1

Rất nhiều người lớn tuổi đều nói, những năm đầu thập niên năm mươi, thời điểm trước khi tôi ra đời, đó là một thời đại tràn đầy sức sống và vạn người hân hoan nhường nào! Mỗi khi nhắc đến khoảng thời gian đó, thần thái cha mẹ tôi lập tức trở nên trẻ trung, bởi khi ấy họ vừa độ thanh xuân, đều là những người trẻ tầm hai mươi tuổi, tháng ngày tuổi trẻ ai mà không trân trọng khắc ghi trong lòng chứ?

Chính quyền cũ tựa mặt trời ngày hôm qua đã khuất núi, thời đại mới như ánh bình minh vừa ló dạng, cuộc cách mạng thời đại với sự thay thế cũ mới mang đến cho người trẻ nhiều lựa chọn mới mẻ, nhiều viễn cảnh và hy vọng tươi đẹp. Ai cũng có cơ hội thay đổi bản thân, thay đổi tương lai, trong một thời đại mang đến những đổi thay, ai nấy đều tràn đầy khí thế vì lòng đầy hy vọng.

Một người đường bá phụ của tôi nói: "Hồi đó, báo chí ngày nào cũng có tin thắng trận, trên đài phát thanh chiến trường Triều Tiên ngày nào cũng đánh thắng, người Mỹ trở nên như thỏ đế chỉ biết chạy trốn. Giải phóng quân tiến quân vào Tây Tạng, đại tiễu phỉ, cải cách ruộng đất ở nông thôn, trấn áp phản cách mạng vân vân. Ai cũng hát vang: 'Trời vùng giải phóng là trời quang đãng, người vùng giải phóng thật yêu đời...' Trên phố phường, các đội múa Dương Ca chiêng trống vang trời, tiễn đưa thanh niên vào hàng ngũ. Tóm lại đó là một thời đại rực lửa, ai cũng có cảm giác cấp bách, tình thế thúc ép, thời đại như bánh xe lăn bánh, anh chỉ cần do dự là bị tụt lại phía sau."

Nhạc phụ của tôi, một cụ ông hưởng chế độ nghỉ hưu, trải nghiệm của ông lại càng thăng trầm hơn. Vốn dĩ vé máy bay sang Mỹ du học đã mua xong, nhưng vì nghe theo sự triệu tập của tổ chức (ông từng tham gia tổ chức tiến bộ do Đảng Cộng sản lãnh đạo trước khi Thành Đô giải phóng trong hòa bình), ông kiên quyết từ bỏ cơ hội ra nước ngoài đào tạo chuyên sâu, chuyển sang dấn thân vào cuộc đấu tranh bảo vệ thành phố và trường học. Sau đó ông được phân công về mặt trận chính pháp, là một trong những thẩm phán có tư cách thâm niên nhất trong thành phố của chúng tôi. Đáng tiếc là năm 1957, ông bị quy kết sai là phái hữu, từ đó vận mệnh tụt dốc không phanh, mãi đến thời kỳ cải cách mở cửa, trải qua bao nỗ lực mới giành lại được chế độ nghỉ hưu.

Tôi hỏi: "Sao cha không đi tòng quân ạ? Lúc đó đi lính vinh quang biết bao, chúng ta cũng có được xuất thân quân nhân cách mạng vẻ vang chứ."

Cha trả lời tôi: "Nếu cha ra trận mà chết thì chẳng còn gì nữa, bây giờ ít nhất cha còn để lại mấy đứa con là các con đây."

Tôi nói: "Lúc đó cha tốt nghiệp đại học định làm gì ạ?"

Cha hồi tưởng: "Ông nội con đánh điện báo về, muốn cả nhà sang Canada định cư, sau đó không đi được, cha cũng đành ở lại."

Trong lòng tôi thoáng qua một tia kích động, hóa ra suýt chút nữa chúng tôi đã trở thành những Hoa kiều hải ngoại đáng ngưỡng mộ rồi. Tôi gần như tuyệt vọng kêu lên: "Lúc đó sao cha không đi? Ông nội không đi thì cha đi một mình chứ, mang cái dũng khí năm xưa cha cõng đồ đạc theo gia đình tham gia Viễn Chinh quân sang Ấn Độ đánh giặc ra chứ."

Cha nhìn về phía xa xăm nói: "Cha quay lại làm thực tập sinh ở nhà máy của ông nội con. Là do ông nội con quyết định."

Cha làm việc cần mẫn cả đời, trải qua bao thăng trầm nhân sinh, những năm tám mươi về hưu với chức danh phó giáo sư. Tôi gần như có chút hận ông nội, chính ông đã bóp chết tương lai tươi sáng của cha và cả gia đình chúng tôi. Chuyện xảy ra sau đó tôi biết một chút, nhà máy của ông không duy trì được bao lâu, vì tư hữu hóa nhanh chóng bị tiến trình công hữu hóa thay thế, ông nội trở thành người sở hữu một đống giấy vụn gọi là "cổ phiếu". Ông nội đầu thời Dân Quốc sáng lập các nhà máy sợi "Dụ Hoa", "Đại Hoa" của Trung Quốc, là nhà công nghiệp dân tộc nổi tiếng, tạ thế năm 1960.

Mẹ tôi xinh đẹp thời học sinh từng hướng về việc tòng quân, làm một nữ văn công vinh quang của Quân tình nguyện hoặc Giải phóng quân. Lúc đó mẹ chỉ mới mười bảy tuổi, còn đang học ở trường trung học Hoa Mỹ tại Thành Đô, là kiểu thiếu nữ tuổi hoa đầy mơ mộng. Không ít bạn học nữ của mẹ vì bước lên con đường cách mạng, mặc quân phục, trở thành nữ văn công ca múa rồi gả cho thủ trưởng, trở thành phu nhân cán bộ cao cấp có cấp bậc. Tôi nói: "Sao mẹ không thực hiện ước mơ của mình? Với điều kiện của mẹ, đi con đường này chắc chắn không thành vấn đề chứ?"

Mẹ cười e thẹn nói: "Khi đó bộ đội đến trường tuyển văn công, mẹ nhớ rất rõ, nói là đi Quảng Châu. Thủ trưởng là người đầu tiên phê duyệt mẹ, bảo lên xe xuất phát ngay. Mẹ bảo phải về nhà nói một tiếng, mẹ lo nhất là bà ngoại con. Kết quả là vừa về nhà thì không bao giờ ra được nữa... Tất cả tại ông ngoại con ích kỷ. Ông coi mẹ là cái cây hái ra tiền, đi lính thì còn hái ra tiền gì nữa?"

Tôi nói: "Sao mẹ không phản kháng ạ? Bạch Mao Nữ còn phản kháng Hoàng Thế Nhân được, mẹ còn không phản kháng nổi một người cha sao? Mẹ chỉ cần phản kháng, đám hậu bối chúng con chẳng phải đã bước sang một con đường khác rồi sao?"

Mẹ thở dài nói: "Đều là số phận cả! Con gái, sớm muộn gì cũng phải lấy chồng, phản kháng có ích gì?"

Tôi cảm thấy những tiểu thư tư sản như mẹ cơ bản không có hy vọng gì, không có tinh thần phản kháng, cũng không có lý tưởng cách mạng và niềm tin kiên định. Nhưng ngay cả mẹ cũng từng có ý định đột phá và suýt chút nữa thành công, điều này cho thấy tình thế cách mạng đã như gió xuân thấm sâu vào lòng người, thôi thúc người ta tiến lên.

Đây là những gì tôi biết về diện mạo tinh thần khi một chính quyền mới được thiết lập vào đầu những năm năm mươi thế kỷ này. Bóng tối của chính quyền cũ Quốc Dân Đảng đang tan biến, thời đại mới do Đảng Cộng sản lãnh đạo vừa mới bắt đầu, nước cộng hòa trẻ tuổi vì giành được sự ủng hộ của đa số quần chúng mà tràn đầy sức sống, binh hùng tướng mạnh, thể hiện sức sống chưa từng có khi dám đối đầu với mọi thế lực đế quốc. Trong một thời đại như vậy, giấc mộng phục tích chính quyền cũ và phản công đại lục của bất kỳ ai cũng đều định sẵn là thất bại.

2

Nhiều năm trước, tôi từng trải qua một thời kỳ thanh niên trí thức dài dằng dặc và khó quên ở biên cương Vân Nam. Khi đó, thanh niên trí thức binh đoàn chúng tôi phân bố trên tuyến phòng thủ biên giới dài hàng ngàn dặm, một tay cầm súng, một tay cầm cuốc, thực hiện nhiệm vụ vinh quang mà tổ quốc giao phó là đồn trú khai khẩn và bảo vệ biên cương. Đoàn (sau đổi thành nông trường) nơi tôi đóng quân nằm ở biên giới Trung - Miến, địa danh là Lũng Xuyên, dân số toàn huyện không đầy vạn người, đến mức rất nhiều thanh niên trí thức khi đến nơi rồi mà cha mẹ họ vẫn chưa tìm ra cái nơi nhỏ bé tên là Lũng Xuyên ấy trên bản đồ.

Thực ra trên mảnh đất mà chúng tôi canh giữ này cũng từng xảy ra mấy sự kiện động trời, từng xuất hiện những anh hùng nổi tiếng toàn quốc, ví dụ như nữ anh hùng Từ Học Huệ. Những người trẻ sau những năm tám mươi đã không còn mấy người nghe cái tên này, nhưng trong thập niên năm mươi, sáu mươi, cái tên này gần như đàn bà trẻ con ai cũng biết, mức độ nổi tiếng ngang hàng với các nữ liệt sĩ như Giang Tỷ, Lưu Hồ Lan, Đinh Hữu Quân, Hướng Tú Lệ, v.v., điểm khác biệt duy nhất là các liệt sĩ đã hy sinh, còn Từ Học Huệ thì còn sống.

Từ Học Huệ là nhân viên giao dịch của ngân hàng huyện Lũng Xuyên, nói chính xác hơn là một trạm tiết kiệm nhỏ của nông trường chúng tôi, trạm tiết kiệm nhỏ đó cách đại đội chúng tôi chỉ ba dặm, nằm bên hồ chứa nước của nhà máy đường, mà một thanh niên trí thức Bắc Kinh sau này trở thành nhà văn nổi tiếng là Vương Tiểu Ba cũng thuộc một đại đội khác không xa hồ chứa nước đó. Rất nhiều thanh niên trí thức chúng tôi đều đến trạm tiết kiệm nhỏ đó để gửi tiền, không phải tiền tiêu không hết, mà là sợ tiêu hết thì không về nhà được.

Sự kiện Từ Học Huệ xảy ra vào một đêm của thập niên năm mươi, lúc đó Từ Học Huệ trẻ tuổi mới chưa đầy hai mươi, chưa kết hôn, không rõ có đối tượng hay chưa. Một nhóm tàn phỉ Quốc Dân Đảng từ "Phố Tây" đối diện biên giới tràn qua cướp trạm tiết kiệm, Từ Học Huệ ôm chặt lấy thùng tiền không buông tay, đến mức bọn phỉ tàn bạo đã chặt đứt cả hai cánh tay của cô...

Đây là sự kiện nổi tiếng xảy ra ở nơi ít tên tuổi là Lũng Xuyên của chúng tôi, sự kiện này thậm chí làm kinh động đến Trung ương Đảng và Chủ tịch Mao khi ấy. Sau khi Từ Học Huệ nổi tiếng, cô được Đảng và Nhà nước quan tâm, điều về Côn Minh, lắp chân tay giả đi báo cáo khắp nơi cho thanh thiếu niên. Trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", vì được "Tứ nhân bang" lôi kéo mà cô trở thành Phó chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh, tương đương phó tỉnh trưởng, cuối cùng vãn tiết bất bảo (về già không giữ được tiết tháo), lặng lẽ biến mất.

Khi tôi phỏng vấn tàn quân Quốc Dân Đảng phản công Vân Nam ở Tam Giác Vàng, nhắc đến sự kiện Từ Học Huệ từng nổi đình nổi đám một thời, họ đều lắc đầu phủ nhận, không chịu thừa nhận tội ác, dường như ai nấy đều rất vô tội. Tôi hiểu tâm trạng của họ thực sự không khác gì người Nhật Bản, người Nhật Bản đến nay vẫn không chịu thừa nhận thảm sát Nam Kinh, cứ như thể hàng chục vạn người đó đều là tự sát. Từ Học Huệ có tự chặt đứt cánh tay mình không?

Thị trấn nhỏ của nước ngoài đối diện biên giới kia tên là "Phố Tây", nghe nói là căn cứ của Quốc Dân Đảng, sau này tôi mới biết, "Phố Tây" là một trong những ổ ma túy thế giới nằm trong danh sách của Ủy ban Phòng chống Ma túy Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, khi đó Tam Giác Vàng chưa khét tiếng đến mức khiến người ta nghe đến ma túy là biến sắc như ngày nay, nhiệm vụ chính trị là trên hết, nên nhiệm vụ chính của chúng tôi khi đồn trú khai khẩn không phải là chống ma túy mà là ngăn chặn tàn phỉ họ Tưởng quấy nhiễu biên cương.

"Tàn phỉ họ Tưởng" là một ký hiệu lịch sử không được định nghĩa rõ ràng, trước đây tôi thường thấy họ trong phim ảnh, chính là loại kẻ xấu mặt chuột tai dơi đã qua xử lý nghệ thuật. Nhưng trong cuộc sống thanh niên trí thức của tôi, ký hiệu này trở nên rất không cụ thể, ví dụ như đêm khuya đột nhiên bắn lên một hai quả pháo tín hiệu, xuất hiện mấy tờ truyền đơn phản động, nghe đồn cầu cống hồ chứa ở nơi nào đó bị phá hoại, trâu cày của đội sản xuất bị thuốc chết, vân vân. Ban đầu cảnh giác của thanh niên trí thức rất cao, đêm khuya nghe tiếng còi tập hợp là mọi người vội vàng vùng dậy thực hiện nhiệm vụ, quần mặc ngược cũng không màng, một lòng mong bắt được kẻ địch để làm anh hùng, có người vì vậy mà rơi xuống mương gãy chân, tàn phế cả đời. Lâu dần, ban ngày lao động, ban đêm chuẩn bị chiến đấu, người thì kiệt sức, nhưng kẻ địch thì bóng ma cũng chẳng thấy một. May mà sau đó cấp trên truyền đạt chỉ thị, nói địch dùng chiến thuật gây mệt mỏi, từ đó chúng tôi yên tâm ngủ không thèm để ý nữa.

Đối diện sườn núi nơi chúng tôi lao động chính là Tam Giác Vàng khiến người ta nghe đến ma túy là biến sắc ngày nay, biên giới là một con lạch nhỏ rộng không quá hai mét, hai bên đỉnh núi đều phủ đầy rừng cây xanh mướt. Nam thanh niên trí thức chúng tôi thường đứng thành hàng, đồng loạt tiểu tiện qua biên giới, nói đùa là "ném bom Tam Giác Vàng". "Phố Tây" nằm trên ngọn núi đối diện đại đội chúng tôi, mắt thường có thể nhìn thấy nhiều ngôi nhà mái tôn ẩn hiện trong cây xanh, mặt trời vừa mọc, những mái nhà đó lấp lánh tỏa sáng, giống như những câu chuyện cổ tích đã đọc hồi nhỏ, khiến người ta miên man suy tưởng. Nhưng chính trị viên nghiêm túc chỉ ra rằng, tàn phỉ Quốc Dân Đảng hãm hại Từ Học Huệ chính là xuất phát từ đó. Kẻ địch lòng lang dạ sói chưa bao giờ từ bỏ dã tâm, chúng lúc nào cũng mưu toan phục tích, vọng tưởng phản công đại lục. "Hương thân đoàn" (đội quân địa chủ) mà quay về, thì chúng ta sẽ có hàng triệu cái đầu rơi xuống đất!

Bảy năm biên cương, trong cuộc sống thanh niên trí thức của tôi, những truyền thuyết về việc Quốc Dân Đảng phản công đại lục đã lướt qua như gió. Ví dụ như thập niên năm mươi, tại một trại nào đó treo cổ hai trinh sát viên dũng cảm của chúng ta. Tại một ngã ba đường nào đó, kẻ địch dựng nồi lớn luộc sống thương binh (hoặc cán bộ, hoặc chủ tịch hội nông dân) của phe ta. Điều tôi không ngờ tới là, nhiều năm sau chính mình sẽ bước vào giữa nhóm người đang trốn trong Tam Giác Vàng hay chính là sau bức màn lịch sử này, trở thành người tiết lộ và người ghi chép của một đoạn lịch sử đặc biệt.

Một chuyện khác là, cuối thập niên tám mươi tôi quay lại nông trường, cải cách mở cửa, biên cương phát triển mậu dịch biên giới, tôi cuối cùng cũng có cơ hội bước vào "Phố Tây" đầy bí ẩn và tà ác như lời tiên tri ở đối diện biên giới, thỏa một tâm nguyện. Thực ra tôi thấy đây chỉ là một thị trấn nhỏ của Miến Điện rất bình thường, mái tôn thấp lè tè, muỗi mòng ruồi bọ bay loạn, những con phố bẩn thỉu tràn ngập rác rưởi và hơi thở nhiệt đới, những nhóm người buôn bán và la mã tỏa ra mùi mồ hôi chua nồng đến buồn nôn, bọn buôn ma túy công khai rao bán ma túy cho khách du lịch. Trước một ngôi nhà lớn, người địa phương nói với tôi, đây là trạm tình báo của người Hán (Quốc Dân Đảng) ngày trước, bỏ hoang nhiều năm, giờ thành nhà thờ. Tôi dừng chân lắng nghe, quả nhiên nghe thấy tiếng đàn organ ủ ê vọng ra từ cửa sổ nhà thờ.

Tôi trút một hơi thật dài, bước ra khỏi bóng tối lịch sử, bước ra dưới ánh mặt trời rực rỡ.

3

Rất nhiều người già ở Tam Giác Vàng hồi tưởng rằng, năm 1951, lệnh phản công vừa ban xuống đã dấy lên những tiếng hoan hô nhiệt liệt trong sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng. Nhiều người rơi nước mắt xúc động, bắn súng lên trời, vứt mũ, còn có người thì ngồi xổm xuống đất gào khóc, như thể một đám trẻ lang thang được thông báo rằng có thể về nhà.

Khi nghiên cứu đoạn lịch sử này, tôi từng vô cùng bối rối. Bởi tôi không hiểu, đám tàn quân Quốc Dân Đảng thua trận tơi bời này chẳng lẽ không có chút tự lượng sức mình nào sao, họ dựa vào đâu mà tin rằng phản công đại lục sẽ thành công? Họ chẳng lẽ quên mất chỉ một năm trước thôi, họ đã chạy trốn khỏi đại lục nhếch nhác như thế nào sao? Chẳng lẽ họ thực sự không biết đối thủ của họ mạnh hơn bất cứ lúc nào trước đây, còn bản thân họ chẳng qua chỉ là một đám giặc cỏ thích làm màu?

Nhưng khi tôi bước vào giữa đám người bại trận của năm mươi năm trước này, tâm trạng tôi bỗng chốc thông suốt, vì tôi không hề tốn công sức gì mà tìm ra được đáp án.

Ở thành phố Chiang Rai phía bắc Thái Lan, một vị tướng Quốc Dân Đảng cũ từng tham gia phản công Vân Nam đối mặt với nhà văn đại lục đến thăm, vô cùng cảm khái thở dài: "Chúng tôi đánh nhau với Đảng Cộng sản mấy chục năm, vẫn không hiểu Đảng Cộng sản. Giờ nhìn lại, phản công đại lục hoàn toàn là chuyện viển vông, vì chúng tôi căn bản không hiểu đại lục, luôn cho rằng nhân dân đứng về phía chúng tôi. Nếu nhân dân đứng về phía chúng tôi, Quốc Dân Đảng sao có thể thất bại chứ? ... Để hiểu rõ cái đạo lý đơn giản này, chúng tôi đã mất năm mươi năm."

Tại thị trấn Hồi Hải ở Tam Giác Vàng, một cụ già Hoa kiều khác đã nhập quốc tịch Thái Lan bình thản nói: "Cái gì gọi là hồng câu (khoảng cách), cái gì gọi là thù hận? Quốc Dân Đảng bị đuổi khỏi đại lục, đuổi khỏi biên giới, đây gọi là thù hận. Rộng khắp sĩ quan binh lính chỉ có thể nghe tuyên truyền từ Đài Loan, tin vào lời một phía, đây gọi là hồng câu. Đài Loan tuyên truyền rằng Đảng Cộng sản tàn bạo thế nào, tàn sát nhân dân, cộng sản cộng thê (vợ chung), bách tính lầm than ra sao, nhân dân trông ngóng Quốc quân về cứu họ thế nào, chỉ cần Quân cứu quốc phản cộng các anh tới, nhân dân lập tức sẽ đứng dậy hưởng ứng, dùng khởi nghĩa và chiến đấu chào đón các anh, chính quyền Đảng Cộng sản lập tức sẽ tan rã như băng tuyết dưới mặt trời... Anh biết câu chuyện Sái Ngạc bắc phạt chứ, ông ấy là công thần Tân Hợi Cách Mạng, chúng tôi coi Lý Chủ tịch là Sái Ngạc của Tam Giác Vàng, phản công Vân Nam chính là một cuộc bắc phạt khác. Nếu chúng tôi có khả năng thường xuyên về đại lục xem như bây giờ, ai còn tin vào những lời nói dối chính trị ngây thơ nực cười đó chứ? Vấn đề là, lúc đó chúng tôi đều tin, hơn nữa tin một cách sâu sắc."

Một vấn đề khác mà tôi quan tâm là, nếu đại đa số sĩ quan binh lính bị che mắt, với tư cách là chủ soái Quốc Dân Đảng, Lý Di, ông ta có tin mình sẽ trở thành một Sái Ngạc mới không? Ông ta có năng lực thay đổi vận mệnh lịch sử, phản công đại lục thành công không? Nếu ông ta không tin, tại sao ông ta vẫn phải toàn lực khởi động cuộc hành động quân sự quy mô lớn duy nhất kể từ khi đại lục giải phóng này? Ông ta đóng vai trò lịch sử tiến thoái lưỡng nan này thế nào?

Theo lời kể của không ít người già, tôi dần nhìn thấy gần nửa thế kỷ trước, chủ lực Quốc Dân Đảng phản công Vân Nam tập kết xong tại Mạnh Tát, Lý Di đích thân chia thuộc hạ thành hai đường: một đường phô trương thanh thế đánh lạc hướng về phía đông tấn công Cảnh Hồng, làm loạn tầm nhìn của Cộng quân, đường chủ lực còn lại thì ẩn nấp hành quân trong vùng núi phía bắc Miến Điện, mãi đến cuối tháng tư mới tới một địa danh tên là Nham Thành ở núi Ngõa Sơn. Nham Thành cổ gọi là Vĩnh Ân, bên kia con sông biên giới chính là huyện thành Tây Minh, Vân Nam.

Tôi cảm thấy vô cùng nghi hoặc về điều này. Với tư cách là một chỉ huy quân sự, "binh quý thần tốc" luôn là yếu tố chiến thuật cốt lõi. Thế nhưng bộ đội Lý Di dường như không có cảm giác cấp bách, họ cứ như đi dạo sơn thủy, mấy trăm dặm đường mà đi mất hai tháng trời. Tôi thỉnh giáo lão Võ, vị tham mưu Quốc Dân Đảng cũ này trả lời rằng: "Hành quân thì là hành quân, không ai trì hoãn thời gian cả."

Tôi trải bản đồ chỉ cho ông ấy: "Nhưng tuyến đường thế này, các ông vậy mà đi mất tận hai tháng! Vậy các ông đều làm những việc gì?"

Ông ấy thái độ vô cùng an nhiên nói: "Phát động quần chúng, mở rộng ảnh hưởng chứ sao! Chúng tôi đi đến đâu là động viên thanh niên nhập ngũ, xây dựng vũ trang du kích phản cộng, tuyên truyền Chủ nghĩa Tam Dân vân vân."

Tôi nói: "Các ông không sợ lộ ý đồ, không sợ Giải phóng quân trinh sát được hành tung của các ông sao?"

Lão Võ cười nói: "Chỉ có kẻ ngốc mới tin rằng mấy ngàn người ít ỏi đó của chúng tôi có thể phản công Vân Nam. Người Mỹ đang căng thẳng trong cuộc chiến Triều Tiên, Đài Loan có tinh binh hàng triệu còn khó tự bảo vệ, chúng tôi có thể đóng góp được gì?"

Mắt tôi sáng lên, truy vấn: "Lý Di thực sự nghĩ vậy sao? Đã biết không thể làm được, tại sao còn phản công Vân Nam?"

Lão Võ gật đầu tán thưởng: "Đây chính là chỗ anh minh hơn người của Lý Chủ tịch đấy! Người xưa có câu, túy ông chi ý bất tại tửu, tại hồ sơn thủy chi gian (ý của người say rượu không phải ở chén rượu, mà là ở cảnh núi non sông nước) mà."

Tôi bắt đầu hiểu ra phần nào, Lý Di thực ra là đang đặt cược, chỉ là cái thứ ông ta đặt cược không phải ở đại lục, cũng không phải ở Đài Loan, mà là ở người Mỹ.

Vùng núi phía bắc Miến Điện vốn không có thế lực Quốc Dân Đảng, đại quân Lý Di đi đến đâu chiêu binh mãi mã đến đó, gần như không tốn chút sức lực nào đã thu phục toàn bộ thổ ty, sơn quan dọc đường, phong cho rất nhiều chức tư lệnh tung đội, tư lệnh chi đội, nhỏ nhất cũng là đại đội trưởng độc lập cấp thượng tá, dù sao thì chỉ cần cho súng cho tiền, những tù trưởng bộ lạc, đầu lĩnh phong kiến chưa từng thấy đời là gì đó tuyệt đối không có lý do gì không thần phục. Lý Di rất hài lòng về điều này, điện về Đài Loan báo rằng thực lực Quân cứu quốc phản cộng mở rộng gấp mấy lần.

Nham Thành là một ngọn núi rộng trăm dặm, là lãnh địa của sơn quan người Ngõa tộc Khuất Hồng Trai. Khuất Hồng Trai tự xưng là "Nham Thành Vương", cái ông thổ hoàng đế này lại không phải người Ngõa tộc, ông ta là người Hán Vân Nam, phạm tội giết người trốn qua biên giới lánh nạn, làm con rể của sơn quan người Ngõa tộc. Sơn quan không có con trai, ông ta kế thừa lãnh địa thế tập. Lý Di phái người làm công tác sách phản, gửi rất nhiều bạc trắng và súng ống, ủy nhiệm ông ta làm thiếu tướng tư lệnh tung đội. Thực tế chiến thuật mua chuộc này gần như bách chiến bách thắng, ví dụ như tên tội phạm giết người bị truy nã Khuất Hồng Trai ngày trước, chỉ sau một đêm diện mạo thay đổi, ngồi nhà mà không dưng thành tướng quân, chuyện tốt thế này đi đâu tìm? Sơn đại vương Khuất Hồng Trai suýt nữa bị miếng bánh từ trên trời rơi xuống này nện cho choáng váng, lập tức dựng cờ Quân cứu quốc phản cộng, tích cực làm tiên phong phản công đại lục.

Tháng 4, bộ đội làm nhiệm vụ tấn công nghi binh gửi điện cấp báo, nói chủ lực Cộng quân tấn công quá mãnh liệt, đội ngũ bị dính chặt không rút ra được, nếu không rút lui kịp thời thì có nguy cơ toàn quân bị tiêu diệt. Nghĩa là, Lý Di cứ rề rà trên đường, kế hoạch phản công đại lục còn chưa thực hiện đã có nguy cơ đổ bể, như thế ít nhất không thể ăn nói với Đài Loan. Tất nhiên còn một nguyên nhân quan trọng và bí mật hơn, đây là cốt lõi trong toàn bộ kế hoạch của Lý Di, nếu phản công đổ bể sẽ gây nguy hại cho việc thực hiện kế hoạch này, nên Lý Di đột nhiên trở nên vội vã, vội vàng thay đổi bố trí hạ đạt mệnh lệnh.

Sư trưởng tiền vệ Lý Quốc Huy nhận lệnh vào rạng sáng tấn công huyện thành Thương Nguyên.

4

Đây là một buổi bình minh hạn hán lâu ngày không mưa, đất đỏ cao nguyên Vân Quý vì thiếu nước mà trở nên già nua, một lớp sương mù như tro than bao trùm trời đất, sông ngòi thoi thóp, đá tảng phủ một lớp bụi mờ. Dưới cái nền sương mờ mịt này nhìn ra xa, mặt trời khổng lồ vừa ló dạng, tựa như một quả trứng vịt đỏ bị giẫm bẹp, bãi Thương Nguyên nằm giữa những dãy núi tựa như con cá diếc mắc cạn, há cái miệng khát khô chờ đợi những làn gió nóng nhiệt đới dài dằng dặc và sự dày vò tàn khốc của mặt trời suốt cả ngày.

Vào buổi sáng mùa khô sắp đến hồi kết này, bộ đội tiên phong Quốc Dân Đảng vượt biên giới, tấn công vào trận địa tiền tiêu Man Tống của huyện Thương Nguyên. Giải phóng quân đóng tại Man Tống có một tiểu đội, lấy chốt tiền tiêu là lô cốt đá làm trận địa chống trả ngoan cường, chiến đấu lập tức bùng nổ. Tiền Vận Chu chỉ huy đặc vụ đại đội và binh lính bao vây kín mít lô cốt, mặc dù sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng đều biết Cộng quân chỉ có một tiểu đội, giống như một cái đinh chứ không phải là dao găm, nhưng hành động của họ vẫn hết sức cẩn trọng. Vì đây dù sao cũng là đại lục, đối thủ không phải là lính Miến Điện, lính thổ ty chỉ biết bắn lên trời, ai dám nói cái đinh không thể lấy mạng người chứ?

Lô cốt đen sì tựa như một con quái thú, khoác lớp sương sớm mỏng manh ngồi trên sườn núi, lỗ súng đen ngòm như đôi mắt sâu không thấy đáy, khiến người ta cảm thấy thót tim. Một đàn vẹt hổ Ấn Độ sặc sỡ sắc màu bị bước chân binh lính làm cho bay lên, chúng nỗ lực vỗ cánh trong bầu không khí khô ráo mùa khô cận nhiệt đới, rải những tiếng kêu chói tai khoa trương và bất an ra rất xa. Tiền Vận Chu nhìn qua ống nhòm thấy vòng ngoài lô cốt có rất nhiều chướng ngại vật, trong bụi rậm có những chiến hào mới đào, Giải phóng quân ẩn nấp rất tốt, không thấy bóng người lay động.

Lô cốt càng ngày càng gần, chỉ còn cách vài trăm mét, kẻ địch vẫn không có động tĩnh. Tiền Vận Chu cảm thấy sau lưng hơi lạnh, đây là một trận chiến chính quy, không phải đánh thổ phỉ, hai bên tác chiến là đối thủ cũ đối đầu mấy chục năm, quen thuộc nhau như người một nhà. Cộng quân dường như cố ý hành hạ họ, càng giữ im lặng, kẻ tấn công càng căng thẳng, ai cũng biết, khoảng cách càng gần thì bắn càng chuẩn, binh lính Quốc Dân Đảng sắp vùi đầu xuống đất rồi, tuy nói kẻ địch chỉ có một tiểu đội người, nhưng tiếng súng vang lên rồi, ai dám đảm bảo đầu mình không bị bắn thủng mấy lỗ trước chứ? ...

Cuối cùng một tiếng "đoàng" vang lên, Cộng quân nổ súng! Tiếng súng khiến người ta tinh thần chấn động, bầu không khí sắp ngưng đọng vỡ tan tành. Phát súng này thực sự quá tệ, như súng cướp cò, vì đạn không bắn về phía cơ thể người mà cứ thế xoáy tít xuống bùn đất. Tất cả mọi người đều đồng loạt trút được gánh nặng, giống như sợi dây trói trên người được cởi ra, họ ngẩng đầu lên khỏi mặt đất nhìn quanh, thấy trên trận địa Giải phóng quân bốc lên một làn khói xanh mỏng manh, có thể tưởng tượng đó là một tên lính mới hoảng hốt. Thế là phe tấn công sĩ khí đại chấn, hò hét dữ dội, cúi người xung phong.

Tình thế bất lợi cho phe phòng thủ, mặc dù họ kháng cự ngoan cường, nhưng thực lực hai bên chênh lệch quá lớn, nên sau đợt tấn công đầu tiên, tàn quân Quốc Dân Đảng chiếm được trận địa vòng ngoài, ép toàn bộ số Giải phóng quân còn lại vào trong lô cốt.

Sương sớm dần tan đi, mặt trời lộ mặt, hắt những tia sáng đỏ rực lên chiến trường. Xung quanh lô cốt nằm vài cái xác, trông chúng không giống người chết lắm, mặt đỏ rực, như những kẻ say rượu mãn nguyện. Tiền Vận Chu bảo binh lính gọi hàng, đầu hàng không giết, Quốc quân đối đãi tù binh tử tế, trong lô cốt có người lớn tiếng chửi lại. Lúc này Lý Quốc Huy cũng lên tới nơi, ông nghe ra đối phương là giọng Hà Nam, liền cười khổ với Tiền Vận Chu: "Đồng hương gặp đồng hương, hai mắt lệ rưng rưng. Mẹ kiếp! Cho ta bắn mấy phát pháo vào đồng hương đi!"

Tiếng pháo vang lên, đối phương im lặng, Giải phóng quân đương nhiên hiểu pháo kích nghĩa là gì đối với họ. Đạn pháo hất tung một góc lô cốt không chắc chắn, tường đá sập xuống, vài chi thể tàn tạ bị luồng khí nổ văng máu me đầm đìa ra ngoài trận địa. Sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng reo hò, họ được cổ vũ bởi tiếng pháo thắng lợi, ưỡn người tấn công, Giải phóng quân lần này thực sự tiêu đời rồi, giống như con hổ chết, ai xông lên trước thì người đó nhặt lấy thành quả thắng lợi.

Giải phóng quân ngoan cường còn một khẩu súng máy bắn trong đống đổ nát, những khẩu súng trường lác đác cũng bày tỏ quyết tâm thề không đầu hàng với kẻ tấn công, đám đông tấn công hò hét, như thủy triều ập vào lô cốt đá trơ trọi. Đây là thời khắc kích động lòng người, thắng lợi sắp đạt được, kẻ địch sắp bị tiêu diệt gọn, bức điện báo chiến thắng đầu tay của cuộc phản công đại lục sắp sửa bay về Đài Loan, Quốc Dân Đảng đánh thua nhiều năm, gặp Cộng là bại, lần này họ muốn vạch một dấu chấm kết thúc tuyệt đẹp với đối thủ cũ. Nhưng đúng lúc này một tai nạn xảy ra, sau lưng họ đột nhiên bay tới một trận lựu đạn tới tấp, tựa như giữa trời quang đãng bỗng đổ mưa đá, sự nổ tung mãnh liệt của lựu đạn làm rối loạn đội hình tấn công, ngay cả Lý Quốc Huy đang đốc chiến cũng suýt bị một mảnh đạn bắn trúng.

Một màn kịch cứu viện đặc sắc được diễn ra ngay trước mắt đại quân phản công Quốc Dân Đảng. Khoảng hơn một trăm quân viện Giải phóng quân cơ động linh hoạt (trong đó có một phần dân binh) phát động cuộc tập kích hư trương thanh thế từ bên sườn, khiến địch đánh mất phương hướng, đồng thời, Giải phóng quân bị mắc kẹt trong lô cốt nhanh chóng rút khỏi trận địa đột phá vòng vây. Họ phối hợp vô cùng ăn ý, tiến một rút một, một căng một chùng, giống như đang dạy một tiết học quân sự cho sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng vậy.

Lý Quốc Huy trơ mắt nhìn Cộng quân thoát khỏi bàn tay mình như Tôn Ngộ Không, trận này đánh vô cùng ấm ức, vịt đã nấu chín mà lại bay mất ngay trước mắt. Ông ta nghiến răng nghiến lợi nói: "Truy đuổi theo cho ta, truy đuổi thẳng vào huyện thành. Tiểu Tiền, cậu dẫn một đoàn quân vòng qua huyện thành, cắt đứt đường lui của địch. Ta muốn xem Cộng quân còn giở trò gì nữa!"

Giải phóng quân không hề tử thủ đợi viện như Lý Quốc Huy dự đoán, họ chủ động từ bỏ huyện thành trước khi đường lui bị cắt đứt, rút về hướng Song Giang. Quân đội Quốc Dân Đảng chiếm huyện thành Thương Nguyên, bắt sống một bộ phận thương binh, dân binh và nhân viên công tác chưa kịp rút lui. Lý Di nghe tin đại hỷ, không kìm được nóng lòng gửi bức điện chiến báo về Đài Loan, báo cáo thắng lợi lớn trận đầu phản công Vân Nam, tiêu diệt bao nhiêu bao nhiêu Cộng quân, đã chiếm đóng thực sự huyện thành Thương Nguyên đầu tiên của Vân Nam. Vân vân.

5

Thương Nguyên năm mươi năm trước là một huyện nhỏ vùng Điền Tây (Tây Vân Nam) chỉ có vài ngàn dân, không thông xe cộ, cái gọi là huyện thành cũng chẳng khác gì một thị trấn nhỏ ở nội địa, ngoài mấy gian nhà cấp bốn dùng làm nơi làm việc tạm thời của huyện chính phủ, còn lại đều là nhà dân. Thập niên bảy mươi tôi từng đến Thương Nguyên, lúc đó huyện thành nhỏ trong mắt tôi chỉ có một cửa hàng bách hóa quốc doanh, một nhà ăn quốc doanh, một trạm bưu điện nhỏ và một con phố sơ sài lát bằng đá phiến. Nghe nói những năm chín mươi Thương Nguyên thay đổi hoàn toàn diện mạo, huyện thành mở rộng gấp mười lần, đường nhựa chạy thẳng đến thủ phủ Côn Minh.

Mùa xuân năm 1951, tất cả sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng quay lại Vân Nam đều cuồng nhiệt vì thắng lợi, Lý Di tuyên bố tổ chức một buổi lễ ăn mừng "quang phục" tại huyện thành, ông ta nóng lòng cưỡi ngựa, dẫn đầu một đám tham mưu và phóng viên Đài Loan vượt biên giới, đầy khí thế tiến vào huyện thành Thương Nguyên. Trưởng quan duyệt binh bộ đội nhập thành, sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng tổ chức duyệt binh đội hình, hô rất nhiều khẩu hiệu lộn xộn, đáng tiếc là cư dân địa phương rất ít, vì đánh trận lại chạy mất một số, nên tiếng vỗ tay thưa thớt chẳng ai hưởng ứng.

Phóng viên Đài Loan tiến hành phỏng vấn, rất nhiều sĩ quan binh lính rơi nước mắt xúc động, họ nói sớm đã mong chờ ngày phản công này, chúng ta nhất định phải đánh đến Côn Minh, đánh đến Nam Kinh, quang phục toàn bộ đại lục. Phóng viên ghi chép lại tất cả những lời nói hùng hồn này vào sổ, dùng đài phát thanh gửi về Đài Loan, còn kèm theo ảnh chân thực, thuyết minh rằng sĩ quan binh lính Quốc quân sĩ khí cao ngút, đi đến đâu thắng đến đó.

Khi Lý Di thị sát huyện thành suýt nữa bị một viên đạn bắn lén bắn trúng, một tham mưu phía sau ông ta làm người chịu chết thay, hóa ra là đại đội dân binh huyện Thương Nguyên vẫn đang kháng cự trên núi. Đại đội trưởng dân binh là sơn quan người Ngõa tộc địa phương tên Điền Hưng Võ, ông ta đồng thời còn giữ chức huyện trưởng Thương Nguyên do Đảng Cộng sản bổ nhiệm, vốn dĩ sau khi sách phản bí mật, Điền Hưng Võ đã đồng ý trong ứng ngoại hợp tiêu diệt Cộng quân, không ngờ chiến đấu vừa nổ ra, ông ta lại lật lọng đứng về phía Cộng quân chiến đấu. Lý Di rất tức giận, gọi "Nham Soái Vương" người thân của "Nham Thành Vương" đi chiêu hàng, lúc này mới hiểu ra sơn quan Ngõa tộc có lo ngại, sợ Quốc Dân Đảng không làm nên trò trống gì, loay hoay không khéo lại xôi hỏng bỏng không. Thế là Lý Di quyết định bỏ cái tôi xuống, đích thân nói chuyện với Điền Hưng Võ. Tội nghiệp sơn quan Ngõa tộc cả đời chưa từng thấy sĩ quan người Hán nào lớn hơn cấp trung đoàn trưởng, ông ta thậm chí còn chưa từng đi đến thành Lâm Thương cách đó một trăm cây số, nên khi Chủ tịch tỉnh Quốc Dân Đảng lừng danh đích thân nói chuyện với ông ta, vị sơn quan lập trường không vững này sợ đến nỗi tiếng Hán cũng nói không rõ, lắp ba lắp bắp như học sinh tiểu học. Ông ta vốn là một thủ lĩnh bộ lạc thế tập, bị trào lưu biến động lịch sử Trung Quốc cuốn theo, thân bất do kỷ bị lôi vào vòng xoáy mãnh liệt của đấu tranh giai cấp, nên ông ta không thể không dao động trái phải như con quay. Lý Di tất nhiên nhìn ra Điền Hưng Võ không phải nhân vật gì, ông ta chỉ dùng chưa hết một cữ thuốc là đã thuyết phục được ông ta ngả theo Quốc Dân Đảng. Lý Di tại chỗ ủy nhiệm ông ta làm thượng tá chi đội trưởng, sau đó phái ông ta và hơn bốn trăm dân binh Ngõa tộc của ông ta ra chiến trường làm tiên phong.

Tù binh không được khoan hồng. Họ đa số là nhân viên công tác, có người bị thương, đi chân đất, còn có một nữ tù binh, rất trẻ, đeo kính, nghe nói là sinh viên đại học từ thành phố lớn tới. Họ không kịp rút lui cùng bộ đội, cũng không có kinh nghiệm chiến đấu, đánh giá không đủ về sự tàn khốc của đấu tranh giai cấp, vì vậy họ trở thành mục tiêu trả thù của những đồng bào Quốc Dân Đảng phản công đảo ngược này. Tôi từng nghe người địa phương tố cáo tội ác tàn bạo của Quốc Dân Đảng khi phỏng vấn ở Thương Nguyên, trong đó có một sự kiện chấn động lòng người nhất, chính là đám phỉ Quốc Dân Đảng mất nhân tính này dựng nồi lớn trong thành Thương Nguyên, đun nước sôi, ném tù binh và thương binh xuống nồi luộc. Tình cảnh lúc đó không khó để hình dung, nước sôi cuồn cuộn, bốc hơi nghi ngút, rất nhiều người vây xem, phát ra tiếng cười hô hố vui vẻ và mãn nguyện, tù binh bị trói như bánh tét, nhưng đó không phải là bánh tét, mà là người sống, là nữ sinh viên đại học! Bức tranh tàn khốc này luôn đọng lại trong tâm trí tôi không thể xua tan, tôi từng thầm đau xót, lén rơi nước mắt cho số phận bi thảm của nữ sinh viên đại học vô danh kia. Sau này tôi chất vấn sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng tham gia phản công lúc đó ở Tam Giác Vàng: "Các người làm vậy, không phải gần như người Nhật Bản sao?"

Họ trả lời: "Xin lỗi, tôi đảm bảo bộ đội tôi ở không xảy ra tội ác này... Chuyện bắn chết tù binh là có, nhưng luộc người sống thì chưa từng nghe qua."

Tôi phẫn nộ nói: "Chẳng lẽ người khác bịa đặt, vu khống các người chắc?"

Họ bình tĩnh trả lời: "Có lẽ vì thù hận quá sâu, bên nào cũng sẽ có những lời lẽ quá khích và hiểu lầm."

Đến lượt tôi không còn lời nào để nói. Tôi đành hỏi: "Bây giờ... còn thù hận không?"

Họ lắc đầu nói: "Đều là người Trung Quốc, chuyện quá khứ nghĩ lại rất ân hận. Bất kể là đảng nào, chỉ cần anh trị quốc tốt, Trung Quốc hùng cường, chúng tôi đều ủng hộ anh."

Thắng lợi bước đầu phản công Thương Nguyên cổ vũ Lý Di, ông ta ra lệnh thừa thắng tiến quân, một đường do Lý Quốc Huy dẫn sư đoàn tấn công Cảnh Mã và Song Giang, một đường do Tiền Vận Chu chỉ huy tấn công Tây Minh và Lan Thương, đóng vai trò bảo vệ sườn. "Nham Soái Vương" Điền Hưng Võ quyết tâm lập công chuộc tội, dẫn dắt dân binh của mình lao lên phía trước đánh tiên phong, Giải phóng quân binh lực mỏng yếu, liên tiếp lùi lại, phòng tuyến Điền Tây nhanh chóng bị phá vỡ. Tàn quân Quốc Dân Đảng lần lượt chiếm đóng bốn huyện thành, và kéo cờ Thanh Thiên Bạch Nhật lên trên thành. Lúc này một lượng lớn mã bang chờ đợi ở ngoài biên giới ùn ùn kéo tới, họ như kiến chuyển nhà chất lên lưng ngựa những cửa hàng bách hóa, trạm tiết kiệm, trạm lương thực và tất cả tài sản có thể mang đi được trong những huyện thành nhỏ bé này, rồi không ngừng vận chuyển về Tam Giác Vàng. Sự thịnh vượng này kéo dài một thời gian ở địa phương, những đoàn mã bang không dứt kiên nhẫn chuyển mấy huyện thành trên thành thành thành trống rỗng.

Đối với Quốc Dân Đảng Đài Loan thua trận ở đại lục mà nói, họ quá cần thắng lợi, quá cần sự cổ vũ tinh thần, thắng lợi là một món ăn ngon, còn họ là một đám người đói khát không kén chọn. Thế là tất cả báo chí đài phát thanh trên đảo Đài Loan đồng loạt hoan hô thắng lợi vĩ đại của cuộc phản công Điền Tây, như thể ngày mai họ sẽ quay về Nam Kinh vậy. Các yếu nhân quân chính liên tục phát biểu, cơ quan chính công tổ chức quần chúng xuống đường diễu hành, thương hội giới tài chính bỏ tiền quyên góp, sau một hồi xào xáo ồn ào, Lý Di tức thì giá trị tăng vọt, từ một tư lệnh chỉ huy không ai đoái hoài trở thành anh hùng Quốc quân nhà nhà biết tên, ông ta nghiễm nhiên trở thành khắc tinh của Đảng Cộng sản, danh tướng Thế chiến II bất bại như Montgomery hay tướng Patton.

Sự hoan hô thắng lợi của Đài Loan còn một tâm tư, đó là tạo tư thế cho người Mỹ xem. Lúc đó người Mỹ bị sa lầy vào cuộc chiến tranh Triều Tiên, chỉ mong thấy Cộng sản sân sau cháy nhà loạn hết cả lên, nếu đám Lý Di một đường ca vang tiến vào Côn Minh, Đảng Cộng sản chẳng phải là đối mặt với kẻ thù hai mặt, trước sau không lo nổi sao? Cục diện chiến trường Triều Tiên chẳng phải sẽ sớm thay đổi sao? Tưởng Giới Thạch làm vậy chẳng khác nào nhắc nhở gã Mỹ ngạo mạn: Các người đánh nhau với Đảng Cộng sản không thể thiếu Quốc Dân Đảng chúng tôi, không thể thiếu Đài Loan!

Tuy nhiên đúng lúc Đài Loan và đồng minh Mỹ kỳ vọng tin báo thắng lợi của Lý Di truyền về tới tấp, thì Lý Di lại ra lệnh cho đội quân phản công dừng bước ở huyện thành Cảnh Mã, ở lại suốt ba tháng.

6

Phía đông huyện thành Cảnh Mã bốn mươi cây số, có một vùng đất bằng phẳng giữa núi gọi là Mãnh Tát, vì là sườn núi, không có nguồn nước, nên cũng không có người ở. Nghe nói vài chục năm trước khi thanh niên trí thức đến, nơi đây rừng rậm rạp, là thiên đường của động thực vật, sau này gặp nạn "đại luyện thép", rồi sau nữa chặt cây khai hoang, khắp nơi thành ruộng bậc thang, xói mòn đất nghiêm trọng. Lúc đó bạn học của tôi là Vương Sĩ Lục được phân về nông trường Mãnh Tát cắm đội, phiên hiệu là Sư đoàn hai Đoàn tám Binh đoàn Kiến thiết, cậu ta hào hứng kể với tôi, Đoàn tám vậy mà có một sân bay! Tôi chế nhạo cậu ta, thanh niên trí thức Đoàn tám các cậu về nhà thăm thân chẳng phải có thể đi máy bay rồi sao? Cậu ta bảo là một sân bay bỏ hoang, sân bay dã chiến, có lẽ vẫn còn có thể cất cánh máy bay chiến đấu. Tôi nói chẳng lẽ cây cao su Đoàn tám các cậu cần Không quân bảo vệ? Cậu ta bảo cậu đừng cười, đều là thật cả. Thời kháng chiến, đồng minh Mỹ để bảo vệ đường hàng không "Lạc đà" (Camel Hump), thực hiện đòn đánh hiệu quả vào quân Nhật ở Điền Miến, từng bí mật xây dựng một sân bay dã chiến đơn giản ở Mãnh Tát. Sân bay chỉ có một đường băng cát sỏi, vài gian lán đơn giản, chỉ dành cho máy bay chiến đấu nhỏ cất hạ cánh tạm thời. Sân bay sắp hoàn thành, thì tin thắng lợi Nhật đầu hàng từ Thái Bình Dương truyền tới, sân bay thế là chưa kịp sử dụng đã bỏ hoang. Sau này tôi tra cứu sử liệu, bạn tôi nói không sai, cơ bản khớp với lịch sử.

Năm 1991, tôi vì viết "Giấc mộng thanh niên trí thức Trung Quốc" mà chuyên môn đến Mãnh Tát phỏng vấn, quả nhiên nhìn thấy sân bay bỏ hoang đó. Sân bay bằng phẳng như cũ, không có cây, trên đường băng mọc đầy cỏ dại, như một sân bóng đá tự nhiên.

Nhưng khi tầm nhìn của tôi hướng về mùa xuân năm 1951, Lý Di ra lệnh cho bộ đội phản công của ông ta dừng lại ở tuyến Cảnh Mã, Song Giang án binh bất động, tôi chú ý thấy ông ta đồng thời chiếm đóng sân bay bỏ hoang này. Tàn quân Quốc Dân Đảng bố trí trọng binh xung quanh sân bay bỏ hoang, tôi nhìn thấy trên bản đồ quân sự, trọng tâm phòng thủ của bộ đội Lý Di thực tế đã chuyển sang sân bay bỏ hoang không một bóng người này. Một hiện tượng bất thường khác là, đối thủ của họ là Giải phóng quân dường như cũng ngủ quên, không có dấu hiệu phản công, ngay cả du kích dân binh quấy rối cũng lúc có lúc không, không chút sức lực. Điều này có chút giống như Khương Tử Nha câu cá, người và cá đều thờ ơ với nhau, chơi trò chơi người ngoài không hiểu nổi. Theo báo cáo trinh sát, một đoàn Giải phóng quân đã rút lui về Lâm Thương, hướng Điền Tây không có đại bộ đội. Còn có tin tình báo nói cơ quan chính phủ Đảng Cộng sản cũng bắt đầu rút lui về Đại Lý. Một số tướng lĩnh và tham mưu cho rằng chủ lực Cộng quân bị điều đến chiến trường Triều Tiên, hậu phương trống rỗng, chính là cơ hội tốt để tiến quân thần tốc, có người thậm chí lạc quan dự đoán, nửa tháng thu phục Côn Minh, đánh bại Đảng Cộng sản chỉ là vấn đề thời gian. Như thể tương lai một mảnh tươi sáng, Cộng quân không chịu nổi một đòn, chỉ cần tấn công là được.

Lý Di ngồi vững trên đài câu, không bị lời nói của người khác làm lay động, làm ngơ trước cục diện tốt đẹp, căn bản không thèm để ý đến tâm trạng lo lắng của thuộc hạ. Ông ta an nhiên tự tại, mỗi ngày cùng tham mưu uống trà bàn đạo, đàm cờ luận họa, như thể ông ta không phải đến đánh trận, mà là đến du sơn ngoạn thủy vậy. Rất nhiều sĩ quan Quốc Dân Đảng nóng lòng muốn đánh về quê cũ đều không giữ được bình tĩnh, đoán không ra lão trưởng quan bán thuốc gì trong hồ lô, ngay cả sư trưởng Lý Quốc Huy cũng bị che mắt, lo sốt vó như người khác.

Hồ đồ trải qua hơn mười ngày, một đêm không trăng cũng không mây, sao nhấp nháy trên bầu trời, Lý Di bước ra khỏi bộ chỉ huy của ông ta ở huyện thành Cảnh Mã, cưỡi con ngựa trắng Đông Dương yêu quý, dẫn một nhóm thuộc hạ và tùy tùng lao thẳng tới sân bay Mãnh Tát. Khi họ vượt qua sườn núi, một cảnh tượng rực rỡ chưa từng có đột nhiên hiện ra trước mắt họ như dải ngân hà đổ xuống từ chín tầng mây. Đêm đen thăm thẳm, sân bay đốt lên những đống lửa hừng hực, khiến vùng đất bằng phẳng giữa núi sáng như ban ngày. Binh lính canh phòng nghiêm ngặt, la mã tập hợp chờ lệnh, trong bụi rậm ẩn nấp rất nhiều dân công. Chẳng bao lâu bầu trời vang lên tiếng động cơ ầm ầm, một chiếc máy bay Mỹ chế không quốc tịch bay đến trên đầu mọi người, con chim khổng lồ đen sì này bay thấp lượn lờ trên bầu trời, tiếng thở nặng nề vang vọng khắp không trung. Rất nhiều sĩ quan binh lính Quốc Dân Đảng reo hò nhảy múa, họ vô cùng kích động, tưởng rằng cảnh tượng huy hoàng của cuộc đại phản công kháng chiến mấy năm trước sẽ diễn ra lại ở Mãnh Tát: cửa khoang khổng lồ mở ra, lính dù vũ trang đầy đủ và xe tăng đại bác không ngừng từ trong bụng máy bay tràn ra.

Đáng tiếc vật đổi sao dời, máy bay chỉ thả xuống vài chiếc dù rồi vội vàng bay đi mất. Mọi người tìm thấy những cái thùng gỗ treo dưới chiếc dù này, trong thùng nằm những vũ khí và đạn dược của Mỹ. Dù sao đi nữa, đây cũng tính là một sự mong đợi, người Mỹ không đến, nhưng vũ khí Mỹ đã đến, tám năm kháng chiến, hậu phương chẳng phải dựa vào viện trợ Mỹ mới kiên trì được sao? Dân công bắt đầu bận rộn, mã bang tháo dỡ những cái thùng lớn từ trên trời rơi xuống này ra, chất lên lưng gia súc, rồi vận chuyển về đại bản doanh Mạnh Tát ở Tam Giác Vàng. Tất nhiên đây chỉ là một sự bắt đầu, sau đó hai tháng, những chiếc máy bay bí ẩn không quốc tịch thường xuyên ghé thăm sân bay Mãnh Tát vào ban đêm, thả vật tư tác chiến các loại xuống, có lần còn thả xuống hai sĩ quan tình báo Mỹ. Đáng nói là, những vũ khí này đa số là súng pháo Mỹ từng sử dụng trong Thế chiến II, người Mỹ dùng vũ khí cũ hỗ trợ đồng minh cũng không phải tin tức gì mới mẻ, huống hồ là viện trợ không hoàn lại.

Đến lúc này, các sĩ quan bắt đầu tỉnh ngộ bàn tính trong bụng Lý Di. Một ngày nọ, Tiền Vận Chu nói với Lý Quốc Huy: "Phản công đại lục cái gì chứ? Tôi thấy gọi là phản công Đài Loan, hoặc phản công nước Mỹ thì đúng hơn. Tổng chỉ huy đang giao dịch với Đài Loan, chúng ta đều là đạo cụ của ông ta thôi."

Lý Quốc Huy giật mình, vội vàng ngăn ông ta lại: "Người anh em, chúng ta đều là quân nhân, truyền ra ngoài là tội mưu phản đấy. Hơn nữa trưởng quan không dựa vào Mỹ thì không được đâu."

Tiền Vận Chu thở dài nói: "Sư trưởng, tôi dám cá, chúng ta kiếp này đừng hòng mong đánh về quê cũ. Anh không thấy tổng chỉ huy đang tích cóp gia sản của ông ta sao? Gia sản tích cóp khó khăn thế nỡ lòng nào cùng Cộng quân liều mạng? ... Thôi, dù sao đi lính ăn lương, cởi quân phục ra cũng không chết đói được, quản ông ta cái quái gì!"

Lời nói của Tiền Vận Chu không may mà ứng nghiệm. Khi máy bay ầm ầm chở đầy trang bị của một quân đoàn tiêu chuẩn (ba vạn người) trang bị kiểu Mỹ thả xuống, Lý Di không tuyên bố tiến quân vào Côn Minh mà lập tức rút lui, rút bộ đội chủ lực từ huyện thành Song Giang và Cảnh Mã về biên giới, tạo tư thế sẵn sàng rút khỏi biên giới bất cứ lúc nào. Đây thực sự là một cuộc chiến tranh kỳ quặc, phía tây không có chiến sự, mọi người dường như nhường nhịn lẫn nhau, khiến người ngoài cuộc chiến cuộc không sao hiểu nổi. Khi dư luận Đài Loan và phương Tây tung hô thắng lợi, biến cuộc phản công Vân Nam hữu danh vô thực này thành đề tài ầm ĩ, Lý Di lại để bộ đội của ông ta nằm ngủ trên biên giới, còn bản thân ông ta để an toàn, đã rút bộ chỉ huy qua biên giới trước mười cây số. Bí ẩn này giấu kín nhiều năm, mãi đến khi tôi phỏng vấn ở Tam Giác Vàng, một cụ già mới tiết lộ bí ẩn này cho tôi: Mỹ yêu cầu Đài Loan mở mặt trận thứ hai, Đài Loan ra lệnh Lý Di phản công Vân Nam, Lý Di thì mặc cả yêu cầu Mỹ viện trợ vũ khí. Cuối cùng đạt được thỏa thuận bí mật, người Mỹ đồng ý viện trợ vũ khí, nhưng có một điều kiện tiên quyết, là địa điểm thả dù phải ở trong lãnh thổ Trung Quốc, nghĩa là phải tiến hành sau khi Lý Di phản công Vân Nam.

Trò chơi này không có người thua, ai nấy đều được thứ mình muốn.

Chiến tranh biến thành một cuộc đối đầu kéo dài. Hai bên chiến tuyến cách nhau hai trăm cây số, dường như đang chơi trò chơi mèo vờn chuột. Giải phóng quân có chút động tĩnh, Lý Di liền lùi về sau, Giải phóng quân vừa rút đi, Quốc Dân Đảng lại khôi phục tư thế ban đầu. Qua mấy hiệp, mọi người dường như đều đang thi đấu sự kiên nhẫn, điều này rất giống một cuộc thi kéo co không có trọng tài, hai bên đều đang trì hoãn thời gian, chờ đối phương cạn kiệt kiên nhẫn.

Tháng thứ ba đối đầu, thế bế tắc cuối cùng bị phá vỡ, Giải phóng quân đột nhiên dùng hai sư đoàn binh lực cơ động nhanh chóng, tàn quân Quốc Dân Đảng vốn là chim sợ cành cong, lập tức rút lui về sau. Lúc này một tin tình báo kinh người hơn truyền tới, khiến Lý Di lạnh người. Hóa ra Đảng Cộng sản đã giăng thiên la địa võng từ lâu, một đội quân tinh nhuệ thần dũng đã lặng lẽ xuyên thấu đến sườn Quốc Dân Đảng ẩn nấp, chỉ đợi rùa thò đầu ra, tiến sâu thêm một bước, đội quân này lập tức phong tỏa biên giới, cắt đứt đường lui, hình thành cục diện đóng cửa đánh chó. Đám sĩ quan tham mưu từng cổ xúy phản công Côn Minh lúc này lưng ướt đẫm mồ hôi lạnh, họ thầm cảm thấy may mắn vì lão trưởng quan vẫn anh minh, không vì lợi mà mù quáng, nếu không họ đều đã thành tù binh Cộng quân. Quân cứu quốc phản cộng hỏa tốc rút qua biên giới, để đề phòng vạn nhất, Lý Di còn rút bộ chỉ huy qua bờ đông sông Salween.

Chỉ có đám không biết thời thế như Điền Hưng Võ, Khuất Hồng Trai là không thoát khỏi số phận diệt vong. Họ vốn là dân tộc bộ lạc, bị trào lưu lịch sử cuốn theo, lại bị lợi ích trước mắt cám dỗ, nên thay người Hán Lý Di làm lá chắn và kẻ chịu chết thay. Giải phóng quân phong tỏa biên giới, họ như cái đuôi bị thằn lằn vứt bỏ, bị quét sạch không thương tiếc vào thùng rác lịch sử.

Tháng 7, tin đàm phán truyền đến từ chiến trường Triều Tiên, Lý Di cuối cùng tìm được cớ, không kìm được hạ lệnh rút quân, thế là Quân cứu quốc phản cộng một đường khải hoàn ca vui vẻ quay về đại bản doanh Mạnh Tát. Lý Di không chỉ thu hoạch được viện trợ Mỹ, mà đội ngũ còn lớn mạnh chưa từng có, tổng binh lực gấp đôi.

7

Một ngày đầu đông năm 1998, tôi bước lên chuyến bay đến Côn Minh, thủ phủ tỉnh Vân Nam. Loa báo bay qua bầu trời Tây Xương, tôi đột nhiên nhớ lại buổi sáng đen tối gần nửa thế kỷ trước, Lý Di cất cánh từ sân bay Tây Xương đi hội quân với bộ đội của ông ta, nhưng số phận thất bại đã chặn đứng hy vọng của ông ta một cách tàn nhẫn. Vị tướng Quốc Dân Đảng này không thể hạ cánh ở bất kỳ sân bay nào trên đại lục nên đành một mình bay sang Đài Loan. Tôi nhìn xuống đại địa từ độ cao mười ngàn mét, cao nguyên đất đỏ tựa như một sa bàn chế tác thô sơ nằm dưới chân tôi, chiếc sa bàn cổ xưa này đã tồn tại hàng ức năm, còn chiếc máy bay tôi đang đi thì như một ngôi sao băng nhỏ bé, lướt qua vội vã trên vĩ độ thời gian và không gian vĩnh hằng.

Cuộc phỏng vấn của tôi bắt đầu từ lão Lý, cán bộ nghỉ hưu của quân khu Côn Minh cũ. Năm 1951, chức vụ của lão Lý là tham mưu tác chiến quân khu, từng tham gia xây dựng toàn bộ kế hoạch tác chiến vây tiêu Quân cứu quốc phản cộng Quốc Dân Đảng.

"...Đầu năm quân khu có tin tình báo, tàn bộ Quốc Dân Đảng ở nước ngoài có thể tiến hành quấy nhiễu quy mô lớn vào khu vực biên giới. Đến cuối tháng ba, tình hình địch lần lượt truyền tới, tàn bộ của nghịch (Lý) Di khoảng hơn một vạn người đang rục rịch, sẽ tiến hành quấy nhiễu biên giới theo từng đường trong thời gian tới." Lão Lý là người Thiểm Bắc, mặc dù sống hơn nửa đời ở miền Nam, nhưng giọng quê vẫn không đổi, vẫn như mọi khi, gọi "Lý" thành "nghịch", gọi "tôi" thành "ngạch".

“Tháng 4, nhóm quân địch đầu tiên xuất hiện ở đường phía Nam, khí thế rất hung hăng, mục tiêu là Mãnh Liên, Cảnh Hồng. Chúng tôi ban đầu nhận định sai, sự chú ý bị thu hút về phía Nam. Thêm vào đó, một vài lãnh đạo đơn vị cấp dưới phạm phải tư tưởng nóng vội, tưởng rằng đây là chủ lực địch, muốn lập công đầu, chưa đợi chúng tiến vào hoàn toàn đã xông lên, trái với tinh thần chỉ thị của thủ trưởng quân khu về việc dụ địch vào sâu. Địch vốn dĩ chỉ là tấn công nghi binh, ta vừa đánh, chúng lập tức co đầu lại, chơi trò 'địch tiến ta lùi' với ta. Mãi đến cuối tháng 4, chủ lực địch mới thực sự xuất hiện, mục tiêu của chúng là Lâm Thương và Tư Mao. Lúc đó phân tích, liệu địch còn có ý đồ tác chiến lớn hơn hay không? Chúng chỉ là quấy rối thông thường hay thực sự định lập căn cứ địa tại Vân Nam? Liệu chúng còn có mục tiêu chiến thuật nào khác không?

Thủ trưởng quân khu nhiều lần chỉ thị: không được nôn nóng, hãy để quân địch tiến vào, vào sâu hơn nữa. Phải thả dây dài câu cá lớn chứ. Chúng tôi áp dụng một số biện pháp chủ động dụ địch vào sâu, hy vọng địch tiến thêm về phía Đông, tốt nhất là đến Lâm Thương và Phượng Khánh, như vậy chúng tôi mới nắm chắc phần thắng để đóng cửa đánh chó, tiêu diệt gọn chúng, loại bỏ một khối u độc ngoài biên giới. Nhưng quân địch rất xảo quyệt, trước sau không chịu mắc mưu, giằng co hai tháng trời, địch lúc tiến lúc lui, Lý Di co cụm ở khu vực Cảnh Mã, Song Giang, cũng giở trò vận động quần chúng, tất nhiên là để lừa bịp những người dân có giác ngộ không cao.”

Tôi hỏi: “Sau này các ông có làm rõ ý đồ của địch không?”

Lão Lý cười nói: “Thì là phản công đại lục thôi. Tưởng Giới Thạch muốn hắn phản công, Lý Di không thể kháng lệnh, nhưng phản công lại sợ bị chúng tôi tiêu diệt, thế nên hắn đành chọn cách làm việc tiêu cực.”

Tôi nói: “Xét trên phương diện khách quan, cuộc phản công của Lý Di có tác dụng gì không?”

Lão Lý trầm ngâm một lát rồi trả lời: “E rằng không thể nói là không có chút tác dụng nào. Để đề phòng tàn quân Quốc Dân Đảng xâm phạm biên cương, Quân ủy Trung ương đã giữ lại các quân đoàn vốn định đưa sang tác chiến ở Triều Tiên, đây chính là một dạng tác dụng kiềm chế. Ngoài ra, Lý Di tập hợp tàn quân Tưởng và các thế lực phản cộng phân tán ở phía Tây và Nam Vân Nam lại, cũng đóng vai trò làm lớn mạnh đội ngũ của chúng.”

Một vị lão cán bộ về hưu khác là Bành Kinh Phong, ông là nhà văn tiền bối mà tôi kính trọng. Trông ông có vẻ hơi mệt mỏi nhưng tinh thần vẫn tốt, tư duy nhanh nhạy, trí nhớ đáng kinh ngạc. Ông nắm rõ như lòng bàn tay hầu hết các sự kiện từng xảy ra ở biên thùy Tây Nam, khi nói chuyện vẫn mang âm hưởng quê nhà Giang Tây, giọng điệu dứt khoát không chút nghi ngờ.

“Năm 1951, tôi làm giáo viên văn hóa trong đơn vị, khi đó tôi mới chỉ là một thanh niên 18, 19 tuổi, tham gia vào đội ngũ cách mạng, nhiệt huyết như lửa, cả ngày không biết mệt mỏi là gì. Quốc Dân Đảng xâm phạm đại lục, biên giới Vân Nam là khu vực trọng điểm, thời đó đã diễn ra trận chiến Cảnh Mã, Song Giang đầy ảnh hưởng. Tôi không trực tiếp tham chiến, mà sau đó đã tiếp xúc với nhiều anh hùng chiến đấu, lại đi sâu vào các đơn vị và khu vực Lâm Thương để phỏng vấn. Cuộc sống là suối nguồn của sáng tạo, cuộc sống rực lửa đã nuôi dưỡng cảm hứng sáng tác của tôi, vì vậy tôi đã một hơi viết ra hai kịch bản điện ảnh, cùng một số tác phẩm khác.”

Tôi hỏi: “Ông có cho rằng các tác phẩm của mình đã phản ánh chân thực cuộc sống không?”

Lão Bành không chút do dự trả lời: “Có, đến tận bây giờ tôi vẫn giữ quan điểm đó. Lúc bấy giờ nội chiến vừa kết thúc, lòng dân hướng về hòa bình ổn định, khao khát xây dựng quê hương, Đảng Cộng sản có đầy đủ tự tin để gánh vác trọng trách xây dựng đất nước. Việc Quốc Dân Đảng phản công đại lục là một hành động không được lòng dân và đi ngược lại dòng chảy lịch sử.”

Tôi nói: “Theo những gì tôi phỏng vấn được, trận chiến năm 1951 đã không đạt được mục tiêu dự kiến là tiêu diệt toàn bộ quân địch, liệu có thể coi đây là một hành động quân sự không thành công hay không?”

Lão Bành liên tục lắc đầu nói: “Cách nhìn nhận như vậy là phiến diện, rất không khách quan. Cuộc chiến bảo vệ biên cương tuy chỉ tiêu diệt và bắt sống một hai trăm tên địch, nhìn qua thì không thể so sánh với bất kỳ thắng lợi nào trong cuộc chiến tranh giải phóng, nhưng ảnh hưởng và ý nghĩa về mặt chính trị lại vô cùng to lớn, không chỉ bảo vệ biên cương một cách hiệu quả, hỗ trợ kháng Mỹ viện Triều, mà còn đập tan hoàn toàn ảo vọng phản công đại lục của Quốc Dân Đảng, đóng vai trò cảnh báo đối với bất kỳ kẻ địch nào dám phạm tội. Lý Di co cụm về Tam Giác Vàng, từ đó về sau không bao giờ dám xâm phạm biên giới quy mô lớn nữa. Trận đánh này còn nên bao hàm một số gợi ý quân sự hữu ích: quân địch ngoài biên giới đã không còn là bộ đội chính quy của Quốc Dân Đảng từ một hai năm trước, chúng đang và sẽ còn thay đổi, tác chiến trong rừng rậm nhiệt đới là đặc điểm lớn nhất của chúng, cần phải đặc biệt lưu tâm. Đáng tiếc là lúc đó mọi người đều không nhận thức được điểm này. Tất nhiên cũng không thể trách ai, nhận thức của con người luôn dần dần được nâng cao theo sự thay đổi của sự vật... Bài học này mãi cho đến mười năm sau, trong trận chiến cảnh giới cắm mốc biên giới mới được thể hiện một cách triệt để.”

Tôi chuyển chủ đề sang phía ngoài biên giới. Tôi kể với lão Bành rằng, nhiều tướng lĩnh Quốc Dân Đảng hiện đang sống ở Tam Giác Vàng đều có những phản tỉnh về trận chiến phản công Vân Nam mùa xuân năm 1951 đó. Ví dụ như tướng Lý Sùng Văn nói, vì thù hận chính trị che mờ mắt, biết rõ không thể làm mà vẫn làm, thực sự là một điều đáng bi ai.

Lão Bành cười nói: “Nếu như họ đều như bây giờ, có thể về đại lục tận mắt nhìn xem, họ sẽ không đi làm cái gọi là giấc mộng phản công tự lừa mình dối người như vậy nữa.”

Chủ đề cuối cùng là về chính sách đối với tàn quân Quốc Dân Đảng ở Tam Giác Vàng. Lão Bành cho biết theo một tài liệu được công bố công khai tiết lộ: Xét thấy tàn quân Quốc Dân Đảng ở Tam Giác Vàng và chính quyền Đài Loan về mặt tổ chức đã không còn quan hệ lệ thuộc, nhân viên tàn quân đa số đã an cư lạc nghiệp tại địa phương, có được 'giấy phép cư trú' của quốc gia sở tại, có người đã nhập quốc tịch nước ngoài, không còn tham gia các hoạt động gây nguy hại cho Tổ quốc, năm 1981 theo chỉ thị của Trung ương và Tổng cục Chính trị, đã dừng công tác đối với lực lượng vũ trang cựu Quốc Dân Đảng này. Vv.