Christiana lúc này mong tìm được một nhà trọ cho bản thân và các con, bởi họ đã thấm mệt.

Ông Honest bèn nói: "Ngay phía trước chúng ta có một nơi, nơi một môn đồ rất đáng kính tên là Gaius cư ngụ." Vậy là tất cả quyết định sẽ ghé vào đó, nhất là khi cụ già đã dành cho người chủ trọ những lời khen ngợi tốt đẹp. Khi đến cửa, họ đi thẳng vào, không gõ cửa, vì người đời vốn không gõ cửa nhà trọ. Sau đó, họ gọi người chủ nhà ra, và ông bước đến đón tiếp họ; họ bèn hỏi liệu đêm nay có thể nghỉ lại đây không.

Gaius. Được chứ, các vị, nếu các vị là những người chân chính, vì nhà tôi không đón tiếp ai khác ngoài những người hành hương.

Christiana, Mercy và lũ trẻ nghe vậy càng thêm vui mừng, vì ông chủ trọ là người yêu mến những người hành hương. Họ yêu cầu thuê phòng, và ông dẫn họ tới một phòng cho Christiana cùng các con và Mercy, một phòng khác cho ông Great-heart và cụ già.

Great-heart. "Thưa Gaius tốt bụng, ông có gì cho bữa tối không? Vì những người hành hương này hôm nay đã đi một quãng đường xa, và họ đang rất mệt mỏi."

Gaius. "Đã muộn rồi, nên chúng ta không tiện ra ngoài tìm thức ăn; nhưng những gì tôi có, các vị cứ tự nhiên dùng nếu các vị thấy bằng lòng."

Great-heart. Chúng tôi sẽ hài lòng với những gì ông có trong nhà; vì tôi đã biết ông rồi, ông không bao giờ thiếu những thứ phù hợp.

Sau đó ông đi xuống và dặn người đầu bếp, người có tên là Taste-that-which-is-good (Nếm-thứ-ngon-lành), hãy chuẩn bị bữa tối cho chừng ấy người hành hương. Xong xuôi, ông quay trở lại, nói: "Nào, những người bạn tốt của tôi, xin mời các vị, tôi rất vui khi có nhà để tiếp đãi các vị; và trong khi chờ bữa tối, nếu các vị muốn, hãy cùng nhau trò chuyện vài điều hay."

Họ đều đồng thanh đáp: "Chúng tôi rất sẵn lòng."

Gaius. "Người phụ nữ đứng tuổi này là vợ ai? Còn cô gái trẻ này là con nhà ai?"

Great-heart. Người phụ nữ này là vợ của một người tên là Christian, một người hành hương từ thời trước; còn đây là bốn đứa con của ông ấy. Cô gái này là người quen của bà ấy, người đã được thuyết phục cùng đi hành hương. Lũ trẻ đều noi gương cha, và mong muốn bước theo dấu chân ông; quả thực, nếu chúng chỉ cần nhìn thấy bất cứ nơi nào mà người lữ khách cũ từng nằm, hay bất kỳ dấu chân nào của ông, lòng chúng đều dâng trào niềm vui, và chúng khao khát được nằm hoặc bước vào y như vậy.

GIA ĐÌNH CỦA CHRISTIAN

Gaius. "Đây là vợ Christian, và đây là con của Christian sao? Tôi đã biết cha của chồng bà; đúng hơn là cha của cha ông ấy. Nhiều người trong dòng họ này đã sống rất tốt; tổ tiên của họ cư ngụ đầu tiên tại Antioch. Tổ tiên của Christian, những người cha sơ khai mà ông ấy xuất thân (tôi cho rằng bà đã nghe chồng mình nhắc đến họ) đều là những người rất đáng kính. Hơn bất cứ ai tôi biết, họ đã chứng tỏ mình là những người có đức hạnh và lòng can đảm tuyệt vời, vì Chúa của những người hành hương, vì đường lối của Ngài và vì những ai yêu mến Ngài. Tôi đã nghe nói về nhiều người thân của chồng bà, những người đã đứng vững trước mọi thử thách vì chân lý. Stephen, một trong những người đầu tiên của gia đình mà chồng bà xuất thân, đã bị ném đá đến chết. James, một người khác thuộc thế hệ này, đã bị giết bởi lưỡi gươm. Chưa kể đến Paul và Peter, những người xưa cũ thuộc dòng họ mà chồng bà xuất thân; còn có Ignatius, người bị ném cho sư tử; Romanus, người bị cắt từng mảnh thịt khỏi xương; và Polycarp, người đã thể hiện khí phách trong ngọn lửa; còn có người đã bị treo trong cái giỏ dưới ánh mặt trời để lũ ong bắp cày ăn thịt; và người mà họ nhốt vào bao tải, rồi ném xuống biển để dìm chết. Thật hoàn toàn không thể kể hết những người thuộc gia đình đó đã phải chịu đựng những thương tổn và cái chết vì tình yêu với cuộc đời của người hành hương. Tôi không thể không vui mừng khi thấy chồng bà đã để lại bốn cậu con trai như thế này. Tôi hy vọng chúng sẽ tiếp nối danh tiếng của cha, bước theo dấu chân cha, và có được kết cục như cha chúng."

Great-heart. Thưa ông, quả thực chúng là những đứa trẻ đầy triển vọng; dường như chúng thực tâm chọn theo con đường của cha mình.

Gaius. Đó chính là điều tôi đã nói; vì vậy gia đình của Christian vẫn sẽ lan rộng trên mặt đất, và trở nên đông đúc trên khắp thế gian này. Do đó, hãy để Christiana tìm vài cô gái cho các con trai mình, để chúng có thể kết hôn, v.v., để danh tiếng của cha chúng và gia đình ông ấy không bao giờ bị lãng quên trên thế gian.

Honest. Thật đáng tiếc nếu gia đình này lụi tàn và biến mất khỏi thế gian.

Gaius. Lụi tàn thì không, nhưng có thể bị suy giảm; song cứ để Christiana nghe theo lời khuyên của tôi, đó là cách để duy trì nó. "Và Christiana," người chủ trọ này nói, "tôi rất vui khi thấy bà và người bạn Mercy của bà ở đây cùng nhau, một cặp đôi đáng mến. Và nếu tôi có thể khuyên, hãy để Mercy trở nên thân thiết hơn với bà; nếu cô ấy đồng ý, hãy gả cô ấy cho Matthew, con trai cả của bà. Đó là cách để các người có một gia đình trên trái đất này."

Vậy là cuộc hôn nhân này đã được sắp đặt, và theo thời gian, họ đã kết hôn với nhau; nhưng điều đó sẽ được kể sau.

Gaius tiếp tục nói: "Giờ tôi sẽ lên tiếng thay cho phụ nữ, để xóa bỏ nỗi oan ức của họ. Bởi vì cái chết và lời nguyền đã đến với thế giới thông qua một người phụ nữ, thì sự sống và sức khỏe cũng vậy: 'Chúa đã sai Con Ngài đến, sinh ra bởi một người phụ nữ.' Tôi xin nói lại rằng, khi Đấng Cứu Thế đến, phụ nữ đã vui mừng vì Ngài trước cả đàn ông hay thiên thần. Tôi không đọc thấy đàn ông nào từng dâng cho Chúa dù chỉ một xu; nhưng những người phụ nữ đã theo Ngài, và phụng sự Ngài bằng chính của cải của họ. Chính một người phụ nữ đã rửa chân Ngài bằng nước mắt, và một người phụ nữ đã xức dầu cho thân thể Ngài để mai táng. Họ là những người phụ nữ đã khóc khi Ngài đi đến thập tự giá, và những người phụ nữ đã theo Ngài từ thập tự giá; và là những người đã ngồi đối diện với ngôi mộ khi Ngài được an táng. Chính những người phụ nữ là những người đầu tiên ở cùng Ngài vào buổi sáng phục sinh, và là những người đầu tiên mang tin mừng đến cho các môn đồ rằng Ngài đã sống lại từ cõi chết. Do đó, phụ nữ được ưu ái cao quý, và chứng minh qua những điều này rằng họ là những người cùng chia sẻ với chúng ta ân điển của sự sống."

BỮA TỐI TẠI NHÀ GAIUS

Lúc này, người đầu bếp gửi tin lên báo rằng bữa tối đã gần xong, và cử người đến trải khăn, bày bát đĩa, cũng như sắp đặt muối và bánh mì đâu vào đấy.

Matthew bèn nói: "Nhìn thấy khăn trải bàn này, cùng với những món ăn dọn trước bữa tối, khiến con thèm ăn hơn trước gấp bội."

Gaius. Vậy hãy để mọi chân lý được dạy cho con trong cuộc đời này khơi dậy trong con khát khao lớn hơn được ngồi vào bữa tối của vị Vua vĩ đại trong vương quốc của Ngài; vì mọi bài giảng, sách vở, và sự phục vụ ở đây, chỉ giống như việc bày bát đĩa, và đặt muối lên bàn, khi so sánh với bữa tiệc mà Chúa của chúng ta sẽ thết đãi khi chúng ta đến nhà Ngài.

Vậy là bữa tối được dọn lên. Đầu tiên, một phần vai nâng và ức lượn được đặt trên bàn trước mặt họ, để cho thấy rằng họ phải bắt đầu bữa ăn bằng lời cầu nguyện và ngợi khen Chúa. Vai nâng là thứ David đã nâng lòng mình lên với Chúa; và với phần ức lượn, nơi trái tim ông nằm, ông thường dựa vào cây đàn hạc của mình khi đàn hát. Hai món này rất tươi và ngon, và họ đều ăn uống ngon lành.

Món tiếp theo họ mang lên là một bình rượu, đỏ như máu. Gaius bảo họ: "Hãy uống thoải mái: đây là nước nho thật, thứ làm vui lòng Chúa và người." Họ bèn uống và rất vui vẻ. Tiếp theo là một bát sữa, có vụn bánh mì; nhưng Gaius nói: "Hãy để bọn trẻ dùng cái đó, để chúng lớn lên nhờ nó."

Sau đó, họ dọn ra một đĩa bơ và mật ong. Gaius nói: "Hãy ăn thoải mái món này, vì nó rất tốt để làm phấn chấn và tăng cường khả năng phán đoán và hiểu biết của các con. Đây là món ăn của Chúa chúng ta khi Ngài còn là một đứa trẻ: 'Người sẽ ăn bơ và mật ong, hầu cho người biết từ bỏ điều dữ và chọn điều lành.'"

Sau đó, họ mang ra một đĩa táo, và đó là thứ trái cây có hương vị rất tuyệt. Matthew liền nói: "Chúng ta có thể ăn táo không, vì đó chẳng phải là thứ mà con rắn đã dùng để lừa dối người mẹ đầu tiên của chúng ta, Eva, hay sao?"

Gaius đáp:

Táo xưa chính là thứ khiến ta lầm đường;

Nhưng tội lỗi, chẳng phải táo, mới làm vấy bẩn linh hồn.

Táo bị cấm, nếu ăn vào, làm hư hỏng dòng máu;

Nhưng ăn khi được truyền dạy, lại đem đến điều lành.

Hãy uống từ chén Ngài, hỡi Hội thánh, chim bồ câu của Ngài,

Và ăn táo của Ngài, hỡi những kẻ đang ốm đau vì yêu.

Matthew nói: "Con đưa ra phản đối đó, vì cách đây một thời gian, con đã bị ốm do ăn trái cây."

Gaius. Trái cấm sẽ làm con ốm; nhưng những gì Chúa chúng ta cho phép thì không.

Trong khi họ đang trò chuyện như vậy, một đĩa khác được mang ra, đó là một đĩa các loại hạt. Một vài người trên bàn nói: "Các loại hạt làm hỏng răng yếu, đặc biệt là răng của trẻ em;" nghe thấy vậy, Gaius nói:

Những đoạn kinh khó cũng như các loại hạt (tôi sẽ không gọi chúng là kẻ lừa đảo),

Mà vỏ bọc giữ nhân của chúng khỏi những kẻ ăn;

Vậy hãy mở vỏ, và bạn sẽ có được phần nhân:

Chúng được mang đến đây để bạn đập vỏ và thưởng thức.

Họ bèn rất vui vẻ, và ngồi bên bàn một lúc lâu, bàn luận về nhiều điều. Cụ già bèn nói: "Chủ nhà tốt bụng của tôi, trong khi chúng tôi đang đập hạt của ông, nếu ông vui lòng, xin ông giải câu đố này:

Có một người, dù kẻ khác cho là điên rồ,

Càng cho đi bao nhiêu, người đó càng có nhiều bấy nhiêu."

Họ đều chăm chú lắng nghe, tự hỏi Gaius tốt bụng sẽ nói gì: ông ngồi im một lúc, rồi trả lời như sau:

Kẻ nào đem của cải bố thí cho người nghèo

Sẽ nhận lại gấp mười lần, và hơn thế nữa.

Joseph nói: "Con dám nói rằng, thưa ông, con không nghĩ ông có thể giải được."

"Ồ!" Gaius nói, "Tôi đã được rèn luyện theo cách này từ lâu rồi: không gì dạy tốt bằng kinh nghiệm, tôi đã học từ Chúa của mình sự tử tế, và đã thấy qua kinh nghiệm rằng tôi đã được đền đáp. 'Có kẻ rải của mình ra, lại càng thêm nhiều; có kẻ giữ lại quá mức mình cần, thì chỉ dẫn đến nghèo túng.' 'Có kẻ làm giàu cho mình, lại chẳng có gì; có kẻ tự làm nghèo mình, lại có của cải dồi dào.'"

MERCY VÀ MATTHEW

Samuel thì thầm với Christiana, mẹ mình, và nói: "Mẹ ơi, đây là nhà của một người rất tốt; chúng ta hãy ở lại đây một thời gian, và để anh Matthew của con kết hôn với Mercy tại đây trước khi chúng ta đi tiếp." Gaius, người chủ nhà, nghe thấy vậy liền nói: "Với tất cả tấm lòng, con ạ."

Vậy là họ ở lại đó hơn một tháng, và Mercy được gả cho Matthew làm vợ. Trong thời gian lưu lại đây, Mercy, như thường lệ, vẫn làm áo khoác và quần áo để tặng người nghèo, nhờ đó cô đã tạo nên tiếng thơm cho những người hành hương.

Nhưng quay lại với câu chuyện của chúng ta. Sau bữa tối, lũ trẻ muốn đi ngủ, vì chúng đã thấm mệt vì đường xa. Gaius bèn gọi người dẫn chúng về phòng; nhưng Mercy nói: "Để con đưa chúng đi ngủ." Vậy là cô đưa chúng đi ngủ, và chúng ngủ rất ngon; nhưng những người còn lại thức cả đêm, vì Gaius và họ là những người bạn đồng hành tâm đầu ý hợp đến nỗi họ không muốn chia tay.

Sau đó, sau nhiều lời bàn luận về Chúa của họ, về bản thân họ và hành trình của họ, ông Honest già, người đã đưa ra câu đố cho Gaius, bắt đầu gà gật.

Great-heart nói: "Sao thế, thưa ông! Ông bắt đầu buồn ngủ rồi sao? Nào, tỉnh lại đi. Đây, có một câu đố cho ông."

Ông Honest nói: "Để chúng tôi nghe xem."

Great-heart nói:

Kẻ muốn giết, trước hết phải bị khuất phục;

Ai muốn sống ở nơi xa, trước hết phải chết ở nơi gần.

"Ha!" ông Honest nói, "Đây là một câu đố hóc búa; khó giải thích, và càng khó thực hiện hơn. Nhưng này chủ nhà," ông nói, "nếu ông vui lòng, tôi sẽ nhường phần mình cho ông: hãy để ông giải nó, và tôi sẽ nghe xem ông nói gì."

"Không," Gaius nói, "câu đố được đặt ra cho ông, và người ta mong ông trả lời nó." Cụ già bèn nói:

Kẻ đó trước hết phải được ân điển chinh phục,

Để tội lỗi bị tiêu diệt;

Và ai muốn sống đời đời, hãy thuyết phục tôi,

Phải chết đi chính bản thân mình.

Họ cứ ngồi trò chuyện như vậy cho đến tận bình minh. Khi cả gia đình đã thức dậy, Christiana bảo con trai James đọc một chương; cậu bé bèn đọc chương năm mươi ba của sách Isaiah.

"Chà," Gaius nói, "giờ các vị đã ở đây, và vì tôi biết ông Great-heart rất giỏi sử dụng vũ khí, nếu các vị muốn, sau khi chúng ta nghỉ ngơi, chúng ta sẽ đi ra cánh đồng, xem có thể làm được điều gì tốt không. Cách đây khoảng một dặm có một gã khổng lồ tên là Slay-good, kẻ gây nhiều phiền toái cho con đường của nhà Vua ở những khu vực này; và tôi biết nơi hắn thường ẩn náu. Hắn là chủ của một đám trộm cướp: sẽ rất tốt nếu chúng ta có thể làm sạch những khu vực này khỏi hắn."

Họ đồng ý và lên đường; ông Great-heart với gươm, mũ giáp và khiên, những người còn lại với giáo và gậy.

SLAY-GOOD BỊ TIÊU DIỆT

Khi họ đến nơi, họ thấy hắn đang giữ một người tên là Feeble-minded trong tay, người mà đám tôi tớ của hắn đã bắt được trên đường. Gã khổng lồ đang lục túi của người này, với ý định sau đó sẽ lấy xương của anh ta; vì hắn là kẻ có bản tính ăn thịt người.

Ngay khi hắn nhìn thấy ông Great-heart và những người bạn ở cửa hang với vũ khí trên tay, hắn đòi biết họ muốn gì.

Great-heart. Chúng ta muốn ngươi, vì chúng ta đến để báo thù cho rất nhiều người hành hương mà ngươi đã sát hại, khi ngươi lôi họ ra khỏi con đường của nhà Vua; vì thế hãy bước ra khỏi hang của ngươi.

Hắn bèn tự trang bị vũ khí và bước ra; họ lao vào trận chiến, và chiến đấu hơn một giờ đồng hồ, rồi đứng lại để lấy hơi.

Slay-good. Gã khổng lồ nói: "Tại sao các ngươi lại ở đây trên đất của ta?"

Great-heart. Để báo thù cho máu của những người hành hương, như ta đã nói với ngươi trước đó.

Họ lại lao vào đánh tiếp, gã khổng lồ khiến ông Great-heart phải lùi bước; nhưng ông tiến lên trở lại, và bằng sự dũng mãnh của tâm trí, ông tung những đòn chí mạng vào đầu và sườn gã khổng lồ, khiến hắn phải buông rơi vũ khí khỏi tay. Sau đó ông chém hắn, giết chết hắn, cắt đầu hắn mang về nhà trọ. Ông cũng đón người hành hương Feeble-mind và đưa anh ta về nơi ở của mình. Khi trở về nhà, họ cho cả gia đình xem cái đầu đó, rồi cắm nó lên như đã làm với những kẻ khác trước đây, làm nỗi kinh hoàng cho những kẻ có ý định làm điều tương tự sau này.

Sau đó, họ hỏi ông Feeble-mind làm thế nào anh lại rơi vào tay hắn.

Feeble-mind. Người đàn ông tội nghiệp nói: "Tôi là người ốm yếu, như các vị thấy đấy; và vì cái chết thường gõ cửa tôi mỗi ngày một lần, tôi nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ được khỏe mạnh ở nhà: vì vậy tôi đã chọn cuộc đời của một người hành hương, và đã đi từ thị trấn Uncertain, nơi tôi và cha tôi sinh ra. Tôi là người không có sức lực về thể chất, cũng chẳng có sức mạnh về tinh thần, nhưng tôi muốn, nếu có thể, dù chỉ có thể bò, được dành trọn cuộc đời trên con đường của những người hành hương. Khi tôi đến cổng ở đầu con đường, Chúa của nơi đó đã tiếp đón tôi một cách rộng lượng; Ngài không hề chê bai vẻ ngoài yếu ớt của tôi, cũng không chê bai tâm trí yếu đuối của tôi, mà ban cho tôi những thứ cần thiết cho cuộc hành trình, và bảo tôi hãy hy vọng đến cùng. Khi đến nhà của người Thông dịch, tôi nhận được rất nhiều lòng tốt ở đó; và vì ngọn đồi Difficulty bị đánh giá là quá khó đối với tôi, tôi đã được một trong những tôi tớ của ông ấy cõng lên. Quả thực, tôi đã tìm thấy rất nhiều sự giúp đỡ từ những người hành hương: mặc dù không ai muốn đi chậm như tôi buộc phải đi, nhưng mỗi khi họ đi ngang qua, họ vẫn bảo tôi hãy can đảm lên, và nói rằng đó là ý muốn của Chúa họ rằng sự an ủi nên được dành cho những người yếu đuối, rồi họ tiếp tục đi theo nhịp độ của riêng họ. Khi tôi đến Assault Lane, gã khổng lồ này đã gặp tôi, và bảo tôi hãy chuẩn bị cho một cuộc đụng độ. Nhưng hỡi ôi! kẻ yếu đuối như tôi, tôi cần một liều thuốc bổ hơn; vì vậy hắn tiến đến và bắt giữ tôi. Tôi không tin rằng hắn sẽ giết tôi. Ngoài ra, khi hắn nhốt tôi vào hang, vì tôi không tự nguyện đi theo hắn, tôi tin rằng mình sẽ lại thoát ra được; vì tôi đã nghe nói rằng không người hành hương nào bị bắt giữ bởi bạo lực, nếu giữ trọn lòng mình đối với Chủ nhân, lại phải chết dưới tay kẻ thù theo luật của Thiên ý. Tôi đã trông đợi bị cướp bóc, và chắc chắn tôi đã bị cướp; nhưng như các vị thấy, tôi đã thoát chết, vì điều đó tôi cảm ơn Vua của mình là tác giả, và các vị là phương tiện. Tôi cũng dự đoán sẽ có thêm những trận chiến khác; nhưng tôi đã quyết tâm điều này—nghĩa là, chạy khi có thể, đi bộ khi không thể chạy, và bò khi không thể đi bộ. Về điều chính yếu, tôi cảm ơn Đấng yêu thương tôi, tôi đã xác định: con đường của tôi ở ngay trước mắt, tâm trí tôi vượt xa dòng sông không có cầu, mặc dù tôi, như các vị thấy, chỉ là một người có tâm trí yếu đuối."

Honest. Cụ ông Honest nói: "Có phải cách đây không lâu ông có quen với một người tên là Fearing, một người hành hương không?"

Feeble-mind. Quen ông ấy ư! có chứ; ông ấy đến từ thị trấn Stupidity, nằm cách Thành phố Hủy diệt bốn độ về phía bắc, và cũng cách nơi tôi sinh ra từng ấy; tuy nhiên chúng tôi quen biết nhau rõ, vì thực ra ông ấy là chú tôi, em trai của cha tôi. Ông ấy và tôi có tính khí khá giống nhau: ông ấy thấp hơn tôi một chút, nhưng chúng tôi có nước da rất giống nhau.

Honest. Tôi nhận ra ông biết ông ấy, và tôi cũng tin rằng các ông có họ hàng với nhau; vì ông có vẻ ngoài trắng bệch giống ông ấy, ánh mắt cũng giống, và giọng nói cũng rất tương đồng.

Feeble-mind. Hầu hết những ai biết cả hai chúng tôi đều nói như vậy; và hơn nữa, những gì tôi đọc được ở ông ấy, phần lớn tôi cũng thấy ở chính mình.

Gaius. "Nào, thưa ông," Gaius tốt bụng nói, "hãy can đảm lên: ông được chào đón ở chỗ tôi và trong nhà tôi. Điều gì ông muốn, cứ tự nhiên gọi; và điều gì ông muốn tôi tớ của tôi làm cho ông, họ sẽ làm với tâm thế sẵn sàng."

Ông Feeble-mind nói: "Đây là một sự ưu ái bất ngờ, tựa như ánh mặt trời chiếu rọi từ một đám mây đen kịt. Liệu gã khổng lồ Slay-good có ý định ban cho tôi ân huệ này khi hắn chặn tôi lại, và quyết tâm không để tôi đi tiếp? Hắn có ý định rằng, sau khi lục túi tôi, tôi sẽ đến chỗ Gaius, chủ nhà của tôi không? Vậy mà điều đó lại xảy ra."

Ngay khi Feeble-mind và Gaius đang trò chuyện như vậy, có một người chạy đến, gọi ở cửa, và nói rằng: "Cách đây khoảng một dặm rưỡi, có một người hành hương tên là Not-right, đã bị sét đánh chết ngay tại chỗ."

Feeble-mind. "Hỡi ôi!" ông Feeble-mind nói, "Anh ấy bị giết sao? Anh ấy đã đuổi kịp tôi vài ngày trước khi tôi đến đây, và muốn cùng đồng hành với tôi. Anh ấy cũng ở cùng tôi khi gã khổng lồ Slay-good bắt tôi; nhưng anh ấy nhanh chân hơn và đã trốn thoát; nhưng có vẻ anh ấy thoát chết để rồi chết, còn tôi bị bắt để được sống."

Cái người ta tưởng tìm cách giết chết ngay lập tức,

Đôi khi lại giải thoát khỏi hoàn cảnh đau buồn nhất,

Chính Thiên ý đó, mà gương mặt là cái chết,

Đôi khi lại ban sự sống cho những kẻ thấp hèn.

Tôi bị bắt, còn anh ta thoát và chạy trốn;

Đôi tay đan chéo mang cái chết đến cho anh ta, và sự sống cho tôi.

PHŒBE VÀ JAMES

Khoảng thời gian này, Matthew và Mercy đã kết hôn; Gaius cũng gả con gái Phœbe cho James, em trai Matthew; sau thời gian đó, họ còn ở lại nhà Gaius khoảng mười ngày nữa, dành thời gian và các mùa như những người hành hương thường làm.

Khi họ sắp khởi hành, Gaius mở tiệc cho họ, và họ ăn uống vui vẻ. Giờ họ phải đi đã đến, vì vậy ông Great-heart gọi tính hóa đơn. Nhưng Gaius nói với ông rằng tại nhà ông, người hành hương không có thói quen trả tiền cho sự tiếp đón. Ông nuôi họ theo năm, nhưng mong đợi được trả công từ người Samari nhân lành, người đã hứa với ông rằng, khi trở lại, bất cứ chi phí nào ông đã chi cho họ, Ngài sẽ đền đáp một cách trung tín.

Great-heart nói với ông:

Great-heart. Hỡi người yêu dấu, ngươi làm công việc trung tín trong mọi điều ngươi làm cho anh em và cho người lạ, những người đã làm chứng cho sự rộng rãi của ngươi trước Hội thánh; nếu ngươi còn giúp đỡ họ tiếp tục hành trình theo cách thức của Chúa, ngươi sẽ làm tốt.

Sau đó, Gaius chia tay tất cả họ, cùng các con của ông, và đặc biệt là với ông Feeble-mind. Ông cũng đưa cho anh ta thứ gì đó để uống dọc đường.

Ông Feeble-mind, khi họ đang đi ra khỏi cửa, làm như muốn nán lại. Khi ông Great-heart nhìn thấy, ông nói: "Nào, ông Feeble-mind, xin hãy đi cùng chúng tôi: tôi sẽ là người dẫn đường cho ông, và ông sẽ được chăm sóc như những người khác."

Feeble-mind. Hỡi ôi! Tôi cần một người bạn đồng hành phù hợp. Các vị đều khỏe mạnh và cường tráng, nhưng tôi, như các vị thấy đấy, rất yếu đuối; vì vậy, tôi chọn đi phía sau, kẻo vì những yếu đuối của mình, tôi sẽ trở thành gánh nặng cho cả tôi và các vị. Như đã nói, tôi là người có tâm trí yếu đuối và mong manh, và sẽ bị tổn thương, trở nên yếu ớt trước những điều mà người khác có thể chịu đựng được. Tôi sẽ không thích cười cợt; tôi sẽ không thích trang phục sặc sỡ; tôi sẽ không thích những câu hỏi vô ích. Thật vậy, tôi là người yếu đuối đến mức bị tổn thương bởi những gì người khác được tự do làm. Tôi vẫn chưa biết hết mọi chân lý; tôi là một người Cơ đốc giáo rất thiếu hiểu biết. Đôi khi, nếu nghe ai đó vui mừng trong Chúa, tôi lại thấy phiền lòng, vì tôi không thể làm như vậy. Tôi cảm thấy như một người yếu đuối giữa những người mạnh mẽ, hay như một người ốm giữa những người khỏe mạnh, hoặc như một chiếc đèn bị khinh dể. "Kẻ sắp trượt chân như một chiếc đèn bị khinh dể trong suy nghĩ của kẻ đang an nhàn;" vì vậy tôi không biết phải làm gì.

Great-heart. "Nhưng, anh bạn," ông Great-heart nói, "công việc của tôi là an ủi những người yếu đuối và nâng đỡ những người yếu nhược. Anh bắt buộc phải đi cùng chúng tôi: chúng tôi sẽ đợi anh; chúng tôi sẽ giúp đỡ anh; chúng tôi sẽ từ bỏ một số thứ vì lợi ích của anh; chúng tôi sẽ không tranh luận những vấn đề gây tranh cãi trước mặt anh! chúng tôi sẽ trở thành mọi thứ cho anh, thay vì để anh bị bỏ lại phía sau."

Trong khi họ đang ở cửa nhà Gaius, và kìa, khi họ đang say sưa tranh luận, ông Ready-to-halt đi ngang qua, với đôi nạng trên tay; và ông ấy cũng đang trên đường đi hành hương.

Feeble-mind. Ông Feeble-mind nói với ông ấy: "Sao anh lại đến đây? Tôi vừa mới than phiền rằng mình không có người bạn đồng hành phù hợp, nhưng anh lại đúng như mong muốn của tôi. Chào mừng, chào mừng, ông Ready-to-halt tốt bụng; tôi hy vọng anh và tôi có thể giúp đỡ nhau."

Ready-to-halt. "Tôi sẽ rất vui khi có sự đồng hành của ông," người kia nói; "và, ông Feeble-mind tốt bụng, thay vì chúng ta chia tay, vì chúng ta đã gặp nhau thật hạnh phúc thế này, tôi sẽ cho ông mượn một chiếc nạng của tôi."

Feeble-mind. "Không," ông nói, "dù tôi cảm ơn thiện chí của anh, tôi không có ý định tập tễnh trước khi bị què. Tuy nhiên, tôi nghĩ, khi cần thiết, nó có thể giúp tôi chống lại một con chó."

Ready-to-halt. Nếu bản thân tôi hoặc đôi nạng của tôi có thể làm ông hài lòng, cả hai đều tùy thuộc vào ý muốn của ông, thưa ông Feeble-mind tốt bụng.

Vậy là họ tiếp tục lên đường. Ông Great-heart và ông Honest đi trước, Christiana và các con đi tiếp theo, ông Feeble-mind đi sau cùng, và ông Ready-to-halt với đôi nạng của mình. Ông Honest bèn nói:

Honest. Xin ông, giờ chúng ta đang trên đường, hãy kể cho chúng tôi nghe một vài điều bổ ích về những người đã đi hành hương trước chúng ta.

NHÌN LẠI NHỮNG HÀNH TRÌNH KHÁC

Great-heart. Sẵn lòng thôi. Tôi cho rằng ông đã nghe kể về việc Christian ngày xưa đã gặp Apollyon ở Thung lũng Hạ mình, và cả những công việc khó khăn mà ông ấy phải trải qua ở Thung lũng Bóng tối. Ngoài ra, tôi nghĩ ông không thể không nghe nói về việc Faithful đã bị Madam Wanton, Adam đệ nhất, Discontent và Shame gây khó dễ như thế nào; bốn kẻ lừa đảo mà một người có thể gặp trên đường.

Honest. Vâng, tôi tin là mình đã nghe về tất cả những điều này; nhưng quả thực, Faithful tốt bụng đã bị Shame gây khó dễ nhiều nhất: hắn là một kẻ không biết mệt mỏi.

Great-heart. Phải; vì như người hành hương đã nói rất đúng, trong tất cả mọi người, hắn là kẻ có cái tên không phù hợp nhất.

Honest. Nhưng xin ông, nơi nào mà Christian và Faithful đã gặp Talkative? Đó cũng là một kẻ đáng chú ý.

Great-heart. Hắn là một kẻ ngu ngốc tự phụ; tuy nhiên nhiều người vẫn đi theo con đường của hắn.

Honest. Hắn suýt chút nữa đã lừa được Faithful.

Great-heart. Phải, nhưng Christian đã nhanh chóng vạch mặt hắn.

Họ cứ đi như vậy cho đến khi đến nơi Evangelist gặp Christian và Faithful, và báo trước cho họ những điều sẽ xảy ra với họ tại Vanity Fair. Người dẫn đường bèn nói: "Quanh đây, Christian và Faithful đã gặp Evangelist, người đã báo trước cho họ về những rắc rối họ sẽ gặp tại Vanity Fair."

Honest. Ông nói vậy sao? Tôi dám chắc đó là một chương khó khăn mà ông ấy đã đọc cho họ!

Great-heart. Đúng là vậy; nhưng ông ấy cũng đồng thời khích lệ họ. Nhưng chúng ta nói về họ làm gì nữa? Họ là một cặp người như sư tử: họ đã đặt khuôn mặt mình như đá lửa. Ông không nhớ họ đã dũng cảm như thế nào khi đứng trước tòa án sao?

Honest. Vâng. Faithful đã chịu đựng một cách anh dũng.

Great-heart. Đúng vậy, và những điều dũng cảm đã đến từ đó; vì Hopeful và một số người khác, như câu chuyện đã kể lại, đã được cải đạo nhờ cái chết của ông ấy.

Honest. Vâng, nhưng xin ông hãy tiếp tục, vì ông rất am hiểu mọi sự.

Great-heart. Trên tất cả những gì Christian gặp phải sau khi vượt qua Vanity Fair, một người tên By-ends là kẻ đứng đầu.

Honest. By-ends! hắn là ai?

Great-heart. Một tên rất cáo già—một kẻ lừa đảo chính hiệu; kẻ muốn theo đạo, bất kể thế giới nghiêng về phía nào; nhưng lại xảo quyệt đến mức chắc chắn không bao giờ chịu thua thiệt hay chịu khổ vì điều đó. Hắn có kiểu tôn giáo riêng cho mỗi dịp mới, và vợ hắn cũng giỏi điều đó như hắn. Và hắn sẽ xoay xở, thay đổi từ quan điểm này sang quan điểm khác; vâng, và còn biện minh cho việc làm đó nữa. Nhưng, theo những gì tôi biết, hắn đã có một kết cục tồi tệ với những mục đích phụ của mình; tôi cũng chưa bao giờ nghe nói rằng bất kỳ đứa con nào của hắn lại được bất kỳ ai thực sự kính sợ Chúa coi trọng.

HỌ ĐẾN VANITY FAIR

Đến lúc này, họ đã đến trong tầm nhìn của thị trấn Vanity, nơi diễn ra hội chợ Vanity Fair. Vì vậy, khi thấy mình đã đến gần thị trấn, họ bàn bạc với nhau về cách đi qua thị trấn; người nói thế này, người nói thế khác. Cuối cùng, ông Great-heart nói: "Như các vị có thể hiểu, tôi đã nhiều lần dẫn dắt những người hành hương qua thị trấn này. Hiện tại, tôi có quen một người tên là Mnason, người gốc Cyprus, một môn đồ lâu năm, chúng ta có thể trọ tại nhà ông ấy. Nếu các vị thấy ổn," ông nói, "chúng ta sẽ ghé vào đó."

MNASON TIẾP ĐÃI NGƯỜI HÀNH HƯƠNG

"Đồng ý," ông Honest già nói; "Đồng ý," Christiana nói; "Đồng ý," ông Feeble-mind nói; và tất cả họ đều nói vậy. Các vị phải nghĩ rằng lúc đó đã là chiều tối khi họ đến ngoại ô thị trấn; nhưng ông Great-heart biết đường đến nhà ông già đó. Vậy là họ đến nơi, ông gõ cửa; và ông già bên trong nhận ra giọng nói của ông ngay khi vừa nghe thấy; ông bèn mở cửa, và tất cả họ đều vào. Mnason, chủ nhà của họ, nói: "Hôm nay các vị đã đi được bao xa?"

Họ trả lời: "Từ nhà của Gaius, bạn của chúng tôi."

"Tôi xin hứa với các vị," ông nói, "các vị đã đi một chặng đường dài: các vị chắc hẳn đã mệt mỏi. Hãy ngồi xuống." Họ bèn ngồi xuống.

Great-heart. Người dẫn đường nói: "Nào, khỏe không, thưa các ông? Tôi dám chắc các vị được bạn tôi chào đón."

Mnason. "Tôi cũng vậy," ông Mnason nói, "tôi xin chào đón các vị; và bất cứ thứ gì các vị cần, cứ nói, và chúng tôi sẽ làm những gì có thể để kiếm cho các vị."

Honest. Nhu cầu lớn nhất của chúng tôi một lúc trước là một nơi nghỉ ngơi và những người bạn tốt, và giờ tôi hy vọng chúng tôi đã có cả hai.

Mnason. Về nơi nghỉ ngơi, các vị thấy đấy; nhưng về những người bạn tốt, điều đó sẽ được thể hiện qua thử thách.

Great-heart. "Chà," Great-heart nói, "ông sẽ đưa những người hành hương lên chỗ ở của họ chứ?"

Mnason. "Tôi sẽ làm vậy," ông Mnason nói. Vậy là ông đưa họ lên các phòng của mình, và cũng chỉ cho họ một phòng ăn rất đẹp, nơi họ có thể ở, và ăn tối cùng nhau, cho đến khi đến giờ đi nghỉ.

Khi họ đã ngồi vào chỗ, và cảm thấy vui vẻ hơn một chút sau cuộc hành trình, ông Honest hỏi chủ nhà liệu trong thị trấn có nhiều người tốt không.

Mnason. Chúng tôi có một vài người; vì thực ra, họ chỉ là một số ít khi so sánh với những người ở bên kia.

Honest. Nhưng làm thế nào chúng tôi có thể gặp một số người trong số họ? vì việc nhìn thấy những người tốt đối với những người đang đi hành hương giống như việc nhìn thấy mặt trăng và các vì sao đối với những người đang đi trên biển.

BẠN BÈ ĐẾN THĂM NHỮNG NGƯỜI HÀNH HƯƠNG

Mnason. Sau đó, ông Mnason dậm chân, và con gái ông, Grace, bước lên. Ông nói với cô: "Grace, con hãy đi, nói với bạn của ta, ông Contrite, ông Holy-man, ông Love-saint, ông Dare-not-lie, và ông Penitent, rằng ta có một hai người bạn ở nhà, những người có ý định gặp họ vào tối nay." Vậy là Grace đi gọi họ, và họ đến; sau khi chào hỏi, họ ngồi cùng nhau bên bàn.

Ông Mnason, chủ nhà của họ, nói: "Thưa các láng giềng, như các vị thấy, tôi có một nhóm người lạ đến nhà mình: họ là những người hành hương; họ đến từ phương xa, và đang đi đến núi Zion. Nhưng các vị nghĩ người này là ai?" vừa nói vừa chỉ tay vào Christiana. "Đây là Christiana, vợ của Christian, người hành hương nổi tiếng, người cùng với Faithful anh em của ông ấy, đã bị đối xử một cách đáng xấu hổ tại thị trấn của chúng ta."

Nghe vậy, họ kinh ngạc, nói: "Chúng tôi ít nghĩ rằng sẽ gặp Christiana khi Grace đến gọi chúng tôi; vì thế đây là một sự ngạc nhiên rất thoải mái." Sau đó, họ hỏi thăm sức khỏe của bà, và liệu những chàng trai trẻ này có phải là con của chồng bà không. Và khi bà nói với họ rằng đúng vậy, họ nói: "Đức Vua mà các người yêu mến và phục vụ, hãy làm cho các người giống như cha mình, và đưa các người đến nơi ông ấy đang ở trong hòa bình!"

Honest. Sau đó, ông Honest (khi họ đã ngồi xuống tất cả) hỏi ông Contrite và những người còn lại về tình trạng thị trấn của họ hiện tại.

Contrite. Các vị có thể chắc chắn rằng chúng tôi đầy bận rộn trong thời gian hội chợ. Thật khó để giữ cho trái tim và tinh thần của chúng ta trong trật tự tốt khi chúng ta ở trong tình trạng vất vả. Kẻ nào sống ở một nơi như thế này, và phải đối phó với những kẻ như chúng ta có, cần một lời nhắc nhở để cảnh giác, mỗi khoảnh khắc trong ngày.

Honest. Nhưng những người láng giềng của các ông có được yên ổn không?

Contrite. Bây giờ họ ôn hòa hơn nhiều so với trước đây. Các vị biết Christian và Faithful đã bị đối xử như thế nào tại thị trấn của chúng ta; nhưng gần đây, tôi nói, họ đã ôn hòa hơn rất nhiều. Tôi nghĩ máu của Faithful vẫn còn là một gánh nặng đè lên họ cho đến tận bây giờ; vì từ khi họ thiêu sống ông ấy, họ đã xấu hổ không dám thiêu sống ai nữa. Thời đó chúng tôi sợ đi trên đường phố; nhưng bây giờ chúng tôi có thể ngẩng cao đầu. Khi đó, danh xưng Cơ đốc giáo bị căm ghét; bây giờ, đặc biệt ở một số nơi trong thị trấn của chúng ta (vì các vị biết thị trấn của chúng tôi rất rộng), tôn giáo được coi là đáng kính.

Sau đó, ông Contrite nói với họ: "Xin hỏi, cuộc hành trình của các vị thế nào? đất nước đứng về phía các vị ra sao?"

Honest. Nó xảy ra với chúng tôi như với những người lữ hành: đôi khi con đường của chúng tôi sạch sẽ, đôi khi lên dốc, đôi khi xuống dốc: chúng tôi hiếm khi chắc chắn được điều gì. Gió không phải lúc nào cũng thổi sau lưng chúng tôi, cũng không phải ai chúng tôi gặp trên đường đều là bạn. Chúng tôi đã gặp một vài trở ngại đáng kể rồi, và điều gì còn ở phía trước thì chúng tôi không biết; nhưng phần lớn chúng tôi thấy điều đã được bàn tán từ xưa là đúng: "Một người tốt phải chịu khổ."

Contrite. Các vị nói về những trở ngại; các vị đã gặp những trở ngại nào?

Honest. Không, hãy hỏi ông Great-heart, người dẫn đường của chúng tôi; vì ông ấy có thể đưa ra lời giải thích tốt nhất về điều đó.

Great-heart. Chúng tôi đã bị bao vây ba hoặc bốn lần rồi. Đầu tiên, Christiana và các con bị hai tên côn đồ bao vây, mà họ sợ rằng chúng sẽ lấy mạng họ. Chúng tôi đã bị gã khổng lồ Bloody-man, gã khổng lồ Maul, và gã khổng lồ Slay-good bao vây. Thật ra, chúng tôi đã bao vây kẻ cuối cùng nhiều hơn là bị hắn bao vây. Và chuyện là thế này: Sau khi chúng tôi ở nhà Gaius chủ nhà của tôi, và của cả Hội thánh một thời gian, chúng tôi có ý định vào một lúc nào đó sẽ mang theo vũ khí, và đi xem liệu có thể tìm thấy bất kỳ kẻ nào là kẻ thù của những người hành hương không; vì chúng tôi nghe nói rằng có một kẻ đáng chú ý ở gần đó. Gaius biết nơi ẩn náu của hắn rõ hơn tôi, vì ông ấy sống gần đó. Vì vậy, chúng tôi tìm, và tìm, cho đến cuối cùng chúng tôi thấy cửa hang của hắn; sau đó chúng tôi vui mừng và phấn chấn tinh thần. Chúng tôi tiến đến hang của hắn; và kìa! khi đến đó, hắn đã lôi bằng vũ lực, vào lưới của mình, người đàn ông tội nghiệp này, ông Feeble-mind, và sắp kết liễu anh ta. Nhưng khi hắn nhìn thấy chúng tôi, cho rằng, như hắn nghĩ, hắn đã có một con mồi khác, hắn để người đàn ông tội nghiệp lại trong nhà hắn, và bước ra. Vì vậy, chúng tôi lao vào đánh nhau ác liệt, và hắn dũng mãnh chống trả; nhưng kết cuộc, hắn bị hạ gục xuống đất, đầu bị cắt rời, và dựng lên bên đường, để làm nỗi kinh hoàng cho những kẻ sẽ thực hiện sự vô đạo đức như vậy sau này. Rằng tôi nói với các vị sự thật, chính người đàn ông này ở đây để khẳng định điều đó, người đã giống như một con chiên được đưa ra khỏi miệng sư tử.

Feeble-mind. Ông Feeble-mind nói: "Tôi thấy điều này là sự thật, với cái giá và sự an ủi của tôi: cái giá, khi hắn đe dọa lấy xương tôi mỗi khoảnh khắc; và sự an ủi, khi tôi thấy ông Great-heart và những người bạn của ông ấy với vũ khí của họ tiến đến rất gần để giải cứu tôi."

Holy-man. Sau đó, ông Holy-man nói: "Có hai điều mà những người đi hành hương cần phải có—lòng can đảm và một cuộc đời không tì vết. Nếu họ không có lòng can đảm, họ không bao giờ có thể tiếp tục con đường của mình; và nếu cuộc sống của họ lỏng lẻo, họ sẽ làm cho chính danh xưng người hành hương trở nên hôi thối."

Love-saint. Ông Love-saint nói: "Tôi hy vọng lời cảnh báo này là không cần thiết giữa các vị. Nhưng thực sự có nhiều người đi trên đường, những người tự thể hiện mình là những người xa lạ với hành trình hơn là những người xa lạ và người hành hương trên trái đất."

Dare-not-lie. Ông Dare-not-lie nói: "Đúng vậy. Họ không có cả trang phục của người hành hương lẫn lòng can đảm của người hành hương: họ không đi thẳng, mà đi xiêu vẹo bằng đôi chân của mình; một chiếc giày quay vào trong, chiếc khác quay ra ngoài, và quần áo của họ rách rưới ở phía sau; ở đây có một mảnh giẻ, ở kia có một vết rách, làm mất danh tiếng của Chúa của họ."

Penitent. "Những điều này," ông Penitent nói, "họ nên cảm thấy phiền lòng; cũng không phải những người hành hương sẽ có được ân điển đó trên họ và trên cuộc hành trình hành hương của họ như họ mong muốn, cho đến khi con đường được làm sạch khỏi những vết nhơ và tì vết đó."

Họ cứ ngồi trò chuyện và tiêu tốn thời gian cho đến khi bữa tối được dọn lên bàn, họ đến đó, và làm mới cơ thể mệt mỏi của mình; sau đó họ đi nghỉ.

GRACE VÀ SAMUEL

Họ đã ở lại hội chợ này một thời gian dài, tại nhà Mnason, người, theo thời gian, đã gả con gái Grace của mình cho Samuel, con trai của Christiana, làm vợ; và con gái Martha của ông cho Joseph.

Thời gian, như tôi đã nói, mà họ ở lại đây rất lâu; vì bây giờ không còn như thời trước nữa. Do đó, những người hành hương trở nên quen biết với nhiều người tốt trong thị trấn, và đã giúp đỡ họ những gì có thể. Mercy, như thường lệ, làm việc rất nhiều cho người nghèo; do đó cơ thể và lưng của họ chúc phúc cho cô, và cô là một sự tô điểm cho chức vụ của mình. Và để nói sự thật cho Grace, Phœbe, và Martha, họ đều là những người rất tốt tính, và làm được nhiều điều tốt ở vị trí của mình. Họ cũng đều rất mắn đẻ; vì vậy mà danh tiếng của Christian, như đã nói trước đây, dường như sẽ sống mãi trên thế giới.

Trong khi họ nằm lại đây, có một con quái vật từ trong rừng đi ra, và giết chết nhiều người trong thị trấn. Nó cũng bắt đi con cái của họ, và dạy chúng bú mớm đàn con của nó. Bây giờ, không ai trong thị trấn dám đối mặt với con quái vật này, mà tất cả đều bỏ chạy khi nghe tiếng nó đến.

Con quái vật không giống bất kỳ con thú nào trên trái đất. Cơ thể của nó giống như một con rồng, và nó có bảy đầu và mười sừng. Nó gây ra sự tàn phá lớn đối với trẻ em, nhưng nó lại được cai trị bởi một người phụ nữ. Con quái vật này đưa ra các điều kiện cho đàn ông, và những người đàn ông yêu mạng sống hơn linh hồn mình đã chấp nhận các điều kiện đó; vì vậy họ đã quy phục.

Giờ đây, ông Great-heart, cùng với những người đến thăm những người hành hương tại nhà ông Mnason, đã lập một giao ước để đi và giao chiến với con thú này, nếu có thể họ giải thoát người dân thị trấn này khỏi móng vuốt và miệng của con rắn tham ăn này.

Sau đó, ông Great-heart, ông Contrite, ông Holy-man, ông Dare-not-lie, và ông Penitent, với vũ khí của họ, đã đi ra để gặp nó. Con quái vật lúc đầu rất hung hăng, và nhìn những kẻ thù này với sự khinh miệt lớn; nhưng họ đã đánh đập nó rất dữ dội, vì họ là những người lính cầm gươm dũng cảm, đến nỗi họ đã khiến nó phải rút lui. Vậy là họ quay trở lại nhà ông Mnason một lần nữa.

MARTHA VÀ JOSEPH

Con quái vật, các vị phải biết, có những mùa nhất định để xuất hiện, và thực hiện các cuộc tấn công vào trẻ em của người dân trong thị trấn. Ngoài ra, những mùa này, những người dũng cảm này đã theo dõi nó, và vẫn liên tục tấn công nó; đến nỗi theo thời gian nó không chỉ bị thương, mà còn bị què. Ngoài ra, nó đã không gây ra sự tàn phá đối với con cái của người dân thị trấn như trước đây nữa; và người ta thực sự tin rằng con thú này sẽ chết vì các vết thương của nó.

Điều này, do đó, đã làm cho ông Great-heart và những người bạn của ông có danh tiếng lớn trong thị trấn này; đến nỗi nhiều người trong số những người thiếu sự nếm trải những điều này, vẫn có lòng kính trọng và tôn trọng đối với họ. Vì lý do này, những người hành hương này không bị tổn thương nhiều ở đây. Đúng là, có một số người thuộc loại thấp kém hơn, những kẻ không thể nhìn thấy gì hơn một con chuột chũi, cũng không thể hiểu bất cứ điều gì hơn một con thú; những kẻ này không có sự kính trọng đối với những người này, và không chú ý đến lòng dũng cảm hay những cuộc phiêu lưu của họ.

Chà, thời gian đã đến lúc những người hành hương phải tiếp tục lên đường; vì vậy họ chuẩn bị cho cuộc hành trình của mình. Họ gửi tin cho bạn bè; họ trò chuyện với họ; họ có một khoảng thời gian dành riêng, để ủy thác cho nhau sự bảo vệ của vị Hoàng tử của mình. Một lần nữa lại có những người mang đến cho họ những thứ họ có, những thứ phù hợp cho người yếu và người mạnh, cho phụ nữ và đàn ông, và vì vậy họ đã chất đầy những thứ cần thiết cho họ. Sau đó, họ lên đường; và, bạn bè của họ đồng hành cùng họ cho đến khi tiện, họ lại ủy thác cho nhau sự bảo vệ của Vua của mình, và chia tay.

Do đó, những người thuộc đoàn người hành hương tiếp tục đi, và ông Great-heart đi trước họ. Giờ đây, phụ nữ và trẻ em yếu đuối, họ buộc phải đi theo sức mình; nhờ đó, ông Ready-to-halt và ông Feeble-mind có nhiều sự đồng cảm hơn với tình trạng của họ.

Khi họ đã đi khỏi những người thị trấn, và khi bạn bè đã tạm biệt họ, họ nhanh chóng đến nơi Faithful bị tử hình. Ở đó, họ dừng lại, và cảm ơn Đấng đã cho phép ông chịu đựng thập tự giá của mình một cách tốt đẹp như vậy; và càng hơn thế nữa, bởi vì họ thấy rằng họ đã được hưởng lợi từ sự chịu đựng đầy nam tính như của ông.

Họ tiếp tục đi, sau đó một quãng đường dài hơn nữa, trò chuyện về Christian và Faithful, và cách mà Helpful đã gia nhập với Christian sau khi Faithful chết.

Giờ họ đã đến đồi Lucre, nơi có mỏ bạc đã khiến Demas từ bỏ cuộc hành trình của mình, và nơi mà, như một số người nghĩ, By-ends đã rơi xuống và chết; vì vậy họ đã suy ngẫm về điều đó. Nhưng, khi họ đến đài tưởng niệm cũ đứng đối diện với đồi Lucre, nghĩa là, cột muối, cũng đứng trong tầm nhìn của Sodom và hồ nước hôi thối của nó, họ kinh ngạc, cũng như Christian trước đây, rằng những người có kiến thức và trí tuệ chín chắn như họ lại có thể mù quáng đến mức rẽ ngang ở đây.