Vào một mùa đông nọ, Đoàn Nhạc kịch Alcazar ở New Orleans đã thực hiện một chuyến lưu diễn mang tính thử nghiệm dọc theo các bờ biển Mexico, Trung Mỹ và Nam Mỹ. Chuyến mạo hiểm ấy đã gặt hái được những thành công rực rỡ. Những người Tây Ban Nha-Mỹ đa cảm và say đắm âm nhạc đã phủ ngập đoàn diễn bằng những mỹ từ cùng tiền bạc. Viên quản lý vì thế mà trở nên đầy đặn và niềm nở hơn. Nếu không vì cái khí hậu ngột ngạt ở đây, hẳn ông ta đã trưng diện thứ trang phục làm nên thương hiệu cho sự thịnh vượng của mình—chiếc áo khoác lông thú thêu viền, kết nút bện lộng lẫy. Suýt chút nữa thì ông đã đồng ý tăng lương cho các thành viên trong đoàn. Nhưng với một nỗ lực phi thường, ông đã dập tắt ngay cái xung động hướng về niềm vui phù phiếm và kém sinh lợi ấy.
Tại Macuto, một thị trấn ven biển Venezuela, đoàn đã đạt được thành công lớn nhất của chuyến đi. Hãy tưởng tượng Coney Island được chuyển ngữ sang tiếng Tây Ban Nha, và bạn sẽ hình dung được Macuto. Mùa mốt thời thượng kéo dài từ tháng Mười một đến tháng Ba. Đổ về đây từ La Guayra, Caracas, Valencia cùng các thị trấn nội địa khác là đông đảo người dân đến nghỉ dưỡng. Nào là tắm biển, lễ hội, đấu bò và những câu chuyện thị phi. Thêm vào đó, người dân nơi đây có một niềm đam mê âm nhạc mà những ban nhạc ở quảng trường hay trên bãi biển dẫu có khơi gợi lên cũng không sao thỏa mãn được. Sự xuất hiện của Đoàn Nhạc kịch Alcazar đã làm bùng lên sự nhiệt thành và hăng hái tột độ trong lòng những kẻ mải mê tìm kiếm cuộc vui.
Vị danh nhân Guzman Blanco, Tổng thống kiêm nhà độc tài của Venezuela, cũng lưu trú tại Macuto cùng triều đình trong mùa này. Vị cai trị hùng mạnh ấy—người đích thân chi trả khoản trợ cấp 40.000 peso mỗi năm cho dòng nhạc giao ophera lớn ở Caracas—đã ra lệnh dọn sạch một nhà kho của chính phủ để làm nhà hát tạm thời. Một sân khấu nhanh chóng được dựng lên cùng những chiếc ghế gỗ thô sơ dành cho khán giả. Các lô ghế riêng tư được bố trí thêm để phục vụ Tổng thống cùng những yếu nhân trong quân đội và chính quyền.
Đoàn nghệ thuật lưu lại Macuto trong hai tuần lễ. Mỗi đêm diễn, khán phòng đều chật kín không còn một chỗ trống. Khi ấy, những con người cuồng nhiệt vì âm nhạc tranh giành từng khoảng trống ở các ô cửa ra vào và cửa sổ, rồi chen chúc nhau dày đặc cả vòng ngoài hàng trăm lớp. Đám đông khán giả ấy tạo thành một bức tranh muôn màu rực rỡ và đa dạng. Màu da của họ trải dài từ sắc ô-liu trong trẻo thuần khiết của người Tây Ban Nha chính gốc, qua các tông màu vàng và nâu của người Lai (Mestizo), cho đến sắc đen nhánh của người Carib và người da đen Jamaica. Rải rác giữa họ là những nhóm thổ dân nhỏ với khuôn mặt tĩnh mịch như những pho tượng đá, quấn trong những chiếc chăn dệt bằng sợi sặc sỡ—những người da đỏ từ các bang miền núi Zamora, Los Andes và Miranda xuống các thị trấn ven biển để đổi vàng cám.
Sức hút kỳ lạ mà đoàn diễn trút lên những con người sống ẩn dật chốn thâm sơn cùng cốc ấy thật đáng kinh ngạc. Họ ngồi chết lặng trong sự ngất ngây hóa đá, nổi bật giữa những cư dân Macuto vốn dễ kích động, những kẻ đang hoang dại dùng cả lời nói lẫn cử chỉ để bày tỏ niềm hân hoan. Chỉ có một lần duy nhất sự mê đắm u trầm của những thổ dân nguyên thủy này mới bộc lộ ra ngoài. Trong buổi biểu diễn vở “Faust”, Guzman Blanco, vì quá đỗi hài lòng trước khúc ca “Jewel Song”, đã ném lên sân khấu một túi đựng đầy tiền vàng. Những nhân vật kiệt xuất khác nối gót ông, vung ra bất kỳ đồng xu lẻ nào họ tiện tay mang theo, trong khi một số phu nhân xinh đẹp và thời thượng cũng bị lay động, bèn bắt chước ném một hai món trang sức hay nhẫn về phía nàng Marguerite—vào thời điểm đó, theo các áp-phích quảng cáo, chính là tiểu thư Mlle. Nina Giraud. Kế đó, từ các góc khác nhau của khán phòng, một số người dân vùng cao lầm lì đứng lên, ném thẳng lên sân khấu những chiếc túi nhỏ màu nâu và màu sẫm rơi xuống với tiếng “thịch” nhẹ nhàng và không hề nảy lên. Không còn nghi ngờ gì nữa, chính niềm vui trước sự tán dương nghệ thuật ấy đã khiến đôi mắt Mlle. Giraud bừng sáng rực rỡ đến vậy khi nàng mở những chiếc túi bằng da nai nhỏ xíu ấy trong phòng hóa trang và phát hiện chúng chứa đầy vàng cám nguyên chất. Nếu quả thực là thế, thì niềm vui ấy hoàn toàn xứng đáng thuộc về nàng, bởi giọng hát trong trẻo, mạnh mẽ và đầy rung cảm của một nghệ sĩ dạt dào cảm xúc thực sự xứng đáng với phần thưởng mà nó thu về.
Nhưng sự khải hoàn của Đoàn Nhạc kịch Alcazar không phải là chủ đề chính—nó chỉ nương vào và tô điểm thêm cho câu chuyện mà thôi. Tại Macuto đã xảy ra một biến cố bi thảm, một ẩn số không thể giải đáp, từng làm chùng xuống bầu không khí vui tươi của mùa lễ hội hạnh phúc trong một khoảng thời gian.
Vào một buổi tối nọ, giữa khoảng chạng vạng ngắn ngủi và thời điểm nàng phải lướt xoay trên sân khấu trong bộ y phục đỏ đen của nàng Carmen đầy nhiệt huyết, tiểu thư Mlle. Nina Giraud bỗng biến mất khỏi tầm mắt và sự hay biết của 6.000 cặp mắt cùng chừng ấy tâm trí tại Macuto. Sự hỗn loạn và cảnh cuống cuồng đi tìm nàng diễn ra như cơm bữa. Các sứ giả phi ngựa đến khách sạn nhỏ do người Pháp quản lý nơi nàng trú ngụ; những người khác trong đoàn thì tất tả chạy đi chỗ nọ chỗ kia, nơi nàng có thể đang la cà trong một cửa tiệm (tienda) nào đó hoặc mải mê tắm lâu ngoài bãi biển. Mọi nỗ lực tìm kiếm đều vô ích. Nàng tiểu thư đã biến mất tăm.
Nửa giờ trôi qua mà nàng vẫn không xuất hiện. Vị nhà độc tài, vốn không quen chịu đựng những thói thất thường của các đào chính (prime donne), đâm ra sốt ruột. Ông sai một sĩ quan tùy tụng từ lô ghế của mình đến thông báo với người quản lý rằng nếu tấm màn nhung không được kéo lên ngay lập tức, ông sẽ cho tóm cổ toàn bộ gánh hát tống giam vào ngục tối (calabosa), dẫu cho việc buộc phải làm thế thực sự khiến trái tim ông đau đớn khôn nguôi. Loài chim ở Macuto muốn cất tiếng hót thế nào chẳng được.
Người quản lý đành tạm thời từ bỏ mọi hy vọng về Mlle. Giraud. Một thành viên trong dàn hợp xướng, kẻ vẫn hằng ôm mộng tuyệt vọng nhiều năm trời về cơ hội thiêng liêng này, nhanh chóng tự biến mình thành Carmen và vở opera tiếp tục diễn ra.
Sau đó, khi nữ danh ca mất tích mãi vẫn không thấy lộ diện, nhà chức trách đã được cầu cứu. Vị Tổng thống lập tức huy động quân đội, cảnh sát và toàn thể người dân tham gia cuộc tìm kiếm. Không một manh mối nào về sự biến mất của Mlle. Giraud được tìm thấy. Đoàn Alcazar đành rời đi để tiếp tục lưu diễn những hợp đồng xa hơn xuống phía nam bờ biển.
Trên đường trở về, chiếc tàu hơi nước ghé lại Macuto và người quản lý đã lo lắng dò hỏi khắp nơi. Không một dấu vết nào của nữ nghệ sĩ được phát hiện. Đoàn Alcazar không thể làm gì hơn. Những vật dụng cá nhân của nữ minh tinh mất tích được gửi lại khách sạn để phòng khi nàng xuất hiện trở lại vào một ngày nào đó, và đoàn nhạc kịch tiếp tục cuộc hành trình xuôi về nhà ở New Orleans.
Trên con đường hoàng đạo (camino real) dọc theo bãi biển, hai con la cưỡi và bốn con la thồ của Don Señor Johnny Armstrong đang đứng, kiên nhẫn chờ tiếng roi quất của người dẫn la (arriero) Luis. Đó sẽ là hiệu lệnh cho một cuộc hành trình dài ngày nữa hướng vào chốn thung lũng núi non. Những con la thồ được chất đầy đủ các mặt hàng kim khí và dao kéo đa dạng. Don Johnny thường dùng những thứ này để đổi lấy vàng cám mà thổ dân nội địa đãi được từ các dòng suối vùng Andes và cất giấu trong những ống sậy cùng túi da để đợi ông đến giao dịch. Đó là một việc làm ăn sinh lời lớn, và Señor Armstrong hy vọng chẳng bao lâu nữa anh sẽ đủ khả năng tậu lấy đồn điền cà phê mà mình hằng ao ước.
Armstrong đứng trên vỉa hè chật hẹp, trao đổi dăm câu tiếng Tây Ban Nha bập bõm với lão Peralto, gã thương nhân bản xứ giàu có vừa vặt anh giá cắt cổ cho nửa lố rìu gang, đồng thời nói dăm câu tiếng Anh cụt lủn với Rucker, gã người Đức nhỏ thó giữ chức Lãnh sự Hoa Kỳ.
Peralto cất lời: “Xin ngài mang theo, thưa ngài, ơn phước của các thánh thần trên suốt dọc đường đi.”
Rucker vừa ngậm tẩu vừa làu bàu: “Cậu nên thử dùng ký-nin đi. Mỗi tối uống hai hạt. Và đừng đi quá lâu nhé, Johnny, vì bọn tớ đang cần cậu đấy. Cái gối bài xì-phé (whist) của gã Melville chơi thật đê tiện hết chỗ nói, mà lại chẳng có ai thay thế được. Hẹn gặp lại nhé (auf wiedersehen), và hãy nhớ dán mắt vào khoảng giữa hai tai con la khi cậu cưỡi ngựa sát mép vực thẳm đấy.”
Những chiếc lục lạc trên cổ la của Luis reo vang và đoàn súc vật thồ nối đuôi nhau bước đi theo tiếng hiệu cảnh báo. Armstrong vẫy tay chào tạm biệt rồi tiến về vị trí cuối đoàn di chuyển. Họ rẽ vào con phố nhỏ hẹp, đi ngang qua Khách sạn Ingles hai tầng bằng gỗ, nơi Ives, Dawson, Richards cùng những chàng trai khác đang lảng vảng trên hiên nhà rộng, thảnh thơi đọc những tờ báo cũ từ tuần trước. Họ túm tụm lại bên lan can, hô vang những lời chào tạm biệt đầy thân thiện, khôn ngoan lẫn ngốc nghếch sau lưng anh. Băng qua quảng trường, họ thong thả lượn qua bức tượng đồng của Guzman Blanco—nằm sau hàng rào làm bằng những nòng súng gắn lê thu được từ tay phiến quân—rồi rời khỏi thị trấn giữa hai hàng nhà tranh vách đất nhung nhúc những đứa trẻ Macuto trần truồng. Cuối cùng, họ lao vào bầu không khí ẩm ướt, mát rượi của những rặng chuối để rồi trồi lên bên một dòng suối trong vắt, nơi những người phụ nữ da ngăm mặc y phục kiệm vải đang giặt giũ quần áo một cách không thương tiếc trên các mỏm đá. Tiếp đó, đoàn súc vật thồ băng qua suối, bắt đầu cuộc leo dốc đột ngột và gửi lời giã biệt với nền văn minh ít ỏi mà vùng duyên hải có thể mang lại.
Suốt nhiều tuần lễ, dưới sự dẫn đường của Luis, Armstrong tuân thủ theo tuyến đường quen thuộc giữa chốn núi non. Sau khi thu gom đủ một tạ (arroba) kim loại quý, thu về khoản lợi nhuận gần 5.000 đô la, đầu của những con la đã được trút bớt gánh nặng lại quay đầu hướng xuống dốc. Tại nơi đầu nguồn sông Guarico tuôn trào từ một khe nứt lớn bên sườn núi, Luis cho đoàn dừng lại.
Gã thưa rằng: “Từ đây đi nửa ngày đường nữa, thưa ngài, là ngôi làng Tacuzama, nơi chúng ta chưa từng đặt chân tới. Tôi nghĩ có thể kiếm được nhiều ounce vàng ở đó. Rất đáng để thử một chuyến.”
Armstrong đồng tình, và họ lại quay đầu hướng ngược lên Tacuzama. Con đường mòn gập ghềnh và hiểm trở, vắt vẻo xuyên qua khu rừng rậm rạp. Khi màn đêm buông xuống, tối tăm và ảm đạm, Luis một lần nữa ra lệnh dừng chân. Trước mặt họ là một vực thẳm đen ngòm, cắt ngang lối mòn tít tắp đến tận tầm mắt.
Luis xuống ngựa. “Lẽ ra phải có một chiếc cầu ở đây chứ,” gã kêu lên, rồi chạy dọc theo khe nứt một đoạn. “Nó đây rồi,” gã gọi lớn, đoạn leo lên yên dẫn đầu đoàn. Chỉ ít phút sau, Armstrong nghe thấy một thứ âm thanh tựa như tiếng trống trận đang dồn dập đâu đó trong bóng tối. Đó là tiếng móng của những con la nện xuống cây cầu làm bằng da thú chắc chắn được thắt chặt vào các cột trụ rồi bắc ngang qua vực thẳm. Đi thêm nửa dặm nữa là đến Tacuzama. Ngôi làng là một quần thể những căn lúp xúp làm bằng đá và bùn nhão ẩn mình trong sâu thẳm của một khu rừng u tịch. Khi họ cưỡi ngựa tiến vào, một âm thanh lạc điệu với sự cô tịch đầy ám ảnh ấy liền đập vào tai họ. Vọng ra từ một ngôi nhà tường đất dài và thấp mà họ đang tiến lại gần là một giọng ca phụ nữ tuyệt trần. Lời ca bằng tiếng Anh, giai điệu thì quen thuộc trong trí nhớ của Armstrong nhưng lại xa lạ với hiểu biết âm nhạc của anh.
Anh trượt khỏi lưng ngựa và rón rén tiến đến bên ô cửa sổ hẹp ở một đầu ngôi nhà. Thận trọng nhìn trộm vào bên trong, anh thấy, cách mình chỉ tầm ba thước, một người phụ nữ sở hữu vẻ đẹp kỳ diệu và uy nghi, khoác trên mình chiếc áo choàng rộng bằng da báo vô cùng lộng lẫy. Ngôi nhà chật ních những hình thù thổ dân đang ngồi xổm xung quanh khoảng không gian chật hẹp nơi nàng đứng.
Người phụ nữ dứt bài ca và ngồi xuống sát bên ô cửa sổ nhỏ, như thể đang biết ơn làn gió trong lành lùa vào từ đó. Khi nàng vừa dứt lời, một số khán giả đứng dậy và ném những chiếc túi nhỏ rơi thật êm xuống dưới chân nàng. Một tiếng gầm gừ khô khốc—chắc hẳn là một dạng tán thưởng và bình phẩm mang tính dã man—chạy dọc qua nhóm người ủ rũ ấy.
Armstrong vốn là kẻ quen nắm bắt thời cơ một cách nhanh chóng. Tận dụng tiếng ồn ào xung quanh, anh cất tiếng gọi người phụ nữ bằng giọng thấp nhưng rạch ròi: “Đừng quay đầu về phía này, nhưng hãy lắng nghe tôi. Tôi là một người Mỹ. Nếu cô cần giúp đỡ, hãy chỉ cho tôi cách làm thế nào để cứu giúp. Hãy trả lời ngắn gọn nhất có thể.”
Người phụ nữ hoàn toàn xứng đáng với sự táo bạo của anh. Chỉ bằng một thoáng đỏ bừng bất chợt trên gò má tái nhợt, nàng mới ra hiệu rằng mình đã hiểu rõ lời anh nói. Rồi nàng cất lời, bờ môi hầu như không động đậy.
“Tôi đang bị những thổ dân này giam giữ làm tù binh. Chúa mới biết tôi cần giúp đỡ biết bao. Hai tiếng nữa, hãy đến căn nhà nhỏ cách đây hai mươi thước về phía sườn núi. Sẽ có một ngọn đèn và một tấm màn đỏ treo ở cửa sổ. Lúc nào cũng có lính canh ngoài cửa, và anh sẽ phải đánh gục hắn. Vì tình yêu của Chúa, xin đừng đến trễ.”
Câu chuyện dường như muốn né tránh những tình tiết phiêu lưu, giải cứu và ly kỳ. Đề tài này quá đỗi dịu dàng đối với những âm điệu hào hùng và thúc giục ấy. Thế nhưng nó lại vươn xa tận cội nguồn của thời gian. Người ta gọi nó là “môi trường sống” (environment), một từ yếu ớt chẳng kém gì những từ khác khi muốn diễn tả mối thâm tình không tên giữa con người với tự nhiên, thứ tình huynh đệ kỳ lạ khiến cho đá, cây cối, nước mặn và mây trời có thể thao túng cảm xúc của chúng ta. Tại sao chúng ta lại trở nên trầm mặc, uy nghiêm và cao cả trước những đỉnh núi cao, trở nên điềm tĩnh và trầm ngâm trước những tán cây rợp bóng, rồi lại bị hạ bệ thành sự đổi thay và những trò khỉ quậy phá chỉ vì những gợn sóng lăn tăn trên bờ cát trắng? Phải chăng nguyên sinh chất—thôi đủ rồi. Các nhà hóa học đang nghiên cứu vấn đề này, và chẳng bao lâu nữa họ sẽ thâu tóm toàn bộ sự sống vào bảng hệ thống tuần hoàn các ký hiệu.
Nói tóm lại, để giữ cho câu chuyện nằm trong khuôn khổ khoa học, John Armstrong đã đột nhập vào căn nhà, bóp cổ tên lính canh người da đỏ và mang Mlle. Giraud cao chạy xa bay. Cùng đi với nàng còn có một số lượng lớn vàng cám mà nàng đã gom góp được trong suốt sáu tháng bị ép buộc biểu diễn tại Tacuzama. Thổ dân Carabobo hiển nhiên là những tín đồ âm nhạc cuồng nhiệt nhất nằm giữa đường xích đạo và Nhà hát Opera Pháp ở New Orleans. Họ cũng là những người rất tin tưởng vào lời khuyên của Emerson khi ông nói rằng: “Thứ ngươi khao khát, ôi kẻ bất mãn — hãy lấy nó, và trả cái giá của nó.” Một số người trong bọn họ từng tham dự buổi biểu diễn của Đoàn Nhạc kịch Alcazar ở Macuto, và cảm thấy phong cách lẫn kỹ thuật của Mlle. Giraud thật thỏa mãn. Họ muốn có nàng, thế là họ bắt cóc nàng vào một buổi tối nọ một cách bất ngờ và chẳng tốn chút công sức nào. Họ đối xử với nàng rất mực tử tế, chỉ đòi hỏi đúng một buổi biểu diễn ca khúc mỗi ngày. Nàng tỏ ra khá hài lòng khi được ngài Armstrong cứu thoát. Thế là hết chỗ cho những điều bí ẩn và phiêu lưu. Giờ thì quay lại với lý thuyết về nguyên sinh chất.
John Armstrong và Mlle. Giraud cưỡi ngựa băng qua các chỏm núi Andes, đắm chìm trong sự vĩ đại và uy nghi của chúng. Những người họ hàng hùng vĩ nhất, xa cách nhất trong đại gia đình của tự nhiên cuối cùng cũng nhận thức được mối dây liên kết ấy. Giữa những khối kiến tạo nguyên thủy khổng lồ ấy, giữa sự tĩnh lặng bao la cùng những khoảng không gian thăm thẳm kéo dài, sự nhỏ nhoi của con người bị lắng đọng xuống như cách một chất hóa học kết tủa cặn bã từ dung dịch khác. Họ di chuyển đầy thành kính, tựa như đang bước đi trong một ngôi đền. Tâm hồn họ được nâng cao hòa nhịp cùng những đỉnh cao uy nghiêm. Họ chu du trong một vùng đất của sự oai nghiêm và bình yên.
Trong mắt Armstrong, người phụ nữ trông gần như một thực thể thánh thiện. Dẫu được tắm mình trong vẻ cao ngả lặng lẽ và trắng ngát của sự chịu đựng đầy kiên trinh—thứ đã gột rửa nét đẹp trần thế và dường như tỏa ra một hào quang xinh đẹp siêu việt, trong những giờ phút đồng hành đầu tiên ấy, nàng đã khơi gợi nơi anh một sự tôn sùng vừa mang nét ái tình phàm tục, vừa tựa như lòng kính ngưỡng đối với một nữ thần giáng thế.
Kể từ lúc được giải cứu cho đến nay, nàng chưa hề mỉm cười. Bên ngoài lớp váy áo, nàng vẫn khoác chiếc áo choàng da báo, bởi không khí trên núi rất lạnh. Trông nàng tựa như một nàng công chúa lộng lẫy thuộc về những vùng cao nguyên hoang dã và đầy kinh ngạc ấy. Tinh thần của miền đất này hoàn toàn hòa quyện với tâm hồn nàng. Đôi mắt nàng lúc nào cũng hướng về những vách đá u sầu, những khe vực xanh thẳm và những chóp đỉnh phủ đầy tuyết trắng, mang một nỗi u sầu siêu việt sánh ngang với chính chúng. Có những bận trên đường đi, nàng cất lên những khúc te deum và miserere đầy kịch tính, chạm đúng vào âm hưởng đích thực của núi đồi, khiến hành trình của họ ngỡ như một cuộc diễu hành trang nghiêm dọc theo lối đi trong nhà thờ lớn. Người được giải cứu rất hiếm khi cất lời, tâm trạng nàng như thấm đẫm sự tĩnh mịch của thiên nhiên vây quanh họ. Armstrong nhìn nàng như một vị thiên sứ. Anh không tài nào vượt qua nổi sự phạm thượng nếu dám mỉm mai thử cưa cẩm nàng như những người phụ nữ phàm trần khác.
Đến ngày thứ ba, họ đã hạ sơn xuống đến vùng đất ôn hòa (tierra templada), tức vùng cao nguyên và chân đồi. Núi non đang lùi dần về phía sau, nhưng vẫn sừng sững vươn cao, bày tỏ vẻ uy hiếp với những cái đầu hiểm trở đầy ấn tượng. Tại đây, họ bắt đầu chạm trán những dấu hiệu của con người. Họ nhìn thấy những ngôi nhà trắng của các đồn điền cà phê lấp ló sau các khoảng rừng quang đảng. Họ rẽ vào một con đường lớn, nơi họ bắt gặp những lữ khách và đoàn la thồ. Đàn gia súc đang gặm cỏ trên các sườn đồi. Họ lướt qua một ngôi làng nhỏ, nơi những đứa trẻ mắt tròn xoe (niños) la hét và gọi với theo khi trông thấy bóng họ.
Mlle. Giraud cởi bỏ chiếc áo choàng da báo. Giờ đây trông nó có vẻ hơi lạc lõng. Ở trên núi thì bộ trang phục ấy trông thật vừa vặn và tự nhiên. Và nếu Armstrong không đoán nhầm, cùng với việc cởi bỏ chiếc áo, nàng cũng trút đi một phần phong thái cao ngạo vốn có của mình. Khi xứ sở dần trở nên đông đúc hơn và mang đậm dấu ấn của một cuộc sống thoải mái, anh vui mừng nhận ra rằng vị công chúa và nữ tư tế cao ngạo của những đỉnh núi Andes đang dần biến thành một người phụ nữ—một người phụ nữ trần thế, nhưng sức hút thì chẳng hề thuyên giảm. Một chút sắc hồng đã ửng lên trên đôi má cẩm thạch của nàng. Nàng chỉnh trang lại bộ y phục thông thường mà lớp áo choàng vừa cởi ra đã để lộ, với những cử động chăm chút của một kẻ ý thức được ánh nhìn từ những người xung quanh. Nàng vuốt lại mái tóc xõa buông thả một cách bất cẩn. Một sự quan tâm mang tính trần tục, vốn đã ngủ quên từ lâu trong bầu không khí giá lạnh của những đỉnh núi khắc khổ, nay lại hiện lên trong đôi mắt nàng.
Sự băng giá nơi vị nữ thần ấy tan chảy đã khiến trái tim Armstrong đập rộn ràng hơn. Một nhà thám hiểm Bắc cực hẳn cũng sẽ rung động y như thế khi lần đầu trông thấy những cánh đồng xanh và làn nước lỏng. Họ đang ở trên một tầng thấp hơn của trái đất và sự sống, đồng thời đang khuất phục trước ảnh hưởng vi tế, kỳ lạ của nó. Sự khắc khổ của đồi núi không còn làm loãng bầu không khí mà họ hít thở nữa. Xung quanh họ là hơi thở của trái cây, ngô lúa và những mái nhà ấm cúng, là mùi hương dễ chịu của khói bếp cùng đất ấm, cùng những niềm an ủi mà con người đã tạo ra để ngăn cách bản thân với lớp bụi trần từ người anh em đất mẹ đã sinh ra họ. Khi băng qua những ngọn núi hiểm trở ấy, Mlle. Giraud dường như được bao bọc trong tinh thần cung kính và trầm mặc của chúng. Liệu đây có phải là người phụ nữ ấy—giờ đây đang run rẩy, ấm áp, khao khát, đập nhịp với sự sống và nét quyến rũ đầy ý thức, nữ tính đến tận đầu ngón tay? Trăn trở về điều này, Armstrong cảm thấy vài nỗi hoài nghi bất chợt len lỏi vào tâm trí. Anh ước gì mình có thể dừng chân tại đây cùng sinh vật đang đổi thay này, chẳng cần phải xuống thấp thêm chút nào nữa. Nơi đây chính là độ cao và môi trường sống mà bản năng nàng dường như hưởng ứng bằng những gì tốt đẹp nhất. Anh e sợ việc phải đi xuống những tầng thấp do con người thống trị. Liệu tinh thần nàng có còn nhượng bộ thêm lần nữa trong cái vùng đất nhân tạo mà họ đang đặt chân đến không?
Lúc này, từ một cao nguyên nhỏ, họ nhìn thấy biển khơi lấp loáng ngay mép những vùng đất thấp xanh tươi. Mlle. Giraud khẽ phát ra một tiếng thở dài nhè nhẹ.
“Ôi! Nhìn kìa, anh Armstrong, biển kìa! Đẹp quá phải không anh? Em chán ngấy núi non lắm rồi.” Nàng nhún nhẹ đôi vai xinh xắn trong một cử chỉ đầy vẻ ghê tởm. “Mấy tên da đỏ gớm ghiếc ấy! Cứ nghĩ đến những gì em phải chịu đựng xem! Dù em cho rằng mình đã đạt được tham vọng trở thành một ngôi sao sáng chói đi chăng nữa, em cũng chẳng đời nào muốn lặp lại chuyến lưu diễn đó lần thứ hai đâu. Anh thật tốt khi đã đưa em đi xa. Nói cho em nghe đi, anh Armstrong—thành thật đấy nhé—trông em có đến nỗi thảm hại và ghê rợn lắm không? Anh biết đấy, cả mấy tháng nay em đã được soi gương lần nào đâu.”
Armstrong đáp lời theo tâm trạng đang biến đổi của mình. Anh đồng thời đặt tay lên bàn tay nàng đang tựa trên bao yên ngựa. Luis đi ở đầu đoàn thồ nên không thể nhìn thấy. Nàng để mặc bàn tay ở đó, và đôi mắt nhìn thẳng vào anh đầy vẻ rạng rỡ.
Rồi khi hoàng hôn buông xuống, họ thả mình xuống vùng đồng bằng ven biển, lọt thỏm giữa những rặng dừa và chanh, giữa sắc xanh lục tươi rói, sắc đỏ rực cùng sắc vàng đất của vùng tierra caliente (vùng đất nóng). Họ cưỡi ngựa tiến vào Macuto, và trông thấy hàng dài những kẻ tắm biển đang đùa giỡn trong làn sóng bạc đầu. Núi non giờ đã ở rất xa rồi.
Đôi mắt Mlle. Giraud ánh lên niềm vui sướng vốn chẳng thể nào tồn tại nổi dưới sự kèm cặp của những đỉnh núi cao. Có những thứ linh hồn khác đang gọi mời nàng—những nàng tiên chốn vườn cam, những yêu tinh từ bãi sóng rì rào, những tiểu yêu sinh ra từ âm nhạc, hương thơm, sắc màu cùng sự hiện diện đầy quyến rũ của nhân thế. Nàng bật cười thành tiếng, trong trẻo như âm thanh của nhạc cụ, trước một ý chợt nảy ra trong đầu.
Nàng gọi với theo Armstrong: “Chẳng phải sẽ gây chấn động lắm sao? Sao em lại ước gì mình vừa có ngay một hợp đồng biểu diễn lúc này cơ chứ! Ông bầu PR hẳn sẽ có một buổi dã ngoại linh đình cho mà xem! ‘Bị một băng nhóm thổ dân man rợ giam giữ — được thuần hóa bởi phép thuật từ giọng hát tuyệt vời của nàng’ — nghe chẳng phải rất ra gì và này nọ sao? Nhưng em đoán dẫu sao thì mình vẫn ra về trong tư thế của kẻ chiến thắng — hẳn phải có tầm vài ngàn đô la trong cái túi vàng cám mà em gom được từ những lần hát encore (hát thêm theo yêu cầu) ấy chứ, anh nhỉ?”
Anh để nàng lại trước cửa khách sạn nhỏ Hotel de Buen Descansar, nơi nàng từng dừng chân trước đây. Hai tiếng sau, anh quay trở lại khách sạn. Anh liếc nhìn qua ô cửa đang mở toang của căn phòng khách kiêm quán cà phê nhỏ bên trong.
Nửa tá những quý ông (caballeros) tiêu biểu cho giới thượng lưu và quan chức Macuto đang ngồi rải rác khắp phòng. Señor Villablanca, ông trùm nhượng quyền cao su giàu có, đang ngả cái thân hình mập mạp của mình lên tận hai chiếc ghế, với một nụ cười xoa dịu tỏa sáng trên khuôn mặt ngăm đen màu sô-cô-la. Guilbert, kỹ sư mỏ người Pháp, đang liếc xéo qua cặp kính gọng mạ vàng bóng loáng. Đại tá Mendez thuộc quân đội chính quy, trong bộ quân phục viền vàng cùng nụ cười ngây ngô, đang bận rộn khui nút những chai sâm-panh. Những mẫu mực khác của sự hào hoa và thời trang nơi xứ Macuto đang phô diễn và tạo dáng. Bầu không khí mịt mờ khói thuốc lá. Rượu vang vương vãi khắp sàn nhà.
Ngồi vắt vẻo trên một chiếc bàn đặt giữa phòng với tư thái ngạo nghễ đầy tự nhiên chính là Mlle. Giraud. Một bộ cánh thời thượng làm bằng vải linon trắng và dải ruy-băng màu anh đào đã thay thế cho bộ đồ du lịch của nàng. Người ta thoáng thấy chút ren, dăm chiếc bèo nhún, cùng sự hé lộ đầy tế nhị của đôi tất hồng thêu tay. Trên đùi nàng ôm một cây đàn ghi-ta. Trên khuôn mặt nàng là ánh hào quang của sự phục sinh, là sự bình yên chốn cực lạc đạt được qua lửa đỏ và đớn đau. Nàng đang hát theo một tiết tấu sôi động một khúc ca nhỏ:
“Khi bạn thấy vầng trăng tròn vo
Nô đùa bay lên tựa khinh khí cầu
Thì gã da đen này chạy ào đến hôn lên đôi môi
Của cô người yêu da màu sành điệu, má đào.”
Nữ ca sĩ bất chợt nhìn thấy Armstrong.
“Này! Johnny,” nàng gọi lớn; “Em đợi anh cả tiếng đồng hồ rồi đấy. Gì mà lâu thế? Chúa ơi! Mấy gã da ngăm này mới chậm chạp làm sao, đúng là chậm như rùa bò. Họ chẳng hiểu gì sất. Lại đây đi anh, em sẽ bảo lão đại da màu mang lon hàm lượng sao vàng này khui ngay một chai ướp lạnh cho anh thưởng thức.”
Armstrong đáp: “Cảm ơn cô; nhưng chắc là không ngay lúc này đâu. Tôi còn khối việc phải giải quyết.”
Anh bước ra ngoài, đi dọc theo con đường và bắt gặp Rucker đang từ phía Lãnh sự quán đi lên.
Armstrong bảo: “Làm một ván bi-a đi. Tôi đang cần thứ gì đó để xua đi cái vị ngai ngái của vùng đất thấp ven biển trong cổ họng.”
