Từ trước đến nay, người ta đã kể lại cách Ahab thường sải bước trên đài chỉ huy, đi qua đi lại đều đặn giữa hai điểm giới hạn là chiếc la bàn và cột bua chính; nhưng giữa muôn vàn sự việc khác cần được thuật lại, chưa ai từng kể thêm rằng đôi khi trong những bước đi ấy, khi chìm đắm sâu nhất vào tâm trạng của mình, ông thường dừng lại ở từng điểm, đứng đó nhìn chằm chằm một cách kỳ lạ vào vật thể trước mặt. Khi dừng chân trước la bàn, với ánh mắt dán chặt vào chiếc kim chỉ hướng, cái nhìn ấy sắc bén tựa ngọn lao mang theo sự tập trung cao độ của ý chí; và khi tiếp tục sải bước rồi lại dừng lại trước cột bua chính, thì với ánh mắt đờ đẫn y hệt dán vào đồng tiền vàng đóng đinh ở đó, ông vẫn giữ nguyên vẻ kiên định tựa đinh đóng cột, chỉ thoảng chút khát khao hoang dại, nếu không muốn nói là hy vọng.
Nhưng có một buổi sáng, khi quay người bước qua đồng đúp-lông, ông dường như bị thu hút một cách mới mẻ bởi những hình thêu và ký tự kỳ lạ dập nổi trên đó, như thể giờ đây lần đầu tiên ông bắt đầu tự mình diễn giải theo một cách cuồng tưởng nào đó bất cứ ý nghĩa nào ẩn giấu trong ấy. Và chắc chắn luôn có ý nghĩa ẩn giấu trong vạn vật, bằng không vạn vật chẳng có mấy giá trị, và bản thân quả địa cầu tròn vo này cũng chỉ là một con số không trống rỗng, chẳng dùng được việc gì ngoài việc đem bán từng xe tải lớn, như cách người ta làm với những ngọn đồi quanh Boston, để lấp đầy một vũng lầy nào đó ở dải Ngân Hà.
Giờ đây, đồng đúp-lông này là vàng ròng nguyên chất, được đãi từ tận sâu trong những ngọn đồi nguy nga, nơi từ đông sang tây, qua những bãi cát vàng, thượng nguồn của biết bao dòng Pactolus tuôn chảy. Và dẫu nay được đóng đinh giữa muôn vàn rỉ sét của bu-lông sắt cùng vết ten xanh của đinh tán đồng, thế nhưng, bất khả xâm phạm và tinh tuyền trước mọi thứ nhơ nhớp, nó vẫn giữ nguyên thứ ánh sáng rực rỡ từ Quito. Hơn nữa, dẫu được đặt giữa một đám thủy thủ tàn nhẫn và từng giờ qua tay những kẻ nhẫn tâm, lại trải qua suốt những đêm dài đằng đẵng bị che phủ bởi bóng tối dày đặc có thể che đậy bất kỳ kẻ nào bén mảng đến trộm cắp, thế nhưng mỗi buổi bình minh đều tìm thấy đồng đúp-lông nằm y nguyên ở nơi hoàng hôm trước đã bỏ lại nó. Bởi vì nó đã được tách riêng và thánh hóa cho một mục đích kính sợ; và dù có ngông cuồng theo lối thủy thủ đến đâu đi nữa, hết thảy các thủy thủ đều tôn kính nó như chiếc bùa hộ mệnh của cá voi trắng. Thỉnh thoảng, họ bàn tán về nó trong ca trực mệt mỏi ban đêm, tự hỏi rốt cuộc nó sẽ thuộc về ai, và liệu người đó có sống nổi để tiêu xài nó hay không.
Những đồng tiền vàng cao quý ấy của Nam Mỹ vốn tựa như những chiếc huy chương của mặt trời và những mảnh kỷ vật của vùng nhiệt đới. Ở đây, cây cọ, lạc đà alpaca và núi lửa; đĩa mặt trời và các vì sao; đường hoàng đạo, sừng sung túc và những lá cờ lộng lẫy phấp phới, được dập nổi với sự phong phú đến mức xa hoa; khiến cho thứ vàng quý giá dường như càng trở nên trân quý hơn và rực rỡ hơn khi đi qua những xưởng đúc đầy trí tưởng tượng và đậm chất thơ ca Tây Ban Nha ấy.
Tình cờ thay, đồng đúp-lông của tàu Pequod lại là một ví dụ vô cùng giàu có về những hình ảnh này. Trên vành tròn của nó mang hàng chữ: REPUBLICA DEL ECUADOR: QUITO. Thế là đồng tiền sáng chói này đến từ một đất nước nằm ở giữa thế giới, ngay dưới đường xích đạo vĩ đại và được đặt tên theo nó; và nó đã được đúc ở lưng chừng dãy Andes, trong vùng khí hậu bất biến không biết đến mùa thu. Được bao quanh bởi những ký tự đó, ta thấy hình ảnh của ba đỉnh núi Andes; từ một đỉnh tuôn ra ngọn lửa; một ngọn tháp trên đỉnh thứ hai; trên đỉnh thứ ba là một chú gà trống đang cất tiếng gáy; trong khi uốn cong phía trên tất cả là một đoạn của vòng hoàng đạo bị chia cắt, các cung hoàng đạo đều được đánh dấu bằng các ký hiệu huyền bí quen thuộc của chúng, và mặt trời là viên đá khổng lồ đang bước vào điểm phân giao ở chòm Thiên Bình.
Trước đồng tiền xích đạo này, Ahab, không phải là không bị người khác nhìn thấy, giờ đây đang dừng bước.
“Sự kiêu ngạo luôn hiện hữu ở những đỉnh núi và ngọn tháp, cùng tất cả những thứ vĩ đại và cao cả khác; hãy nhìn đây — ba đỉnh núi kiêu hãnh tựa như Lucifer. Ngọn tháp vững chắc, đó là Ahab; ngọn núi lửa, đó là Ahab; loài gà dũng cảm, bất khuất và chiến thắng, đó cũng là Ahab; tất cả đều là Ahab; và khối vàng tròn này chẳng qua chỉ là hình ảnh của quả địa cầu còn tròn hơn thế, thứ mà giống như chiếc gương của phù thủy, phản chiếu lại chính con người đầy bí ẩn của từng người một. Công sức thì lớn, lợi lộc thì ít cho những ai đòi hỏi thế giới phải giải mã chúng; chính thế giới còn chẳng thể tự giải mã nổi. Ta ngẫm rằng giờ đây mặt trời bằng vàng này mang một gương mặt ửng đỏ; nhưng kìa! phải rồi, hắn đang bước vào cung hoàng đạo của bão tố, điểm phân! và chỉ sáu tháng trước, hắn vừa quay ra khỏi một điểm phân trước đó ở chòm Bạch Dương! Từ cơn bão này sang cơn bão khác! Vậy thì hãy cứ như thế đi. Sinh ra trong quằn quại, con người ắt phải sống trong đau đớn và chết trong dằn vặt! Vậy thì hãy cứ như thế đi! Đây là chất liệu cứng cỏi để nỗi buồn tác động. Vậy thì hãy cứ như thế đi.”
“Chẳng có ngón tay tiên nào ép lên khối vàng ấy, mà chắc hẳn móng vuốt của quỷ đã để lại những đường nét uốn lượn ở đó từ ngày hôm qua,” Starbuck lầm bầm một mình, tựa lưng vào mạn tàu. “Lão già có vẻ như đang đọc bức thông điệp đầy kinh hãi gửi Belshazzar. Tôi chưa từng săm soi kỹ đồng tiền này. Lão đi xuống dưới rồi; để tôi đọc thử. Một thung lũng tối tăm giữa ba đỉnh núi hùng vĩ, cao ngất trời, trông suýt soát như thể Chúa Ba Ngôi, trong một biểu tượng trần thế mờ nhạt nào đó. Cứ thế, trong thung lũng Chết này, Chúa ôm lấy chúng ta; và vượt lên trên mọi u ám của chúng ta, mặt trời Công Chính vẫn tỏa sáng như một ngọn hải đăng và niềm hy vọng. Nếu chúng ta cúi đầu xuống, thung lũng tối tăm lộ ra lớp đất mốc meo; nhưng nếu chúng ta ngước lên, mặt trời rạng rỡ sẽ đón lấy ánh nhìn của ta nửa chừng để sưởi ấm. Tuy nhiên, ôi, mặt trời vĩ đại không phải là vật vĩnh cửu; và nếu vào lúc nửa đêm, ta tha thiết muốn vớt vát chút niềm khuây khỏa ngọt ngào từ ngài, thì ta chỉ tìm kiếm ngài trong vô vọng! Đồng tiền này nói một cách khôn ngoan, nhẹ nhàng, chân thật, nhưng vẫn đầy u buồn đối với tôi. Tôi phải rời xa nó thôi, kẻo Sự Thật lay chuyển tôi một cách sai trái.”
“Kìa, lão Moghul kìa,” Stubb tự nhủ bên lò nấu mỡ, “lão ta vừa ngắm nghía nó xong; và kìa Starbuck rời đi từ chỗ đó, cả hai đều mang những gương mặt mà tôi đoán là dài đâu đó tầm chín sáu thước. Và tất cả chỉ vì nhìn vào một miếng vàng, thứ mà nếu bây giờ tôi có nó trên đồi Negro hay ở Corlaer’s Hook, tôi sẽ chẳng thèm nhìn lâu mà đem tiêu quách đi. Hừm! theo ý kiến kém cỏi và nhỏ nhoi của tôi, tôi thấy việc này thật kỳ quặc. Trong những chuyến hải hành của mình, tôi đã từng thấy nhiều đồng đúp-lông; những đồng đúp-lông Tây Ban Nha cổ, đúp-lông Peru, đúp-lông Chile, đúp-lông Bolivia, đúp-lông Popayan; cùng vô số đồng moidore vàng, pistole, joe, nửa joe và một phần tư joe. Vậy thì có gì ở đồng đúp-lông Xích Đạo này mà lại khiến người ta kinh ngạc đến chết người như vậy chứ? Thề có Golconda! để tôi đọc nó một lần xem nào. Hầy-lô! đây đúng là những điềm báo và kỳ quan rồi! Cái đó, bây giờ, chính là cái mà lão Bowditch gọi trong cuốn Tóm lược của ông ta là vòng hoàng đạo, và cái mà cuốn lịch của tôi ở dưới buồng gọi là thế. Tôi sẽ lấy cuốn lịch và vì tôi nghe nói có thể triệu hồi ma quỷ bằng cuốn số học của Daboll, tôi sẽ thử tay nghề của mình để vắt kiệt một ý nghĩa nào đó từ những đường nét ngoằn ngoèo kỳ lạ này bằng cuốn lịch Massachusetts. Đây rồi cuốn sách. Giờ hãy xem nào. Điềm báo và kỳ quan; và mặt trời, hắn luôn ở giữa bọn chúng. Hừm, hừm, hừm; chúng đây rồi — chúng đang chuyển động kìa — tất cả đều sống động: — Bạch Dương, hay con cừu đực; Kim Ngưu, hay con bò đực và lạy Chúa! chính là Song Tử, hay cặp sinh đôi đây. Chà; mặt trời đang luân chuyển giữa bọn chúng. Phải, ở đây trên đồng tiền, hắn vừa bước qua ngưỡng cửa giữa hai trong số mười hai căn phòng hình tròn xếp thành một vòng tròn. Sách ơi! mày cứ nằm đấy; thực tế là tụi sách vở các ngươi phải biết thân biết phận. Các ngươi chỉ đủ sức cung cấp cho chúng tôi những từ ngữ và sự thật trần trụi, còn chúng tôi mới là kẻ xông vào để bù đắp ý tưởng. Đó là chút kinh nghiệm nhỏ nhoi của tôi, chừng nào mà cuốn lịch Massachusetts, sách dẫn đường của Bowditch, và số học của Daboll còn đó. Điềm báo và kỳ quan ư? Thật đáng tiếc nếu không có điều gì kỳ diệu trong các điềm báo, và không có ý nghĩa trong các kỳ quan! Chắc chắn có một manh mối ở đâu đây; đợi một chút; suỵt — lắng nghe! Thề có thần Jove, tôi hiểu rồi! Này đồng đúp-lông, vòng hoàng đạo của ngươi ở đây chính là cuộc đời con người trong một chương trọn vẹn; và giờ tôi sẽ đọc nó ra, đọc thẳng từ trong sách ra nhé. Nào, Lịch ơi! Bắt đầu nào: có chòm Bạch Dương, hay con cừu đực — tên dâm dê đồi bại ấy, hắn sinh ra chúng ta; rồi đến Kim Ngưu, hay con bò đực — việc đầu tiên là hắn húc chúng ta; tiếp theo là Song Tử, hay cặp sinh đôi — nghĩa là Đức hạnh và Tội lỗi; chúng ta cố gắng vươn tới Đức hạnh, thì ôi chao! Cự Giải, tức con Cua xuất hiện, kéo chúng ta giật lùi lại; và ở đây, khi rời xa Đức hạnh, Sư Tử, một con Sư tử gầm thét, đang nằm phục trên đường đi — nó tung ra vài cú cắn dữ dằn và những cú quật cộc cằn bằng cái vuốt của mình; chúng ta trốn thoát, và chào mừng Xử Nữ, tức người Nữ Trinh! đó là mối tình đầu của chúng ta; chúng ta kết hôn và tưởng rằng sẽ hạnh phúc mãi mãi, thì đột nhiên xuất hiện Thiên Bình, tức cái Cân — hạnh phúc được đem lên cân và thấy hãy còn thiếu thốn; và trong khi chúng ta đang vô cùng buồn bã về điều đó, lạy Chúa! chúng ta giật nảy mình lên thế nào khi Bọ Cạp, hay con Bọ Cạp, chích vào hậu phương chúng ta; chúng ta đang chữa lành vết thương, thì xoảng một cái, những mũi tên bay tứ phía; Nhân Mã, hay Xạ Thủ, đang tự giải trí. Khi chúng ta rút các mũi tên ra, hãy tránh sang một bên! đây rồi con cừu đực húc thành, tức Ma Kết, hay con Dê; hắn lao tới với tốc độ tối đa, và chúng ta bị hất tung đầu cắm cổ; rồi Bảo Bình, hay Kẻ Mang Nước, tuôn ra toàn bộ trận đại hồng thủy và nhấn chìm chúng ta; và khép lại với Song Ngư, tức loài Cá, chúng ta chìm vào giấc ngủ. Đó chính là một bài giảng đạo, được viết trên bầu trời cao, và mặt trời đi qua nó mỗi năm, thế mà vẫn bước ra khỏi đó một cách nguyên vẹn và khỏe khoắn. Thật vui vẻ làm sao, ở trên cao kia, hắn lướt qua gian khổ và muộn phiền; và ở dưới này, lão Stubb vui tính cũng vậy. Ồ, vui vẻ là châm ngôn muôn thuở! Tạm biệt, đồng đúp-lông nhé! Nhưng khoan đã; kìa cậu King-Post nhỏ bé tới; hãy lách qua phía sau lò nấu mỡ nào, và nghe xem cậu ta có gì để nói xem sao. Kìa; cậu ta đứng trước nó rồi; chuẩn bị tuôn ra cái gì đó đây. Được rồi, được rồi; cậu ta bắt đầu rồi kìa.”
“Tôi chẳng thấy gì ở đây ngoài một vật tròn làm bằng vàng, và bất kỳ ai bắt được con cá voi nào đó, vật tròn này sẽ thuộc về người đó. Vậy thì tất cả những việc đứng trân trân nãy giờ là để làm gì nhỉ? Nó đáng giá mười sáu đô-la, đúng thế đấy; và tính ra hai xu một điếu xì-gà, thì đó là chín trăm sáu mươi điếu xì-gà. Tôi sẽ không hút những chiếc tẩu bẩn thỉu như Stubb, nhưng tôi thích xì-gà, và đây là chín trăm sáu mươi điếu; thế nên Flask đành leo lên cao để dò tìm chúng vậy.”
“Ta nên gọi điều đó là khôn ngoan hay dại dột đây, nếu thực sự khôn ngoan thì trông nó lại có vẻ dại dột; thế nhưng, nếu thực sự dại dột, thì nó lại mang một vẻ khôn ngoan nào đó. Nhưng thôi nào; lão người Manx của chúng ta đang tới — chắc hẳn lão từng là một kẻ đánh xe tang, trước khi lão bước chân ra biển. Lão tiến tới gần đồng đúp-lông; hầy-lô, rồi đi vòng sang phía bên kia của cột bua; ồ, có một chiếc móng ngựa được đóng đinh ở mặt đó; và giờ lão lại quay trở lại; điều đó có nghĩa là gì nhỉ? Lắng nghe kìa! lão đang lầm bầm — giọng nói nghe như chiếc cối xay cà phê cũ nát. Vểnh tai lên và nghe cho kỹ vào!”
“Nếu Cá Voi Trắng bị bắt, thì điều đó phải xảy ra vào một tháng và một ngày, khi mặt trời đứng ở một trong những cung hoàng đạo này. Tôi đã nghiên cứu các điềm báo và biết rõ dấu hiệu của chúng; chúng đã được truyền dạy cho tôi từ bốn mươi năm trước bởi mụ phù thủy già ở Copenhagen. Vậy thì, lúc đó mặt trời sẽ nằm ở cung nào? Cung móng ngựa; vì nó ở kìa, nằm ngay đối diện với đồng vàng. Và cung móng ngựa là gì? Con sư tử chính là cung móng ngựa — con sư tử gầm thét và ăn tươi nuốt sống. Tàu ơi, con tàu già! cái đầu già nua của ta cứ run lên mỗi khi nghĩ về ngươi.”
“Lại thêm một cách giải thích nữa; nhưng vẫn chỉ là một văn bản. Các loại người khác nhau trong cùng một kiểu thế giới, bạn thấy đấy. Lại nép vào nào! Queequeg tới kìa — hình xăm kín người — trông cứ như chính các cung hoàng đạo vậy. Tên Ăn thịt người nói gì thế nhỉ? Có thánh thần chứng giám, hắn đang đối chiếu các ghi chú; nhìn vào xương đùi của chính mình; chắc hắn nghĩ mặt trời nằm ở đùi, hoặc ở bắp chân, hoặc trong ruột gan, tôi đoán thế, giống như cách mấy bà già bàn về Thiên văn học Ngoại khoa ở vùng quê hẻo lánh. Và lạy Chúa, hắn đã tìm thấy thứ gì đó ở vùng quanh đùi mình — tôi đoán đó là chòm Nhân Mã, hay Xạ Thủ. Không: hắn chẳng hiểu nổi đồng đúp-lông; hắn tưởng nó là một chiếc khuy áo cũ rách từ chiếc quần của vị vua nào đó. Nhưng lại tránh sang một bên nào! Quỷ-hồn Fedallah đang đến kìa; cái đuôi cuộn giấu đi như thường lệ, tú cọp nhồi trong mũi giày như thường lệ. Hắn nói gì với cái vẻ mặt đó vậy? À, chỉ làm một ra hiệu cho cái điềm báo rồi cúi đầu; có hình mặt trời trên đồng tiền — kẻ tôn sùng lửa, chắc chắn là vậy rồi. Hô! ngày càng đông. Pip đang đi tới hướng này — tội nghiệp cậu bé! ước gì nó chết đi, hoặc tôi chết đi; sự hiện diện của nó khiến tôi thấy sợ hãi một nửa. Nó cũng đã theo dõi tất cả những kẻ thông dịch này — bao gồm cả tôi — và kìa, nó đến để đọc, với cái khuôn mặt đần độn phi trần thế ấy. Lại tránh ra xa và nghe nó nói kìa. Lắng nghe!”
“Ta nhìn, ngươi nhìn, hắn nhìn; chúng ta nhìn, tụi ngươi nhìn, bọn chúng nhìn.”
“Hồn vía tôi ơi, nó đang học Ngữ pháp của Murray! Cải thiện trí tuệ của mình đấy, tội nghiệp anh chàng! Nhưng nó đang nói gì thế kìa — suỵt!”
“Ta nhìn, ngươi nhìn, hắn nhìn; chúng ta nhìn, tụi ngươi nhìn, bọn chúng nhìn.”
“Ồ, nó đang học thuộc lòng kìa — suỵt! lại nữa kìa.”
“Ta nhìn, ngươi nhìn, hắn nhìn; chúng ta nhìn, tụi ngươi nhìn, bọn chúng nhìn.”
“Chà, buồn cười thật đấy.”
“Và ta, ngươi, và hắn; và chúng ta, tụi ngươi, và bọn chúng, tất cả đều là loài dơi; và ta là một con quạ, đặc biệt là khi ta đứng trên đỉnh cây thông này đây. Quạ! quạ! quạ! quạ! quạ! quạ! Ta không phải là một con quạ thì là gì? Thế còn bù nhìn ở đâu? Nó kìa, hai cái xương cắm vào một chiếc quần cũ, và hai cái nữa thọc vào tay áo của một chiếc áo khoác cũ.”
“Tự hỏi không biết nó có ám chỉ mình không nhỉ? — nghe nịnh ghê ta! — tội nghiệp thằng bé! — tôi có thể tự treo cổ lên được ấy chứ. Dù sao thì, tạm thời tôi cứ rời xa chỗ của Pip đã. Tôi có thể chịu đựng những kẻ khác, vì họ vẫn có cái khôn bình thường; nhưng nó thì điên rồ đến mức ranh ma khiến tôi sắp mất trí rồi. Thôi được, tôi đành mặc kệ nó lầm bầm một mình vậy.”
“Đây là rốn của con tàu, đồng đúp-lông này đây, và tụi nó đang sốt sắng muốn tháo tung nó ra. Nhưng, tháo rốn của tụi bay ra, thì hậu quả sẽ thế nào? Lại nói tiếp, nếu nó cứ ở lại đây, điều đó cũng thật tệ hại, bởi vì khi có vật gì được đóng đinh vào cột bua thì đó là dấu hiệu cho thấy mọi chuyện đã trở nên tuyệt vọng rồi. Ha, ha! lão Ahab! Cá Voi Trắng; hắn sẽ đóng đinh ngươi đấy! Đây là một cây thông. Cha tôi, ở quận Tolland cũ, đã từng đốn một cây thông và tìm thấy một chiếc vòng bạc mọc chìm sâu trong thân cây; chiếc nhẫn cưới của một gã da đen già nào đó. Nó đã lọt vào đó bằng cách nào nhỉ? Và rồi họ sẽ nói thế trong ngày Phục Sinh, khi họ đến để trục vớt cái cột bua cũ kỹ này, và tìm thấy một đồng đúp-lông nằm kẹt trong đó, cùng với những con hàu bám đầy lớp vỏ xù xì. Ôi, vàng! vàng quý giá, quý giá quá! — kẻ hà tiện màu lục chẳng mấy chốc sẽ gom góp tụi bay lại cho mà xem! Suỵt! suỵt! Chúa đang đi lang thang giữa các thế giới để hái dâu đen. Bác nấu bếp! này, bác nấu bếp! và nấu tụi ta đi! Jenny! này, này, này, này, này, Jenny, Jenny! và làm cho xong chiếc bánh ngô của bác đi!”
