Nếu nói cuốn "Hồn đại quốc" đã ghi lại một Lý Di, người quân nhân kháng chiến tràn đầy sức sống, thì mười năm sau, Lý Di mà tôi tái nhận diện lại là một vị tướng xui xẻo đang trên đà xuống dốc. Vẫn là Lý Di ấy, người từng vào sinh ra tử trong trận Tùng Sơn, đích thân dẫn đội xung phong, trải qua hàng chục trận lớn nhỏ với giặc Nhật, không thể nói là không trung dũng, không khí thế hào hùng. Thế nhưng sau khi nổi danh, đắc ý chốn quan trường, chen chân vào hàng ngũ cao quan tư lệnh binh đoàn Quốc dân đảng, sống trong nhung lụa, quyền thế ngút trời, trở thành vị ái tướng được Tưởng Giới Thạch trọng dụng nhất, thì tất cả những điều ấy đều thay đổi. Tôi nhận thấy một sự thật như sau: kể từ sau đại chiến Tùng Sơn, Lý Di vĩnh viễn không còn duyên với thắng lợi nữa, ông ta không hề đánh thêm một trận thắng nào ra hồn. Tất nhiên, ông ta cũng không còn dẫn đầu đội cảm tử xung phong nữa, mà chỉ biết chôn vùi từng binh đoàn trang bị tinh nhuệ trên chiến trường. Chả trách "lão già" thất vọng tột độ về ông ta, bắt ông ta về Đài Loan ngồi ghế dự bị.
Thực ra Lý Di cũng có nỗi niềm khó nói. Là một cá nhân, trước xu thế lớn của lịch sử thì làm được gì đây? Chẳng lẽ ông ta không muốn đánh thắng? Chẳng lẽ ông ta không biết đánh trận nữa? Ví như nguyên soái lỗi lạc Rommel của Đức, ông ta đã đánh thắng rất nhiều trận trên chiến trường Bắc Phi, cuối cùng thất bại là do ông ta không biết đánh trận? Không nỗ lực? Quân đội Nhật Bản không thể ngăn cản sự tấn công của quân Đồng Minh là vì "hoàng quân" không đủ trung thành với Thiên hoàng? Nhiều năm sau, khi Lý Di ẩn cư tại Đại Bình Lâm, Đài Bắc, ông than thở với người bạn cũ đến thăm: "Trời muốn mưa, mẹ muốn lấy chồng, đó là xu thế rồi". Tôi hiểu, đây là tiếng lòng phức tạp chất chứa trong tâm khảm của một vị lão tướng đã nếm trải thất bại ê chề. Huống hồ Đài Loan là vùng đất nhỏ hẹp, quan lại quý tộc nhiều như lông bò, ông lại là người Vân Nam, xuất thân bình dân, một không có thân thích hoàng tộc làm chỗ dựa, hai chẳng phải người Chiết Giang gốc, quân đội thì vứt lại ở Miến Điện, ông dựa vào vốn liếng gì để đứng chân?
Khi Lý Di ngồi ghế dự bị ở Đài Loan hơn nửa năm, một tin tức không mấy nổi bật trên báo chí lại một lần nữa thay đổi vận mệnh của ông. Tin này trích từ các bản tin hải ngoại, cho biết một đơn vị quân Quốc dân đảng tại vùng núi Miến Điện đã đánh bại quân chính phủ Miến Điện có ưu thế về binh lực, gây chấn động Rangoon, vân vân. Mấu chốt nằm ở chỗ, tin tức này khiến Bộ Quốc phòng Đài Loan coi trọng, kéo theo việc Tưởng Giới Thạch lập tức triệu kiến Lý Di. Nghe nói lão già nổi trận lôi đình, mắng Lý Di té tát: "Đồ khốn kiếp! Tại sao lại vứt một đội quân biết đánh trận như thế ở Miến Điện?"
Thời điểm ấy cục diện châu Á phức tạp biến chuyển, chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, quân Mỹ nhanh chóng xuất binh lên bán đảo Triều Tiên, ngay sau đó Bắc Kinh đưa ra phản ứng cứng rắn khiến cả thế giới sững sờ, tuyên bố thành lập Chí nguyện quân nhân dân Trung Quốc kháng Mỹ viện Triều. Thế chiến thứ ba sắp bùng nổ. Người Mỹ nhìn thấy tiềm năng của Miến Điện, còn Tưởng Giới Thạch thì nhìn thấy tia hy vọng lóe lên từ vùng tam giác ở Miến Điện, cắm một con dao nhọn sau lưng Đảng Cộng sản, đây chẳng phải là cơ hội tốt nhất để phản công đại lục hay sao?
Lý Di sau khi bị mắng xối xả cuối cùng cũng được an ủi. Tưởng Giới Thạch đích thân ủy nhiệm cho ông hai chức danh, một là "Tổng chỉ huy Quân cứu quốc chống cộng nhân dân Vân Nam", hai là "Chủ tịch Chính phủ tỉnh Vân Nam kiêm Chủ nhiệm Công thự Tĩnh biên Vân Nam", tức là nắm cả quyền quân sự lẫn chính trị trong tay. Ra lệnh cho ông lập tức quay lại Miến Điện, triệu tập đội ngũ, xây dựng tiền đồn để phản công đại lục.
Một ngày mưa nửa tháng sau đó, một người đàn ông trung niên đội mũ phớt đen, mặc âu phục bước lên con tàu chở khách đi Hồng Kông, ông ăn mặc giản dị, cố gắng không gây sự chú ý. Ông sẽ đi qua Hồng Kông, Bangkok rồi đến Tam Giác Vàng, đích đến cuối cùng là Mạnh Tát. Ông chính là Trung tướng Lục quân Quốc dân đảng Lý Di. Lúc này Lý Di gánh vác trọng trách, cuối cùng ông cũng phải từ biệt nha môn lạnh lẽo và chiếc ghế dự bị ở Đài Loan, đi đến một chiến khu xa xôi để thống lĩnh binh mã trở lại.
Thời cổ đại, những thống soái nắm giữ đại ấn quan phòng như vậy được gọi là "phong cương đại lại".
2
Nếu không phải tận mắt chứng kiến, tôi làm sao dám tin rằng Mạnh Tát nổi danh ở Tam Giác Vàng lại là một thành phố nhỏ bẩn thỉu, bụi mù mịt như thế này. Trên đường người đi lại tấp nập, cửa tiệm san sát, rất nhiều người đánh xe bò, xe ngựa, cũng rất nhiều người buôn bán, còn có cả nhà thổ và sòng bạc, nhưng tuyệt nhiên không có cái khí chất phồn hoa của đô thị, trông giống như một cái chợ phiên ồn ào ở nội địa Trung Quốc. Thỉnh thoảng có ô tô chạy qua, tung lên lớp bụi mù mịt kéo dài không dứt.
Tiền Đại Vũ giải thích rằng: vì chịu cảnh chiến loạn, trấn Mạnh Tát đã nhiều lần biến thành phế tích, di tích thời hoàng kim của tàn quân Quốc dân đảng đã khó lòng tìm thấy. Ví dụ như phủ thổ ti của ông ngoại anh ta, ví dụ như bộ tư lệnh tàn quân, kho đạn, địa chỉ cũ của Trường Quân sự chống cộng kháng Nga, v.v., đều đã bị chiến tranh thiêu rụi. Tôi nhìn thành phố Mạnh Tát hỗn loạn vô trật tự, nửa tin nửa ngờ, tôi tin rằng mảnh đất này từng gánh chịu quá nhiều biến cố và khổ đau, nhưng đây tuyệt đối không phải là lý do khiến nó giậm chân tại chỗ.
Ở Mạnh Tát, hút thuốc phiện là hành vi bán công khai, tôi tận mắt thấy có người nằm hút thuốc phiện, cũng có người lén lút hỏi tôi có cần "số bốn" (heroin) không? Vì vậy tôi tin rằng các tập đoàn buôn bán ma túy bên dưới chắc chắn rất hoạt động. Tiền Đại Vũ cảnh báo tôi rằng, ở đây không giống như Trung Quốc các anh, tội phạm rất nghiêm trọng, anh tuyệt đối đừng tùy tiện ra ngoài, đặc biệt là buổi tối đừng đi một mình.
Tôi hỏi buổi tối có phong cảnh gì để xem không? Tiền Đại Vũ nhếch mép cười, để lộ mấy chiếc răng vàng khè. Anh ta nói, buổi tối là lúc đàn ông hưởng lạc, mua dâm, đánh bạc, hút ma túy, anh muốn thử không? Tôi hỏi còn cướp bóc giết người thì sao? Anh ta trả lời là có, đặc biệt là người lạ, có lẽ có người để mắt đến ví tiền của anh, có lẽ có người thấy anh hành tung đáng ngờ, là gián điệp của chính phủ, thì anh có khả năng phải trả cái giá đắt nhất.
Tôi càng thêm hứng thú, tôi nói mua dâm đánh bạc thì thôi đi, tôi muốn thử hút ma túy. Tiền Đại Vũ giật nảy mình, anh ta kêu lên: Anh muốn chơi gái hay đánh bạc gì thì tùy anh, tại sao lại phải đụng vào thứ đó? Tôi đã quyết định, tôi bảo tối anh đưa tôi đi, "số bốn" thì thôi, nghe nói thứ đó ghê lắm, dính vào là nghiện, tôi thử vài hơi thuốc phiện có được không?
Năn nỉ ỉ ôi mãi, anh ta mới miễn cưỡng đồng ý với lời khẩn cầu của tôi. Sau khi trời tối, anh ta đổi cho tôi một bộ đồ kiểu người Thổ (người Shan), tôi nghĩ trông mình chắc là buồn cười lắm, chẳng ra làm sao, may mà là ban đêm, người khác không nhìn rõ bộ dạng thảm hại của tôi.
Chúng tôi lặng lẽ đi đến trước một ngôi nhà tre bên ngoài thành, đây là một tiệm thuốc phiện ngầm, chủ tiệm quen biết Tiền Đại Vũ. Tôi nhìn thấy trong phòng còn có vài người khác, họ đều không nói chuyện, nằm sóng soài hút thuốc. Những dụng cụ hút thuốc đó trông rất giống cái điếu cày của bà cụ nhà bên mà tôi từng thấy hồi nhỏ, chỉ là lớn hơn một chút, ống hút dày hơn, họ dùng xiên sắt khêu những viên thuốc phiện đang kêu lách tách, đặt lên đèn thuốc phiện nướng, rồi vừa nướng vừa hút.
Tôi chỉ mới hút nửa viên thuốc phiện đã thấy chóng mặt hoa mắt, không có lấy một chút khoái cảm nào, chỉ thấy không kiểm soát được bản thân, hồi hộp muốn nôn. Đây là lần đầu tiên trong đời tôi trải nghiệm cảm giác cha ông ta đã bị thuốc phiện làm hại như thế nào, tôi thấy mùi vị cũng gần giống như thuốc lào loại mạnh, gắt của miền Bắc, chỉ là tác dụng đến nhanh hơn, chóng mặt dữ dội, người lập tức đổ sập xuống, không đứng dậy nổi. Tôi nằm trên chiếu, bi quan nghĩ, mình tiêu rồi, bị ma túy đánh gục ngay tức khắc. Nếu mình biến thành một con nghiện, sau này làm sao hoàn thành tác phẩm về Tam Giác Vàng này đây?
Những người kia thấy tôi không giống người biết hút, lần lượt nhìn tôi bằng ánh mắt nghi ngờ, trong cơn mơ màng tôi cũng cảm nhận được ánh mắt của họ rất đe dọa, không thân thiện. Tiền Đại Vũ vội vàng nói gì đó với họ bằng tiếng Thổ, tôi đoán là đang giải thích thân phận của tôi, sau đó những người kia mới yên tâm nằm xuống tiếp tục hút thuốc của mình. Tôi nằm ít nhất hơn nửa tiếng đồng hồ, được Tiền Đại Vũ dìu như một kẻ say rượu, lảo đảo đi về phía chỗ ở. Gió núi lạnh lẽo thổi qua, tôi buồn nôn một trận, ngồi xổm xuống đất nôn thốc nôn tháo, nôn hết những gì trong bụng ra.
Lúc này phía sau chúng tôi vang lên tiếng bước chân, nghe ra có người đang nhanh chóng bước về phía chúng tôi, và theo bản năng, tôi nhận ra kẻ đến không có ý tốt. Tôi vừa hét lên "Có người!" Tiền Đại Vũ đã nhanh nhẹn lách người sang lề đường, rút một khẩu súng ngắn ra, hét lớn một câu với kẻ đến gần.
Kẻ đến gần là vài người đàn ông ăn mặc kiểu địa phương, tôi nhìn rõ họ đúng là những kẻ lưu manh, có kẻ cầm gậy gỗ, có kẻ cầm mã tấu, nhìn dáng vẻ là muốn cướp bóc. Lòng tôi chùng xuống, nếu bọn chúng cùng xông lên, Tiền Đại Vũ cũng không địch lại được. Không ngờ Tiền Đại Vũ quát lên một tràng tiếng Thổ địa phương với bọn chúng, đám người kia vậy mà không nói một lời, vội vàng hoảng hốt quay người bỏ chạy, như con chó bị đánh vậy.
Tôi rất ngạc nhiên, hỏi Tiền Đại Vũ, anh rốt cuộc đã nói gì với bọn chúng? Tiền Đại Vũ thản nhiên nói, không có gì, tôi dùng tiếng lóng cảnh cáo bọn chúng. Tôi hỏi tiếng lóng gì? Tiền Đại Vũ nhìn tôi một cái, nói anh đừng có mà đào tận gốc trốc tận rễ có được không? Dù là bạch đạo hay hắc đạo, quy tắc luôn là có. Ở Tam Giác Vàng, quy tắc chính là pháp luật, mọi người đều phải tuân thủ. Tôi nghe mà có chút kinh hồn bạt vía, tôi nghi ngờ hỏi: Này, người anh em, rốt cuộc anh làm nghề gì? Anh ta cười cười trả lời, tôi làm gì thì có liên quan gì đến anh? Thôi được rồi ông anh, anh lo mà làm bài phỏng vấn của anh đi, đừng gây rắc rối là được.
Tôi càng cảm thấy Tiền Đại Vũ này là một nhân vật bí ẩn. Đêm đó lần đầu hút thuốc phiện, lại bị dọa một phen, khiến thần kinh vô cùng hưng phấn, trong đầu xuất hiện nhiều ảo giác, cả đêm không ngủ ngon được.
3
Sau khi nghe ngóng khắp nơi, chúng tôi vô tình biết được, trên núi đá bên ngoài thành Mạnh Tát có một lão nhân họ Vũ, hóa ra lại là Phó quan trưởng (có người nói là Tham mưu trưởng) của Lý Di!
Lão nhân sống trong một trại người Hán trên núi đá, thực ra cũng là một ngôi làng tị nạn. Tình hình kinh tế của nhà ông trông không mấy khá giả, nhà gỗ ván cũ nát, mái tôn cũng gỉ sét lốm đốm. Lão nhân đã tám mươi tuổi, nhưng mắt không mờ tai không điếc, thật là một kỳ tích. Tôi nghĩ có phải do trở về với thiên nhiên, hưởng lợi từ môi trường sinh thái trong lành của Tam Giác Vàng không?
Lão nhân là người Ngọc Khê, Vân Nam, ít nói, cơ bản là hỏi một câu đáp một câu, tất nhiên ông không từ chối phỏng vấn đã là vạn hạnh, nên tôi chuẩn bị đủ kiên nhẫn để đối phó với ông. Ông nói ông chẳng phải phó quan trưởng hay tham mưu trưởng gì cả, đó là lời đồn thổi bên ngoài, ông chẳng qua chỉ là một mưu sĩ không mấy quan trọng bên cạnh Chủ tịch Lý.
Mưu sĩ! Theo cách nói thịnh hành hiện nay thì là nhóm cố vấn, nghĩa là ông tham gia vào nhiều chuyện nội bộ hơn các sĩ quan thực hiện mệnh lệnh cụ thể. Tôi phấn khích nói, Lý Di tiếp quản Tam Giác Vàng suốt hai năm trời, xin hỏi cụ Vũ, có phải cụ vẫn luôn bày mưu tính kế cho Lý Di không?
Lão nhân trả lời: Không dám nhận là bày mưu tính kế, mưu sĩ của Chủ tịch Lý rất nhiều, có hàng chục người, anh không nói rõ được ông ấy sẽ nghe ý kiến của ai.
Tôi hỏi cụ có tham gia lập kế hoạch cho lần hành động phản công Vân Nam đó không?
Lão nhân đột nhiên cảnh giác nhìn tôi một cái, ông chậm rãi nói: Tôi không đi đánh Cộng sản, phản công Vân Nam là mệnh lệnh của Đài Loan, sau này tôi còn phải quay về đại lục, cậu đừng có chặn đường lui của tôi đấy.
Tôi vội vàng đảm bảo với ông: Tôi sẽ không trực tiếp đưa tin lời của cụ. Tôi cần tìm hiểu sự thật lịch sử, không liên quan đến cá nhân, tôi đảm bảo với cụ. Vả lại những chuyện đó đã qua năm mươi năm, đại lục đã sớm cải cách mở cửa, tôi tin sẽ không còn ai so đo nữa.
Lúc này ông mới yên tâm đôi chút. Tôi hỏi lần phản công Vân Nam đó, tại sao Lý Di lại đóng quân không tiến? Có phải vì chuyện này mà ông ta bị Đài Loan bãi chức không?
Lão nhân lắc đầu nói: Chuyện này nói ra thì phức tạp lắm, không phải một lúc là nói rõ được. Chuyện chốn quan trường, muốn khép tội thì lo gì không có lý do?
Tôi hỏi cụ rút khỏi quân đội Quốc dân đảng từ khi nào?
Ông chớp mắt nói, khoảng vào... mùa thu năm Dân quốc thứ 42 (1953).
Tôi hỏi tại sao cụ không đi Đài Loan?
Ông phẫn nộ trả lời: Chủ tịch Lý bị quản thúc ở Đài Loan, tôi sang đó làm gì?
Vài ngày sau, tại một ngôi làng tị nạn khác gọi là Mạn Đường, tôi có vinh hạnh phỏng vấn một nhân chứng và người trong cuộc khác của phong vân lịch sử năm nào, Tướng quân Lý Sùng Văn. Nhà của Tướng quân Lý cũng giản dị như vậy, nhà cấp bốn mái tôn, nền đất bùn hơi ẩm ướt, giống như tất cả người dân địa phương, trong phòng khách của ông cũng thờ một bức tượng Quan Âm Bồ Tát. Ông vừa mở lời là tôi biết ông là người Vân Nam, hơn nữa là người hướng Tây Điền, bởi vì tôi từng là thanh niên trí thức ở vùng đó. Quả nhiên ông giới thiệu mình là người Lâm Thương, Vân Nam, mười tám tuổi xếp bút nghiên theo nghiệp lính, tốt nghiệp khóa 16 khoa bộ binh phân hiệu số 5 trường quân sự Hoàng Phố. Hai mươi bảy tuổi làm đại tá tham mưu trưởng sư đoàn, hai mươi chín tuổi bại trận ở Quảng Tây, lẫn vào dân tị nạn trốn sang Hồng Kông. Sau đó gặp Lý Di, bị thuyết phục đi Tam Giác Vàng tổ chức đội ngũ phản công đại lục.
Trong cuộc hành động phản công Vân Nam nổi tiếng năm 1951, Lý Sùng Văn giữ chức thiếu tướng tư lệnh tập đoàn quân số 13, từng đặt chân lên mảnh đất đỏ quê hương Lâm Thương, Vân Nam của mình, tất nhiên con đường về quê hương lần đó đã định sẵn là ngắn ngủi và thất bại. Ông trải qua và tham gia tất cả các sự kiện và trận chiến quan trọng xảy ra ở Tam Giác Vàng thời đại Lý Di, cho đến khi tàn quân Quốc dân đảng rút toàn bộ về Đài Loan, Lý Sùng Văn vì bi quan thất vọng trước sự tranh đấu nội bộ và tiền đồ, chọn con đường giải giáp ẩn cư, từ đó sống ở ngôi làng nhỏ này ở Tam Giác Vàng suốt gần nửa thế kỷ. Tướng quân Lý đặt chân lên mảnh đất đỏ quê hương lần nữa là sau khi đại lục cải cách mở cửa, ông về quê tế tổ với tư cách Hoa kiều, chính quyền và nhân dân Lâm Thương đón chào người con xa quê trở về với thái độ hữu nghị. Tướng quân không nhập quốc tịch nước ngoài, ông luôn kiên định mình là người Trung Quốc.
Tướng quân Lý bảy mươi chín tuổi vóc người không cao, đầu tóc bạc trắng, tai không điếc mắt không mờ, vẫn ưỡn ngực thẳng lưng như một quân nhân, con cái ông hiện định cư ở Đài Loan và Mỹ. Tôi hỏi ông tại sao không đi Đài Loan hoặc Mỹ? Ông trả lời người già rồi, ở trong núi vẫn yên tĩnh hơn.
Tôi đặt ra cho lão nhân một câu hỏi lởn vởn trong lòng: Nghe nói Tưởng Giới Thạch nghi ngờ Lý Di mưu phản nên quản thúc ông ta tại Đài Loan, Lý Di thực sự có ý đồ này không?
Tướng quân Lý thở dài: Chủ tịch Lý khó thoát khỏi kiếp nạn. Nếu ông ấy muốn mưu phản, dựa vào danh vọng và thực lực ở Tam Giác Vàng lúc bấy giờ, Đài Loan khó lòng với tới được. Thế nhưng cho dù ông ấy có cái "xương phản" này, các tướng lĩnh bên dưới có dám không? Liễu Nguyên Lân, Lý Quốc Huy, và phần lớn tư lệnh tập đoàn quân, e là đều sẽ không theo ông ấy.
Tôi nói, đó là cái cớ mà Đài Loan dựng lên à?
Tướng quân Lý lắc đầu nói: Cũng không hoàn toàn là vậy. Phần lớn là người Mỹ giở trò trong đó. Các cậu còn trẻ, không biết người Mỹ đã làm bao nhiêu chuyện xấu xa, đúng là sợ thiên hạ không loạn.
Tôi lại một lần nữa sững sờ. Trong những cuộc phỏng vấn sau này, tôi không chỉ một lần nghe những vị cựu tướng lĩnh Quốc dân đảng này vạch trần sâu sắc về người Mỹ, lòng căm thù của họ đối với chủ nghĩa đế quốc Mỹ còn sâu sắc hơn cả thế hệ mới ở đại lục như tôi, cho nên tôi nghĩ, đây có lẽ là một sự thật lịch sử, việc khôi phục sự thật lịch sử rất cần thiết, nhắc nhở chúng ta nhận thức được bản chất xấu xa của chủ nghĩa đế quốc.
Tướng quân Lý là một lão nhân khoáng đạt và cởi mở, đối với câu hỏi của tôi, ông không chỉ trả lời từng câu bằng trải nghiệm và hồi ức của bản thân, mà còn cho tôi xem một số bức ảnh lịch sử quý giá. Tôi gần như nín thở, vì tôi nhìn thấy một nhóm hình ảnh lịch sử chân thực, một đội quân sống động bước về phía tôi từ chiến trường khói lửa mịt mù, bước vào cuốn sách lịch sử của một nhà văn đại lục năm mươi năm sau...
4
(Lý Di từ Đài Loan đến gặp Lý Quốc Huy, Đàm Trung và những người khác, ra lệnh cho họ giao quyền chỉ huy, sau đó đến Bangkok điều khiển từ xa lực lượng phục hưng ở Tam Giác Vàng. Từ đó Lý Quốc Huy mờ nhạt dần khỏi vũ đài lịch sử, Lý Di bắt đầu thâu tóm quyền lực.)
5
(Tháng thành lập Quân cứu quốc chống cộng, Bộ chỉ huy nhận được mật điện chỉ thị từ Bộ Quốc phòng Đài Loan:
"Đại Tổng thống dụ rằng, lệnh cho bộ đội các ngươi toàn lực phản công Vân Nam, trước hết đánh chiếm một vùng hoặc vài vùng, khiến quân Cộng sản không thể lo trước lo sau. Sau đó tùy cơ chiếm lĩnh Côn Minh, quang phục Vân Nam thậm chí là các tỉnh Tây Nam. Kế hoạch phản công cần điện báo cáo Bộ Quốc phòng càng sớm càng tốt..." vân vân.
Tháng 3, một cuộc đại phản công mang mật danh "Đuốc sáng" bắt đầu khai màn.)
