Đến lúc này, họ đã đặt chân tới Vùng Đất Mê Hoặc, nơi không khí vốn tự nhiên khiến người ta buồn ngủ. Cả vùng đất này um tùm gai góc, ngoại trừ vài chỗ có những chòi nghỉ đầy ma thuật. Người đời đồn rằng, ai ngồi vào hoặc chợp mắt trong đó thì khó mà biết được liệu mình có thể tỉnh giấc hay đứng dậy lần nữa trên cõi đời này hay không. Vì thế, họ lần lượt đi qua khu rừng này; ngài Great-heart đi trước dẫn đường, còn ngài Valiant-for-truth đi đoạn hậu, đề phòng lũ quỷ dữ, rồng thiêng, gã khổng lồ hay kẻ trộm nào đó bất ngờ tập kích từ phía sau mà gây hại. Họ cứ thế tiến bước, tay lăm lăm thanh gươm tuốt trần vì biết đây là nơi nguy hiểm, và cũng không quên động viên nhau hết mực. Ngài Great-heart dặn Feeble-mind hãy đi ngay sau mình, còn ngài Despondency thì được ngài Valiant trông nom.

Họ vừa đi được một quãng thì sương mù dày đặc cùng bóng tối ập xuống, khiến họ chốc lát chẳng thể nhìn thấy nhau. Vì thế, suốt một thời gian, họ buộc phải lần mò tìm nhau qua tiếng gọi, bởi họ không đi bằng thị giác. Ai cũng hiểu rằng hành trình này là một thử thách nghiệt ngã với cả những người khỏe mạnh nhất; huống chi là đám phụ nữ và trẻ con, vốn chân yếu tay mềm! Dẫu vậy, nhờ những lời khích lệ từ người dẫn đầu, họ vẫn xoay xở đi tiếp được.

Con đường ở đây vô cùng mệt mỏi vì đầy bùn lầy và nhão nhoét. Suốt cả vùng này không có lấy một quán trọ hay nơi tiếp tế để người yếu có thể nghỉ chân. Thế là tiếng càu nhàu, thở dốc và tiếng thở dài vang lên khắp chốn. Người này vấp phải bụi rậm, kẻ kia lại lún sâu trong bùn, còn mấy đứa trẻ thì đánh rơi cả giày vào vũng lầy. Tiếng người này kêu lên: "Tôi ngã rồi!", kẻ kia đáp: "Này, anh ở đâu?", người thứ ba lại than: "Bụi rậm giữ chân tôi chặt quá, tôi không sao thoát ra được."

Rồi họ tới một cái chòi, ấm áp và hứa hẹn bao sự thư thái cho các khách hành hương; bởi bên trên được dựng rất công phu, trang trí bằng cây xanh, bên trong bày biện ghế ngồi cùng những băng ghế dài. Ở đó còn có cả một chiếc sập êm ái cho những người mỏi mệt ngả lưng. Xét mọi bề, cái chòi này thật quá đỗi cám dỗ, vì các khách hành hương đều đã bắt đầu kiệt sức vì con đường đầy trắc trở; vậy mà không một ai trong bọn họ có ý định dừng lại. Thật vậy, theo những gì tôi thấy, họ luôn lắng nghe lời khuyên của người dẫn đường một cách cẩn trọng. Và ngài Great-heart cũng chỉ dẫn cho họ rất tận tình về những mối nguy hiểm, về bản chất của chúng ngay khi họ đối mặt, nên thường thì khi ở gần hiểm nguy nhất, họ lại càng phấn chấn tinh thần, khích lệ nhau từ bỏ những ham muốn xác thịt. Cái chòi này có tên là "Bạn của Kẻ Lười Biếng", được dựng lên cốt để lôi kéo, nếu có thể, những khách hành hương nào mỏi mệt hãy dừng lại nghỉ ngơi.

Trong giấc mơ, tôi thấy họ tiếp tục hành trình trên vùng đất hoang vắng này cho tới khi đến một nơi rất dễ lạc đường. Lúc trời sáng, người dẫn đường của họ có thể dễ dàng nhận ra đâu là lối đi sai để tránh, nhưng trong bóng tối, chính ông cũng gặp khó khăn. Tuy nhiên, ông có mang theo tấm bản đồ mọi nẻo đường dẫn đến hoặc rời khỏi Thành Phố Thiên Đàng trong túi; vì thế ông đánh lửa (ông luôn mang theo hộp bùi nhùi) và xem lại cuốn sách hay tấm bản đồ, nó chỉ dẫn ông phải cẩn thận rẽ vào lối bên phải tại nơi này. Và nếu ông không cẩn trọng xem bản đồ ở đây, thì có lẽ cả đoàn đã bị bùn lầy vùi lấp; vì ngay trước mặt họ, nằm ở cuối con đường có vẻ sạch sẽ nhất, là một cái hố sâu không đáy, chẳng chứa gì ngoài bùn lầy, được đào lên cốt để tiêu diệt các khách hành hương.

Lúc đó tôi tự nhủ: "Ai đi hành hương mà lại không mang theo một trong những tấm bản đồ đó bên mình, để khi bế tắc còn biết lối mà đi?"

Họ tiếp tục đi trên Vùng Đất Mê Hoặc cho đến khi gặp một cái chòi khác dựng bên vệ đường. Trong chòi ấy có hai gã đang nằm ngủ, tên là Heedless và Too-bold. Hai gã này đã hành hương tới tận đây, nhưng vì quá mệt mỏi sau chuyến đi, chúng đã ngồi xuống nghỉ ngơi rồi ngủ say sưa. Khi các khách hành hương nhìn thấy họ, cả đoàn đứng lặng người và lắc đầu, bởi họ biết những kẻ đang ngủ kia đang rơi vào hoàn cảnh vô cùng đáng thương. Họ bàn nhau nên làm gì — liệu cứ đi tiếp và mặc kệ chúng ngủ, hay lại gần và cố đánh thức chúng dậy. Cuối cùng, họ quyết định lại gần để đánh thức chúng; nghĩa là nếu có thể; nhưng với một sự thận trọng, đó là phải hết sức giữ mình, không được ngồi xuống hay tận hưởng sự nghỉ ngơi mà cái chòi đó mời gọi.

Vậy là họ bước vào và gọi tên từng người (vì người dẫn đường dường như biết chúng); nhưng không hề có tiếng đáp lời. Rồi người dẫn đường lay chúng và làm mọi cách có thể để đánh thức. Một trong hai gã liền nói: "Ta sẽ trả tiền cho ngươi khi ta nhận được tiền của ta." Nghe vậy, người dẫn đường lắc đầu. Gã kia lại nói: "Ta sẽ chiến đấu chừng nào tay ta còn cầm được gươm." Nghe thế, một trong những đứa trẻ bật cười.

VÙNG ĐẤT BEULAH

Christiana liền hỏi: "Điều này nghĩa là sao?" Người dẫn đường đáp: "Chúng đang nói mê đấy. Dù cô có đánh, có đập hay làm bất cứ điều gì với chúng, chúng vẫn sẽ đáp lại theo kiểu này; hoặc như lời một kẻ thời xưa từng nói, khi sóng biển vỗ dập dồn và hắn ngủ gục trên cột buồm của con tàu: 'Bao giờ ta mới thức giấc? Ta sẽ lại tìm kiếm nó một lần nữa.' Cô biết đấy, khi người ta nói mê, họ nói năng lung tung, lời nói chẳng còn chịu sự chi phối của đức tin hay lý trí nữa. Giờ đây, lời của chúng thật chẳng phù hợp, cũng như việc chúng từ bỏ hành trình hành hương để ngồi lại nơi này vậy. Và đây chính là tai hại: khi những kẻ thiếu cẩn trọng đi hành hương, mười phần thì chín phần là sẽ bị như thế này. Bởi Vùng Đất Mê Hoặc là một trong những nơi ẩn náu cuối cùng của kẻ thù đối với các khách hành hương; đó là lý do, như cô thấy đấy, nó nằm gần như ở cuối chặng đường, và nhờ vậy mà nó càng gây bất lợi cho chúng ta. Vì kẻ thù nghĩ rằng: 'Khi nào lũ khờ này lại khao khát được ngồi xuống cho bằng khi chúng đã mệt nhoài? Và khi nào thì chúng dễ mệt mỏi nhất nếu không phải lúc sắp kết thúc chuyến hành trình?' Vì thế, tôi nói rằng, Vùng Đất Mê Hoặc được đặt quá gần Vùng Đất Beulah, và quá gần đích đến của cuộc đua. Vì vậy, các khách hành hương hãy tự giữ mình, kẻo lại rơi vào cảnh ngộ như những kẻ mà cô thấy đó, họ đã ngủ thiếp đi và chẳng ai có thể đánh thức họ dậy nổi."

Sau đó, những người hành hương run rẩy xin được đi tiếp; họ chỉ cầu xin người dẫn đường hãy thắp sáng để họ có thể đi nốt quãng đường còn lại nhờ ánh sáng của chiếc đèn lồng. Ông liền thắp đèn, và họ nhờ ánh sáng đó mà vượt qua phần còn lại của con đường, dù bóng tối vẫn vô cùng dày đặc. Tuy nhiên, lũ trẻ bắt đầu thấm mệt; chúng kêu cầu Đấng yêu thương những khách hành hương hãy làm cho con đường của chúng dễ chịu hơn. Thế là, khi họ đi thêm được một đoạn, một cơn gió nổi lên thổi tan sương mù; bầu không khí trở nên quang đãng hơn nhiều. Dẫu vậy, họ vẫn chưa thoát khỏi Vùng Đất Mê Hoặc; chỉ là giờ đây họ đã có thể nhìn nhau rõ hơn, và nhìn rõ cả con đường mà họ phải đi.

Giờ đây, khi gần đi hết vùng đất này, họ chợt nghe thấy tiếng động trang nghiêm, như thể có ai đó đang vô cùng ưu tư. Họ đi tiếp và nhìn về phía trước; và kìa, họ thấy một người đang quỳ gối, đôi mắt và đôi tay ngước lên cao, miệng đang khẩn thiết cầu nguyện với Đấng ở trên cao. Họ tiến lại gần nhưng không nghe rõ ông ta nói gì; nên họ đi nhẹ nhàng cho tới khi ông cầu nguyện xong. Khi đã xong, ông đứng dậy và bắt đầu chạy về phía Thành Phố Thiên Đàng.

Ngài Great-heart liền gọi theo: "Này bạn ơi! Hãy để chúng tôi đồng hành cùng bạn, nếu bạn cũng đang đến Thành Phố Thiên Đàng như tôi đoán."

Người đó liền dừng lại, và họ đuổi kịp ông. Nhưng ngay khi ngài Honest nhìn thấy ông ta, ngài liền nói: "Tôi biết người này."

Ngài Valiant-for-truth hỏi: "Xin ông, đó là ai vậy?"

"Đó là một người," ngài đáp, "đến từ nơi tôi từng sống. Tên ông ta là Stand-fast; ông ấy chắc chắn là một khách hành hương chân chính."

Họ tiến lại gần nhau. Stand-fast liền nói với cụ Honest: "Chào cụ Honest, cụ ở đó sao?"

"Phải," cụ đáp, "tôi đây, chắc chắn là tôi đang ở đây rồi."

"Tôi vô cùng vui mừng," ngài Stand-fast nói, "khi tìm thấy cụ trên con đường này."

"Và tôi cũng vui không kém," người kia đáp, "khi thấy cụ đang quỳ gối."

Ngài Stand-fast đỏ mặt và nói: "Nhưng tại sao? Cụ nhìn thấy tôi ư?"

"Phải, tôi đã thấy," người kia đáp, "và lòng tôi cảm thấy hân hoan khi trông thấy cảnh đó."

"Sao vậy, cụ nghĩ gì?" Stand-fast hỏi.

"Nghĩ ư!" cụ Honest đáp; "tôi nên nghĩ gì chứ? Tôi nghĩ rằng chúng ta đã gặp được một người trung thực trên đường đi, và vì thế chúng ta sẽ sớm có người bạn đồng hành này."

"Nếu cụ nghĩ không lầm," Stand-fast nói, "thì tôi thật hạnh phúc! Nhưng nếu tôi không được như cụ nghĩ, thì tôi phải tự gánh chịu lấy thôi."

"Điều đó đúng," người kia đáp; "nhưng sự sợ hãi của cụ càng chứng tỏ với tôi rằng mọi sự giữa Hoàng Tử của các khách hành hương và linh hồn cụ đều ổn thỏa; vì Ngài có phán rằng: 'Phước cho người hằng kính sợ Chúa.'"

Valiant: Tốt lắm, nhưng này người anh em, xin hãy cho chúng tôi biết điều gì đã khiến anh phải quỳ gối ngay lúc đó: có phải vì một ơn huệ đặc biệt nào đó dành cho anh, hay vì anh thấy cần phải cầu nguyện, hay vì lý do nào khác?

Stand-fast: À, chúng ta đang ở trên Vùng Đất Mê Hoặc, như các anh thấy đấy; và trong khi đang đi, tôi mải suy ngẫm về việc con đường ở chốn này nguy hiểm nhường nào, và biết bao người đã hành hương tới tận đây mà lại bị chặn đứng và tiêu diệt. Tôi cũng nghĩ về cách mà nơi này hủy diệt con người. Những kẻ chết ở đây không phải vì căn bệnh đau đớn, dữ dội nào cả: cái chết mà họ phải chịu không hề gây đau đớn cho họ. Bởi kẻ nào ra đi trong giấc ngủ như vậy, thì lại bắt đầu hành trình đó bằng niềm khao khát và khoái lạc. Phải, họ chìm sâu vào ý muốn của căn bệnh đó.

Honest: Lúc đó cụ Honest ngắt lời ông: "Cụ có thấy hai gã đang ngủ trong cái chòi kia không?"

Stand-fast: Có, có chứ, tôi thấy Heedless và Too-bold ở đó; và theo tôi thì chúng sẽ nằm đó cho tới lúc mục xương. Nhưng để tôi kể tiếp câu chuyện của mình. Khi tôi đang mải suy ngẫm như đã nói, có một người phụ nữ ăn mặc rất đẹp đẽ, tuy đã có tuổi, tiến đến gần tôi và đưa ra ba thứ: thân xác, túi tiền và chiếc giường của mụ. Thật tình là lúc đó tôi vừa mệt vừa buồn ngủ; tôi lại nghèo xơ nghèo xác, và có lẽ mụ phù thủy kia biết điều đó. Chà, tôi đã từ chối mụ một hoặc hai lần; nhưng mụ gạt lời từ chối của tôi đi và mỉm cười. Sau đó tôi bắt đầu nổi giận; nhưng mụ chẳng hề bận tâm. Rồi mụ lại đưa ra đề nghị lần nữa, nói rằng nếu tôi để mụ sai khiến, mụ sẽ làm cho tôi trở nên vĩ đại và hạnh phúc. "Vì," mụ nói, "ta là nữ chúa của thế gian, và con người được hạnh phúc nhờ ta." Sau đó tôi hỏi tên mụ, và mụ nói mụ là Madam Bubble. Điều đó khiến tôi càng tránh xa mụ hơn; nhưng mụ vẫn theo đuổi tôi với những lời dụ dỗ. Thế là tôi làm như các anh đã thấy, quỳ gối xuống; và với đôi tay ngước lên, cùng tiếng kêu cầu, tôi đã cầu nguyện Đấng mà Ngài đã phán sẽ giúp đỡ. Vì thế, ngay khi các anh tiến lại gần, người phụ nữ kia đã bỏ đi. Sau đó tôi tiếp tục dâng lời cảm tạ vì sự giải cứu to lớn này; bởi tôi tin chắc rằng mụ chẳng có ý tốt lành gì, mà chỉ tìm cách cản bước chân tôi trên hành trình này.

Honest: Chắc chắn là mụ ta có ý đồ xấu. Nhưng khoan đã: giờ khi cụ nhắc đến mụ, tôi cứ ngỡ mình đã từng gặp hoặc từng đọc câu chuyện nào đó về mụ rồi.

Stand-fast: Có lẽ cụ đã làm cả hai rồi đấy.

Honest: Madam Bubble ư? Có phải mụ là một bà đầm cao lớn, dễ coi, nước da hơi ngăm đen không?

Stand-fast: Đúng, cụ đoán trúng rồi: mụ chính xác là người như vậy.

Honest: Có phải mụ nói chuyện rất ngọt ngào, và luôn mỉm cười vào cuối mỗi câu không?

Stand-fast: Cụ lại đoán trúng phóc nữa rồi, vì đó chính là những cử chỉ của mụ.

Honest: Có phải mụ thường đeo một cái túi lớn bên hông, và tay mụ thường xuyên đút vào trong, mân mê tiền bạc như thể đó là niềm vui sướng nhất đời của mụ không?

Stand-fast: Chính xác là như vậy. Nếu mụ có đứng ở đây suốt nãy giờ, cụ cũng không thể mô tả mụ và miêu tả các đặc điểm của mụ một cách đầy đủ hơn được nữa đâu.

Honest: Vậy thì người vẽ ra chân dung mụ là một họa sĩ tài ba, và người viết về mụ đã nói rất đúng.

Great-heart: Người đàn bà này là một phù thủy, và chính nhờ sức mạnh ma thuật của mụ mà vùng đất này bị mê hoặc. Bất cứ ai đặt đầu mình vào lòng mụ, thì cũng chẳng khác nào đặt đầu lên đoạn đầu đài nơi lưỡi rìu đang treo lơ lửng; và bất cứ ai để mắt nhìn vào vẻ đẹp của mụ, đều bị coi là kẻ thù của Thiên Chúa. Chính mụ là người duy trì sự huy hoàng cho tất cả những kẻ thù của khách hành hương. Phải, chính mụ là người đã dụ dỗ biết bao người từ bỏ cuộc đời hành hương. Mụ là kẻ hay ngồi lê đôi mách: lúc nào mụ và các con gái của mụ cũng bám gót người hành hương này hay người hành hương khác; lúc thì ra lệnh, lúc thì ca tụng những điều tuyệt vời của cuộc sống này. Mụ là một sinh vật trơ trẽn và táo tợn; mụ sẽ bắt chuyện với bất kỳ ai. Mụ luôn cười nhạo những khách hành hương nghèo khổ, nhưng lại tán dương hết lời những kẻ giàu sang. Nếu ở nơi nào có kẻ xảo quyệt biết kiếm tiền, mụ sẽ đi từ nhà này sang nhà khác để nói tốt cho hắn. Mụ cực kỳ thích yến tiệc và ăn uống linh đình; lúc nào mụ cũng xuất hiện ở bàn tiệc đầy ắp này hoặc bàn tiệc khác. Mụ đã rêu rao ở một số nơi rằng mình là nữ thần, và vì thế có kẻ đã thờ phụng mụ. Mụ có những thời điểm và những nơi công khai để lừa lọc; và mụ sẵn sàng tuyên bố, khẳng định rằng chẳng ai có thể mang lại những điều tốt lành sánh được với mụ. Mụ hứa hẹn sẽ sống cùng con cháu của họ, nếu họ chỉ cần yêu mến và chiều chuộng mụ. Mụ sẽ vung vàng bạc từ túi ra như bụi, ở một vài nơi và cho một vài người. Mụ thích được săn đón, được người ta nói tốt về mình, và thích nằm trong vòng tay đàn ông. Mụ chẳng bao giờ mệt mỏi với việc ca ngợi những món quà của mình, và mụ yêu nhất những kẻ nghĩ tốt về mụ. Với một số người, mụ hứa hẹn sẽ ban cho vương miện và vương quốc, nếu họ chỉ cần nghe theo lời khuyên của mụ; thế nhưng mụ đã dẫn dắt biết bao người lên đoạn đầu đài, và số người bị mụ đưa xuống địa ngục còn nhiều gấp mười ngàn lần.

Stand-fast: "Ôi," ngài Stand-fast thốt lên, "thật là một ơn phước khi tôi đã chống lại mụ! Vì nếu không, mụ có thể đã kéo tôi đi đâu chứ?"

Great-heart: Đi đâu ư! Không đâu, chẳng ai ngoài Chúa biết rõ mụ sẽ kéo anh đi đâu; nhưng nói chung, chắc chắn mụ đã lôi kéo anh vào bao dục vọng điên cuồng và tai hại, những thứ nhấn chìm con người vào cảnh diệt vong và đổ nát. Chính mụ là kẻ đã xúi giục Absalom chống lại cha mình, và Jeroboam chống lại chủ mình. Chính mụ đã thuyết phục Judas bán đứng Chúa của mình, và chính mụ đã thuyết phục Demas từ bỏ cuộc đời hành hương thánh thiện. Chẳng ai có thể kể hết những tai họa mà mụ gây ra. Mụ gieo rắc sự bất hòa giữa người cầm quyền và thần dân, giữa cha mẹ và con cái, giữa người láng giềng với nhau, giữa vợ chồng, giữa con người với chính bản thân họ, giữa xác thịt và linh hồn. Vì thế, thưa ngài Stand-fast tốt lành, hãy sống đúng như cái tên của mình, và khi đã làm mọi việc xong xuôi, hãy cứ đứng vững.

Trước những lời này, trong lòng các khách hành hương vừa có nỗi sợ run rẩy, vừa xen lẫn niềm vui; nhưng cuối cùng, họ cất tiếng hát vang:

Khách hành hương gặp hiểm nguy nào!

Kẻ thù bủa vây biết bao nhiêu!

Lối tội lỗi đan cài muôn nẻo

Chẳng người trần nào hiểu thấu đâu.

Kẻ sợ hố sâu, tránh chẳng tới,

Nhưng vẫn nằm lăn lóc bùn nhơ;

Người trốn chảo dầu, vừa thoát khỏi,

Lại nhảy vào lửa đỏ bất ngờ.