Đã khá lâu rồi kể từ khi tôi kể cho các bạn nghe về giấc mơ của tôi, về Christian người lữ hành và hành trình đầy hiểm nguy của chàng tiến về Xứ Sở Thiên Đàng. Câu chuyện đó dường như vừa mang lại niềm vui cho tôi, vừa hữu ích cho các bạn. Khi ấy, tôi cũng đã kể cho các bạn nghe về những điều tôi thấy liên quan đến vợ và các con của chàng, và việc họ đã không hề muốn cùng chàng lên đường hành hương ra sao, đến nỗi chàng buộc phải dấn bước mà không có họ. Bởi lẽ, chàng không dám đối mặt với sự diệt vong mà chàng tin chắc sẽ ập đến nếu cứ tiếp tục ở lại Thành Phố Diệt Vong; thế nên, như tôi đã từng thuật lại với các bạn, chàng đành từ biệt họ mà ra đi.

Giờ đây, do công việc quá đỗi bận rộn, tôi đã bị cản trở và lỡ dở nhiều chuyến đi quen thuộc đến những vùng đất nơi chàng từng đi qua. Vì vậy, mãi cho đến tận bây giờ, tôi mới có dịp tìm hiểu thêm về những người mà chàng để lại phía sau để thuật lại cho các bạn hay. Gần đây, tình cờ có chút việc cần giải quyết theo hướng đó, tôi lại tìm xuống vùng đất ấy lần nữa. Và rồi, sau khi ghé vào nghỉ chân tại một khu rừng cách nơi đó chừng một dặm, trong giấc ngủ, tôi lại chiêm bao.

Trong giấc mộng ấy, kìa, một vị lão trượng đi ngang qua nơi tôi nằm; và vì ông cũng đi cùng hướng với lộ trình của tôi, tôi bèn đứng dậy và sánh bước cùng ông. Khi chúng tôi bước đi, cũng như bao kẻ lữ hành khác, chúng tôi bắt đầu trò chuyện; và câu chuyện của chúng tôi tình cờ xoay quanh Christian và những chuyến đi của chàng. Tôi đã bắt đầu câu chuyện với ông lão như thế này:

"Thưa ông," tôi hỏi, "thị trấn nằm phía dưới kia, bên tay trái lối đi của chúng ta, là nơi nào vậy?"

Ông Sagacity (đó là tên của ông) đáp: "Đó là Thành Phố Diệt Vong; một nơi đông đúc, nhưng lại đầy rẫy những hạng người nhàn rỗi và có tính nết rất đỗi tồi tệ."

"Tôi cũng nghĩ đó là thành phố ấy," tôi nói: "Bản thân tôi đã từng một lần đi ngang qua thị trấn đó, nên tôi biết lời nhận xét của ông về nơi này hoàn toàn đúng sự thật."

Sag. Quá đúng! Ước gì tôi có thể nói những lời tốt đẹp hơn về những kẻ trú ngụ ở đó.

"Chà, thưa ông," tôi nói, "vậy thì tôi thấy ông là một người có thiện ý, một người luôn lấy làm vui khi được nghe và kể về những điều tốt đẹp. Xin ông cho hỏi, ông có bao giờ nghe nói về những gì đã xảy ra với một người ở thị trấn này cách đây khá lâu (tên anh ta là Christian), người đã lên đường hành hương về những vùng đất cao hơn?"

Sag. Nghe nói về anh ta ư! Có chứ, tôi còn nghe về những gian nan, rắc rối, chiến tranh, tù đày, tiếng khóc than, rên xiết, nỗi khiếp sợ và những âu lo mà anh ta đã gặp phải trong hành trình của mình nữa kìa. Hơn nữa, tôi phải nói với anh rằng khắp xứ sở của chúng ta ai cũng bàn tán về anh ta: chẳng còn mấy nhà chưa nghe về anh và những việc anh làm, và không ít người đã tìm kiếm, lưu giữ lại ghi chép về chuyến hành hương ấy. Phải, tôi nghĩ mình có thể nói rằng chuyến đi đầy hiểm nguy đó đã khiến nhiều người ngưỡng mộ cách sống của anh. Bởi lẽ, dù khi còn ở đây, anh ta là trò cười trong miệng thiên hạ, thì giờ đây khi đã đi xa, anh lại được mọi người hết lời ca ngợi. Người ta đồn rằng anh đang sống rất sung sướng nơi anh đến: thật vậy, ngay cả những kẻ vẫn luôn tự nhủ sẽ không bao giờ liều lĩnh như anh, giờ cũng phải thèm muốn những thành quả mà anh đạt được.

"Họ có quyền," tôi nói, "nghĩ như thế, nếu họ tin vào điều gì là đúng đắn, rằng anh ta đang sống tốt nơi anh đến; bởi giờ đây anh đang sống tại và trong Nguồn Sống, và nhận được mọi điều mà chẳng phải nhọc công hay phiền muộn; vì ở đó không còn bất kỳ nỗi đau nào trộn lẫn nữa. Nhưng, xin hỏi, người dân bàn tán gì về anh ấy?"

Sag. Bàn tán ư! Người dân bàn tán về anh ta đủ điều lạ lùng: vài người bảo rằng giờ đây anh đang khoác áo trắng; rằng anh đeo một sợi dây chuyền vàng quanh cổ; rằng anh đội trên đầu một vương miện vàng nạm ngọc. Số khác lại nói rằng những Đấng Sáng Láng, những người thỉnh thoảng hiện ra với anh trên đường, giờ đã trở thành bạn đồng hành của anh, và anh thân thiết với họ ở nơi đó như những người hàng xóm láng giềng ở chốn này vậy. Hơn nữa, người ta còn khẳng định chắc nịch với nhau rằng, vị Vua nơi anh đang ở đã ban cho anh một dinh thự vô cùng lộng lẫy và tiện nghi tại cung đình, và rằng ngày ngày anh được ăn uống, tản bộ cùng Ngài, và đón nhận những nụ cười cùng ân huệ từ Đấng phán xét mọi loài tại đó. Không chỉ vậy, một số người còn kỳ vọng rằng vị Hoàng tử, Chúa tể của vùng đất đó, sẽ sớm đến những vùng này, và sẽ truy hỏi lý do, nếu họ có thể đưa ra được, tại sao những người hàng xóm lại xem nhẹ và chế giễu anh đến thế khi biết anh quyết tâm trở thành một người hành hương. Vì người ta bảo rằng, giờ đây khi anh đã rất được vị Hoàng tử sủng ái, và vị Quân vương của anh quá đỗi bận tâm về những bất công mà Christian phải gánh chịu khi trở thành một người hành hương, Ngài sẽ xem tất cả những điều đó như thể trút lên chính mình; cũng chẳng có gì lạ, vì chính nhờ lòng yêu mến dành cho vị Quân vương của mình mà anh mới dám mạo hiểm đến vậy.

"Tôi dám chắc," tôi nói; "Tôi mừng cho anh ấy; tôi mừng cho người đàn ông tội nghiệp đó vì giờ đây anh đã được nghỉ ngơi sau bao nhọc nhằn, vì anh đã gặt hái thành quả của những giọt nước mắt bằng niềm vui, và vì anh đã thoát khỏi tầm đạn của kẻ thù, nằm ngoài tầm với của những kẻ căm ghét anh. Tôi cũng mừng vì tin đồn về những điều này đã lan truyền khắp xứ sở: biết đâu chừng nó lại có tác động tốt đến những kẻ còn ở lại? Nhưng thưa ông, nhân lúc tôi còn nhớ, ông có nghe tin gì về vợ con anh ấy không? Những tâm hồn đáng thương! Tôi cứ băn khoăn mãi không biết họ sống ra sao."

Sag. Ai cơ? Christiana và các con trai của cô ấy ư? Họ cũng sẽ có kết cục tốt đẹp như chính Christian vậy; bởi lẽ, dù thoạt đầu tất cả họ đều hành xử thật khờ khạo, và nhất quyết không để những giọt nước mắt hay lời nài nỉ của Christian thuyết phục, nhưng rồi những suy nghĩ chín chắn đã tạo nên những chuyển biến kỳ diệu trong lòng họ, thế nên họ đã thu xếp hành lý và cũng lên đường theo chân anh rồi.

"Thật là tuyệt vời," tôi nói: "nhưng cái gì cơ? Vợ, con và tất cả đều đi sao?"

Sag. Đúng thế thật: Tôi có thể kể cho anh nghe ngọn ngành câu chuyện, vì tôi đã có mặt tại đó ngay khoảnh khắc ấy và tường tận mọi việc.

"Vậy thì," tôi nói, "có vẻ như một người hoàn toàn có thể tin đây là sự thật?"

Sag. Anh không cần phải e ngại khi công bố điều đó. Ý tôi là, tất cả họ đều đã lên đường hành hương, cả người phụ nữ tốt bụng đó cùng bốn đứa con trai của cô ấy. Và vì (như tôi thấy) chúng ta sẽ cùng đi một quãng đường khá dài, tôi sẽ kể cho anh nghe toàn bộ câu chuyện.

Christiana này (đó là tên của cô kể từ ngày cô cùng các con dấn thân vào cuộc đời hành hương) sau khi chồng cô đã vượt qua dòng sông và nàng không còn nhận được tin tức gì về anh nữa, tâm trí nàng bắt đầu xao động. Trước hết, vì nàng đã mất chồng, và sợi dây tình cảm gắn kết giữa họ đã hoàn toàn đứt đoạn. Vì anh biết đấy (ông nói với tôi) thật tự nhiên khi người sống phải mang nhiều nỗi buồn phiền, khi nhớ về sự mất mát của những người thân yêu. Vì vậy, điều này về người chồng đã khiến nàng rơi biết bao giọt nước mắt. Nhưng đó chưa phải là tất cả; vì Christiana cũng bắt đầu tự vấn bản thân, liệu cách cư xử không phải phép của mình đối với chồng có phải là một nguyên nhân khiến nàng không còn được gặp lại anh, và khiến anh bị tách rời khỏi nàng theo cách như vậy. Và rồi, những ý nghĩ về cách đối xử tàn nhẫn, phi tự nhiên và vô đạo của nàng đối với người bạn đời thân yêu cứ ùa về trong tâm trí; điều này cũng làm ray rứt lương tâm và khiến nàng trĩu nặng mặc cảm tội lỗi. Hơn nữa, nàng vô cùng suy sụp khi nhớ lại những tiếng rên rỉ không yên, những dòng nước mắt mặn chát và sự tự than vãn của chồng, cũng như việc nàng đã cứng lòng trước mọi lời nài nỉ và khuyên nhủ ân cần của anh, muốn nàng và các con cùng đi theo anh; phải, chẳng có điều gì Christian nói hay làm trước mặt nàng, trong suốt quãng thời gian chiếc gánh nặng đè trên lưng anh, mà không ập lại trong tâm trí nàng như một tia chớp, xé nát trái tim nàng. Đặc biệt là tiếng kêu than cay đắng của anh: "Tôi phải làm gì để được cứu rỗi?" cứ vang vọng bên tai nàng một cách thê lương.

Rồi nàng nói với các con: "Các con ơi, mẹ con ta tiêu đời rồi. Mẹ đã phạm tội khiến cha các con bỏ đi; anh ấy đã muốn chúng ta đi cùng, nhưng chính mẹ đã không chịu đi; mẹ cũng đã ngăn cản các con đến với sự sống."

Nghe vậy, lũ trẻ đều bật khóc và nức nở đòi đi theo cha.

"Ôi," Christiana nói, "giá mà số phận cho phép chúng ta đi cùng anh ấy! Thì giờ đây chúng ta đã có một kết cục tốt đẹp hơn nhiều so với tình cảnh này rồi. Vì dù trước đây mẹ từng ngu muội nghĩ rằng, những rắc rối của cha các con bắt nguồn từ một ảo tưởng điên rồ nào đó, hoặc do anh ấy bị suy sụp bởi tâm trạng u uất; nhưng giờ đây mẹ không thể không nghĩ rằng chúng xuất phát từ một nguyên nhân khác; đó chính là: ánh sáng sự sống đã được ban cho anh ấy, và nhờ sự giúp đỡ đó, như mẹ nhận thấy, anh ấy đã thoát khỏi những cạm bẫy của cái chết."

Rồi cả thảy lại khóc òa lên và kêu than: "Ôi, sao mà bi đát quá!"

Đêm hôm sau, Christiana nằm mơ; và kìa, nàng thấy như một cuộn giấy da rộng lớn được mở ra trước mắt, trong đó ghi lại tổng kết về lối sống của nàng; và những khoảng thời gian ấy, như nàng thấy, trông thật tăm tối đối với nàng. Thế rồi nàng thốt lên trong giấc ngủ: "Lạy Chúa, xin thương xót con là kẻ có tội!" và những đứa trẻ nghe thấy tiếng nàng.

Sau đó, nàng thấy như có hai kẻ diện mạo vô cùng hung ác đứng cạnh giường và nói: "Ta phải làm gì với người đàn bà này đây? Vì cô ta cứ khóc lóc cầu xin lòng thương xót cả khi thức lẫn khi ngủ: nếu để cô ta tiếp tục như hiện tại, chúng ta sẽ mất cô ta như đã mất chồng cô ta. Vì vậy, bằng cách này hay cách khác, chúng ta phải tìm cách khiến cô ta từ bỏ những suy nghĩ về tương lai; nếu không, cả thế giới này cũng không thể ngăn cô ta trở thành một người hành hương."

Rồi nàng bừng tỉnh, mồ hôi vã ra như tắm; nàng cũng cảm thấy run rẩy; nhưng một lúc sau, nàng lại thiếp đi. Và lần này nàng thấy Christian, chồng nàng, đang ở một nơi đầy phúc lạc, giữa những đấng bất tử, tay cầm một cây đàn hạc, đứng gảy nhạc trước Đấng ngự trên ngai vàng, với chiếc cầu vồng bao quanh đầu Ngài.

Nàng cũng thấy như anh cúi đầu, mặt áp xuống nền lát đá dưới chân vị Hoàng tử, nói: "Con xin chân thành cảm tạ Chúa và Vua của con vì đã đưa con đến nơi này." Rồi một đám đông đứng quanh đó đồng loạt tung hô, gảy những cây đàn hạc của họ; nhưng không một người sống nào có thể hiểu họ nói gì, ngoại trừ Christian và những người bạn đồng hành của anh.

Sáng hôm sau, khi đã thức dậy, cầu nguyện với Chúa và trò chuyện với các con một lúc, có người gõ cửa dồn dập; nàng hỏi vọng ra: "Nếu ông đến nhân danh Chúa, xin hãy vào." Người ấy đáp: "Amen," rồi mở cửa và chào nàng: "Bình an cho ngôi nhà này!" Sau khi làm xong việc đó, người ấy nói: "Christiana, nàng có biết ta đến vì lý do gì không?" Lúc đó, nàng đỏ mặt và run lên, trái tim cũng bắt đầu ấm áp với khao khát được biết người này từ đâu đến và mang thông điệp gì cho nàng. Người ấy nói với nàng: "Tên ta là Secret: ta sống cùng những người ở trên cao. Nơi ta ở người ta đồn rằng, nàng có khao khát được đến đó; cũng có tin rằng nàng đã nhận ra những tội lỗi trước đây nàng gây ra cho chồng mình, khi làm cứng lòng trước con đường của anh ấy, và khi giữ những đứa trẻ này trong sự ngu muội. Christiana, Đấng Thương Xót đã sai ta đến để nói với nàng rằng, Ngài là vị Chúa sẵn lòng tha thứ, và Ngài vui mừng khi được xá tội. Ngài cũng muốn nàng biết rằng Ngài mời nàng đến trước mặt Ngài, đến bàn tiệc của Ngài, và Ngài sẽ nuôi dưỡng nàng bằng những gì tốt đẹp nhất trong nhà Ngài, cùng với di sản của Giacốp, tổ phụ nàng."

"Ở đó có Christian, chồng cũ của nàng, cùng với hàng vạn bạn đồng hành khác, luôn ngắm nhìn gương mặt mang lại sự sống cho những ai chiêm ngưỡng; và họ sẽ rất vui mừng khi nghe tiếng chân nàng bước qua ngưỡng cửa của Cha nàng."

Christiana nghe vậy thì vô cùng xấu hổ, nàng cúi đầu xuống đất.

Vị khách này tiếp lời: "Christiana, đây cũng có một lá thư gửi cho nàng, ta mang từ Vua của chồng nàng đến." Nàng cầm lấy và mở ra; lá thư tỏa hương thơm dịu nhẹ nhất; và còn được viết bằng những con chữ vàng. Nội dung lá thư như sau: "Rằng Đức Vua muốn nàng làm như Christian, chồng nàng; vì đó là con đường để đến Thành Phố của Ngài, và được sống trong sự hiện diện của Ngài mãi mãi với niềm vui."

Đến đây, người phụ nữ tốt bụng hoàn toàn bị chinh phục; nàng kêu lên với vị khách: "Thưa ông, ông có thể đưa con và các con tôi đi cùng không, để chúng tôi cũng có thể thờ phượng vị Vua này?"

Vị khách đáp: "Christiana, đắng cay đi trước ngọt bùi theo sau. Nàng phải trải qua những gian truân, như người đi trước nàng, mới vào được Thành Phố Thiên Đàng. Vì vậy, ta khuyên nàng hãy làm như Christian, chồng nàng: hãy đến cánh cổng hẹp phía bên kia cánh đồng, vì nó nằm ở đầu con đường mà nàng phải đi; ta chúc nàng lên đường thuận lợi. Ngoài ra, ta khuyên nàng hãy đặt lá thư này vào trong ngực, để nàng tự đọc, và đọc cho các con nghe, cho đến khi thuộc lòng: vì đó là một trong những bài ca nàng phải hát trong suốt thời gian lưu trú tại ngôi nhà hành hương này. Và nàng phải trao lá thư này tại cánh cổng ở phía xa hơn."

Giờ đây, trong giấc mơ, tôi thấy vị lão trượng này, khi kể cho tôi nghe câu chuyện, bản thân ông cũng có vẻ vô cùng xúc động. Ông còn tiếp tục nói:

Vậy nên Christiana gọi các con lại và bắt đầu nói với chúng: "Các con thân yêu, như các con đã thấy, gần đây mẹ vô cùng phiền muộn trong tâm hồn về sự ra đi của cha các con: không phải vì mẹ nghi ngờ hạnh phúc của anh ấy, vì giờ đây mẹ tin chắc anh ấy đang sống tốt. Mẹ cũng đã rất trăn trở khi nghĩ về tình cảnh của mẹ và các con, điều mà mẹ thực sự tin là vốn dĩ thật khốn cùng. Sự đối xử của mẹ đối với cha các con trong lúc anh ấy gặp khó khăn cũng là một gánh nặng lớn đối với lương tâm mẹ, vì mẹ đã làm cho cả trái tim mẹ và các con trở nên chai cứng chống lại anh ấy, và từ chối đi cùng anh ấy trên con đường hành hương."

"Những suy nghĩ ấy hẳn đã giết chết mẹ ngay lập tức, nếu không nhờ giấc mơ mẹ có đêm qua, và nhờ sự khích lệ mà vị khách này đã mang đến cho mẹ sáng nay. Nào, các con, hãy thu xếp hành lý và lên đường đến cánh cổng dẫn tới Xứ Sở Thiên Đàng, để chúng ta có thể gặp cha các con, và được sống cùng cha và những người bạn đồng hành của cha trong an bình, theo luật pháp của vùng đất đó."

Thế rồi lũ trẻ bật khóc vì vui mừng khi thấy lòng mẹ đã quyết tâm như vậy. Vị khách chào từ biệt họ; và họ bắt đầu chuẩn bị lên đường.

Nhưng trong khi họ sắp sửa ra đi, hai người phụ nữ hàng xóm của Christiana tìm đến nhà và gõ cửa. Nàng đáp như trước: "Nếu các bà đến nhân danh Chúa, xin mời vào." Nghe vậy, những người phụ nữ sững sờ; vì kiểu ngôn từ này họ chưa từng nghe, hay thấy thốt ra từ miệng Christiana bao giờ. Tuy nhiên, họ vẫn vào; nhưng kìa, họ thấy người phụ nữ tốt bụng đang chuẩn bị rời khỏi nhà mình.

Họ bắt đầu hỏi: "Này cô hàng xóm, cô có ý định gì đây?"

Christiana trả lời người lớn tuổi nhất trong số họ, tên là bà Timorous: "Tôi đang chuẩn bị cho một chuyến đi."

Bà Timorous này là con gái của người từng gặp Christian trên Đồi Gian Nan, và từng muốn anh quay đầu lại vì sợ lũ sư tử.

Tim. Chuyến đi nào vậy, tôi xin hỏi?

Chr. Đi tìm chồng tôi. Và vừa dứt lời, nàng đã bật khóc.

Tim. Tôi mong là không phải vậy, người hàng xóm tốt bụng ạ. Xin hãy vì những đứa con tội nghiệp của cô mà đừng dại dột hủy hoại bản thân như thế.

Chr. Không, các con tôi sẽ đi cùng tôi; không đứa nào muốn ở lại cả.

Tim. Tôi thật sự băn khoăn không biết điều gì hay ai đã khiến cô nghĩ như vậy!

Chr. Ôi, người hàng xóm ạ, nếu bà biết được những gì tôi biết, tôi tin chắc rằng bà sẽ đi cùng tôi đấy.

Tim. Làm ơn cho biết cô đã học được kiến thức mới mẻ gì mà lại khiến tâm trí cô xa rời bạn bè, và cám dỗ cô đi đến nơi không ai biết là chốn nào thế?

Chr. Christiana đáp: "Tôi đã vô cùng đau khổ kể từ khi chồng tôi rời xa tôi, nhất là từ khi anh ấy vượt qua dòng sông. Nhưng điều khiến tôi đau lòng nhất chính là sự đối xử lạnh nhạt của tôi với anh ấy khi anh ấy gặp hoạn nạn. Hơn nữa, giờ đây tôi cũng giống như anh ấy khi xưa: chẳng có gì có thể ngăn tôi lên đường hành hương. Đêm qua tôi nằm mơ thấy anh ấy. Ôi, giá mà linh hồn tôi được ở bên anh ấy! Anh ấy sống trong sự hiện diện của vị Vua vùng đất đó; anh ngồi và dùng bữa cùng Ngài tại bàn tiệc của Ngài; anh đã trở thành bạn đồng hành của những đấng bất tử, và giờ đây được ban cho một ngôi nhà để ở, mà nếu so sánh với nó, những cung điện tốt nhất trên trần gian này chỉ như đống rác rưởi. Vị Hoàng tử của nơi đó cũng đã gửi lời triệu tập tôi, kèm theo những lời hứa hẹn sẽ tiếp đón nếu tôi đến với Ngài; sứ giả của Ngài vừa ở đây, và đã mang cho tôi một lá thư mời tôi đến." Vừa nói, nàng vừa lấy lá thư ra, đọc cho họ nghe, rồi bảo: "Giờ thì các bà nói sao về điều này?"

Tim. Ôi, sự điên rồ nào đã ám ảnh cô và chồng cô, khiến các người lao đầu vào những khó khăn như vậy! Tôi chắc cô đã nghe kể về những gì chồng cô phải đối mặt, ngay từ những bước chân đầu tiên trên con đường đó, như người hàng xóm Obstinate của chúng ta có thể làm chứng, vì ông ấy đã đi cùng họ, phải, cả Pliable nữa; cho đến khi họ, như những người khôn ngoan, sợ hãi không dám đi tiếp. Chúng ta cũng nghe biết bao chuyện, nào là anh ta đụng độ sư tử, Apollyon, Thung Lũng Bóng Tối, và nhiều thứ khác nữa. Cô cũng đừng quên mối nguy hiểm anh ta gặp phải tại Hội Chợ Phù Hoa. Vì nếu anh ấy, dù là đàn ông, mà còn bị dồn vào bước đường cùng như vậy, thì cô, một người đàn bà yếu đuối, có thể làm gì? Hãy cân nhắc rằng bốn đứa trẻ đáng yêu này là con cô, là máu mủ của cô. Vì vậy, dù cô có liều lĩnh tự hủy hoại bản thân, thì vì con cái, cô hãy ở nhà đi.

Nhưng Christiana đáp lại bà: "Đừng cám dỗ tôi, người hàng xóm ạ. Giờ đây tôi có cơ hội trong tay để giành lấy phần thưởng, và tôi sẽ là kẻ ngốc nhất nếu không biết nắm bắt lấy cơ hội này. Còn về những rắc rối mà bà nói rằng tôi sẽ gặp phải trên đường, chúng chẳng những không làm tôi nản lòng mà còn cho thấy tôi đang đi đúng hướng. Đắng cay phải đi trước ngọt bùi, và điều đó cũng sẽ làm cho ngọt bùi trở nên ngọt ngào hơn. Vì vậy, vì các bà không đến nhà tôi nhân danh Chúa, như tôi đã nói, tôi xin các bà hãy rời đi, và đừng quấy rầy tôi nữa."

Thế rồi bà Timorous mạt sát nàng và nói với người bạn đi cùng: "Này chị Mercy, hãy để cô ta tự lo liệu lấy, vì cô ta đã khinh miệt lời khuyên và sự đồng hành của chúng ta." Nhưng Mercy đang do dự, không thể dễ dàng đồng tình với người hàng xóm, và vì hai lý do. 1. Lòng cô trĩu nặng thương cảm Christiana; nên cô tự nhủ: "Nếu người hàng xóm của mình nhất quyết muốn đi, mình sẽ đi cùng cô ấy một đoạn đường, và giúp đỡ cô ấy." 2. Lòng cô cũng thương cảm chính linh hồn mình; vì những lời Christiana nói đã chạm sâu vào tâm trí cô. Vì vậy, cô lại tự nhủ: "Mình sẽ trò chuyện thêm với Christiana này, và nếu thấy những điều cô ấy nói là sự thật và sự sống, thì chính mình, với cả trái tim, cũng sẽ đi cùng cô ấy." Thế nên Mercy bắt đầu đáp lại bà hàng xóm Timorous:

Mer. Người hàng xóm ạ, tôi thực sự đã đi cùng bà đến thăm Christiana sáng nay; và vì cô ấy, như bà thấy đấy, đang chuẩn bị từ biệt quê hương lần cuối, tôi nghĩ mình sẽ dạo bước cùng cô ấy một đoạn trong buổi sáng đầy nắng này, để giúp đỡ cô ấy trên đường đi.

Nhưng cô không nói cho bà ta biết lý do thứ hai, mà giữ kín trong lòng.

Tim. Chà, tôi thấy cô cũng có ý định đi làm trò ngu ngốc rồi; nhưng hãy cẩn thận kẻo quá muộn, và hãy khôn ngoan lên. Khi chưa gặp nguy hiểm thì chúng ta vẫn an toàn; nhưng khi đã dấn thân vào rồi, thì cứ phải chịu thôi.

Thế là bà Timorous quay về nhà, còn Christiana bắt đầu hành trình của mình. Nhưng khi Timorous về tới nhà, bà ta cho người đi gọi mấy người hàng xóm của mình; đó là bà Bat's-eyes, bà Inconsiderate, bà Light-mind, và bà Know-nothing. Vậy nên, khi họ đến nhà bà ta, bà ta bắt đầu kể lại câu chuyện về Christiana và chuyến đi mà nàng dự định. Và câu chuyện bắt đầu như sau:

Tim. Những người hàng xóm ạ, sáng nay chẳng có việc gì làm, tôi đã đi thăm Christiana; và khi đến cửa, tôi gõ cửa, như các bà biết đó là phong tục của chúng ta; và cô ta đáp: "Nếu các bà đến nhân danh Chúa, xin mời vào." Tôi liền vào trong, nghĩ rằng mọi chuyện đều ổn; nhưng khi vào đến nơi, tôi thấy cô ta đang chuẩn bị rời khỏi thị trấn, cả cô ta lẫn các con của cô ta nữa. Tôi liền hỏi cô ta có ý định gì mà làm vậy. Và cô ta trả lời ngắn gọn rằng, giờ đây cô ta có ý định lên đường hành hương, như chồng cô ta trước đây. Cô ta còn kể cho tôi nghe một giấc mơ cô ta đã thấy, và rằng vị Vua của vùng đất nơi chồng cô ta đang ở đã gửi cho cô ta một lá thư mời đến đó.

Bà Know-nothing liền nói: "Cái gì! Cô ta thực sự định đi sao?"

Tim. Phải, cô ta sẽ đi, bất chấp mọi chuyện sẽ xảy ra; và tôi nghĩ mình biết điều đó nhờ vào điều này: vì điều khiến tôi lấy làm lý do chính để thuyết phục cô ta ở lại nhà (đó là những rắc rối mà cô ta có khả năng gặp phải trên đường) lại là một lý do quan trọng khiến cô ta tiến bước trên hành trình của mình. Vì cô ta đã nói với tôi, bằng chính những từ ngữ này: "Đắng cay đi trước ngọt bùi theo sau; phải, và chính vì điều đó, nó làm cho ngọt bùi càng ngọt ngào hơn."

Bà Bat's-eyes nói: "Ôi, người đàn bà mù quáng và ngu ngốc này! Cô ta không chịu rút kinh nghiệm từ những gian nan của chồng mình sao? Còn tôi, tôi thấy nếu anh ta có ở đây lần nữa, anh ta sẽ hài lòng với việc bảo toàn mạng sống, và chẳng bao giờ đi liều lĩnh như vậy để rồi chẳng được gì."

Bà Inconsiderate cũng đáp lại: "Hãy tránh xa những kẻ ngốc nghếch viển vông đó khỏi thị trấn này đi! Với tôi, tống khứ được cô ta là một điều đáng mừng! Nếu cô ta ở lại nơi này mà vẫn giữ ý định đó, thì ai mà sống yên ổn nổi cạnh cô ta? Vì cô ta sẽ hoặc là ủ rũ, hoặc là không biết điều, hoặc là bàn tán về những vấn đề mà chẳng người khôn ngoan nào chịu nổi. Vì vậy, đối với tôi, tôi sẽ chẳng bao giờ buồn cho sự ra đi của cô ta: hãy để cô ta đi, và để người tốt hơn đến thay thế chỗ của cô ta. Thế giới này chẳng bao giờ được yên ổn từ khi những kẻ viển vông này sống ở đây."

Rồi bà Light-mind nói thêm như sau: "Thôi, bỏ mấy chuyện đó đi. Hôm qua tôi ở chỗ bà Madam Wanton, chúng tôi vui vẻ như những cô gái trẻ vậy. Các bà đoán xem ai ở đó nào? Tôi và bà Love-the-Flesh này, cùng ba bốn người nữa, với ông Lechery, bà Filth, và vài người khác nữa. Ở đó chúng tôi có âm nhạc, khiêu vũ, và mọi thứ cần thiết để tận hưởng niềm vui. Và tôi dám nói, chính phu nhân ấy là một người đàn bà vô cùng lịch thiệp, và ông Lechery thì là một gã khá thú vị."