửa giống như bây giờ!”

Knight thốt lên những câu sau với giọng điệu ngày càng dồn dập.

“Không thể có chuyện đó đâu,” nàng đáp.

“Tại sao lại không?” chàng gặng hỏi sắc lạnh.

Elfride cảm thấy đau khổ khi thấy chàng ở trong tâm trạng gay gắt đến vậy, và nàng đâm ra sợ hãi. Trong sự hỗn độn của tâm trí, có lẽ không hề có ý định ngụy quanh cố ý, nàng vội vã đáp lời —

“Nếu anh ta chết rồi, làm sao anh có thể gặp mặt anh ta chứ?”

“Hắn chết rồi ư? Ồ, thế thì lại là chuyện khác hoàn toàn!” Knight nói, lòng nhẹ nhõm đi rất nhiều. “Nhưng để xem nào — em đã nói gì về ngôi mộ đó và hắn ta cơ chứ?”

“Đó là mộ của anh ấy,” nàng đáp yếu ớt.

“Cái gì! Kẻ nằm dưới nấm mồ kia chính là người từng là người tình của em sao?” Knight hỏi bằng một giọng rành mạch.

“Vâng; và em đã chẳng hề yêu hay khuyến khích anh ta.”

“Nhưng em lại để hắn hôn — chính em đã nói thế mà, Elfride.”

Nàng không đáp.

“Sao cơ,” Knight nói, dần nhớ lại các tình tiết, “chẳng phải em từng nói mình có đính ước ít nhiều với hắn ta đó sao — và đương nhiên là có rồi nếu hắn đã hôn em. Thế mà giờ em lại bảo chưa từng khuyến khích hắn. Rồi anh lại cứ tưởng tượng là em đã nói — anh gần như chắc chắn là em có nói — rằng em đã ngồi VỚI HẮN TRÊN chính ngôi mộ đó. Chúa tôi!” chàng thốt lên, đột ngột đứng phắt dậy trong cơn giận dữ, “em đang nói dối anh phải không? Tại sao em lại đùa giỡn với anh thế này? Anh phải làm rõ chuyện này cho ra ngô ra khoai mới được. Elfride, chúng ta sẽ chẳng bao giờ hạnh phúc được đâu! Có một lời nguyền nào đó đang đeo bám chúng ta, hoặc anh, hoặc em, và nó phải được gột sạch trước khi chúng ta kết hôn.” Knight phất người bước đi đầy phẫn nộ như muốn bỏ mặc nàng.

Nàng chồm dậy và túm chặt lấy tay áo chàng.

“Đừng đi, Harry — đừng đi mà!”

“Nói cho anh biết đi, vậy thì,” Knight lạnh lùng nói. “Và hãy nhớ điều này: không được bịp bợm nữa, bằng không, thề có chúa, anh sẽ căm ghét em đấy. Chúa ơi! Chẳng lẽ anh lại rơi vào cái cục diện này, để bị trò dối trá của một con đứa con gái dắt mũi làm trò hề——”

“Đừng, đừng đối xử với em tàn nhẫn như thế! Ôi Harry, Harry, hãy rủ lòng thương và rút lại những lời khủng khiếp đó đi! Bản chất em là người thành thật — thực sự là thế — và em chẳng hiểu sao mình lại khiến anh hiểu lầm nữa! Chỉ vì em hoảng sợ quá thôi!” Nàng run lên bần bật trong cơn bấn loạn đến mức làm cả cánh tay chàng chấn động vì nỗi sợ của mình.

“Em vừa nói là em ngồi trên ngôi mộ đó phải không?” chàng hằn học hỏi.

“Vâng; và điều đó là sự thật.”

“Thế thì, lạy Chúa, làm sao một người có thể ngồi lên chính ngôi mộ của mình chứ?”

“Đó là một người khác cơ. Tha lỗi cho em nhé, Harry?”

“Cái gì, một người tình nằm trong mộ và một người tình ngồi trên mộ á?”

“Ối — ối — vâng!”

“Thế hóa ra trước anh còn có tới hai kẻ nữa cơ à?”

“Em — em đoán vậy.”

“Thôi nào, đừng có tỏ ra ngớ ngẩn với cái kiểu đoán non đoán già ấy — anh ghét nhất điều đó,” Knight nói với vẻ gần như khinh miệt. “Chà, chúng ta được biết thêm những điều thật kỳ lạ. Anh không biết mình có thể đã làm gì — chẳng ai có thể đoán trước hoàn cảnh có thể nhào nặn con người ta thành ra thế nào — nhưng anh nghĩ mình khó lòng mà có đủ sự nhẫn tâm để đón nhận ân huệ từ một người tình mới trong lúc đang ngồi trên đài tưởng niệm tàn tạ của người tình cũ; thề có chúa, anh không thể.” Knight, chìm trong nỗi trầm tư ủ dột, tiếp tục nhìn đăm đăm về phía ngôi mộ đang đứng lù lù trước mặt họ như một bóng ma báo oán.

“Nhưng anh đã hiểu lầm em — ôi, oan uổng cho em quá!” nàng kêu lên. “Em nào có mưu tính chuyện đó: tin em đi, Harry, em không hề. Mọi chuyện cứ thế xảy ra — hoàn toàn tự nhiên thôi.”

“Thà rằng em đừng CỐ Ý làm thế thì hơn,” chàng nói. “Chẳng ai lại đi làm thế cả,” chàng tiếp lời đầy u sầu.

“Và người nằm dưới mộ kia, chưa có lấy một lần em yêu anh ta.”

“Chắc là người tình thứ hai và em, khi ngồi đó, đã thề nguyền chung thủy với nhau suốt đời rồi nhỉ?”

Elfride chỉ đáp lại bằng những nhịp thở dồn dập, đứt quãng, cho thấy nàng đang đứng bên bờ vực của những giọt nước mắt.

“Xem ra em chẳng chịu mở miệng nói gì ngoài sự kín cổng cao tường nhỉ?” chàng quở trách.

“Tất nhiên là chúng em có thề rồi,” nàng đáp lại.

“‘Tất nhiên rồi!’ Em có vẻ xem nhẹ vấn đề này nhỉ?”

“Chuyện đó đã qua rồi, và giờ chẳng còn nghĩa lý gì với chúng ta nữa.”

“Elfride, đó là một điều vô nghĩa mà dẫu có thể khiến một kẻ vô tâm phì cười, thì lại chẳng thể không làm một người chân thành phải đau lòng. Đó là một nỗi đau gặm nhấm tâm can. Hãy kể cho anh nghe ngọn ngành đi — tất cả mọi chuyện ấy.”

“Không bao giờ. Ôi Harry! Sao anh có thể mong đợi điều đó khi chỉ một chút ít trong số đó cũng đủ khiến anh đối xử với em cay nghiệt đến vậy?”

“Này Elfride, hãy nghe đây. Em biết rằng những gì em vừa kể rốt cuộc chỉ làm tổn thương những ảo tưởng tinh tế nhất trong tâm hồn con người ta mà thôi. Cảm xúc mà anh có về chuyện này có lẽ sẽ bị gọi là, và quả thực là, sự ủy mị vớ vẩn; và anh không muốn em nghĩ rằng một cuộc đính ước thông thường theo lẽ thẳng thắn trước đó sẽ gây ra bất kỳ khác biệt thực tế nào cho tình yêu của anh, hay cho mong ước muốn biến em thành vợ của anh. Nhưng hình như em vẫn còn điều muốn giấu, và đó mới là điểm sai trái. Còn nữa phải không?”

“Không còn nhiều lắm đâu,” nàng mệt mỏi đáp.

Knight giữ im lặng đầy u ám trong một phút. “‘Không nhiều lắm đâu,’” cuối cùng chàng cất lời. “Anh thầm nghĩ chắc chắn là thế rồi!” Giọng chàng chùng xuống đều đặn. “Elfride, em đừng trách khi anh phải thốt lên một điều nghe có vẻ kỳ lạ, vì dứt khoát anh sẽ nói. Đó là thế này: nếu VẪN CÒN NHIỀU NỮA để thêm vào một bản hồ sơ vốn đã bao gồm tất cả các chi tiết mà một cuộc đính hôn đổ vỡ có lẽ nào lại bao gồm một cách đường hoàng, thì đó hẳn phải là một điều ngoại lệ có thể khiến anh hoặc bất cứ ai khác không thể nào yêu em và cưới em được nữa.”

Tâm trạng bấn loạn đã đẩy Knight đi xa hơn rất nhiều so với những gì chàng làm trong một khoảnh khắc điềm tĩnh hơn. Và ngay cả khi ấy, giá như nàng tỏ ra cứng cỏi dù chỉ một chút thôi thì chàng đã chẳng đến mức độc đoán như thế; và giả sử nàng là một người mạnh mẽ hơn — thực tế hơn và ít mộng mơ hơn — nàng đã biết tận dụng vị trí của mình trong trái tim chàng để tác động đến anh. Nhưng sự dịu dàng tin cậy từng chinh phục chàng lại luôn đi kèm với một thứ bản tính phó mặc dòng đời đưa đẩy, khiến những người phụ nữ như thế thường đặt niềm tin vào sự bao dung của định mệnh cho một cái kết có hậu hơn là vào bất kỳ lý lẽ nào của chính bản thân họ.

“Thôi được, thôi được,” chàng lầm bầm một cách đầy cay độc; “anh không dám chắc đó là lỗi của em: chắc là do vận rủi của anh vậy. Anh vốn chẳng có quyền gì hợp pháp để tra khảo em — ai nấy đều sẽ cho rằng đó là sự hống hách. Nhưng khi chúng ta đã hiểu lầm nhau, chúng ta lại cảm thấy bị tổn thương bởi chính chủ đề gây ra sự hiểu lầm ấy. Em chưa bao giờ nói rằng mình chưa từng có ai khác đến tán tỉnh, vậy sao anh lại có thể trách em chứ? Elfride, anh xin lỗi.”

“Không, không! Em thà chịu đựng sự tức giận của anh còn hơn cái vẻ lịch sự lạnh lùng đầy oán trách ấy. Xin anh đừng đối xử với em như thế, Harry! Sao anh lại giáng điều đó lên đầu em chứ? Nó hạ thấp em xuống ngang hàng với một kẻ qua đường xa lạ mất.”

“Chính em đã làm thế với anh đấy chứ. Sao em không đáp lại sự tin tưởng bằng lòng tin tưởng cơ chứ?”

“Vâng; nhưng em có gặng hỏi anh một câu nào về quá khứ của anh đâu: em chẳng hề muốn biết về nó. Tất cả những gì em quan tâm là dù anh từ đâu đến, dù anh đã làm gì, dù anh từng yêu ai đi nữa, thì cuối cùng anh vẫn thuộc về em. Harry, giả sử từ đầu mà anh biết em từng yêu người khác, liệu anh có bao giờ màng đến em không?”

“Anh không dám chắc điều đó. Dẫu anh thừa nhận rằng ý nghĩ về một tấm chiếu trắng chưa từng trải của em có sức hút vô cùng lớn đối với anh. Nhưng anh nghĩ thế này: nếu anh biết rằng trong quá khứ của em có bất kỳ giai đoạn tình cảm nào mà em từ chối tiết lộ khi anh gặng hỏi, anh sẽ chẳng bao giờ yêu em đâu.”

Elfride nức nở nghẹn ngào. “Em chỉ là một món đồ chơi vô tri — chẳng có chút cá tính nào — đến mức chẳng còn chút sức hút nào ngoài sự — non tẻ ấy sao? Chẳng lẽ em không có bộ óc hay sao? Anh từng bảo — em rất thông minh và tinh tế trong suy nghĩ, và — chẳng lẽ những điều đó chẳng đáng giá gì sao? Chẳng lẽ em không có chút nhan sắc nào ư? Em nghĩ mình có một chút — và em biết chắc là mình có — vâng, em biết chứ! Anh từng ca ngợi giọng nói của em, phong thái của em, và cả những tài nghệ của em nữa. Thế mà tất cả những thứ đó gộp lại lại chỉ là đống rác rưởi vô nghĩa chỉ vì em — vô tình nhìn thấy một người đàn ông trước anh sao?”

“Ôi thôi nào, Elfride. Cái cụm từ ‘vô tình nhìn thấy một người đàn ông’ nghe thật thản nhiên làm sao. Hãy nhớ rằng em đã yêu anh ta cơ mà.”

— “Và em chỉ yêu anh ta một chút thôi mà!”

“Và giờ lại từ chối trả lời câu hỏi đơn giản rằng mọi chuyện kết thúc ra sao. Em vẫn từ chối đấy à, Elfride?”

“Anh chẳng có quyền gì để tra khảo em như thế — chính anh đã nói vậy mà. Thật không công bằng. Hãy tin tưởng em như cách em tin tưởng anh ấy.”

“Điều đó hoàn toàn không thể.”

“Em sẽ chẳng thèm yêu anh nếu anh tàn nhẫn thế đâu. Tranh luận kiểu này là tàn nhẫn với em đấy.”

“Có lẽ thế. Đúng vậy, đúng là tàn nhẫn thật. Anh đã bị cảm xúc chi phối mất rồi. Chúa mới biết là anh không cố ý; nhưng anh yêu em nhiều đến mức lại đâm ra đối xử tệ bạc với em.”

“Em không bận tâm đâu, Harry!” nàng lập tức đáp lời, rướn người lại gần và rúc vào ngực chàng; “và em sẽ chẳng đời nào nghĩ rằng anh đối xử khắc nghiệt với em đâu nếu anh chịu tha thứ cho em và thôi giận hờn em nữa nhé? Thực lòng em chỉ ước gì mình hoàn toàn đúng như những gì anh vẫn tưởng tượng, nhưng ngặt nỗi em đâu thể làm khác được. Giá như em biết trước là anh sẽ đến, em thà chui vào một tu viện sống suốt đời để tu dưỡng cho đủ tư cách làm vợ anh còn hơn!”

“Thôi được rồi, không sao đâu,” Knight nói; rồi chàng quay bước ra về. Chàng cố gắng cất giọng vui vẻ khi hai người bước đi. “Diogenes Laertius từng nói rằng các triết gia xưa thường tự nguyện làm mình mù đi để không bị quấy rầy trong những giờ phút chiêm nghiệm. Đàn ông, khi đã bước vào lưới tình, chắc cũng nên làm điều tương tự.”

“Tại sao ư? — mà thôi kệ đi — em chẳng muốn biết đâu. Xin anh đừng nói năng cụt lủn với em kiểu đó,” nàng nài nỉ nói.

“Tại sao ư? Bởi vì khi ấy họ sẽ chẳng bao giờ bị phân tâm bởi việc phát hiện ra rằng thần tượng của mình hóa ra lại là hàng đã qua sử dụng.”

Nàng cúi mặt thở dài; rồi họ bước qua cánh cổng tàn tạ của ngôi đền cổ, chậm rãi rẽ về lối ra nghĩa địa. Knight không còn là chính mình, và chàng cũng chẳng tài nào vờ vịt nổi. Nàng vẫn chưa kể hết mọi chuyện.

Chàng dịu dàng đỡ nàng qua bậc thềm cửa, và về mặt hành động thì vẫn ân cần chuẩn mực như bất kỳ kẻ si tình nào. Nhưng vinh quang thuở nào đã phai nhạt, và giấc mơ không còn đẹp như thuở ban đầu nữa. Có lẽ bản chất của Knight vốn không sinh ra để dành cho chuyện vợ chồng chăng. Hoặc sự xa cách bẩm sinh của chàng đối với phụ nữ — điều mà chàng từng quy là do sự ngẫu nhiên — rốt cuộc lại chẳng phải chuyện tình cờ, mà là kết quả tất yếu của những hành động bản năng nhỏ nhặt đến mức chính chàng cũng chẳng thể nhận ra. Hay liệu việc một ảo ảnh rực rỡ nào đó bị xé toạc một cách phũ phàng, dẫu có hoang đường đến đâu đi nữa, có làm lung lay cả vẻ rực rỡ thực sự và không chút phóng đại vốn gắn liền với nền tảng của nó hay không, chẳng ai có thể nói chắc được. Chỉ có một điều chắc chắn là sự thất vọng của Knight khi nhận ra mình chỉ là kẻ đến sau ở vị trí thứ hai hay thứ ba, những lời lấp lửng chớp nhoáng của Elfride, và sự ngần ngại không chịu thổ lộ chân thành của nàng, đã đẩy chàng đến sát bờ vực của sự hoài nghi cay đắng.