Có vẻ như đã có sự nhầm lẫn nào đó trong việc học hành của Agamemnon. Chàng đã kinh qua nhiều trường đại học, quả thực là vậy, nhưng chẳng bao giờ hoàn thành khóa học ở nơi nào cả. Chàng luôn gặp rắc rối với các vị giáo sư. Thật kỳ lạ, vì chàng vốn là người ham học hỏi, luôn cố tìm hiểu xem người ta mong đợi gì ở mình, nhưng chưa bao giờ đoán đúng.
Solomon John cho rằng vấn đề có lẽ nằm ở cái gọi là hệ thống môn tự chọn, nơi người ta phải chọn môn học mình muốn theo đuổi. Việc này luôn làm Agamemnon hết sức bối rối.
"Làm sao mà một gã biết được," Solomon John đã hỏi, "liệu mình có muốn học một thứ trước khi thử qua nó chứ? Biết đâu nó lại cực kỳ khó thì sao!"
Từ thuở nhỏ, Agamemnon đã luôn thích đọc sách. Chàng cắm cúi đọc suốt cả ngày. Bà Peterkin cứ ngỡ chàng sẽ trở thành một học giả lỗi lạc, vì bà chẳng bao giờ có thể lôi chàng ra khỏi những cuốn sách được.
Và ở các trường đại học cũng vậy; người ta luôn thấy chàng trong thư viện, mải miết đọc và đọc. Nhưng đó luôn là những cuốn sách sai lệch.
Chẳng hạn: cả lớp được yêu cầu chuẩn bị bài về cuộc chiến tranh Sparta. Việc này lại hướng sự chú ý của Agamemnon sang nhóm Fenians, và để nghiên cứu đề tài đó, chàng đọc ngấu nghiến "Charles O'Malley" và "Harry Lorrequer", cùng vài cuốn tiểu thuyết kiểu đó về sau, những thứ chẳng giúp ích gì cho đề tài yêu cầu, mà lại chiếm hết thời gian khiến chàng không thể chuẩn bị được gì khác khi kỳ thi đến. Hậu quả là chàng bị buộc phải rời trường.
Agamemnon luôn trượt trong các buổi trả bài, cũng bởi lý do khiến Elizabeth Eliza không khá lên được ở trường, đó là chàng luôn bị hỏi những câu chàng không biết. Thật bực mình; giá như các giáo sư chỉ cần hỏi câu khác thôi! Nhưng họ lại luôn đánh trúng đúng những phần chàng chưa kịp học.
Bà Peterkin cảm thấy điều này thật đáng khích lệ, bởi Agamemnon biết những thứ mà người ta không biết ở trường đại học. Ở đại học, người ta chỉ sẵn sàng nhận những sinh viên đã biết sẵn một số thứ nhất định. Bà nghĩ Agamemnon có thể trở thành giáo sư tại một ngôi trường dành cho những sinh viên chưa biết những điều đó.
"Mẹ cho rằng mấy ông giáo sư này hẳn không biết nhiều lắm," bà nói thêm, "nếu không thì họ đã không hỏi con nhiều câu như vậy; họ lẽ ra nên chỉ cho con biết điều gì đó mới phải."
Agamemnon từng phải rời một ngôi trường khác vì một nhầm lẫn với đám bạn học. Họ đã tốn bao công sức để mang củi từ một đống củi xa tít về đốt lửa trại dưới cửa sổ một vị giáo sư. Agamemnon cảm thấy đó sẽ là một cử chỉ tôn vinh dành cho vị giáo sư này.
Người ta vẫn dùng những đống lửa trại để chào đón các anh hùng trở về từ những cuộc chiến thắng lợi. Bằng cách đó, những ngọn hải đăng đã được thắp lên trên các đỉnh cao, khơi nguồn cảm hứng cho những thủy thủ tìm đường về nhà sau những chuyến phiêu lưu xa xôi. Trong lúc lầm lũi đi tới đi lui, chàng tưởng tượng mình là một anh hùng thời cổ đại. Chàng đang đọc "Tiểu sử Plutarch" với sự say mê sâu sắc. Tác phẩm này đã được gợi ý tại ngôi trường trước đó, và giờ chàng đang đọc nó dở dang trong khóa học tiếng Pháp. Chàng thậm chí còn mơ mộng rằng biết đâu một Plutarch tương lai nào đó đang lớn lên tại Lynn, người sẽ viết về đêm chịu đựng này và tôn vinh những người hùng của nó.
Về phần mình, chàng bị cảm nặng và sưng cước tay chân vì cứ đi tới đi lui trong tuyết để chuyển củi.
Nhưng ngọn lửa từ đống lửa trại đã bắt vào rèm cửa phòng vị giáo sư, đốt cháy tòa nhà và suýt nữa thiêu rụi cả học viện. Agamemnon lấy làm tiếc về kết quả đó nhiều như người tiền nhiệm đã đặt tên cho chàng, hẳn cũng phải lấy làm tiếc về đống lửa trại khác bên bờ Aulis, thứ đã cướp đi đứa con gái của ông.
Kết cục dành cho Agamemnon là chàng bị yêu cầu rời trường chỉ sau vài tháng theo học tại học viện.
Chàng rời một trường khác do hiểu lầm về giờ cầu nguyện buổi sáng. Ngày nào chàng cũng đi đúng lúc mười giờ, nhưng sau đó mới biết lẽ ra chàng phải đến lúc sáu giờ rưỡi. Giờ giấc này đối với chàng và bà Peterkin là quá sớm, vào cái thời điểm trong năm khi mặt trời còn chưa ló dạng, và chàng hẳn sẽ phải tốn tiền mua nến.
Agamemnon luôn sẵn sàng thử sức với một ngôi trường khác, bất cứ nơi nào nhận chàng. Chàng muốn đạt được tri thức, dù bằng cách nào đi chăng nữa. Nhưng sau khi đã đi học ở năm trường và rời khỏi từng nơi trước khi hết năm học, chàng đành bỏ cuộc.
Chàng quyết định dùng số tiền lẽ ra để đóng học phí đại học vào việc mua một bộ Bách khoa toàn thư, bộ hoàn chỉnh nhất mà chàng tìm được, và dành cả đời để nghiên cứu nó một cách có hệ thống. Chàng sẽ không bằng lòng với việc chỉ đọc qua, mà sẽ đi sâu vào nghiên cứu từng chủ đề ngay khi nó xuất hiện, và tự hoàn thiện bản thân trong chủ đề đó. Như vậy, đến lúc hoàn thành bộ Bách khoa toàn thư, chàng sẽ thâu tóm được mọi tri thức và đã trải nghiệm phần lớn trong số đó.
Cả gia đình rất hào hứng với kế hoạch biến mọi chủ đề xuất hiện thành bài thực hành này.
Dĩ nhiên, chàng không tiến triển nhanh lắm với cách này. Ở cột thứ hai ngay trang đầu tiên, chàng gặp chữ A với tư cách là một nốt nhạc. Điều này dẫn chàng đến việc học âm nhạc. Chàng mua một cây sáo, đi học vài buổi, và cố gắng đệm đàn cùng Elizabeth Eliza trên chiếc piano. Tất nhiên, việc này làm chàng xao nhãng công việc nghiên cứu Bách khoa toàn thư. Nhưng chàng không muốn quay lại với chữ A cho đến khi cảm thấy mình đã hoàn hảo về âm nhạc. Việc này đòi hỏi nhiều thời gian lắm.
Rồi cũng trong đoạn đó có một tài liệu tham khảo; trong đó chàng được yêu cầu "xem mục Keys (Chìa khóa)". Thế là cần phải lật sang mục "Keys". Đây đúng vào thời điểm gia đình đang chuyển nhà như chúng tôi đã nhắc tới, khi cái chủ đề hóc búa về chìa khóa xuất hiện, gợi cho chàng phát minh đơn giản của riêng mình, và niềm hy vọng xin được bằng sáng chế cho nó. Việc này khiến chàng chệch hướng, như những phát minh từng làm với các bộ óc lỗi lạc trước đây, thế nên chàng bị lôi kéo khỏi việc học chính quy.
Tuy nhiên, cả gia đình hoàn toàn hài lòng với sự nghiệp mà Agamemnon đã chọn. Nếu chàng có thể nắm vững bộ Bách khoa toàn thư một cách thấu đáo, điều đó sẽ giúp ích cho tất cả họ trong bất kỳ chặng đường nào của cuộc sống.
Ông Peterkin đồng tình rằng cuối cùng thì cách này cũng không tốn kém bằng việc học đại học, dù Agamemnon có mua hết tất cả các bộ Bách khoa toàn thư khác nhau xuất hiện trên thị trường đi chăng nữa. Sẽ không tốn kém cho những bữa "chiêu đãi", không tốn phí tiếp khách trong trường đại học; chàng có thể sống tại nhà, nên không cần thiết phải thuê thêm phòng như khi ở đại học. Mỗi lần rời trường, chàng đều bán lại đồ đạc khá được giá cho những người đến sau.
Định mệnh của Solomon John thì bất định hơn. Chàng đang mong chờ một ngày nào đó trở thành bác sĩ, nhưng chưa quyết định được là theo Tây y hay Vi lượng đồng căn, hoặc liệu có tốt hơn không nếu tự chế ra loại thuốc viên của riêng mình. Và chàng không thể hiểu làm thế nào để lấy bằng bác sĩ.
Vài tuần, chàng làm nhân viên bán hàng ở một tiệm thuốc. Nhưng chàng chỉ có thể phục vụ ở quầy bàn chải đánh răng và xà phòng, vì người ta thấy chàng không đủ thông thạo tiếng Latin để pha chế thuốc. Chàng đồng ý dành các buổi tối để học ngữ pháp tiếng Latin; nhưng quá trình này bị gián đoạn vì chàng bị đuổi việc do quá thường xuyên mời lũ trẻ con uống soda.
Lũ trẻ con thì vẫn đang theo học trường lớp đều đặn. Cả gia đình đã rất bận tâm về việc giáo dục chúng. Elizabeth Eliza cảm thấy nên kỳ vọng mọi thứ ở bọn trẻ; chúng nên rút kinh nghiệm từ những sai lầm của gia đình. Mọi phương pháp mới xuất hiện đều được áp dụng thử lên lũ trẻ. Chúng đã được dạy đánh vần theo đủ mọi hệ thống khác nhau, và vừa mới biết đọc thì ông Peterkin biết tin rằng hiện nay người ta cho rằng tốt nhất là không nên dạy trẻ con đọc cho đến khi chúng lên mười tuổi.
Bà Peterkin tuyệt vọng. Có lẽ, nếu sách vở bị tịch thu ngay cả lúc này, chúng có thể quên đi những gì đã học. Nhưng không, hậu quả đã rồi; bộ não đã nhận những ấn tượng nhất định không thể xóa nhòa.
Tuy nhiên, chuyện đó đã lâu rồi. Lũ trẻ con từ đó đã vào học các trường công. Chúng còn đi tập thể dục, học đẽo gọt gỗ, tham gia một lớp nhạc và một lớp khiêu vũ nữa; chúng đi nghe vài bài giảng chiều dành cho trẻ em khi không phải đến trường, và là thành viên của một câu lạc bộ đi bộ. Dẫu vậy, ông Peterkin vẫn không hài lòng về sự tiến bộ chậm chạp của chúng. Ông tự mình đến thăm các trường học và nhận thấy chúng không đứng đầu lớp. Ông cảm thấy mất quá nhiều thời gian vào những việc không có tính giáo dục, như việc xỏ vào và cởi ra đôi ủng cao su của chúng.
Elizabeth Eliza đề xuất nên cho chúng nghỉ học và để Agamemnon dạy từ bộ Bách khoa toàn thư. Những người còn lại trong gia đình có thể giúp việc giáo dục vào mọi giờ trong ngày. Solomon John có thể đảm nhận phần ngữ pháp tiếng Latin; và cô có thể dạy tiếng Pháp.
Lũ trẻ vô cùng thích thú với kế hoạch này, chỉ có điều chúng không muốn giờ học chiếm hết mọi lúc mọi nơi.
Tuy nhiên, ông Peterkin lại có một ý tưởng tuyệt vời, rằng họ nên biến cuộc sống thành một Bài học Trực quan vĩ đại. Họ nên bắt đầu ngay từ bữa sáng, nghiên cứu mọi thứ đặt trên bàn ăn—chất liệu làm nên nó, và nó từ đâu tới. Khi nghiên cứu chữ A, Agamemnon đã bao hàm cả việc học âm nhạc, và từ một bữa ăn họ có thể thu nhận đủ kiến thức cho cả một ngày.
"Chúng ta sẽ có sự trợ giúp," ông Peterkin nói, "của Agamemnon cùng bộ Bách khoa toàn thư của thằng bé."
Agamemnon khiêm tốn gợi ý rằng chàng vẫn chưa học xong chữ A, và vì vậy trong bữa sáng đầu tiên, mọi thứ sẽ phải bắt đầu bằng chữ A.
"Điều đó không phải là bất khả thi," ông Peterkin nói. "Có Amanda, cô hầu bàn, là một sự khởi đầu..."
"Chúng ta có thể ăn 'am-and-eggs' (thịt nguội và trứng)," Solomon John gợi ý.
Bà Peterkin lo lắng. Đã đủ khó để nghĩ xem nên ăn gì vào bữa sáng rồi, và sẽ là bất khả thi nếu tất cả mọi thứ đều phải bắt đầu bằng cùng một chữ cái.
Elizabeth Eliza nghĩ rằng điều đó không cần thiết. Tất cả những gì họ cần làm là đặt câu hỏi, như trong các bài thi, và tự tìm câu trả lời nếu có thể. Họ vẫn có thể áp dụng bộ Bách khoa toàn thư, ngay cả khi nó không nằm trong hệ thống chữ cái của Agamemnon.
Ông Peterkin gợi ý về sự đa dạng phong phú. Một ngày họ sẽ nghiên cứu thực vật học của bàn ăn sáng; ngày khác là lịch sử tự nhiên của nó. Nghiên cứu về bơ sẽ bao gồm cả nghiên cứu về con bò. Ngay cả cái đĩa đựng bơ cũng sẽ kéo theo địa chất học. Lũ trẻ mê mẩn ý tưởng học nghề gốm từ cái bình đựng kem, và chúng được hứa hẹn sẽ sớm có một bàn xoay gốm.
"Em thấy đấy, mình yêu," ông Peterkin nói với vợ, "chỉ vài tuần nữa thôi chúng ta sẽ uống sữa từ những cái bình do chính tay các con làm."
Elizabeth Eliza hy vọng vào một sự nghiên cứu thấu đáo.
"Đúng vậy," ông Peterkin nói, "chúng ta có thể bắt đầu với thực vật học. Điều đó sẽ gần với Agamemnon về mặt bảng chữ cái. Chúng ta nên tìm hiểu thực vật học của bơ. Con bò ăn gì nhỉ?"
Lũ trẻ háo hức muốn ra ngoài xem thử.
"Nếu nó ăn cỏ ba lá," ông Peterkin nói, "chúng ta sẽ mong đợi kiến thức thực vật học về cỏ ba lá."
Lũ trẻ nằng nặc đòi bắt đầu từ ngày mai; ngay tối hôm đó chúng phải ra ngoài nghiên cứu con bò.
Bà Peterkin thở dài, quyết định bà sẽ đặt một bữa sáng đơn giản. Lũ trẻ lấy sổ ghi chép và bút chì, rồi trèo lên hàng rào, nơi chúng ngồi thành một hàng.
Vì có ba cậu nhóc. Bây giờ người ta cho là vậy. Chúng cứ lúc vào lúc ra, thật khó để đếm được chúng, và chẳng ai chắc chắn có bao nhiêu đứa cả.
Dù sao thì chúng cũng ngồi đó, trên hàng rào, nhìn con bò. Nó nhìn chúng bằng đôi mắt to tròn.
"Nó không chịu ăn," chúng hét lên, "trong khi tụi con nhìn nó!"
Thế là chúng quay người lại, giả vờ nhìn ra đường, và ngồi như thế, thỉnh thoảng lại ngoái đầu nhìn con bò.
"Giờ nó đang gặm cỏ ba lá đấy."
"Không, đó là một chút cỏ chua."
"Đó là cả một nắm cỏ."
"Cỏ loại nào cơ?" chúng reo lên.
Thật rất khó khi phải ngồi quay lưng về phía con bò, giả vờ với nó rằng chúng đang nhìn ra đường, mà vẫn phải nhìn con bò suốt cả buổi, rồi còn phải tìm hiểu xem nó đang ăn gì; và thanh gỗ trên cùng của hàng rào thì hẹp và hơi sắc. Nó cũng rất cao, vì người ta đã đóng thêm mấy thanh gỗ để ngăn con bò không nhảy vào vườn hoặc ra đường.
Đột nhiên, nhìn ra màn sương chạng vạng, Elizabeth Eliza thấy sáu cái chân và sáu đôi ủng cao su trên không trung, và lũ trẻ con biến mất!
"Chúng bị con bò húc văng rồi! Lũ trẻ bị con bò húc văng rồi!"
Bà Peterkin lao về phía cửa sổ, nhưng ngất xỉu ngay trên đường đi. Solomon John và Elizabeth Eliza vội vã chạy ra cửa, nhưng khựng lại, không biết phải làm gì tiếp theo. Bà Peterkin lấy lại bình tĩnh với một nỗ lực tột cùng, và thúc giục họ chạy ra cứu.
Nhưng họ biết làm gì đây? Hàng rào đã được dựng cao quá, để ngăn con bò, đến nỗi chẳng ai có thể vào được. Cậu bé chuyên vắt sữa đã mang theo chìa khóa cổng ngoài, và có lẽ cả chìa khóa cửa kho nữa. Ngay cả khi cửa đó không khóa, trước khi Agamemnon kịp chạy vòng qua kho củi và kho bò, lũ trẻ có thể đã bị húc thủng người rồi!
Elizabeth Eliza chạy sang nhà hàng xóm, Solomon John chạy đến tiệm thuốc tìm băng dán, trong khi Agamemnon lách qua phòng ăn để đến nhà kho chứa củi và cửa kho ngoài. Ông Peterkin leo lên phía ngoài hàng rào, trong khi bà Peterkin khẩn khoản cầu xin ông đừng tự đặt mình vào nguy hiểm. Ông trèo cao đủ để quan sát hiện trường. Ông bám vào cột góc và tường thuật những gì mình thấy.
Chúng không bị húc. Con bò đang ở phía bên kia mảnh đất. Một trong những cậu bé đang nằm trong một bụi lá tối màu. Thằng bé đang cử động.
Con bò trừng mắt, nhưng không cử động. Một cậu bé khác đang kéo đôi ủng cao su của mình ra khỏi bùn. Con bò vẫn nhìn nó.
Cậu bé nữa đang sờ lên đỉnh đầu. Con bò bắt đầu gặm cỏ, vẫn nhìn chằm chằm về phía cậu bé.
Agamemnon đã đến nơi và mở cửa kho. Người ta nhìn thấy lũ trẻ con chạy về phía đó.
Trong khi đó, một đám đông hàng xóm với chĩa ba đã quay lại cùng Elizabeth Eliza. Solomon John cũng đã dẫn theo bốn dược sĩ. Nhưng, đến khi họ về đến nhà, ba cậu nhóc đã nằm gọn trong vòng tay mẹ!
"Hình thức giáo dục này nguy hiểm quá," bà thốt lên; "Mẹ thà để chúng đi học ở trường còn hơn."
"Không!" chúng dũng cảm hét lên. Chúng vẫn sẵn sàng thử theo cách kia.
