Có lẽ việc thay đổi dù chỉ một chữ trong một cuốn sách đã được nhiều người, già trẻ lớn bé, đọc hơn bất kỳ cuốn sách nào khác bằng tiếng Anh, chỉ đứng sau Kinh Thánh, là một công việc rất táo bạo.
Tuy nhiên, cần nhớ rằng, mặc dù *Pilgrim's Progress* (tạm dịch: Cuộc hành trình của người hành hương) dần trở thành sách cho thiếu nhi và được người trẻ đọc nhiều hơn người lớn, mục đích của John Bunyan chưa bao giờ là viết một cuốn sách dành cho trẻ em hay thậm chí là cho người trẻ tuổi.
Pilgrim's Progress vốn là sách dành cho người trưởng thành, nhằm truyền giảng những chân lý vĩ đại của Phúc Âm. Vì thế, dù hầu hết nội dung được viết bằng văn phong giản dị—như tất cả các cuốn sách nên có—nó vẫn chứa đựng nhiều điều mà trẻ nhỏ không thể hiểu nổi; không phải vì câu chuyện, mà là vì những cuộc trò chuyện và tranh luận giữa các nhân vật khác nhau. Một số cuộc đối thoại này thực chất là những bài giảng ngắn về các giáo lý và giáo huấn mà Bunyan tin là vô cùng quan trọng. Nhưng chúng lại vượt quá tầm hiểu biết của trẻ thơ, gây cho các em nhiều bối rối khi đọc sách. Các em không muốn bị bỏ sót những phần này vì nghĩ rằng mình có thể mất đi điều gì đó thú vị. Không ít người trẻ đã phải đánh vật qua những phần giáo lý khô khan của cuốn sách mà chẳng hiểu gì; và ngay cả người lớn thời nay cũng cảm thấy chúng ít nhiều làm lu mờ câu chuyện tuyệt vời ấy, bất kể chúng từng được coi trọng thế nào vào thời của Bunyan.
Từ nhiều năm trước, tôi đã nung nấu ý định không phải là viết lại Pilgrim's Progress, vì làm vậy sẽ phá hỏng sức hấp dẫn lớn nhất của tác phẩm, mà là thay đổi từ ngữ ở chỗ này chỗ kia bằng những từ đơn giản hơn, và lược bỏ tất cả các đoạn đối thoại và tranh luận liên quan đến các vấn đề thuộc lĩnh vực giáo lý; nói cách khác, là chuyển tải câu chuyện của Pilgrim's Progress dưới hình thức mà bất kỳ đứa trẻ mười tuổi nào cũng có thể hiểu được. Mục đích của tôi là làm cho nó trở nên rõ ràng và thú vị đối với trẻ em, để dành phần nguyên tác của cuốn sách cho các em đọc khi đã trưởng thành hơn.
Có lẽ một vài dòng tiểu sử về chính cuộc đời của Bunyan sẽ giúp cuốn sách của ông thêm phần thú vị. John Bunyan chào đời năm 1628 tại Elstow, một ngôi làng nhỏ gần Bedford, nằm ngay trung tâm nước Anh. Cha ông là một người nghèo khó, thường lang thang khắp nơi để hàn nồi niêu và các vật dụng nhà bếp đơn giản của người dân quê; người con trai cũng nối nghiệp cha và được biết đến như một "tay thợ hàn thiếc". Ông kể rằng mình từng có một thời tuổi trẻ sống buông thả, và đặc biệt khét tiếng vì là một trong những kẻ hay chửi thề tệ nhất vùng.
Khi cuộc Nội chiến lớn bùng nổ tại Anh vào năm 1642, giữa Vua Charles Đệ nhất và Quốc hội, Bunyan trở thành một người lính chiến đấu bên phía Khối Thịnh vượng chung, tên gọi của phe đối lập với nhà vua. Ông phục vụ trong quân đội từ năm 1644 đến 1646.
Năm 1648, ở tuổi đôi mươi, ông kết hôn với một phụ nữ trẻ đức hạnh, người đã dẫn dắt ông đến với lời cầu nguyện và một cuộc đời mới. Nhưng với một người đã sống như ông, việc quay đầu hướng về Thiên Chúa thật chẳng dễ dàng gì, và chàng trai trẻ đã phải trải qua một cuộc đấu tranh dữ dội. Ông cảm thấy những tội lỗi quá khứ tựa như gánh nặng đè trên vai, giống hệt như cách ông viết về "người hành hương" của mình sau này, và phải rất lâu sau ông mới tìm thấy sự bình an.
Ông trở thành thành viên của một hội nhóm Baptist nhỏ và chẳng bao lâu sau bắt đầu giảng đạo. Đông đảo người nghe bị cuốn hút bởi tinh thần chân thành cùng phong cách kỳ lạ, đầy sức thuyết phục của ông. Nhưng khi Charles Đệ nhị lên ngôi vua, mọi nghi lễ tôn giáo khác ngoài Giáo hội Anh giáo đều không được phép tổ chức, và tất cả các buổi nhóm khác đều bị cấm đoán. Tuy vậy, Bunyan vẫn tiếp tục giảng đạo cho đến khi bị tống giam tại Bedford. Ông đã ở trong nhà tù Bedford mười hai năm. Để có phương kế sinh nhai trong tù, ông làm ren và bán chúng để nuôi sống bản thân cùng cô con gái mù.
Nếu cảnh tù tội là một nỗi đắng cay đối với Bunyan, thì những đau khổ ấy lại trở thành phước lành cho vô vàn triệu người, bởi chính trong thời gian ở nhà tù Bedford, ông đã viết nên Pilgrim's Progress. Câu chuyện này vốn được dự định như một bài dụ ngôn, giống như nhiều lời dạy của Đấng Cứu Thế chúng ta; nghĩa là, nó diễn tả dưới hình thức một câu chuyện cuộc đời của một người quay lưng với tội lỗi, tìm thấy sự cứu rỗi qua Chúa Kitô, và vượt qua muôn vàn khó khăn để băng qua thế gian này mà đi đến thiên đàng. Ngay cả một đứa trẻ khi đọc hoặc nghe kể về cuốn sách này cũng sẽ hiểu được phần nào ý nghĩa đó; và các em sẽ càng hiểu sâu sắc hơn khi lớn lên.
Năm 1672, Bunyan được trả tự do và được phép tiếp tục công việc mục sư Baptist của mình, và chẳng mấy chốc ông trở thành một trong những nhà giảng đạo được yêu mến nhất trên khắp nước Anh. Ông qua đời đột ngột vào năm 1688, khi được sáu mươi tuổi, và được an táng tại một nghĩa trang cổ nay nằm gần trung tâm London, gọi là Khu chôn cất Bunhill Fields. Nằm trong cùng khu đất ấy còn có một nhà văn vĩ đại khác là Daniel DeFoe, người có câu chuyện "Robinson Crusoe" xếp sau Pilgrim's Progress về số lượng độc giả; cùng với Isaac Watts, tác giả của nhiều bài thánh ca được hát ở khắp các nhà thờ, và bà Susanna Wesley, thân mẫu của nhà truyền giáo vĩ đại John Wesley. Bốn con người đã để lại dấu ấn sâu đậm trên thế giới này, tất cả đều nằm yên nghỉ bên nhau trong nghĩa trang nhỏ bé giữa lòng London.
Mỗi đứa trẻ đều nên đọc Pilgrim's Progress như một câu chuyện, dù chỉ là một câu chuyện bình thường; nên đọc cho đến khi thuộc lòng. Và khi càng lớn khôn, các em sẽ càng nhìn thấy ý nghĩa sâu sắc hơn ẩn chứa trong đó.
Jesse Lyman Hurlbut.
