Trong giấc chiêm bao, tôi thấy họ tiếp tục hành trình, với Great-heart dẫn đầu. Họ đi đến nơi gánh nặng trên lưng Christian từng trút xuống và rơi vào ngôi mộ. Tại đây, họ dừng chân và dâng lời cảm tạ Chúa. Christiana nói: "Giờ đây, điều từng được căn dặn chúng ta nơi cổng thành bỗng hiện về trong tâm trí ta: đó là sự tha thứ được ban cho bằng lời nói và hành động; bằng lời nói, tức là lời hứa; bằng hành động, tức là phương thức mà sự tha thứ ấy đạt được. Về lời hứa thì ta đã hiểu đôi phần, nhưng việc đạt được sự tha thứ bằng hành động, hay theo cách thức mà nó đạt được, thì có lẽ ông Great-heart đã rõ. Vậy xin ông, nếu được, hãy giảng giải cho chúng ta về điều này."

GREAT-HEART GIẢNG GIẢI

Great-heart nói: "Sự tha thứ bằng hành động chính là ân điển mà một người đạt được cho kẻ khác đang cần đến; không phải tự tay người được tha thứ làm ra, mà là do người khác thực hiện theo cách thức mà tôi đã đạt được. Vậy nên, trả lời câu hỏi của bà một cách rộng hơn: sự tha thứ mà bà, Mercy, và các cháu nhỏ đây đã nhận được, là do người khác đạt được; cụ thể là Đấng đã cho các bà vào cổng thành. Ngài đạt được ân điển đó theo hai cách: Ngài dùng sự công chính của Ngài để bao phủ các bà, và đổ huyết Ngài ra để tẩy sạch các bà."

Chr.: "Thật tuyệt vời! Giờ ta mới hiểu vì sao việc chúng ta được tha thứ bằng cả lời nói lẫn hành động lại quan trọng đến thế. Mercy hiền lành, hãy cùng ta ghi khắc điều này trong lòng; và các con của ta nữa, hãy ghi nhớ lấy. Nhưng thưa ông, chẳng phải chính điều này đã khiến gánh nặng trên vai Christian, người chồng tốt của tôi, rơi xuống và khiến ông ấy nhảy nhót ba vòng vì vui sướng đó sao?"

Great.: "Đúng vậy, chính đức tin vào điều này đã cắt đứt những sợi dây mà không phương cách nào khác có thể cắt được; và cũng chính vì để Christian thấy được sự hiệu nghiệm của nó mà ông ấy mới được phép mang gánh nặng của mình đến tận Thập Tự Giá."

Chr.: "Ta cũng nghĩ thế; vì dù lòng ta trước kia đã nhẹ nhõm và hân hoan, nhưng giờ đây nó còn nhẹ nhõm và hân hoan gấp mười lần. Dù chỉ mới cảm nhận đôi chút, nhưng từ những gì đã trải qua, ta tin chắc rằng nếu người gánh nặng nhất thế gian này ở đây, nhìn thấy và tin tưởng như ta bây giờ, hẳn lòng người đó cũng sẽ trở nên hân hoan và nhẹ nhàng."

Great.: "Việc nhìn thấy và suy ngẫm về những điều này không chỉ mang lại cho chúng ta sự an ủi và trút bỏ gánh nặng, mà còn khơi dậy trong ta một tình yêu sâu sắc. Bởi lẽ, nếu một người chỉ cần nghĩ rằng sự tha thứ không chỉ đến từ lời hứa, mà còn đến từ cách thức này, thì làm sao họ không khỏi xúc động trước phương cách cứu chuộc mình, và từ đó yêu mến Đấng đã thực hiện nó vì họ?"

Chr.: "Thật vậy: nghĩ đến việc Ngài phải đổ huyết vì tôi, lòng tôi như thắt lại. Ôi Đấng đầy lòng yêu thương! Ôi Đấng đáng chúc tụng! Ngài xứng đáng có được con: Ngài đã mua chuộc con. Ngài xứng đáng có được tất cả nơi con: Ngài đã trả giá cho con nhiều hơn gấp vạn lần giá trị của con. Chẳng trách điều này đã khiến chồng tôi rơi lệ, và khiến ông ấy rảo bước nhẹ nhàng đến thế. Tôi tin rằng ông ấy đã ước có tôi đi cùng; nhưng khốn thay, kẻ hèn mọn như tôi lại để ông ấy đi một mình. Ôi Mercy, giá như cha mẹ của nàng cũng ở đây! Cả bà Timorous nữa! Thậm chí, giờ đây từ tận đáy lòng, ta còn ước cả Madam Wanton cũng ở đây. Chắc chắn, chắc chắn rằng lòng họ sẽ bị lay động; và nỗi sợ hãi của người này hay những đam mê mãnh liệt của người kia cũng không thể khiến họ quay về và từ chối trở thành những người hành hương chân chính."

Great.: "Bà đang nói trong sự ấm áp của lòng mình: bà có nghĩ rằng mình sẽ luôn được như vậy không? Vả lại, điều này không phải ai cũng nhận được, không phải ai nhìn thấy Chúa Jesus của bà đổ huyết cũng hiểu được. Có những kẻ đứng đó, tận mắt thấy huyết tuôn từ tim Ngài xuống đất, mà họ vẫn xa rời chân lý đến mức chẳng những không than khóc, họ còn nhạo báng Ngài; thay vì trở thành môn đồ, họ lại chai lì lòng mình trước Ngài. Vậy nên, những gì các bà có được, hỡi các con gái của ta, đều nhờ vào sự cảm nhận đặc biệt nảy sinh khi suy ngẫm về những điều ta vừa nói. Đó là nhờ ân điển đặc biệt mà các bà có được."

SIMPLE, SLOTH, PRESUMPTION

Trong giấc chiêm bao, tôi vẫn thấy họ tiếp tục đi cho đến khi tới nơi mà Simple, Sloth, và Presumption từng nằm ngủ khi Christian đi ngang qua trên con đường hành hương; và kìa, họ đang bị treo trên những khung sắt cách đó không xa bên vệ đường.

Mer.: Mercy bèn hỏi người dẫn đường của họ: "Ba kẻ kia là ai? Và tại sao họ lại bị treo ở đó?"

Great.: "Ba kẻ này là những kẻ có tư chất rất xấu: chính họ chẳng có ý định hành hương, và họ ngăn cản bất cứ ai có ý định đó. Bản thân họ lười biếng và ngu muội, họ cũng lôi kéo bất cứ ai mà họ có thể thuyết phục được trở nên như vậy, đồng thời dạy kẻ khác tin rằng mình vẫn ổn. Lúc Christian đi qua, họ đang ngủ; còn bây giờ, khi các bà đi qua, họ đã bị treo lên rồi."

Mer.: "Nhưng liệu họ có thuyết phục được ai theo ý kiến của mình không?"

Great.: "Có, họ đã khiến không ít kẻ chệch khỏi con đường. Có kẻ Slow-pace đã bị họ thuyết phục mà làm theo. Họ cũng lôi kéo được kẻ Short-wind, No-heart, Linger-after-lust, Sleepy-head, và một cô gái trẻ tên là Dull, khiến họ rời bỏ con đường ngay thẳng mà trở nên giống như chúng. Hơn nữa, họ còn phao tin đồn nhảm về Chúa của các bà, thuyết phục người khác rằng Ngài là một chủ nô khắc nghiệt. Họ cũng tung tin xấu về vùng đất tốt lành, nói rằng nó không tốt bằng một nửa những gì người ta ca tụng. Họ còn bắt đầu nói dối về các tôi tớ của Ngài, coi những người ưu tú nhất trong số đó là những kẻ hay can thiệp, những kẻ làm chuyện bao đồng phiền nhiễu. Thậm chí, họ gọi bánh của Chúa là vỏ trấu, những niềm an ủi của con cái Ngài là ảo tưởng, và sự vất vả của những người hành hương là chuyện vô ích."

Chr.: "Nếu chúng là hạng người như vậy, thì ta sẽ không bao giờ thương xót chúng: chúng chỉ đang nhận những gì xứng đáng; và ta nghĩ thật tốt khi chúng bị treo gần đường cái như thế, để kẻ khác nhìn thấy mà lấy đó làm bài học. Nhưng chẳng phải sẽ hay hơn nếu tội trạng của chúng được khắc trên một tấm sắt hay đồng, để lại đây ngay nơi chúng gây tội ác, như một lời cảnh báo cho những kẻ xấu xa khác sao?"

Great.: "Đã có rồi đó, nếu bà chịu khó đi tới chỗ bức tường kia một chút thì sẽ thấy."

Mer.: "Không, thôi thôi: cứ để chúng treo đó, tên tuổi chúng thối rữa, và tội ác của chúng sẽ đời đời tố cáo chúng. Tôi nghĩ việc chúng bị treo lên trước khi chúng ta tới đây đã là một ân huệ lớn lao; ai mà biết được, nếu không, chúng có thể đã làm gì những người đàn bà yếu đuối như chúng ta?"

Đoạn, nàng cất tiếng ngâm thành bài thơ:

"Này ba kẻ kia, hãy treo đó làm gương,

Cho những ai chống lại chân lý, chớ coi thường;

Hãy để kẻ đến sau khiếp sợ kết cục này,

Nếu chẳng phải bằng hữu của khách hành hương đây.

Và hỡi linh hồn ta, hãy tránh xa những kẻ ấy,

Những kẻ luôn đối nghịch sự thánh khiết này."

Họ tiếp tục đi cho đến khi tới chân Đồi Khó Khăn, nơi người bạn tốt Great-heart lại nhân dịp kể cho họ nghe về những gì đã xảy ra khi chính Christian đi qua đây. Đầu tiên, ông dẫn họ tới con suối. "Nhìn kìa," ông nói, "đây là con suối mà Christian đã uống trước khi leo lên ngọn đồi này: lúc đó nước trong và ngon lành; nhưng giờ thì nó đã bị vẩn đục bởi dấu chân của những kẻ không muốn khách hành hương được giải khát tại đây." Nghe vậy, Mercy thốt lên: "Tôi tự hỏi, tại sao họ lại đố kỵ đến thế?" Người dẫn đường đáp: "Chỉ cần múc nước vào một chiếc bình sạch sẽ, tốt lành thì được; vì khi ấy, chất bẩn sẽ lắng xuống đáy, và nước sẽ trở nên trong vắt." Thế là, Christiana cùng các bạn đồng hành buộc phải làm như vậy. Họ múc nước, đổ vào một cái bình đất, để yên cho đến khi cặn lắng xuống đáy, rồi mới uống.

HAI LỐI MÒN NGUY HIỂM

Tiếp đó, ông chỉ cho họ thấy hai lối mòn ở chân đồi, nơi Formality và Hypocrisy từng lạc lối. Ông nói: "Đây là những con đường nguy hiểm. Hai kẻ từng bị tiêu diệt ở đây khi Christian đi ngang qua; và mặc dù như các bà thấy, những lối này đã bị chặn bằng xiềng xích, cọc gỗ và mương nước, nhưng vẫn có những kẻ chọn liều lĩnh đi vào đây thay vì chịu khó leo lên ngọn đồi này."

Chr.: "Con đường của kẻ tội lỗi thật gian nan. Thật kỳ lạ là họ có thể bước vào những lối đó mà không sợ gãy cổ."

Great.: "Họ vẫn liều lĩnh: vâng, bất cứ khi nào tôi tớ của Nhà Vua tình cờ nhìn thấy, cất tiếng gọi và bảo rằng họ đang đi sai đường, khuyên họ hãy tránh xa nguy hiểm, thì họ lại buông lời lăng mạ mà đáp rằng: 'Còn lời ngươi nói với chúng ta nhân danh Nhà Vua ư, chúng ta sẽ không nghe theo; mà chắc chắn chúng ta sẽ làm bất cứ điều gì phát ra từ miệng chúng ta.' Thậm chí, nếu nhìn xa hơn, các bà sẽ thấy những lối này đã được cảnh báo đầy đủ, không chỉ bằng cọc, mương và xích, mà còn bằng các hàng rào; vậy mà họ vẫn chọn đi vào đó."

Chr.: "Họ thật lười biếng: họ không chịu khó nhọc: đường lên dốc chẳng chút dễ chịu với họ. Quả đúng như lời chép: 'Đường kẻ biếng nhác như hàng rào gai góc.' Vâng, họ thà chọn bước vào bẫy còn hơn là leo lên ngọn đồi này, và phần còn lại của con đường dẫn đến Thành Phố."

Sau đó, họ lên đường, bắt đầu leo đồi; và họ cứ thế leo lên. Nhưng trước khi lên tới đỉnh, Christiana bắt đầu thở dốc và nói: "Ta dám chắc đây là ngọn đồi làm người ta hụt hơi: chẳng trách những kẻ yêu sự nhàn hạ hơn linh hồn mình lại chọn con đường phẳng lặng hơn." Rồi Mercy nói: "Tôi phải ngồi xuống đây;" đứa bé nhỏ nhất trong đám trẻ cũng bắt đầu khóc. Great-heart nói: "Nào, nào, đừng ngồi xuống đây, vì ngay phía trên kia là chòi nghỉ chân của Vị Hoàng Tử." Đoạn, ông dắt tay đứa bé nhỏ dẫn lên đó.

CHÒI NGHỈ TRÊN ĐỒI

Khi đến chòi nghỉ, họ rất sẵn lòng ngồi xuống vì ai nấy đều nóng bức đến mức phát cáu. Mercy nói: "Sự nghỉ ngơi thật ngọt ngào biết bao đối với những kẻ nhọc nhằn, và Vị Hoàng Tử của khách hành hương thật tốt lành khi ban cho họ những nơi nghỉ chân như thế này! Ta đã nghe kể nhiều về cái chòi này, nhưng chưa bao giờ được nhìn thấy trước đây. Tuy nhiên, ở đây chúng ta phải cẩn thận đừng để ngủ quên; vì ta nghe nói chính điều đó đã khiến Christian tội nghiệp phải trả giá đắt."

Ông Great-heart quay sang những đứa trẻ và nói: "Nào, các chàng trai nhỏ xinh xắn của ta, các con thế nào rồi? Các con nghĩ sao về việc đi hành hương?"

"Thưa ông," đứa nhỏ nhất đáp, "cháu gần như kiệt sức; nhưng cháu cảm ơn ông đã đưa tay giúp đỡ cháu khi cháu cần. Và bây giờ cháu nhớ lại lời mẹ đã bảo cháu: 'Đường lên thiên đàng như leo thang, còn đường xuống địa ngục như xuống đồi.' Cháu thà leo thang đến sự sống còn hơn là xuống đồi đến cái chết ạ."

Mercy nói: "Nhưng người ta vẫn có câu: 'Xuống đồi thì dễ'."

Nhưng James (đó là tên cậu bé) nói: "Ngày đó rồi sẽ đến, khi mà theo ý cháu, đi xuống dốc sẽ là điều khó khăn nhất trong tất cả."

"Giỏi lắm con trai," người hướng dẫn nói; "con đã trả lời nàng ấy rất đúng."

Mercy mỉm cười, còn cậu bé thì đỏ mặt.

Chr.: "Nào," Christiana nói, "các con có muốn ăn chút gì không, cho ngọt giọng, trong khi ngồi nghỉ chân ở đây? Ta có một miếng lựu, chính ông Interpreter đã đặt vào tay ta ngay khi ta rời khỏi cửa nhà ông ấy: ông ấy còn cho ta một miếng tổ ong và một bình rượu nhỏ nữa."

"Tôi cứ tưởng ông ấy chỉ cho bà cái gì đó," Mercy nói, "vì thấy ông ấy gọi bà sang một bên."

"Phải, đúng vậy," bà nói; "nhưng Mercy, ta đã nói rồi, mọi thứ vẫn sẽ như ta đã định khi chúng ta rời nhà: nàng sẽ được chia sẻ tất cả những gì ta có, vì nàng đã sẵn lòng trở thành bạn đồng hành của ta."

Đoạn, bà chia cho mọi người, cả Mercy và lũ trẻ đều ăn. Christiana nói với ông Great-heart: "Thưa ông, ông có muốn cùng chúng tôi dùng chút đồ ăn không?"

Nhưng ông đáp: "Các bà đang đi hành hương, còn ta chốc nữa sẽ quay về; chúc các bà dùng ngon miệng; ở nhà ta ngày nào cũng ăn những thứ này thôi."

Khi họ đã ăn uống xong xuôi và trò chuyện thêm một lát, người dẫn đường nói với họ: "Ngày sắp tàn rồi; nếu các bà thấy được, hãy chuẩn bị lên đường thôi." Thế là họ đứng dậy để đi, lũ trẻ đi trước; nhưng Christiana quên mang theo bình rượu nhỏ, nên bà sai con trai út quay lại lấy.

Mercy nói: "Tôi nghĩ nơi này thật dễ đánh mất đồ đạc: Christian đã mất cuộn giấy ở đây, và Christiana cũng bỏ quên bình rượu của bà ấy. Thưa ông, nguyên do là tại sao vậy?"

Người dẫn đường đáp: "Nguyên do là vì ngủ quên hoặc sơ suất: có người ngủ quên khi lẽ ra phải tỉnh táo, có người lại quên mất những điều lẽ ra phải ghi nhớ. Và chính đây là lý do tại sao tại các trạm nghỉ chân, những người hành hương thường mất mát một vài thứ. Người hành hương cần tỉnh thức và ghi nhớ những gì mình đã nhận được, ngay cả trong những khoảnh khắc hưởng thụ lớn lao nhất; nhưng vì thiếu sót điều đó, niềm vui của họ thường kết thúc trong nước mắt, và ánh nắng của họ bị che khuất bởi mây mù: hãy nhìn câu chuyện của Christian tại nơi này mà làm gương."

MISTRUST VÀ TIMOROUS

Khi họ đến nơi Mistrust và Timorous gặp Christian, để thuyết phục ông quay về vì sợ lũ sư tử, họ thấy một bệ cao, và trước đó, hướng ra đường cái, là một tấm bảng rộng, trên đó viết một vài dòng thơ, và bên dưới ghi rõ lý do dựng bệ cao này tại đây. Những dòng thơ đó là:

"Kẻ nhìn thấy bệ này, hãy coi chừng

Giữ lấy lòng mình, cẩn trọng lời ngôn;

Kẻo không, sẽ gánh lấy tai ương,

Như bao kẻ khác, thuở còn xa xăm."

Những lời ghi bên dưới bài thơ là: "Bệ cao này được dựng lên để trừng phạt những kẻ, vì nhút nhát hoặc nghi ngờ, mà sợ hãi không dám đi tiếp trên con đường hành hương. Cũng trên bệ này, cả Mistrust và Timorous đều đã bị sắt nung chọc thủng lưỡi, vì tội cố tình ngăn cản Christian trên hành trình của ông."

Mercy nói: "Điều này thật giống với lời của Đấng Đáng Yêu: 'Hỡi lưỡi gian dối, người ta sẽ ban cho ngươi điều gì, và sẽ làm chi cho ngươi? Những mũi tên sắc bén của kẻ dũng sĩ, cùng với than lửa của cây bách xù.'"

Họ tiếp tục đi cho đến khi nhìn thấy lũ sư tử. Ông Great-heart là một người mạnh mẽ, nên ông không sợ sư tử. Tuy nhiên, khi họ đến nơi có lũ sư tử, bọn trẻ đi trước vội vã lùi lại phía sau vì sợ hãi, thế là chúng bước lùi lại và núp sau lưng mọi người.

Người dẫn đường mỉm cười và nói: "Sao thế các con trai của ta! Các con thích đi trước khi không có nguy hiểm, nhưng lại thích đi sau ngay khi lũ sư tử xuất hiện sao?"

Khi họ tiến lại gần, ông Great-heart rút gươm, quyết tâm mở đường cho những người hành hương bất chấp lũ sư tử. Lúc đó xuất hiện một kẻ, dường như kẻ đó đã nhận nhiệm vụ bảo vệ lũ sư tử; hắn nói với người dẫn đường của những người hành hương: "Ngươi đến đây làm gì?" Kẻ đó tên là Grim, hay còn gọi là Kẻ Đẫm Máu, vì hắn chuyên sát hại khách hành hương; hắn thuộc dòng dõi người khổng lồ.

Great.: Người dẫn đường đáp: "Những người đàn bà và trẻ nhỏ này đang đi hành hương, và đây là con đường họ phải đi; họ nhất định sẽ đi, bất chấp ngươi và lũ sư tử."

Grim: "Đây không phải đường của họ, và họ cũng đừng hòng đi qua. Ta đã ra đây để ngăn cản họ, và vì mục đích đó, ta sẽ bảo vệ lũ sư tử."

GREAT-HEART ĐÁNH BẠI GRIM

Thực ra, vì sự hung dữ của lũ sư tử và dáng vẻ hung hãn của kẻ bảo vệ chúng, nên gần đây con đường này ít người qua lại và gần như đã bị cỏ dại bao phủ hoàn toàn.

Chr.: Christiana nói: "Dù con đường cái này đã bị bỏ hoang từ trước, và dù những người lữ hành thời xưa đã bị buộc phải đi vào những lối mòn, thì giờ đây khi ta đã trỗi dậy, điều đó sẽ không được phép tái diễn nữa. 'Nay ta đã trỗi dậy như một người mẹ trong Y-sơ-ra-ên.'"

Grim: Hắn thề thốt nhân danh lũ sư tử: "Ta sẽ không để chuyện đó xảy ra," rồi ra lệnh cho họ tránh sang một bên, vì họ sẽ không được đi qua đây.

Nhưng Great-heart, người dẫn đường của họ, tiến về phía Grim trước và vung gươm chém tới tấp khiến hắn buộc phải lùi lại.

Grim: Kẻ muốn bảo vệ lũ sư tử lên tiếng: "Ngươi định giết ta ngay trên phần đất của ta ư?"

Great.: "Chúng ta đang ở trên con đường của Nhà Vua, và chính trên con đường của Ngài mà ngươi đã đặt lũ sư tử của ngươi vào; nhưng những người đàn bà và trẻ nhỏ này, dù yếu đuối, vẫn sẽ tiếp tục hành trình của họ bất chấp lũ sư tử của ngươi."

Dứt lời, ông bồi thêm một nhát chém mạnh xuống, khiến hắn quỳ sụp xuống đất. Cú đánh đó cũng làm vỡ mũ sắt của hắn, và nhát chém tiếp theo đã cắt đứt một cánh tay hắn. Gã khổng lồ gầm lên dữ dội đến nỗi giọng hắn khiến những người đàn bà kinh hãi, nhưng họ vẫn thấy vui mừng khi nhìn thấy hắn nằm lăn lóc trên đất. Còn lũ sư tử thì bị xích lại, nên bản thân chúng chẳng thể làm gì được.

Vậy nên, khi lão Grim, kẻ định bảo vệ chúng, đã chết, ông Great-heart nói với những người hành hương: "Nào, đi theo ta, sẽ không có tổn hại nào xảy ra với các bà từ lũ sư tử đâu." Thế là họ tiếp tục đi; nhưng những người đàn bà vẫn run rẩy khi đi ngang qua chúng: bọn trẻ trông cũng như thể sắp chết vì sợ; nhưng tất cả đều vượt qua mà không bị tổn thương gì thêm.