Giờ đây, họ bắt đầu xuống dốc để tiến vào Thung lũng Hạ mình. Con dốc đứng và trơn trượt, nhưng nhờ hết sức cẩn trọng, họ xuống được khá suôn sẻ. Khi đã xuống tới thung lũng, Piety bảo Christiana: "Đây là nơi Christian, chồng chị, đã chạm trán ác quỷ Apollyon, và cũng chính tại đây, họ đã có một trận chiến kinh hoàng. Chắc hẳn chị đã từng nghe kể về chuyện đó. Nhưng hãy can đảm lên: chừng nào còn có ông Great-heart dẫn đường, chúng tôi hy vọng chị sẽ bình an vô sự."

Sau khi hai người trao các khách hành hương cho người dẫn đường, ông tiến lên phía trước, và họ theo sau.

Ông Great-heart nói: "Chúng ta không cần phải sợ thung lũng này, vì chẳng có gì ở đây làm hại ta cả, trừ khi chính chúng ta tự chuốc lấy. Christian quả thực đã chạm trán Apollyon và giao chiến gay gắt tại đây; nhưng cuộc ẩu đả đó là hệ quả từ những cú vấp ngã khi ông ấy xuống dốc. Ai vấp ngã khi xuống dốc thì phải chuẩn bị tinh thần cho những trận chiến ở dưới này. Đó là lý do vì sao thung lũng này mang cái tên nặng nề như vậy. Người đời, mỗi khi nghe chuyện kinh khủng xảy ra với ai đó ở một nơi nào đó, thường cho rằng nơi ấy bị quỷ ám hoặc có tà ma; nhưng khốn nỗi, thực ra đó chỉ là quả báo cho những hành vi của chính họ mà thôi. Bản thân Thung lũng Hạ mình này là một nơi trù phú bậc nhất; và tôi tin rằng, nếu tìm kỹ, chúng ta có thể thấy một điều gì đó lý giải vì sao Christian lại bị bao vây dữ dội ở đây."

James nói với mẹ: "Kìa mẹ, có một cây cột, trông như có khắc chữ trên đó: để chúng con chạy lại xem đó là gì." Họ chạy lại và thấy khắc dòng chữ: "Những cú vấp ngã của Christian trước khi đến đây, và những trận chiến ông gặp phải ở nơi này, xin hãy là lời cảnh tỉnh cho những người đi sau."

"Thấy chưa!" người dẫn đường nói, "Chẳng phải tôi đã bảo là ở đây có thứ sẽ cho chúng ta biết lý do vì sao Christian bị vây hãm khổ sở tại nơi này sao?" Rồi quay sang Christiana, ông tiếp: "Đây chẳng phải là điều nhục nhã cho Christian, so với bao người khác cũng có cùng số phận và mất mát như ông; vì đi lên dốc này dễ hơn đi xuống, điều mà ít nơi nào trên thế gian này có được. Nhưng ta hãy để người đàn ông tốt đó được yên nghỉ; ông đã giành chiến thắng vẻ vang trước kẻ thù. Cầu mong Đấng Ngự Trên Cao ban ơn để khi chúng ta bị thử thách, chúng ta cũng không phải chịu kết cục tệ hơn ông ấy."

"Nhưng chúng ta hãy quay lại với Thung lũng Hạ mình này. Đây là mảnh đất trù phú và tốt tươi nhất trong cả vùng. Đất đai màu mỡ, như quý vị thấy đấy, toàn là đồng cỏ; và nếu một người đến đây vào mùa hè, như chúng ta lúc này, mà trước đó chưa biết gì về nơi này, và nếu họ biết thưởng ngoạn cảnh sắc, họ sẽ thấy vô cùng thích thú. Hãy nhìn xem thung lũng này xanh tươi thế nào, lại còn được tô điểm bởi những bông huệ! Tôi từng biết nhiều người lao động đã gây dựng được cơ nghiệp tốt lành tại Thung lũng Hạ mình này; vì 'Đức Chúa Trời chống lại kẻ kiêu ngạo, nhưng ban ơn cho kẻ khiêm nhường.' Quả thật, đây là vùng đất rất màu mỡ, gặt hái được từng nắm. Một số người còn ước rằng con đường dẫn về nhà Cha mình ở ngay đây, để họ không phải bận lòng leo trèo qua những đồi núi nữa; nhưng đường là đường, và thế là hết."

Khi họ vừa đi vừa trò chuyện, họ nhìn thấy một cậu bé đang chăn cừu cho cha mình. Cậu bé mặc quần áo rất tồi tàn, nhưng gương mặt lại vô cùng tươi tắn, khôi ngô; và khi ngồi một mình, cậu cất tiếng hát. "Hãy nghe," ông Great-heart nói, "xem cậu bé chăn cừu hát gì." Họ lắng tai nghe, và cậu hát:

Kẻ nào ở thấp chớ lo rơi

Kẻ ở dưới thấp, chẳng kiêu ngạo;

Kẻ nào khiêm hạ, trọn đời đời

Có Chúa dẫn đường, chẳng sợ hao.

Tôi hài lòng với những gì đang có

Dẫu ít hay nhiều, cũng an yên:

Lạy Chúa, con cầu lòng thỏa nguyện

Vì Ngài cứu vớt, ơn vô biên.

Sự dư dật là gánh nặng người hành hương

Ta mong chi nhiều nơi lữ thứ;

Ít ở đây, mai sau hưởng phúc trường

Tốt nhất muôn đời, chẳng thiên tư.

Người dẫn đường nói: "Quý vị có nghe cậu ấy hát không? Tôi dám chắc cậu bé này có cuộc sống vui vẻ hơn, và mang trong lòng nhiều 'cỏ an lòng' hơn kẻ đang mặc nhung lụa. Nhưng ta hãy tiếp tục câu chuyện về thung lũng này.

"Trong thung lũng này, Chúa của chúng ta ngày xưa từng có một ngôi nhà ở nông thôn: Ngài rất thích ở đây. Ngài cũng thích dạo bước trên những đồng cỏ này, vì Ngài thấy không khí rất dễ chịu. Hơn nữa, ở đây một người sẽ được tự do khỏi sự ồn ào và vội vã của cuộc đời. Mọi địa vị đều đầy rẫy tiếng ồn ào và hỗn loạn, chỉ có Thung lũng Hạ mình là nơi trống trải và vắng vẻ. Ở đây, một người sẽ không bị xao nhãng và cản trở trong suy nghĩ như những nơi khác. Đây là thung lũng mà chẳng ai bước đi trừ những người yêu lối sống hành hương. Và dù Christian có xui xẻo khi chạm trán Apollyon và phải bước vào một trận chiến gay go với hắn, tôi vẫn phải nói với quý vị rằng, thời xưa, người ta từng gặp các thiên sứ tại đây, tìm thấy những viên ngọc tại đây, và tìm thấy những lời của sự sống ở nơi này."

"Tôi đã nói rằng, ngày xưa Chúa chúng ta từng có ngôi nhà ở nông thôn tại đây, và Ngài thích dạo bước nơi này, phải không? Tôi xin nói thêm, tại nơi này, và đối với những người yêu thích dạo bước trên vùng đất này, Ngài đã để lại một khoản tiền hàng năm, được trả đầy đủ vào những thời điểm nhất định, để hỗ trợ họ trên đường đi, và để khích lệ họ tiếp tục cuộc hành trình."

Samuel. Khi họ tiếp tục lên đường, Samuel nói với ông Great-heart: "Thưa ông, con nhận thấy là cha con và Apollyon đã giao chiến tại thung lũng này; nhưng trận chiến diễn ra ở đâu ạ? Vì con thấy thung lũng này rộng lớn quá."

Great. Cha cháu đã chiến đấu với Apollyon tại một nơi phía trước chúng ta, ở một lối đi hẹp ngay sau bãi cỏ Forgetful Green. Và thực sự, đó là nơi nguy hiểm nhất trong cả vùng. Vì nếu có lúc nào đó những người hành hương gặp phải khó khăn, thì đó là khi họ quên mất những ân huệ mình đã nhận được, và quên rằng mình không xứng đáng với những ân huệ đó. Đây cũng là nơi người khác từng bị lâm vào tình cảnh khó khăn. Nhưng ta sẽ nói nhiều hơn về nơi đó khi đến nơi; vì tôi tin rằng, cho đến ngày nay, vẫn còn sót lại một dấu tích nào đó của trận chiến, hoặc một đài tưởng niệm để minh chứng rằng trận chiến như vậy đã từng xảy ra.

Mercy. Mercy nói: "Tôi nghĩ mình cảm thấy thoải mái ở thung lũng này như bất kỳ nơi nào khác trong suốt hành trình của chúng ta: tôi nghĩ nơi này rất hợp với tâm hồn tôi. Tôi thích ở những nơi không có tiếng xe cộ ầm ĩ. Tôi nghĩ ở đây, người ta có thể suy ngẫm mà không gặp nhiều rắc rối, xem mình là ai, từ đâu đến, đã làm những gì, và Nhà Vua đã kêu gọi mình làm gì. Ở đây, người ta có thể suy ngẫm và tan vỡ trong lòng, và cảm thấy tâm hồn mình tan chảy, cho đến khi đôi mắt trở nên như những hồ nước ở Heshbon. Những ai đi đúng đường qua Thung lũng Baca này, đều biến nó thành một cái giếng; cơn mưa mà Chúa gửi từ thiên đàng xuống những người ở đây cũng làm đầy các hồ nước. Thung lũng này chính là nơi mà Nhà Vua sẽ ban cho những người của Ngài những vườn nho; và những ai đi qua nó sẽ cất tiếng hát, như Christian đã làm, bất chấp việc ông ấy đã gặp Apollyon."

Great. "'Đúng vậy," người dẫn đường nói; "Tôi đã đi qua thung lũng này nhiều lần, và chẳng bao giờ cảm thấy tốt hơn khi ở đây. Tôi cũng đã dẫn đường cho nhiều khách hành hương, và họ cũng thú nhận điều tương tự. 'Ta sẽ đoái xem kẻ nào khốn cùng và có tâm thần sám hối, kẻ run rẩy trước lời của ta,' Nhà Vua phán."

Giờ đây họ đã đến nơi diễn ra trận chiến kể trên. Người dẫn đường nói với Christiana, các con của bà, và Mercy: "Đây chính là nơi đó; trên mảnh đất này Christian đã đứng, và ở đằng kia Apollyon tiến đến tấn công ông ấy. Và nhìn kìa—chẳng phải tôi đã nói với quý vị sao?—vết máu của chồng quý vị vẫn còn trên những tảng đá này cho đến tận hôm nay. Hãy nhìn xem, đây đó trên mặt đất vẫn còn thấy những mảnh vỡ từ những mũi tên của Apollyon. Hãy nhìn xem họ đã giẫm đạp mặt đất bằng chân khi chiến đấu ra sao để giữ vững vị trí của mình; và cả những cú đánh lạc hướng đã làm nứt toạc cả những tảng đá. Thật sự, Christian đã thể hiện khí phách đàn ông tại đây, và chứng tỏ mình dũng mãnh không kém gì Hercules, nếu ông ấy có ở đây. Khi Apollyon bị đánh bại, hắn đã rút lui về thung lũng tiếp theo, gọi là Thung lũng Bóng tối Tử thần, nơi chúng ta sẽ sớm đến thôi. Nhìn kìa, đằng kia còn có một đài tưởng niệm, trên đó khắc ghi trận chiến này, và chiến thắng của Christian, để danh tiếng của ông lưu truyền muôn đời."

Vì đài tưởng niệm nằm ngay bên đường trước mặt họ, họ bước tới và đọc dòng chữ được khắc, từng chữ một như sau:

Nơi đây từng diễn ra trận chiến kinh hoàng,

Kỳ lạ thay, mà lại hoàn toàn có thật;

Christian và Apollyon đã giao tranh

Mỗi kẻ quyết khuất phục kẻ kia một mất một còn.

Người đàn ông kia đã dũng cảm làm trọn phận mình,

Khiến lũ quỷ phải kinh hồn bạt vía;

Nơi này ta đứng đây, như đài tưởng niệm,

Để minh chứng cho chiến thắng huy hoàng.

Khi đã đi qua nơi này, họ đến bìa Thung lũng Bóng tối Tử thần. Thung lũng này dài hơn thung lũng trước; đây cũng là nơi bị ám bởi những thứ tà ác một cách kỳ lạ, như nhiều người có thể làm chứng; nhưng những người phụ nữ và trẻ em này đã đi qua dễ dàng hơn vì họ có ánh sáng ban ngày, và vì ông Great-heart là người dẫn đường cho họ.

Khi vừa bước vào thung lũng này, họ nghĩ rằng mình nghe thấy tiếng rên rỉ, như của những người đã chết—một tiếng rên rỉ rất lớn. Họ cũng nghĩ rằng mình nghe thấy những lời than vãn, như của những người đang chịu đựng sự hành hạ t cùng. Những điều này làm lũ trẻ run rẩy; những người phụ nữ cũng trở nên tái nhợt và tiều tụy; nhưng người dẫn đường bảo họ hãy vững lòng.

Họ đi tiếp một đoạn ngắn nữa, và họ nghĩ rằng mình cảm thấy mặt đất bắt đầu rung chuyển dưới chân, như thể bên dưới là một nơi rỗng tuếch; họ cũng nghe thấy tiếng rít, như của loài rắn; nhưng chưa có gì xuất hiện. Sau đó, lũ trẻ hỏi: "Chúng ta vẫn chưa đến cuối nơi u sầu này sao?" Nhưng người dẫn đường bảo chúng hãy can đảm lên, và nhìn kỹ nơi mình đặt chân; "kẻo không may," ông nói, "các cháu lại bị vướng vào bẫy."

Giờ đây, James bắt đầu thấy mệt; nhưng tôi nghĩ nguyên nhân là do sợ hãi; nên mẹ cậu đã cho cậu uống chút rượu mạnh đựng trong bình mà bà đã được cho tại nhà ông Thông dịch viên, và ba viên thuốc mà ông Skill đã chuẩn bị; và cậu bé bắt đầu hồi sức. Họ cứ thế đi tiếp cho đến khi đến giữa thung lũng; rồi Christiana nói: "Tôi nghĩ mình thấy cái gì đó đằng kia trên đường trước mặt chúng ta, một thứ có hình thù mà tôi chưa từng thấy." Joseph hỏi: "Mẹ ơi, đó là gì ạ?" "Một thứ xấu xí, con yêu, một thứ xấu xí," bà nói. "Nhưng mẹ ơi, nó giống cái gì ạ?" cậu bé hỏi. "Mẹ không biết nó giống cái gì nữa," bà nói, "và giờ nó chỉ còn cách một quãng ngắn thôi." Rồi bà nói: "Nó đến gần rồi!"

"Được rồi, được rồi," ông Great-heart nói, "ai sợ nhất thì hãy đi sát vào tôi." Con quỷ tiến lại, và người dẫn đường đối mặt với nó; nhưng khi nó vừa đến gần ông, nó liền tan biến trước mắt mọi người. Sau đó, họ nhớ lại điều đã được nói từ lâu: "Hãy kháng cự ma quỷ, thì nó sẽ lánh xa các ngươi."

Vì vậy, họ đi tiếp như thể đã được tiếp thêm chút sức mạnh. Nhưng đi chưa được bao xa thì Mercy, khi nhìn lại phía sau, thấy, theo suy nghĩ của cô, thứ gì đó rất giống một con sư tử, và nó đang tiến lại gần với những bước chân nặng nề; và nó có tiếng gầm rỗng tuếch, mỗi lần nó gầm lên đều làm cả thung lũng vang vọng, và làm mọi trái tim đều nhói đau, ngoại trừ trái tim của người dẫn đường. Nó tiến lại gần, và ông Great-heart đi ra phía sau, bảo tất cả những người hành hương đi lên phía trước mình. Con sư tử cũng tiến đến nhanh chóng, và ông Great-heart chuẩn bị đối đầu với nó. Nhưng khi nó thấy quyết tâm muốn chống cự, nó liền lùi lại và không tiến thêm nữa.

Họ lại tiếp tục đi, và người dẫn đường đi trước họ, cho đến khi họ đến một nơi có cái hố chắn ngang cả lối đi; và trước khi họ kịp chuẩn bị để băng qua, một màn sương mù và bóng tối bao trùm lấy họ, khiến họ không thể nhìn thấy gì. Các khách hành hương nói: "Trời ơi! giờ chúng ta phải làm gì đây?" Nhưng người dẫn đường trả lời: "Đừng sợ, hãy đứng yên và xem kết cục của chuyện này." Họ đứng lại ở đó, vì con đường bị che khuất. Họ cũng nghĩ rằng mình nghe thấy tiếng ồn ào và xô đẩy của kẻ thù rõ rệt hơn; lửa và khói từ cái hố cũng dễ dàng nhìn thấy hơn. Christiana nói với Mercy: "Bây giờ tôi mới hiểu chồng tôi đã phải trải qua những gì. Tôi đã nghe nhiều về nơi này, nhưng chưa bao giờ đến đây trước hôm nay. Tội nghiệp ông ấy! ông ấy đã đi qua đây một mình trong đêm tối; ông ấy gần như phải đi trong đêm tối suốt cả đoạn đường; hơn nữa, những con quỷ này đã vây quanh ông ấy, như thể chúng muốn xé xác ông ấy ra. Nhiều người đã kể về nó, nhưng không ai có thể hiểu Thung lũng Bóng tối Tử thần nghĩa là gì, cho đến khi chính họ đặt chân vào đó. 'Lòng biết sự cay đắng của riêng mình, và người lạ không hiểu được niềm vui của nó.' Ở đây thật là đáng sợ."

Great. Việc này giống như làm việc giữa vùng nước lớn, hay như đi xuống vực thẳm. Giống như đang ở giữa lòng biển, và như đi xuống tận đáy núi. Giờ đây, cứ như thể trái đất với những chấn song của nó đang vây hãm chúng ta mãi mãi vậy. Nhưng những ai đi trong bóng tối và không có ánh sáng, hãy tin cậy vào danh Chúa, và dựa vào Đức Chúa Trời của mình. Phần tôi, như đã nói với quý vị trước đây, tôi đã nhiều lần đi qua thung lũng này, và từng rơi vào tình thế khó khăn hơn bây giờ nhiều; nhưng quý vị thấy đấy, tôi vẫn còn sống. Tôi không muốn khoe khoang, vì chính tôi không phải là đấng cứu rỗi của mình; nhưng tôi tin chúng ta sẽ được giải cứu tốt đẹp. Nào, hãy cầu nguyện xin ánh sáng từ Đấng có thể soi sáng bóng tối của chúng ta, và Đấng có thể quở trách không chỉ lũ quỷ này, mà tất cả lũ Satan trong địa ngục.

Vậy là họ kêu cầu và cầu nguyện, và Chúa đã ban ánh sáng và sự giải cứu; vì giờ đây không còn chướng ngại vật nào trên đường đi nữa, không, ngay cả nơi mà chỉ lúc trước họ còn bị chặn lại bởi một cái hố. Tuy nhiên, họ vẫn chưa đi hết thung lũng; nên họ vẫn tiếp tục đi; và kìa, mùi hôi thối nồng nặc và những mùi khó chịu, gây phiền toái lớn cho họ. Mercy nói với Christiana: "Ở đây không dễ chịu như ở cổng, hay ở nhà ông Thông dịch viên, hay ở nơi chúng ta trọ đêm qua."

"Ồ, nhưng," một trong những cậu bé nói, "đi qua đây không tệ bằng việc phải ở lại đây mãi mãi; và theo những gì con biết, một lý do khiến chúng ta phải đi đường này đến ngôi nhà đã được chuẩn bị cho chúng ta là để ngôi nhà của chúng ta trở nên ngọt ngào hơn với mình."

"Nói hay lắm, Samuel," người dẫn đường đáp; "cháu nói chuyện như một người đàn ông vậy."

"Dạ, nếu sau này con có thể ra khỏi đây," cậu bé nói, "con nghĩ mình sẽ quý trọng ánh sáng và con đường tốt lành hơn bao giờ hết trong đời."

Người dẫn đường nói: "Chúng ta sẽ sớm ra khỏi đây thôi."

Họ cứ thế đi tiếp, và Joseph hỏi: "Chúng ta đã thấy cuối thung lũng này chưa ạ?"

Người dẫn đường nói: "Hãy nhìn kỹ nơi các cháu đặt chân, vì chúng ta sắp sửa đi vào giữa những cái bẫy."

Họ nhìn kỹ nơi mình đặt chân và bước tiếp; nhưng họ rất lo lắng vì những cái bẫy. Giờ đây, khi đã đi vào giữa những cái bẫy, họ thấy một người bị ném xuống mương bên tay trái, với da thịt bị xé toạc.

Người dẫn đường nói: "Đó là một kẻ bất cẩn (Heedless), kẻ đã đi đường này; hắn nằm đó đã lâu rồi. Có một kẻ biết cẩn thận (Take-heed) đi cùng hắn khi hắn bị bắt và giết, nhưng kẻ đó đã thoát khỏi tay chúng. Quý vị không thể tưởng tượng được có bao nhiêu người bị giết quanh đây đâu; thế mà con người vẫn dại dột mạo hiểm để bắt đầu hành trình hành hương một cách nhẹ dạ, và đến đây mà không có người dẫn đường. Tội nghiệp Christian! thật kỳ diệu là ông ấy đã thoát được ở đây; nhưng ông ấy được Chúa yêu thương, hơn nữa ông ấy cũng có một trái tim quả cảm, nếu không thì ông ấy không bao giờ làm được như vậy."

Giờ đây họ tiến về phía cuối con đường; và ngay nơi Christian từng thấy cái hang khi ông đi ngang qua, từ đó xuất hiện một tên khổng lồ tên là Maul. Tên Maul này thường làm hại những khách hành hương trẻ bằng cách lừa dối họ; và hắn gọi tên Great-heart và nói với ông: "Ngươi đã bị cấm làm những việc này bao nhiêu lần rồi?"

Ông Great-heart đáp: "Việc nào?"

"Việc nào ư!" tên khổng lồ quát; "ngươi biết là việc nào đấy; nhưng ta sẽ chấm dứt trò kinh doanh của ngươi."

"Nhưng xin hãy," ông Great-heart nói, "trước khi chúng ta ra tay, hãy để chúng ta hiểu tại sao chúng ta phải chiến đấu."

Giờ đây những người phụ nữ và trẻ em đứng run rẩy, không biết phải làm gì.

Tên khổng lồ quát: "Ngươi cướp bóc đất nước này, và cướp bóc bằng những cách tồi tệ nhất."

"Đó chỉ là những lời nói bừa bãi," ông Great-heart nói; "hãy kể xem ta đã thực hiện những vụ cướp bóc nào, hỡi kẻ kia."

Tên khổng lồ nói: "Ngươi hành nghề bắt cóc: ngươi tập hợp những người phụ nữ và trẻ em, rồi đưa họ đến một đất nước xa lạ, làm suy yếu vương quốc của chủ ta."

Nhưng giờ đây Great-heart đáp lại: "Ta là tôi tớ của Đức Chúa Trời trên trời; công việc của ta là thuyết phục những người tội lỗi quay về với Chúa. Ta được lệnh phải làm hết sức mình để hướng con người, đàn bà, và trẻ em từ bóng tối sang ánh sáng, và từ quyền lực của Satan đến với Đức Chúa Trời; và nếu đây thực sự là lý do cho cuộc chiến của ngươi, hãy ra tay ngay khi ngươi muốn."

Tên khổng lồ xông lên, và ông Great-heart tiến tới gặp hắn; khi đi, ông rút kiếm, còn tên khổng lồ có một cây gậy. Thế là không chần chừ gì nữa, họ lao vào cuộc chiến; và ngay cú đòn đầu tiên, tên khổng lồ đánh ông Great-heart quỵ xuống một đầu gối. Thấy vậy, những người phụ nữ và trẻ em kêu lên. Ông Great-heart, lấy lại thăng bằng, vung kiếm hết sức lực, gây cho tên khổng lồ một vết thương ở cánh tay. Ông chiến đấu suốt một giờ đồng hồ, nóng nảy đến mức hơi thở thoát ra từ lỗ mũi của tên khổng lồ như hơi nóng bốc ra từ một cái vạc đang sôi.

Sau đó, họ ngồi xuống nghỉ ngơi; nhưng ông Great-heart bắt đầu cầu nguyện. Những người phụ nữ và trẻ em cũng chỉ biết thở dài và khóc suốt thời gian trận chiến diễn ra.

Khi đã nghỉ ngơi và lấy lại hơi sức, cả hai lại lao vào cuộc chiến; và ông Great-heart với một cú đánh đã hạ gục tên khổng lồ xuống đất. "Khoan đã, để ta hồi sức," hắn nói. Thế là ông Great-heart tử tế để hắn đứng dậy: rồi họ lại lao vào nhau; và tên khổng lồ suýt nữa đã đập vỡ sọ ông Great-heart bằng cây gậy của hắn.

Ông Great-heart thấy vậy, liền lao tới trong cơn nóng giận và đâm vào dưới xương sườn thứ năm của hắn. Thấy vậy, tên khổng lồ bắt đầu lả đi và không thể giữ nổi cây gậy nữa. Sau đó ông Great-heart bồi thêm một cú nữa, và chém đầu tên khổng lồ khỏi vai hắn. Thế là những người phụ nữ và trẻ em vui mừng khôn xiết, và ông Great-heart cũng ngợi khen Chúa vì sự giải cứu mà Ngài đã thực hiện.

Khi việc này xong xuôi, họ cùng nhau dựng một cây cột, gắn cái đầu của tên khổng lồ lên đó, và viết bên dưới bằng những dòng chữ mà khách qua đường có thể đọc được:

Kẻ mang cái đầu này là một tên

Chuyên làm điều sai trái với khách hành hương;

Hắn chặn đường họ, không tha ai cả,

Mà ngược đãi tất cả mọi người;

Cho đến khi ta, Great-heart, xuất hiện,

Trở thành người dẫn đường cho khách hành hương;

Cho đến khi ta đối đầu với hắn

Kẻ vốn là kẻ thù của họ.

Giờ đây, tôi thấy họ đi đến vùng đất cao hơn cách đó không xa, được đắp lên để làm nơi quan sát cho khách hành hương. Đó là nơi Christiana nhìn thấy người anh em Faithful lần đầu tiên. Vì vậy, tại đây họ ngồi xuống và nghỉ ngơi. Họ cũng ăn uống và vui vẻ, vì đã được giải thoát khỏi kẻ thù nguy hiểm này. Khi họ ngồi ăn như vậy, Christiana hỏi người dẫn đường xem ông có bị thương tích gì trong trận chiến không. Ông Great-heart nói: "Không, chỉ một chút trên da thịt; nhưng điều đó cũng chẳng làm tôi bị tổn hại gì, mà hiện tại nó lại là bằng chứng cho tình yêu của tôi đối với Chủ của tôi và quý vị, và nhờ ơn Chúa, nó sẽ làm tăng thêm phần thưởng cho tôi sau này."

Chr. Nhưng thưa ông tốt lành, ông có sợ không khi thấy hắn bước ra với cây gậy của hắn?

Great. "Nhiệm vụ của tôi," ông nói, "là phải nghi ngờ khả năng của chính mình, để tôi có thể đặt trọn niềm tin vào Đấng mạnh hơn tất cả."

Chr. Nhưng ông nghĩ gì khi hắn đánh ông ngã xuống đất bằng cú đòn đầu tiên?

Great. "Ồ, tôi nghĩ," ông đáp, "rằng Chúa của tôi cũng từng bị đối xử như vậy; thế mà chính Ngài là người chiến thắng cuối cùng."

Matt. Khi mọi người đã nghĩ những gì mình muốn, con nghĩ Chúa đã vô cùng tốt lành với chúng ta, cả trong việc đưa chúng ta ra khỏi thung lũng này, và trong việc giải thoát chúng ta khỏi tay kẻ thù này. Về phần con, con không thấy lý do gì để chúng ta phải nghi ngờ Chúa thêm nữa, vì Ngài đã, ngay tại nơi như thế này, ban cho chúng ta bằng chứng về tình yêu của Ngài như thế này.

Sau đó họ đứng dậy và đi tiếp. Giờ đây, cách họ một quãng ngắn có một cây sồi; và khi đến đó, họ thấy một người hành hương già đang ngủ say. Họ biết ông là khách hành hương qua quần áo, cây gậy, và đai lưng của ông.

Vì vậy, người dẫn đường, ông Great-heart, đánh thức ông dậy; và người đàn ông già, khi mở mắt ra, kêu lên: "Chuyện gì vậy? quý vị là ai, và công việc của quý vị ở đây là gì?"

Great. Cụ ơi, đừng nóng giận thế; ở đây chỉ có bạn bè thôi.

Tuy nhiên, ông già đứng dậy, đứng vào thế phòng thủ, và muốn biết họ là ai. Người dẫn đường nói: "Tên tôi là Great-heart; tôi là người dẫn đường cho những khách hành hương này, những người đang đi đến Đất nước Thiên đàng."

Honest. Ông Honest nói: "Tôi xin lỗi quý vị: tôi sợ rằng quý vị thuộc nhóm người cách đây không lâu đã cướp tiền của Little-Faith; nhưng giờ nhìn kỹ lại, tôi nhận ra quý vị là những người trung thực hơn."

Great. Tại sao, nếu chúng tôi thực sự thuộc nhóm đó, thì cụ có thể làm được gì để tự vệ?

Hon. Làm được gì ư! tại sao, tôi sẽ chiến đấu chừng nào còn hơi thở trong người; và nếu tôi làm vậy, tôi chắc rằng các ông không bao giờ có thể thắng được tôi, vì một người Cơ Đốc không bao giờ có thể bị đánh bại trừ khi anh ta tự đầu hàng.

Great. "Nói hay lắm, Cha Honest," người dẫn đường nói; "vì qua điều này, tôi biết cụ là một người có bản lĩnh, vì cụ đã nói ra sự thật."

Hon. Và qua điều này, tôi cũng biết rằng ông biết thế nào là hành hương thực sự; vì tất cả những người khác đều nghĩ rằng chúng ta là những kẻ dễ bị đánh bại nhất trong tất cả.

Great. Chà, giờ chúng ta đã gặp nhau thật hạnh phúc, xin cụ cho tôi biết tên cụ, và tên nơi cụ đến.

Hon. Tên tôi thì không thể được; nhưng tôi đến từ thị trấn Stupidity (Sự Ngu ngốc); nó nằm cách Thành phố Hủy diệt khoảng bốn độ.

Great. Ồ! cụ là người ở đó sao? vậy thì tôi đoán được phân nửa về cụ rồi: tên cụ là ông Honesty (Sự Trung thực) già, phải không?

Hon. Ông già đỏ mặt, và nói: "Không phải Honesty, mà tên tôi là Honest (Người Trung thực); và tôi mong rằng bản chất của tôi phù hợp với những gì tôi được gọi. Nhưng thưa ông," ông già nói, "làm sao ông đoán được tôi là người như vậy, khi tôi đến từ một nơi như thế?"

Great. Tôi đã nghe nói về cụ từ Chủ của tôi trước đây; vì Ngài biết tất cả những việc làm trên trái đất. Nhưng tôi thường tự hỏi rằng làm sao có bất kỳ ai đến từ nơi của cụ, vì thị trấn của cụ còn tệ hơn cả chính Thành phố Hủy diệt.

Hon. Vâng, chúng tôi nằm xa mặt trời hơn, nên lạnh lẽo và vô cảm hơn. Nhưng nếu một người ở trên núi băng, mà Mặt trời Công chính chiếu rọi lên anh ta, trái tim băng giá của anh ta sẽ cảm thấy tan chảy; và với tôi cũng vậy.

Great. Tôi tin điều đó, Cha Honest, tôi tin điều đó; vì tôi biết điều đó là sự thật.

Sau đó, ông già chào tất cả các khách hành hương bằng một nụ hôn thánh thiện của tình yêu, và hỏi tên họ, và họ đã trải qua những gì kể từ khi bắt đầu cuộc hành trình hành hương.

Chr. Christiana nói: "Tên tôi thì tôi nghĩ cụ đã nghe qua: Christian tốt lành là chồng tôi, và đây là các con của ông ấy."

Nhưng quý vị có thể tưởng tượng ông già đã xúc động như thế nào khi bà kể cho ông nghe bà là ai không? Ông nhảy cẫng lên, mỉm cười, cầu chúc cho họ bằng hàng ngàn lời chúc tốt đẹp, nói:

Hon. Tôi đã nghe nhiều về chồng bà, và về những chuyến đi cũng như các cuộc chiến mà ông ấy đã trải qua trong đời. Xin được nói ra để bà được an ủi, cái tên của chồng bà vang vọng khắp những nơi này trên thế giới: đức tin, lòng can đảm, sự nhẫn nại, và sự chân thành của ông ấy trong mọi hoàn cảnh, đã làm cho tên tuổi ông ấy trở nên nổi tiếng. Sau đó ông quay sang lũ trẻ, và hỏi tên chúng, chúng đã trả lời ông. Rồi ông nói với chúng: "Matthew, con hãy giống như Matthew người thu thuế, không phải trong thói xấu, mà trong đức hạnh. Samuel," ông nói, "con hãy giống như Samuel nhà tiên tri, một người có đức tin và cầu nguyện. Joseph," ông nói, "con hãy giống như Joseph trong nhà Potiphar, trong sạch, và là người trốn chạy khỏi sự cám dỗ. Và James, con hãy giống như James Công chính, và giống như James anh em của Chúa chúng ta." Sau đó họ kể cho ông nghe về Mercy, và việc cô đã rời bỏ thị trấn và họ hàng của mình để đi cùng Christiana và các con trai của bà. Khi đó, ông già trung thực nói: "Mercy (Lòng Thương xót) là tên của con sao? Nhờ Lòng Thương xót, con sẽ được nâng đỡ và đưa qua tất cả những khó khăn sẽ tấn công con trên đường đi, cho đến khi con đến nơi mà con sẽ nhìn thẳng vào Suối nguồn Lòng Thương xót với sự an ủi."

Trong suốt thời gian đó, người dẫn đường, ông Great-heart, rất hài lòng và mỉm cười với người bạn đồng hành của mình.

Giờ đây, khi họ cùng nhau bước đi, người dẫn đường hỏi ông già xem cụ có biết một người tên là Mr. Fearing (Ông Sợ hãi), người cũng đi hành hương từ nơi của cụ không.

Hon. "Có, biết rất rõ," cụ nói. "Ông ấy là người có bản chất tốt; nhưng ông ấy là một trong những người hành hương phiền toái nhất mà tôi từng gặp trong đời."

Great. Tôi hiểu cụ biết ông ấy, vì cụ đã đưa ra một nhận xét rất đúng về ông ấy.

Hon. Biết ông ấy ư! Tôi là bạn đồng hành lớn của ông ấy; tôi ở bên ông ấy phần lớn thời gian: khi ông ấy mới bắt đầu nghĩ về những gì sẽ xảy ra với chúng ta sau này, tôi đã ở bên ông ấy.

Great. Tôi là người dẫn đường của ông ấy từ nhà của chủ tôi đến cổng Thành phố Thiên đàng.

Hon. Vậy thì ông biết ông ấy là một người phiền toái?

Great. Tôi biết chứ; nhưng tôi có thể chịu đựng được, vì những người làm công việc của tôi thường được giao trọng trách dẫn dắt những người như ông ấy.

Hon. Chà, vậy thì xin cho chúng tôi nghe một chút về ông ấy, và cách ông ấy cư xử dưới sự dẫn dắt của ông.

Great. Chà, ông ấy luôn sợ rằng mình sẽ không đến được nơi mình muốn. Mọi thứ ông ấy nghe bất kỳ ai nói đến đều làm ông ấy sợ hãi, nếu nó chỉ cần có một chút biểu hiện của sự phản đối. Tôi nghe nói ông ấy đã nằm rên rỉ ở Đầm lầy Tuyệt vọng (Slough of Despond) hơn một tháng trời; cũng chẳng dám, dù ông thấy nhiều người đi qua trước mặt mình, mạo hiểm bước tới, mặc dù nhiều người trong số họ đề nghị đưa tay giúp đỡ ông. Ông ấy cũng không chịu quay lại. Thành phố Thiên đàng, ông ấy nói, ông ấy sẽ chết nếu không đến được đó; vậy mà ông ấy lại nản lòng trước mọi khó khăn, và vấp ngã trước mọi cọng rơm mà bất cứ ai ném vào đường đi của mình. Chà, sau khi ông ấy nằm ở Đầm lầy Tuyệt vọng một thời gian dài, như tôi đã kể với quý vị, vào một buổi sáng đầy nắng, tôi không biết bằng cách nào, ông ấy đã mạo hiểm, và rồi vượt qua được; nhưng khi đã vượt qua rồi, ông ấy khó lòng tin được điều đó. Tôi nghĩ, ông ấy có một Đầm lầy Tuyệt vọng trong tâm trí, một cái đầm lầy mà ông ấy mang theo khắp nơi, nếu không thì ông ấy không bao giờ như thế được. Vì vậy, ông ấy đến cổng (quý vị biết tôi muốn nói gì rồi đấy) nằm ở đầu con đường này, và ở đây ông ấy cũng đứng một lúc lâu trước khi dám gõ cửa. Khi cổng mở, ông ấy lại lùi lại, nhường chỗ cho người khác, và nói rằng mình không xứng đáng. Vì, mặc dù ông ấy đến cổng trước một số người, nhưng nhiều người trong số họ đã vào trước ông ấy. Ở đó, người đàn ông tội nghiệp đứng run rẩy và co rúm người lại: tôi dám nói rằng nếu ai nhìn thấy ông ấy chắc sẽ thấy thương tâm. Ông ấy cũng không chịu quay lại. Cuối cùng, ông ấy cầm lấy chiếc búa treo ở cổng, và gõ một vài cái nhỏ; sau đó Có Một Người mở cửa cho ông, nhưng ông lại co rúm người lại như trước. Người mở cửa bước ra sau ông, và nói: "Hỡi kẻ run rẩy kia, ngươi muốn gì?" Với câu nói đó, ông ngã xuống đất. Người nói chuyện với ông ngạc nhiên khi thấy ông yếu ớt như vậy; nên Ngài nói với ông: "Bình an cho ngươi: hãy đứng dậy, vì Ta đã mở cửa cho ngươi; hãy vào đi, vì ngươi là người được ban phước." Với câu nói đó, ông đứng dậy, và run rẩy bước vào; và khi vào trong rồi, ông xấu hổ không dám nhìn mặt ai. Chà, sau khi được tiếp đãi ở đó một thời gian, như quý vị biết cách thức là như thế nào, ông được bảo hãy tiếp tục con đường của mình, và cũng được chỉ con đường ông nên đi. Vì vậy, ông ấy đi cho đến khi đến nhà chúng tôi; nhưng như cách ông ấy cư xử ở cổng, ông ấy cũng cư xử như vậy ở cửa nhà ông Thông dịch viên chủ tôi. Ông ấy nằm quanh đó trong cái lạnh một thời gian dài trước khi dám gọi: nhưng ông ấy không chịu quay lại; và những đêm đó dài và lạnh giá. Thậm chí, ông ấy còn có một mảnh giấy về sự cần thiết trong túi áo gửi cho chủ tôi, để tiếp nhận ông ấy và ban cho ông ấy sự an ủi của ngôi nhà, và cũng để cho phép ông ấy có một người dẫn đường mạnh mẽ và dũng cảm, vì bản thân ông ấy là một người quá nhát gan; và dù vậy, ông ấy vẫn sợ gọi cửa. Vì vậy, ông ấy nằm vạ vật quanh đó, cho đến khi, tội nghiệp, ông ấy gần như chết đói; vâng, nỗi sợ hãi của ông ấy lớn đến mức, mặc dù ông ấy đã thấy nhiều người khác gõ cửa và được vào, ông ấy vẫn sợ mạo hiểm. Cuối cùng, tôi nghĩ tôi nhìn ra cửa sổ, và nhận thấy có một người đàn ông đi lại quanh cửa, tôi ra hỏi ông ấy là ai; nhưng, tội nghiệp, nước mắt ứa ra trong mắt ông ấy; nên tôi nhận ra ông ấy muốn gì. Do đó, tôi đi vào trong, và kể lại chuyện đó trong nhà, và chúng tôi cho Chúa của chúng tôi xem những thứ đó: nên Ngài lại cử tôi ra ngoài, để nài nỉ ông ấy vào; nhưng tôi dám nói rằng tôi đã phải làm việc vất vả mới làm được điều đó. Cuối cùng ông ấy cũng vào; và tôi sẽ nói rằng, đối với Chúa của tôi, Ngài đã đối xử với ông ấy một cách vô cùng yêu thương. Bàn ăn có rất ít món ngon, nhưng một ít trong đó đã được đặt trên đĩa của ông ấy. Sau đó ông ấy trình mảnh giấy; và Chúa của tôi xem xét nó, và nói rằng ước muốn của ông ấy sẽ được thực hiện. Vì vậy, khi ở đó một thời gian dài, ông ấy dường như lấy lại được chút can đảm, và thấy thoải mái hơn một chút. Vì chủ tôi, quý vị phải biết, là người có trái tim rất dịu dàng, đặc biệt là với những người sợ hãi; vì vậy Ngài đã đối xử với ông ấy như thế để khuyến khích ông ấy. Chà, khi ông ấy đã nhìn thấy những điều của nơi này, và sẵn sàng thực hiện cuộc hành trình đến Thành phố, Chúa của tôi, như Ngài đã làm với Christian trước đây, đã đưa cho ông ấy một chai rượu mạnh, và một số món ăn dễ chịu. Thế là chúng tôi lên đường, và tôi đi trước ông ấy; nhưng ông ấy chỉ nói vài lời, thỉnh thoảng chỉ thở dài thật to.

Khi chúng tôi đến nơi ba kẻ đồng bọn bị treo cổ, ông ấy nói rằng ông ấy nghi ngờ đó cũng sẽ là kết cục của mình. Chỉ có điều là ông ấy có vẻ vui mừng khi nhìn thấy Thập tự giá và ngôi mộ. Ở đó, tôi thú nhận, ông ấy muốn ở lại một chút để nhìn; và sau đó một lúc, ông ấy có vẻ hơi vui vẻ. Khi chúng tôi đến Đồi Khó khăn, ông ấy không hề chần chừ, cũng không sợ lũ sư tử nhiều, vì quý vị phải biết rằng nỗi lo lắng của ông ấy không phải về những thứ như thế; nỗi sợ hãi của ông ấy là về việc mình có được chấp nhận vào cuối cùng hay không.

Tôi đưa ông ấy vào Nhà Đẹp, tôi nghĩ, trước khi ông ấy muốn. Hơn nữa, khi ông ấy vào trong, tôi giới thiệu ông ấy với những thiếu nữ ở nơi đó; nhưng ông ấy xấu hổ không muốn kết giao nhiều. Ông ấy rất muốn ở một mình; nhưng ông ấy luôn yêu thích những cuộc trò chuyện tốt đẹp, và thường lẻn ra phía sau bức bình phong để nghe. Ông ấy cũng rất thích nhìn những món đồ cổ, và nghiền ngẫm chúng trong tâm trí. Sau đó, ông ấy nói với tôi rằng ông ấy thích ở hai ngôi nhà mà ông ấy vừa đến trước đó; đó là, tại cổng, và ngôi nhà của ông Thông dịch viên; nhưng ông ấy không dám táo bạo đến mức yêu cầu.

Khi chúng tôi cũng rời Nhà Đẹp, xuống dốc vào Thung lũng Hạ mình, ông ấy đi xuống tốt hơn bất kỳ ai mà tôi từng thấy trong đời: vì ông ấy không quan tâm mình hèn mọn thế nào, miễn là cuối cùng được hạnh phúc. Vâng, tôi nghĩ có một sự đồng cảm nào đó giữa thung lũng đó và ông ấy; vì tôi chưa bao giờ thấy ông ấy tốt hơn trong suốt hành trình hành hương của mình khi ông ấy ở trong thung lũng đó.

Ở đây, ông ấy sẽ nằm xuống, ôm lấy mặt đất, và hôn cả những bông hoa mọc trong thung lũng này. Giờ đây, ông ấy sẽ dậy mỗi sáng vào lúc bình minh, lần theo dấu vết và đi dạo qua lại trong thung lũng này.

Nhưng khi đến lối vào Thung lũng Bóng tối Tử thần, tôi nghĩ mình suýt mất người của mình: không phải vì ông ấy có ý định quay lại—điều đó ông ấy luôn ghê tởm; nhưng ông ấy sẵn sàng chết vì sợ hãi. "Ồ, lũ ma quỷ sẽ bắt ta mất! lũ ma quỷ sẽ bắt ta mất!" ông ấy kêu lên, và tôi không thể làm ông ấy thôi ý nghĩ đó. Ông ấy gây ra tiếng động và tiếng kêu la ở đây, mà nếu chúng chỉ cần nghe thấy, cũng đủ để khuyến khích chúng đến tấn công chúng tôi.

Nhưng điều này tôi đặc biệt lưu ý, rằng thung lũng này yên tĩnh như chưa bao giờ tôi biết trước đây hay sau này khi chúng tôi đi qua nó. Tôi cho rằng những kẻ thù ở đây giờ đã có sự kiểm soát đặc biệt từ Chúa của chúng ta, và một mệnh lệnh không được can thiệp cho đến khi ông Fearing đã đi qua.

Sẽ quá dài dòng nếu kể cho quý vị nghe hết mọi chuyện, vì vậy tôi chỉ xin đề cập thêm một hoặc hai đoạn nữa. Khi ông ấy đến Hội chợ Phù hoa (Vanity Fair), tôi nghĩ ông ấy sẽ chiến đấu với tất cả những người trong hội chợ. Tôi sợ rằng ở đó cả hai chúng tôi sẽ bị đập vào đầu, ông ấy quá gay gắt chống lại những trò ngớ ngẩn của họ. Trên Vùng đất Mê hoặc (Enchanted Ground), ông ấy cũng rất tỉnh táo. Nhưng, khi đến con sông không có cầu, ở đó ông ấy lại rơi vào tình trạng khó khăn. Giờ đây, giờ đây, ông ấy nói, ông ấy sẽ bị chết đuối mãi mãi, và như vậy không bao giờ được nhìn thấy khuôn mặt đó với sự an ủi mà ông ấy đã đi bao nhiêu dặm để chiêm ngưỡng.

Và ở đây tôi cũng lưu ý một điều rất đáng chú ý: nước sông lúc đó thấp hơn bao giờ hết tôi từng thấy trong đời: nên cuối cùng ông ấy cũng qua được, không ướt giày là mấy. Khi ông ấy đang đi lên cổng, tôi bắt đầu chia tay ông ấy, và chúc ông ấy được chào đón tốt đẹp ở trên cao. Vì vậy ông ấy nói: "Tôi sẽ, tôi sẽ." Rồi chúng tôi chia tay, và tôi không thấy ông ấy nữa.

Hon. Vậy ra cuối cùng ông ấy vẫn ổn?

Great. Vâng, vâng; tôi chưa bao giờ nghi ngờ về ông ấy. Ông ấy là người có tâm hồn được chọn; chỉ là ông ấy luôn giữ mình rất thấp, và điều đó làm cho cuộc sống của ông ấy trở nên nặng nề đối với chính mình và gây phiền toái cho người khác. Ông ấy, hơn nhiều người, rất sợ tội lỗi: ông ấy sợ làm tổn thương người khác đến mức thường xuyên từ chối bản thân những điều hợp pháp vì ông ấy không muốn gây xúc phạm.

Hon. Nhưng lý do gì khiến một người tốt như vậy lại cứ phải ở trong bóng tối suốt những ngày của mình?

Great. Có hai loại lý do cho điều đó. Một là, Đức Chúa Trời khôn ngoan muốn như vậy; một số người phải thổi sáo, và một số người phải khóc. Bây giờ ông Fearing là một người chơi loại nhạc cụ trầm này. Ông ấy và những người đồng bạn của ông ấy chơi kèn sackbut, những nốt nhạc của nó sầu thảm hơn những nốt nhạc của các loại nhạc khác; mặc dù, thực tế, một số người nói rằng âm trầm là nền tảng của âm nhạc. Và, về phần tôi, tôi không hề quan tâm đến sự chuyên nghiệp nào mà không bắt đầu bằng sự nặng nề của tâm trí. Nốt nhạc đầu tiên mà nhạc sĩ thường chạm vào là nốt trầm, khi anh ta định điều chỉnh tất cả cho đúng điệu. Chúa cũng chơi trên nốt nhạc này đầu tiên, khi Ngài điều chỉnh tâm hồn cho chính Ngài. Chỉ có điều đây là sự không hoàn hảo của ông Fearing: ông ấy không thể chơi loại nhạc nào khác ngoài loại nhạc này cho đến gần cuối đời.

Tôi mạnh dạn nói như vậy bằng các hình tượng, để làm chín muồi trí tuệ của những độc giả trẻ, và bởi vì, trong sách Khải Huyền, những người được cứu được so sánh với một nhóm nhạc sĩ, chơi trên những chiếc kèn và đàn hạc của họ, và hát những bài ca của họ trước ngai vàng.

Hon. Ông ấy là một người rất nhiệt thành, như có thể thấy qua lời kể mà ông đã đưa ra về ông ấy. Khó khăn, sư tử, hay Hội chợ Phù hoa ông ấy không hề sợ hãi; chỉ có tội lỗi, cái chết, và địa ngục là nỗi kinh hoàng đối với ông ấy, bởi vì ông ấy có vài nghi ngờ về sự liên quan của mình với Đất nước Thiên đàng đó.

Great. Cụ nói đúng: đó là những điều làm ông ấy phiền lòng, và chúng, như cụ đã quan sát đúng, nảy sinh từ sự yếu đuối trong tâm trí ông ấy về điều đó, chứ không phải từ sự yếu đuối về tinh thần đối với phần thực hành của cuộc sống người hành hương. Tôi dám tin rằng, như câu tục ngữ, ông ấy sẽ cắn cả than hồng, nếu nó cản đường ông ấy; nhưng những điều mà ông ấy bị đè nén thì chưa một người nào có thể dễ dàng rũ bỏ.

Chr. Christiana nói: "Lời kể này về ông Fearing đã làm tôi thấy tốt hơn. Tôi cứ nghĩ không ai giống mình; nhưng tôi thấy có sự tương đồng giữa người đàn ông tốt này và tôi: chỉ có điều chúng tôi khác nhau ở hai điểm. Những nỗi lo âu của ông ấy quá lớn đến mức chúng bộc phát ra ngoài; nhưng nỗi lo của tôi thì tôi giữ trong lòng. Nỗi lo của ông ấy cũng đè nặng lên ông ấy đến mức làm ông ấy không thể gõ cửa các ngôi nhà cung cấp chỗ nghỉ; nhưng nỗi lo của tôi luôn làm tôi gõ cửa mạnh hơn."

Mer. Nếu tôi cũng có thể nói lên nỗi lòng mình, tôi phải nói rằng một phần nào đó của ông ấy cũng đã trú ngụ trong tôi; vì tôi luôn sợ cái hồ, và việc mất một vị trí trong Thiên đàng, hơn là tôi sợ mất những thứ khác. Ồ, tôi đã nghĩ, liệu tôi có thể có được hạnh phúc khi có một nơi cư ngụ ở đó không, thế là đủ rồi, dù tôi có phải từ bỏ cả thế giới để giành lấy nó!

Matt. Matthew nói: "Sợ hãi là một điều làm con nghĩ rằng mình còn lâu mới có được điều bên trong mình khiến con chắc chắn được cứu. Nhưng nếu điều đó xảy ra với một người tốt như ông ấy, tại sao điều đó lại không thể diễn ra tốt đẹp với con?"

James. "Không có sợ hãi, không có ân điển," James nói, "Mặc dù không phải lúc nào cũng có ân điển ở nơi có nỗi sợ hãi địa ngục, nhưng chắc chắn là không có ân điển ở nơi không có nỗi sợ hãi Đức Chúa Trời."

Great. Nói hay lắm, James; cháu đã đánh trúng đích rồi. Vì sự kính sợ Đức Chúa Trời là khởi đầu của sự khôn ngoan; và chắc chắn, những ai thiếu sự khởi đầu thì sẽ không có cả phần giữa lẫn phần kết. Nhưng chúng ta sẽ kết thúc bài diễn thuyết của chúng ta về ông Fearing tại đây, sau khi chúng ta gửi đến ông ấy lời tạm biệt này:

Chà, thưa ông Fearing, ông đã kính sợ

Đức Chúa Trời của mình, và đã sợ hãi

Khi làm bất cứ điều gì khi còn ở đây

Mà sẽ làm ông phản bội chính mình.

Và ông đã sợ cái hồ và cái hố ư?

Ước gì người khác cũng làm như vậy!

Vì, đối với những kẻ thiếu sự khôn ngoan của ông,

Họ tự hủy hoại chính mình thôi.

Giờ đây, tôi thấy họ vẫn tiếp tục trò chuyện; vì, sau khi ông Great-heart đã kết thúc câu chuyện về ông Fearing, ông Honest bắt đầu kể cho họ nghe về một người khác, nhưng tên ông ta là Mr. Self-will (Ông Tự-ý). "Ông ta tự cho mình là một khách hành hương," ông Honest nói, "nhưng tôi tin rằng ông ta chưa bao giờ bước vào cái cổng nằm ở đầu con đường."

Great. Cụ đã bao giờ nói chuyện với ông ta về việc đó chưa?

Hon. Rồi, không chỉ một hay hai lần; nhưng ông ta luôn muốn là chính mình, tự ý. Ông ta chẳng quan tâm đến con người, hay lý lẽ, hay cả tấm gương nào; điều gì tâm trí xui khiến, ông ta sẽ làm điều đó, và không ai có thể bắt ông ta làm gì khác.

Great. Xin hỏi, ông ta giữ những nguyên tắc gì? vì tôi cho rằng cụ có thể kể cho tôi nghe.

Hon. Ông ta cho rằng một người có thể theo đuổi những tội lỗi cũng như những đức hạnh của những khách hành hương; và rằng, nếu làm cả hai, anh ta chắc chắn sẽ được cứu.

Great. Thế nào! Nếu ông ta nói rằng người tốt nhất cũng có thể phạm phải những thói xấu, cũng như được chia sẻ những đức hạnh của những khách hành hương, thì ông ta không thể bị đổ lỗi nhiều; vì, thực tế, chúng ta không hoàn toàn tự do khỏi tội lỗi nào, trừ khi chúng ta canh chừng và đấu tranh. Nhưng đây, tôi nhận ra, không phải là điều đó; mà, nếu tôi hiểu cụ đúng, ý của cụ là ông ta có quan điểm rằng làm như vậy là được phép.

Hon. Phải, phải, ý tôi là vậy, và ông ta tin và hành động như vậy.

Great. Nhưng ông ta có cơ sở nào cho lời nói đó?

Hon. Chà, ông ta nói ông ta có Kinh thánh làm bằng chứng.

Great. Làm ơn đi, ông Honest, hãy cho chúng tôi biết một vài chi tiết.

Hon. Tôi sẽ làm thế. Ông ta nói, việc quan hệ với vợ người khác đã từng được thực hiện bởi David, người được Chúa yêu quý; và vì vậy ông ta có thể làm điều đó. Ông ta nói, việc có nhiều hơn một người vợ là điều mà Solomon đã thực hiện; và vì vậy ông ta có thể làm điều đó. Ông ta nói rằng Sarah đã nói dối, và Rahab cũng vậy; và vì vậy ông ta có thể làm điều đó. Ông ta nói rằng các môn đồ đã đi theo lệnh của Chúa của họ, và lấy đi con lừa của chủ sở hữu; và vì vậy ông ta cũng có thể làm như vậy. Ông ta nói rằng Jacob đã giành được quyền thừa kế của cha mình bằng cách lừa lọc và gian dối; và vì vậy ông ta cũng có thể làm như vậy.

Great. Thật là đê tiện! Và cụ chắc chắn là ông ta có quan điểm này?

Hon. Tôi đã nghe ông ta biện hộ cho nó, đưa Kinh thánh ra làm bằng chứng, đưa ra lý lẽ cho nó, vân vân.

Great. Một quan điểm không thích hợp để được chấp nhận trên thế giới!

Hon. Ông phải hiểu tôi cho đúng: ông ta không nói rằng bất kỳ ai cũng có thể làm điều này; mà là những người có đức hạnh của những người đã làm những việc như vậy, cũng có thể làm điều tương tự.

Great. Nhưng còn gì sai trái hơn một kết luận như vậy? Vì điều này chẳng khác nào nói rằng, bởi vì những người tốt trước đây đã phạm tội do yếu đuối hoặc quên lãng, nên ông ta có quyền làm điều đó một cách cố ý; hoặc nếu, vì một đứa trẻ, do luồng gió thổi, hoặc vì nó vấp phải một hòn đá, mà ngã xuống và làm vấy bẩn mình trong bùn lầy, nên nó có thể cố tình nằm xuống và lăn lộn trong đó như một con lợn rừng. Ai có thể nghĩ rằng bất kỳ ai lại có thể bị mù quáng bởi sức mạnh của tội lỗi đến mức độ đó. Nhưng những gì đã được viết phải là sự thật: họ "vấp ngã tại Lời, vì không vâng lời; mà về điều đó họ đã được chỉ định." Việc ông ta cho rằng những người như vậy có thể có đức hạnh của người tin kính, những người tự quen với những thói xấu của họ, cũng là một sự lừa dối mạnh mẽ không kém điều kia. Ăn vào tội lỗi của dân Chúa như một con chó liếm chất bẩn, không phải là dấu hiệu của một người sở hữu những đức hạnh của họ. Tôi cũng không thể tin rằng một người có quan điểm này có thể có đức tin hay tình yêu trong mình. Nhưng tôi biết cụ đã đưa ra những phản đối mạnh mẽ chống lại ông ta: làm ơn cho tôi biết, ông ta có thể nói gì để tự bào chữa cho mình?

Hon. Chà, ông ta nói: "Việc làm điều này một cách công khai và theo quan điểm, dường như trung thực hơn nhiều so với việc làm điều đó mà vẫn giữ quan điểm trái ngược với nó."

Great. Một câu trả lời rất độc ác. Vì, mặc dù việc buông thả cho dục vọng trong khi quan điểm của chúng ta chống lại những điều như vậy là xấu; nhưng việc phạm tội, và biện minh cho sự bao dung để làm như vậy, còn tồi tệ hơn. Điều thứ nhất vô tình làm vấp ngã những người chứng kiến, điều thứ hai biện minh cho họ rơi vào bẫy.

Hon. Có nhiều người cùng tư tưởng với người này, nhưng không có cái miệng như người này; và điều đó làm cho việc đi hành hương trở nên ít được coi trọng như hiện nay.

Great. Cụ đã nói sự thật, và điều đó thật đáng tiếc; nhưng kẻ nào kính sợ Vua Thiên đàng sẽ thoát khỏi tất cả những điều đó.

Chr. Có những quan điểm kỳ lạ trên thế giới. Tôi biết một người nói rằng cứ từ từ quay đầu khỏi tội lỗi khi họ sắp chết cũng không muộn.

Great. Những người như vậy không khôn ngoan cho lắm. Người đó, nếu có một tuần để chạy hai mươi dặm để cứu mạng mình, chắc hẳn sẽ rất miễn cưỡng khi trì hoãn cuộc hành trình đó đến giờ cuối cùng của tuần đó.

Hon. Cụ nói đúng; và thế mà hầu hết những người tự coi mình là khách hành hương thực sự lại làm như vậy. Tôi, như ông thấy đấy, là một ông già, và đã là một du khách trên con đường này nhiều ngày, và tôi đã nhận thấy nhiều điều. Tôi đã thấy một số người bắt đầu như thể họ muốn đẩy cả thế giới đi trước mình, nhưng họ lại chết trong vài ngày như những người trong đồng hoang, và vì vậy không bao giờ nhìn thấy vùng đất hứa. Tôi đã thấy một số người không hứa hẹn gì lúc đầu, bắt đầu trở thành khách hành hương, và người ta cứ tưởng họ không thể sống nổi một ngày, nhưng họ lại chứng tỏ mình là những khách hành hương rất tốt. Tôi đã thấy một số người chạy vội vàng về phía trước, nhưng sau đó, sau một thời gian, lại chạy nhanh như vậy ngược trở lại. Tôi đã thấy một số người nói rất tốt về cuộc sống của khách hành hương lúc đầu, nhưng sau một thời gian, lại nói rất nhiều điều chống lại nó. Tôi đã nghe một số người, khi họ mới bắt đầu đến Thiên đàng, nói chắc chắn rằng có một nơi như vậy, nhưng khi họ gần đến đó, họ lại quay lại, và nói rằng không có nơi nào cả. Tôi đã nghe một số người khoe khoang những gì họ sẽ làm trong trường hợp họ bị phản đối, nhưng họ lại, ngay cả khi gặp một báo động giả, đã từ bỏ đức tin, con đường của khách hành hương, và tất cả mọi thứ.

Giờ đây, khi họ đang đi trên đường, có một người chạy đến gặp họ, và nói: "Thưa các quý ông, và quý vị thuộc loại yếu đuối hơn, nếu quý vị yêu mạng sống, hãy lo liệu cho bản thân, vì những tên cướp đang ở phía trước quý vị."

Great. "Chắc chắn là ba tên đã tấn công Little-Faith trước đây. Chà," ông nói, "chúng tôi đã sẵn sàng cho chúng."

Thế là họ tiếp tục cuộc hành trình của mình. Giờ đây, họ nhìn vào mọi ngã rẽ nơi họ đáng lẽ phải gặp những kẻ côn đồ; nhưng dù chúng có nghe nói về ông Great-heart, hay chúng có trò chơi nào khác, chúng đã không đến tấn công những khách hành hương.