Moby-dick; Hay, Con Cá Voi

Lượt đọc: 293 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 107
Người Thợ Mộc.

❊ ❊ ❊

Hãy tự đặt mình vào vị thế của bậc đế vương giữa những vầng trăng của sao Thổ, rồi suy ngẫm về con người, kẻ đứng đơn độc giữa cõi cao xa; bạn sẽ thấy ở đó một điều kỳ diệu, một sự vĩ đại, và cả một nỗi bi kịch. Thế nhưng, nếu từ cùng vị trí đó mà nhìn nhận nhân loại như một khối, phần lớn họ lại hiện lên chẳng khác nào đám đông những bản sao vô nghĩa, vừa đồng thời tồn tại, vừa kế thừa lẫn nhau. Song, dù khiêm nhường đến đâu, và chẳng phải là tấm gương cho triết lý nhân sinh cao siêu nào, người thợ mộc trên tàu Pequod này tuyệt đối không phải là một bản sao; chính vì lẽ đó, giờ đây ông bước lên sân khấu này bằng xương bằng thịt.

Như mọi người thợ mộc đi biển, và đặc biệt là những người làm trên tàu săn cá voi, ông ta, ở một mức độ thực tế nhất định và đầy phóng khoáng, có kinh nghiệm trong vô số nghề và việc liên quan đến chuyên môn của mình. Nghề thợ mộc vốn là gốc rễ cổ xưa, vươn cành ra bao ngành nghề thủ công khác mà ít nhiều đều dùng gỗ làm vật liệu bổ trợ. Nhưng ngoài nhận xét chung đó, người thợ mộc của tàu Pequod còn đặc biệt lão luyện trong hàng ngàn tình huống khẩn cấp về cơ khí, những sự cố liên tục phát sinh trên một con tàu lớn trong chuyến hải trình kéo dài ba bốn năm trời, lênh đênh giữa những vùng biển xa xôi chưa có người khai phá. Không chỉ thuần thục các nhiệm vụ thông thường như sửa chữa thuyền vỡ, cột buồm bật chốt, gọt dũa lại những mái chèo vụng về, lắp mắt trâu trên boong tàu, đóng đinh tre mới vào ván mạn, cùng vô vàn việc vặt vãnh trực tiếp liên quan đến nghề của mình; ông còn không chút do dự mà tỏ ra cực kỳ thành thạo trong đủ loại kỹ năng trái khoáy, dù hữu ích hay chỉ là những thú vui kỳ quặc.

Sân khấu lớn duy nhất nơi ông diễn tấu mọi vai trò đa dạng của mình chính là chiếc bàn ê-tô; một cái bàn dài, thô kệch và nặng nề, được trang bị vài chiếc ê-tô với kích cỡ khác nhau, làm từ cả sắt lẫn gỗ. Trong suốt chuyến hành trình, ngoại trừ những lúc có cá voi nằm dọc mạn tàu, chiếc bàn này luôn được chằng buộc cẩn thận ở phía sau lò luyện dầu.

Một chiếc chốt chèn bị quá khổ, không thể đút vừa lỗ: người thợ mộc kẹp nó vào một trong những chiếc ê-tô luôn sẵn sàng của mình và lập tức dũa cho nhỏ lại. Một con chim từ đất liền lạc lối với bộ lông kỳ lạ bay lên tàu rồi bị bắt làm tù binh: từ những thanh xương cá voi đầu vuông được bào nhẵn và những thanh ngang làm bằng ngà cá nhà táng, người thợ mộc dựng cho nó một chiếc lồng trông như ngôi chùa. Một tay chèo bị trẹo cổ tay: người thợ mộc pha chế một loại thuốc xoa bóp dịu nhẹ. Stubb muốn những ngôi sao đỏ thắm phải được vẽ trên mái chèo của mình: người thợ mộc kẹp chặt từng mái chèo vào chiếc ê-tô gỗ lớn, rồi khéo léo điểm xuyết chòm sao một cách cân đối. Một thủy thủ nảy ý định đeo bông tai bằng xương cá mập: người thợ mộc khoan tai cho anh ta. Một người khác bị đau răng: người thợ mộc lấy kìm ra, đặt một tay lên bàn ê-tô rồi ra hiệu cho anh ta ngồi xuống đó; nhưng gã khốn khổ nọ cứ vùng vằng khó bảo khi ca phẫu thuật chưa dứt; thế là, xoay mạnh tay quay của chiếc ê-tô gỗ, người thợ mộc ra hiệu cho anh ta hãy kẹp quai hàm vào đó nếu muốn ông nhổ chiếc răng ấy đi.

Như vậy, người thợ mộc này chuẩn bị sẵn sàng cho mọi tình huống, và đối với tất cả, ông đều dửng dưng như nhau, chẳng chút nể nang. Ông coi răng người chỉ là những mảnh ngà; đầu người chỉ là mấy khối gỗ chèn trên đỉnh cột; còn con người thì ông nhẹ tênh coi như mấy cái tời. Nhưng dù trên một phạm vi rộng lớn như thế mà vẫn tỏ ra đa tài, lại thêm sự khéo léo đầy sống động trong người, thì tất cả những điều này dường như phải hàm ý một trí tuệ sắc sảo phi thường. Nhưng không hẳn là vậy. Bởi ở con người này, không gì nổi bật hơn vẻ lì lợm vô hồn; vô hồn, tôi phải nói thế, bởi nó hòa lẫn vào sự vô tận của vạn vật xung quanh, đến nỗi dường như nó là một phần của sự lì lợm chung dễ thấy trong cả thế giới hữu hình; một thế giới dù không ngừng vận động theo vô vàn cách thức, vẫn đời đời im lặng và chẳng hề bận tâm đến bạn, dù bạn có đang đào móng xây thánh đường đi chăng nữa. Thế nhưng, sự lì lợm nửa như đáng sợ đó ở ông, dẫu chứa đựng một vẻ vô tâm lan tỏa, lại thỉnh thoảng hiện lên một cách kỳ lạ với chút hài hước xưa cũ, cằn cỗi như cây nạng, cổ lỗ sĩ, không phải lúc nào cũng thiếu vắng một sự hóm hỉnh bạc bẽo; kiểu hài hước có lẽ từng giúp giết thời gian trong ca trực đêm khuya trên boong mũi đầy râu ria của con tàu Noah. Phải chăng người thợ mộc già này là kẻ lãng du suốt đời, người mà những chuyến phiêu bạt ngược xuôi không chỉ chẳng tích góp được chút rêu phong nào, mà hơn thế, còn bào mòn đi bất kỳ sự bám víu nhỏ bé nào vốn có từ trước? Ông là một thực thể bị tước bỏ mọi khái niệm; một cá thể nguyên vẹn không chia cắt; trong trẻo như trẻ sơ sinh; sống mà chẳng hề có tính toán trước cho thế giới này hay thế giới mai sau. Bạn gần như có thể nói rằng sự trong trẻo lạ lùng, không chút thỏa hiệp này ở ông bao hàm một loại thiếu hiểu biết; bởi trong vô vàn nghề nghiệp của mình, ông dường như không làm việc bằng lý trí, bằng bản năng, hay đơn thuần vì đã được đào tạo, hoặc bởi sự pha trộn của tất cả những thứ đó, dù cân bằng hay khập khiễng; mà chỉ đơn thuần là một quá trình cơ khí tự phát, câm lặng và mù lòa. Ông là một kẻ thao tác thuần túy; bộ não của ông, nếu ông từng có, hẳn đã sớm chảy tràn vào những cơ bắp nơi ngón tay rồi. Ông giống như một trong những món đồ đa năng Sheffield tuy không biết lý lẽ nhưng lại cực kỳ hữu dụng, vẻ ngoài—dù có hơi sưng lên—trông như một con dao bỏ túi bình thường; nhưng bên trong không chỉ chứa những lưỡi dao đủ cỡ, mà còn có cả tua vít, dụng cụ mở nút chai, nhíp, dùi, bút, thước kẻ, giũa móng tay, mũi khoan. Vì thế, nếu cấp trên muốn dùng người thợ mộc làm tua vít, họ chỉ cần mở phần đó của ông ra là siết được ốc: hoặc nếu cần cái nhíp, chỉ việc nhấc chân ông lên, thế là xong.

Tuy nhiên, như đã gợi ý trước đó, người thợ mộc với đầy đủ công cụ, mở ra đóng vào này, suy cho cùng, không chỉ là một cỗ máy tự động. Nếu ông không có một tâm hồn bình thường, thì ông cũng sở hữu một thứ gì đó tinh vi, bằng một cách kỳ lạ nào đó vẫn làm tròn bổn phận của mình. Đó là thứ gì, liệu là tinh túy của thủy ngân, hay vài giọt tinh dầu sal ammoniac, thì chẳng ai biết được. Nhưng nó hiện hữu ở đó; và đã trú ngụ ở đó ngót nghét sáu mươi năm hoặc hơn. Và chính nó, cái nguyên lý sống khó hiểu, ranh mãnh này trong ông; chính nó là thứ khiến ông phần lớn thời gian cứ lẩm bẩm một mình; nhưng chỉ giống như một bánh xe vô tri cũng lầm rầm trong lúc quay; hay nói đúng hơn, cơ thể ông là một bốt gác, còn kẻ độc thoại này là lính canh đang đứng đó, không ngừng trò chuyện để giữ cho mình được tỉnh táo.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 28 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.