Tôi có nói với Rivington rằng tôi đang tìm kiếm những khung cảnh và sự việc mang đậm bản sắc New York—thứ gì đó tiêu biểu, tôi bảo anh vậy, mà không nhất thiết phải viết hoa chữ cái đầu tiên.

—Ồ, vì công việc viết lách của anh đấy à, — Rivington bảo; — anh không thể tìm đến nơi nào tốt hơn đâu. Những gì tôi không biết về cái xó New York cổ kính này thì chẳng đủ để làm một bài thơ sonnet dâng tặng chiếc mũ trùm đầu. Tôi sẽ ném thẳng anh vào giữa một đống sắc thái địa phương dày đặc đến mức anh chẳng còn phân biệt nổi mình đang là trang bìa tạp chí hay đang nằm ở phòng bệnh phong. Khi nào anh muốn bắt đầu?

Rivington là một thanh niên sành đời, một người New York chính gốc từ lúc sinh ra, theo sở thích và sự gắn bó không thể tách rời.

Tôi bảo anh rằng tôi rất sẵn lòng nhận sự hộ tống và bảo ban của anh để có thể ghi chép lại những nét kỳ dị lớn lao, ảm đạm và độc đáo của Manhattan, và thời gian thực hiện hoàn toàn tùy thuộc vào sự thuận tiện của anh.

—Chúng ta sẽ bắt đầu ngay tối nay, — Rivington nói, bản thân anh cũng tỏ ra hào hứng như một người bạn tốt. — Dùng bữa tối với tôi lúc bảy giờ, rồi tôi sẽ dẫn anh đối mặt với những khía cạnh đô thị đông đúc đến mức anh phải cần đến một chiếc máy chiếu kinetoscope mới ghi lại kịp.

Thế là tôi vui vẻ dùng bữa tối cùng Rivington tại câu lạc bộ của anh ở khu phố Bốn mươi mốt, rồi chúng tôi lên đường đi tìm thứ hương vị tinh tế khó nắm bắt của thời cuộc.

Khi chúng tôi bước ra khỏi câu lạc bộ, có hai người đàn ông đang đứng trên vỉa hè gần bậc thềm lớn tiếng trò chuyện.

—Và bằng thứ quá trình suy luận nào, — một trong số họ nói, — mà anh lại đi đến kết luận rằng việc phân chia xã hội thành giai cấp sản xuất và giai cấp không sở hữu lại báo trước sự thất bại khi mang ra so sánh với các hệ thống cạnh tranh vốn có xu hướng độc quyền và mang kết quả bất lợi cho sự tiến hóa công nghiệp?

—Ôi, thôi cái giọng điệu ấy đi! — người kia đáp, mang một cặp kính. — Tiền đề của anh chẳng đi đến đâu cả. Mấy tên khoác lác đem áp dụng những lý thuyết què quặt vào các tam đoạn luận cụ thể đã đẩy những kết luận lô-gíc bay thẳng vào cái giẻ rách vô cực. Anh không thể bịp tôi bằng một thứ ngụy biện cũ rích mọc đầy râu ria được. Anh trích dẫn Marx, Hyndman và Kautsky—họ là cái thá gì chứ?—chỉ là đám đánh giày! Còn Tolstoi?—căn gác mái của lão ta đầy chuột. Tôi xin nói thẳng để anh rõ rằng ý tưởng về một thị vượng chung hợp tác và việc xóa bỏ các hệ thống cạnh tranh chẳng khác nào giật sập cả bụi cây và giáng cho tôi một cú sốc thần kinh tột độ! Cái chỗ khỉ ho cò gáy ấy hợp với anh đấy!

Tôi dừng lại cách đó vài thước và rút cuốn sổ tay nhỏ của mình ra.

—Ôi, đi đi thôi, — Rivington nói, có chút bồn chồn; — anh đâu cần phải nghe mấy thứ đó.

—Này anh bạn, — tôi thì thầm, — đây chính là những gì tôi muốn nghe. Những kiểu mẫu tiếng lóng này nằm trong số những đặc điểm nổi bật nhất của thành phố anh. Đây có phải là biến thể ở khu Bowery không? Tôi thực sự phải nghe thêm mới được.

—Nếu tôi hiểu đúng ý anh, — người đàn ông nói trước tiếp lời, — thì anh không tin rằng có thể tái tổ chức xã hội trên cơ sở lợi ích chung sao?

—Lo chuyện nhà anh đi! — người đeo kính đáp. — Anh chẳng bao giờ nghe được thứ âm thanh nào như thế từ cái loa phường của tôi đâu. Điều tôi nói là tôi không tin điều đó khả thi vào lúc này. Mấy tên lắm tiền không có tâm trạng để buông lơi đám tiền bạc đâu, và cái tên cầm bình rượu thiếc đi dã ngoại kia cũng chẳng sẵn sàng gia nhập lớp học Kinh Thánh chút nào đâu. Anh cứ cá cược cái đôi tất lòe loẹt của mình đi rằng tình hình đã rối tung lên từ khu Battery cho đến bữa sáng rồi! Những gì đất nước cần là một lão đại hung hăng nào đó kiểu Cobden hoặc một tay cáo già kiểu cụ Benjamin Franklin bước lên tuyến đầu và nện cho gã đó một gậy bóng chày vào đầu. Anh có hiểu ý tôi không? Hả?

Rivington sốt sắng kéo tay áo tôi.

—Làm ơn đi đi, — anh nói. — Chúng ta đi xem cái khác đi. Đây không phải là thứ anh cần tìm đâu.

—Thực ra, đúng là nó đấy chứ, — tôi vừa giằng lại vừa nói. — Thứ ngôn ngữ bặm trợn này mới chính là thứ có giá trị. Có một sự đẹp đẽ độc đáo trong cách ăn nói của tầng lớp người dân lao động thấp kém. Anh có chắc đây là tiếng lóng kiểu Bowery không?

—Ờ thì, — Rivington nói, đành chịu thua, — tôi nói thẳng cho anh biết nhé. Đó là một giáo sư đại học của chúng tôi đang nói chuyện đấy. Ông ấy ghé qua câu lạc bộ chơi một hai ngày. Gần đây ông ấy có sở thích kỳ cục là dùng tiếng lóng trong giao tiếp. Ông ấy nghĩ điều đó làm ngôn ngữ phong phú hơn. Người đang nói chuyện với ông ấy là một trong những nhà kinh tế học xã hội nổi tiếng của New York. Bây giờ anh có chịu đi chưa nào. Anh không thể dùng cái đó được đâu, biết không.

—Không, — tôi đồng tình; — tôi không thể dùng cái đó. Anh có gọi đó là tiêu biểu cho New York không?

—Tất nhiên là không rồi, — Rivington thở phào nhẹ nhõm nói. — Tôi rất mừng vì anh thấy được sự khác biệt. Nhưng nếu anh muốn nghe tiếng lóng thực thụ của dân anh chị Bowery, tôi sẽ đưa anh xuống tận nơi để anh nghe cho đã.

—Tôi rất thích, — tôi nói; — nghĩa là, nếu đó là hàng thật. Tôi vẫn thường đọc nó trong sách, nhưng chưa bao giờ được nghe trực tiếp. Anh có nghĩ là sẽ nguy hiểm khi đi không tấc sắt giữa đám người đó không?

—Ồ, không đâu, — Rivington nói; — vào giờ này thì không. Nói thật là tôi đã lâu không lui tới khu Bowery, nhưng tôi thuộc lòng nó chẳng kém gì Đại lộ Broadway. Chúng ta sẽ tìm vài tên du côn chính hiệu ở Bowery và bắt chúng nói chuyện. Sẽ đáng đồng tiền bát gạo cho anh đấy. Chúng nói một thứ phương ngữ kỳ lạ mà anh chẳng thể nghe thấy ở bất cứ nơi nào khác trên trái đất này.

Rivington và tôi đi về phía đông trên một chuyến xe điện đường phố ở khu phố Bốn mươi hai, rồi đi về phía nam trên tuyến đường sắt đại lộ Third.

Đến phố Houston, chúng tôi xuống xe và đi bộ.

—Chúng ta bây giờ đang ở khu Bowery nổi tiếng, — Rivington nói; — khu Bowery được ca tụng trong bao lời ca tiếng hát.

Chúng tôi đi qua hết dãy nhà này đến dãy nhà khác bán đồ nam quý tộc—những ô cửa kính trưng bày áo sơ mi gắn kèm giá tiền và cổ tay áo giấu bên trong. Ở những ô cửa khác là cà vạt nhưng không có áo sơ mi. Người ta đi lại tấp nập trên vỉa hè.

—Theo một vài cách, — tôi nói, — nơi này làm tôi nhớ đến Kokomono, bang Indiana, vào mùa đóng thùng đào.

Rivington đâm bực mình.

—Anh cứ bước vào một trong những quán rượu hoặc rạp hát tạp kỹ này, — anh nói, — với một bọc tiền dày trong túi, rồi xem khu Bowery duy trì danh tiếng của nó nhanh đến thế nào.

—Anh đang đưa ra những điều kiện bất khả thi, — tôi lạnh lùng đáp.

Lát sau, Rivington dừng lại và bảo rằng chúng tôi đang ở ngay trung tâm khu Bowery. Có một viên cảnh sát đứng ở góc phố mà Rivington quen biết.

—Chào Donahue! — người dẫn đường của tôi cất tiếng. — Dạo này thế nào? Tôi và bạn tôi xuống đây để tìm hiểu chút sắc thái địa phương. Anh ấy rất nóng lòng muốn được gặp một trong những nguyên mẫu của dân Bowery. Anh có thể chỉ cho chúng tôi vài thứ chính hiệu đúng chất đó không—thứ gì đó đậm đà bản sắc ấy?

Viên cảnh sát Donahue chậm rãi quay người lại, khuôn mặt đỏ hồng tràn ngập vẻ thân thiện. Anh ta dùng cùi chỏ gậy chỉ về phía cuối đường.

—Chắc chắn rồi! — anh ta cất giọng khàn khàn. — Kìa, có một chàng trai đang đi tới, sinh ra ở Bowery và nắm rõ từng tấc đất nơi này. Nếu cậu ta từng đặt chân lên phía trên phố Bleecker thì chắc cậu ta giấu kỹ lắm chẳng cho ai biết đâu.

Một thanh niên chừng hai mươi tám, hai mươi chín tuổi, cạo râu nhẵn nhụi, đangng thong thả bước về phía chúng tôi với hai tay đút trong túi áo khoác. Viên cảnh sát Donahue ra hiệu bằng cây gậy một cách lịch sự để chặn cậu ta lại.

—Buổi tối tốt lành, Kerry, — anh ta nói. — Đây có mấy vị khách, bạn tôi, muốn nghe chú mày ba hoa vài câu về khu Bowery. Chú mày có thể tuôn ra vài thước băng được không?

—Dĩ nhiên rồi, Donahue, — chàng thanh niên vui vẻ đáp. — Chào buổi tối các bác, — cậu ta nói với chúng tôi kèm theo một nụ cười thân thiện. Donahue quay người bỏ đi tiếp quản tuần tra của mình.

—Đây là hàng chuẩn rồi đây, — Rivington thì thầm, huých cùi chỏ vào tôi. — Nhìn cái cằm của cậu ta kìa!

—Này anh bạn trẻ, — Rivington nói, đẩy lùi chiếc mũ ra sau, — dạo này thế nào rồi? Tôi và bạn tôi đang lượn lờ xem xét tình hình ở khu phố cũ đây—hiểu chứ? Viên cảnh sát mách nước cho chúng tôi rằng cậu rất rành rọt về khu Bowery này. Phải thế không?

Tôi không thể không khâm phục khả năng hòa nhập vào hoàn cảnh của Rivington.

—Donahue nói đúng đấy, — chàng thanh niên thẳng thắn đáp; — tôi lớn lên ở khu Bowery này. Tôi từng làm người bán báo, phu xe, võ sĩ quyền Anh, thành viên của một băng đảng "anh chị" có tổ chức, nhân viên pha chế, và là một kẻ "chơi bời" theo nhiều nghĩa khác nhau của từ này. Kinh nghiệm đó chắc chắn đảm bảo cho giả định rằng tôi ít nhiều có sự quen thuộc nhất định với một số khía cạnh của đời sống nơi đây. Tôi rất vui lòng đem những kiến thức và kinh nghiệm mình có để phục vụ những người bạn của anh Donahue.

Rivington tỏ ra có vẻ không được tự nhiên cho lắm.

—Này, — anh ta nói—với giọng có vẻ van nài, — tôi tưởng... anh không đang bịp bọn tôi đấy chứ? Đây không phải kiểu nói chuyện mà bọn tôi mong đợi. Thậm chí anh còn chưa thốt ra một câu "Hully gee!" nào cơ mà. Anh có thực sự thuộc về khu Bowery này không?

—Tôi e rằng, — chàng trai Bowery mỉm cười đáp, — có lúc nào đó các anh đã bị dụ dỗ bước vào những tụ điểm văn học và bị gạt cho thứ tiền xu giả mạo của khu Bowery này rồi. Thứ "tiếng lóng" mà các anh chắc hẳn đang nhắc tới là sản phẩm sáng tạo của một số nhà "thám hiểm" văn học nào đó từng xâm chiếm những vùng hoang dã chưa được biết đến ở phía nam đại lộ Third và nhét những âm thanh kỳ lạ vào miệng cư dân ở đây. Ngồi an toàn trong những ngôi nhà của họ ở tận phía bắc và phía tây xa xôi, những độc giả cả tin bị cuốn hút bởi "phương ngữ" mới mẻ này đã đọc và tin sái cổ. Giống như Marco Polo và Mungo Park—những kẻ dã ngoại thực sự, nhưng lại là những tâm hồn đầy tham vọng không thể vạch ra ranh giới giữa sự khám phá và sự bịa đặt—xương cốt văn học của những nhà thám hiểm này đang rải rác khắp những vùng hoang vu không lối thoát của tuyến tàu điện ngầm. Mặc dù đúng là sau khi thứ ngôn ngữ hoang đường gán cho cư dân dọc khu Bowery được ấn hành, một số cụm từ lóng và phép ẩn dụ thích hợp của nó đã được tiếp thu và sử dụng ở mức độ hạn chế tại địa phương này, nhưng đó là bởi người dân chúng tôi rất nhanh nhạy trong việc đồng hóa bất cứ thứ gì mang lại lợi ích thương mại cho họ. Đối với những du khách ghé thăm vùng đất mới được phát hiện của chúng tôi, và những người mong chờ tìm thấy hiện thực đúng như sách hướng dẫn văn học của họ, chúng tôi đã đáp ứng nhu cầu của thị trường.

—Nhưng có lẽ tôi đang lạc đề rồi. Tôi có thể giúp gì cho các anh đây, thưa các vị? Xin các anh hãy tin rằng sự hiếu khách của con đường này luôn rộng mở với tất cả mọi người. Phải thừa nhận rằng có rất nhiều chốn vui chơi mang tính chất câu khách rẻ tiền, nhưng tôi không thể tưởng tượng nổi chúng lại có thể cám dỗ được các anh.

Tôi cảm thấy Rivington ngả người khá nặng vào người mình.

—Này! — anh ta lên tiếng với giọng lắp bắp không vững; — đi làm một ly với bọn tôi đi.

—Cảm ơn, nhưng tôi không bao giờ uống rượu. Tôi thấy rằng cồn, dù là với lượng nhỏ nhất, cũng làm thay đổi góc nhìn. Và tôi phải bảo vệ góc nhìn của mình, bởi vì tôi đang nghiên cứu khu Bowery. Tôi đã sống ở đây gần ba mươi năm, và tôi chỉ mới bắt đầu hiểu được nhịp đập trái tim của nó. Nó giống như một con sông lớn được nuôi dưỡng bởi hàng trăm dòng suối xa lạ. Mỗi dòng chảy tràn vào đều mang theo những hạt giống lạ, phù sa và cỏ dại kỳ lạ, và thỉnh thoảng lại có cả một bông hoa đầy hứa hẹn quý hiếm. Để lý giải con sông này đòi hỏi một người phải biết đắp đê chống lũ, một nhà tự nhiên học, một nhà địa chất học, một nhà nhân đạo học, một thợ lặn và một vận động viên bơi lội cừ khôi. Tôi yêu khu Bowery của mình. Nó là chiếc nôi của tôi và là nguồn cảm hứng cho tôi. Tôi đã xuất bản một cuốn sách. Các nhà phê bình đã tỏ ra tử tế. Tôi đã đặt cả trái tim mình vào đó. Tôi đang viết một cuốn sách khác, mà trong đó tôi hy vọng sẽ đặt cả trái tim lẫn khối óc của mình vào. Xin hãy coi tôi là hướng dẫn viên của các anh, thưa các vị. Có điều gì tôi có thể dẫn các anh đi xem, có nơi nào tôi có thể dẫn các anh tới không?

Tôi không dám nhìn Rivington mà chỉ dám liếc bằng một con mắt.

—Cảm ơn, — Rivington nói. — Chúng tôi đang tìm hiểu... nghĩa là... bạn tôi... chết tiệt thật; chuyện này trái với mọi tiền lệ, anh biết đấy... vô cùng cảm ơn... dù sao đi nữa.

—Trong trường hợp, — người bạn của chúng tôi nói, — các anh muốn gặp gỡ một số thanh niên khu Bowery của chúng tôi, tôi sẽ rất vinh hạnh được mời các anh ghé thăm trụ sở của Hội Kappa Delta Phi khu Đông Side của chúng tôi, chỉ cách đây hai dãy nhà về phía đông.

—Vô cùng xin lỗi, — Rivington nói, — nhưng tối nay bạn tôi đang bắt tôi chạy đôn chạy đáo. Cậu ta đúng là một nỗi kinh hoàng khi đi tìm kiếm sắc thái địa phương. Này, chẳng có gì tôi thích hơn là ghé vào Kappa Delta Phi, nhưng... hẹn dịp khác nhé!

Chúng tôi chào tạm biệt và lên một chuyến xe điện quay về nhà. Chúng tôi ăn một đĩa thịt thỏ ở khu Broadway thượng, rồi tôi chia tay Rivington ở một góc phố.

—Thôi thì, dẫu sao đi nữa, — anh ta nói, đã xốc lại tinh thần và hồi phục, — chuyện đó chỉ có thể xảy ra ở cái xó New York nhỏ bé này mà thôi.

Nói một cách nhẹ nhàng nhất thì điều đó rất đúng chất Rivington.