Trong số những bức tượng bán thân này, ta đếm được hàng loạt,

Bán hoàng đế và tứ-phần-hoàng-thân,

Mỗi vị đội vòng nguyệt quế, mặc áo thụng dây thắt lỏng,

Mặc áo giáp da và đeo phù hiệu Gorgon trán thấp trước ngực,

Có kẻ chuộng gương mặt thơ ngây, cài hoa violet ở đó,

Thay cho vòng nguyệt quế trên mái tóc, hoa violet,

Như thể mớ tóc tơ chỉ chịu nổi chừng ấy mà thôi.

Giờ hãy đọc đây. "Protus khép lại một thời kỳ

Đế nghiệp khởi đầu với một vị thần;

Sinh ra tại phòng đá porphyry ở Byzant, 10

Các vương hậu bên nôi, kiêu hãnh và tận tụy:

Và nếu chú bé khẽ thở nơi ấy, thì như ngọn lửa

Thở hồng hộc lan tỏa khắp cõi vương mộng mị mênh mông.

Tiếng đồn chú biến mất lan đi khắp ngả:

Bốn phương thiên hạ nổi dậy chiến tranh,

Cho tới khi chú được bế ra ngoài ban công

Để trấn an thiên hạ khi họ nhìn thấy.

Các vị tướng đứng xếp hàng trước mặt chú, một người, tay chú

Chỉ trỏ như trẻ con, liền được trao quyền thống soái.

Và ngày qua ngày chú càng thêm bội phần kiều diễm 20

Về vóc dáng, ai nấy đều khen, về nét mặt và sắc da,

Trong khi các nhà điêu khắc trẻ người Hy Lạp, ngắm nhìn đứa trẻ,

Lại thấy hòa hợp trở lại với nghệ thuật điêu khắc cổ Hy Lạp.

Các hiền giả đã sớm nhọc công đúc kết

Vào những tập sách nhỏ kinh nghiệm cả đời người:

Và các nghệ sĩ bàn thảo nghiêm túc để truyền dạy

Chỉ trong một hơi thở và một vung tay, toàn bộ nghệ thuật của họ,

Nhằm khiến vẻ ân sủng của chú trổ hoa nhanh chóng như

Những hàng dừa tưới đẫm nước mùa xuân:

Bởi thật đáng đời thay, kẻ nào bước lên ngai vàng,

Về sắc đẹp, học thức, sức mạnh, phải đứng ở đỉnh cao độc tôn,

Và phàm trần yêu mến từng chữ cái tên người."

—Dừng lại! Cậu lật liền hai trang rồi sao? Vẫn y nguyên vậy.

Triều đại mới, niên đại cũ. Người chép sử tiếp tục kể

Rằng vào chính năm đó, vào tháng đó ngày nọ,

“John người xứ Pannonia, người ta đinh ninh chắc chắn

Là con hoang của một thợ rèn, kẻ với bàn tay chai sạn đã cứu

Đế quốc khỏi số phận diệt vong vào năm trước,

Đã đến, có ý định cướp lấy vương miện, và đội chiếc vương miện ấy

Suốt sáu năm trời (trong khoảng thời gian đó người Hung

Không dám nhòm ngó gì đến chúng ta), cho đến khi các con hắn

Cho thứ gì đó vào ly rượu của hắn”—vân vân và vân vân.

Rồi đến một triều đại mới. Khoan đã—“Hãy tiếp nhận đúng mức”

(Một người chú thích viết thêm) “những gì tôi mang lại

Như lời đồn đại. Một số người nghĩ, John đã để Protus sống

Và trốn thoát. Người ta kể rằng, ngài đã đạt đến tuổi trưởng thành

Tại một triều đình phương bắc tăm tối nào đó; ban đầu làm tiểu đồng,

Rồi làm gia sư cho các hoàng tử; cuối cùng, làm công việc lặt vặt

Quanh chuồng ngựa săn. Tôi suy luận rằng

Ngài đã viết tập sách nhỏ ‘Về cách trị giun cho chó,’

Mà tên sách trong các mục lục khác nhau

Vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Người ta đồn rằng một người tên Protus thuộc dòng dõi ấy

Đã qua đời trong bộ áo thầy tu ở Thrace,

Và nếu đích thực là ngài, ngài đã sống đến tuổi già lú lẫn.”

Kia là khuôn mặt đục đẽo thô kệch của John người thợ rèn. Đôi mắt lớn,

Cằm thô và đôi môi mím chặt đang cố gắng hết sức có thể của đá hoa cương

Để phác họa kẻ nắm giữ vương miện. Quả là một người đàn ông kỳ vĩ!

CHÚ THÍCH:

“Protus” đặt ra sự tương phản giữa cách khắc họa của nghệ sĩ và

của sử gia về hai bức tượng bán thân và hai cuộc đời của Protus,

vị hoàng đế trẻ tuổi của Byzantium, sinh ra trong nhung lụa,

được nuôi dưỡng và nâng niu dịu dàng, nhưng lại định mệnh chìm vào quên lãng, và của John,

đứa con hoang của người thợ rèn, kẻ đã được định sẵn để soán ngôi ngai vàng của ngài

và cứu lấy đế quốc bằng đôi bàn tay chai sạn hơn.