Tờ New York Enterprise đã cử H. B. Calloway làm phóng viên đặc biệt đưa tin về cuộc chiến tranh Nga - Nhật tại Portsmouth.

Trong suốt hai tháng, Calloway lảng vảng quanh Yokohama và Tokyo, chơi súc sắc với các phóng viên khác để tranh nhau từng ly rượu "xe kéo" — ồ không, đó là thứ dùng để ngồi lên; dẫu sao đi nữa, anh chẳng kiếm được chút tiền lương nào xứng đáng với khoản mà tòa soạn đang trả cho mình. Nhưng đó không phải là lỗi của Calloway. Những kẻ bé nhỏ da vàng nắm giữ những sợi chỉ Vận Mệnh trong tay họ vẫn chưa sẵn sàng để độc giả của tờ Enterprise dùng các trận chiến của hậu duệ các vị thần làm món gia vị cho bữa sáng gồm trứng và thịt xông khói của mình.

Nhưng chẳng mấy chốc, đoàn phóng viên tháp tùng Tập đoàn quân số Một đã thắt chặt dây đeo ống nhòm và tiến về sông Áp Lục (Yalu) cùng Kuroki. Calloway là một trong số đó.

Giờ thì, đây không phải là lịch sử của trận chiến sông Áp Lục. Điều đó đã được kể lại một cách chi tiết bởi các phóng viên ngắm nhìn những vòng khói đạn shrapnel từ khoảng cách ba dặm. Nhưng vì công lý, hãy hiểu cho rằng vị chỉ huy người Nhật đã cấm mọi người đến gần hơn.

Chiến tích của Calloway được thực hiện trước trận chiến. Việc anh làm là cung cấp cho tờ Enterprise độc quyền giật gân nhất của cuộc chiến. Tờ báo đó đã đăng tải độc quyền và chi tiết tin tức về cuộc tấn công vào phòng tuyến của vị Tướng người Nga ngay trong ngày nó diễn ra. Không một tờ báo nào khác in dù chỉ một từ về sự kiện này trong suốt hai ngày sau đó, ngoại trừ một tờ báo Luân Đôn, với bản tường thuật hoàn toàn sai lệch và không đúng sự thật.

Calloway đã làm được điều này bất chấp một thực tế là Tướng Kuroki đang thực hiện các bước đi và vạch ra kế hoạch với sự bảo mật cao độ đối với thế giới bên ngoài các trại lính của ông. Các phóng viên bị cấm gửi đi bất kỳ tin tức nào về kế hoạch của ông; và mọi thông điệp được phép truyền qua đường dây đều bị kiểm duyệt với mức độ nghiêm ngặt tột cùng.

Phóng viên của tờ báo Luân Đôn đã nộp một bức điện tín mô tả các kế hoạch của Kuroki; nhưng vì nó sai từ đầu đến cuối nên viên kiểm duyệt đã nhe răng cười và cho qua.

Thế là tình hình diễn ra như vậy — Kuroki ở một bên bờ sông Áp Lục với bốn mươi hai nghìn bộ binh, năm nghìn kỵ binh và một trăm hai mươi tư khẩu pháo. Ở bờ bên kia, Zassulitch đợi ông ta chỉ với hai mươi ba nghìn quân, và phải canh gác một đoạn sông dài. Và Calloway đã nắm được một số thông tin nội bộ quan trọng mà anh biết chắc sẽ khiến ban biên tập tờ Enterprise bu quanh bức điện tín đông như ruồi bu quanh quầy nước chanh ở Park Row. Giá mà anh có thể đưa bức thông điệp đó vượt qua viên kiểm duyệt — viên kiểm duyệt mới vừa đến và nhậm chức vào ngày hôm đó!

Calloway đã làm việc hiển nhiên phải làm. Anh châm tẩu thuốc và ngồi xuống một cỗ pháo để suy nghĩ. Và chúng ta phải để mặc anh ấy ở đó; vì phần còn lại của câu chuyện thuộc về Vesey, một phóng viên nhận lương mười sáu đô-la một tuần của tờ Enterprise.

Bức điện tín của Calloway được chuyển đến tay tổng biên tập vào lúc bốn giờ chiều. Ông đọc nó ba lần; rồi rút một chiếc gương bỏ túi từ một ngăn kéo nhỏ trên bàn làm việc, và chăm chú ngắm nhìn hình phản chiếu của mình. Sau đó, ông bước sang bàn làm việc của Boyd, trợ lý của mình (ông thường gọi Boyd khi cần), và đặt bức điện tín trước mặt anh ta.

“Điện của Calloway gửi về,” ông nói. “Cậu xem nó có nghĩa gì đi.”

Bức thông điệp được gửi từ Wi-ju, và đây là nội dung của nó:

Foregone preconcerted rash witching goes muffled rumour mine dark silent unfortunate richmond existing great hotly brute select mooted parlous beggars ye angel incontrovertible.

Boyd đọc lại hai lần.

“Hoặc đây là mật mã, hoặc anh ta bị say nắng rồi,” anh ta nói.

“Cậu từng nghe nói về loại mật mã nào trong tòa soạn chưa — một thứ mật mã bí mật ấy?” tổng biên tập hỏi, người mới giữ chiếc ghế này được hai năm. Các tổng biên tập cứ đến rồi đi.

“Chẳng có gì ngoài thứ ngôn ngữ bình dân mà mấy nữ phóng viên chuyên đề hay dùng,” Boyd nói. “Không thể là một dạng thơ đầu dòng (acrostic) được sao, thưa sếp?”

“Tôi đã nghĩ đến điều đó,” tổng biên tập nói, “nhưng những chữ cái đầu tiên chỉ chứa có bốn nguyên âm. Chắc chắn đây là một loại mật mã nào đó.”

“Hãy thử ghép chúng thành từng nhóm xem,” Boyd đề xuất. “Để xem nào — ‘Rash witching goes’ — không đời nào đi với tôi. ‘Muffled rumour mine’ — chắc phải có đường dây ngầm đây. ‘Dark silent unfortunate richmond’ — chẳng có lý do gì anh ta lại ghét cay ghét đắng thị trấn đó đến thế. ‘Existing great hotly’ — không, chẳng ra cái thể thống gì cả. Tôi sẽ gọi Scott.”

Phóng viên phụ trách bản tin thành phố vội vã bước vào và thử vận may của mình. Một phóng viên thành phố phải biết đôi chút về mọi thứ; thế nên Scott có hiểu biết chút ít về việc giải mã.

“Nó có thể là thứ được gọi là mật mã bảng chữ cái đảo ngược,” anh ta nói. “Tôi sẽ thử cách đó. Chữ ‘R’ có vẻ là chữ cái đầu được dùng thường xuyên nhất, ngoại trừ chữ ‘m.’ Giả sử ‘r’ có nghĩa là ‘e’, nguyên âm được dùng thường xuyên nhất, chúng ta đảo vị trí các chữ cái — như thế này.”

Scott dùng bút chì làm việc nhanh chóng trong hai phút; sau đó đưa ra từ đầu tiên theo cách đọc của anh ta — từ “Scejtzez.”

“Tuyệt thật!” Boyd kêu lên. “Đó là một trò chơi đố chữ. Từ đầu tiên của tôi là một vị tướng Nga. Tiếp tục đi, Scott.”

“Không, cách đó không hiệu quả đâu,” phóng viên thành phố nói. “Nó chắc chắn là một thứ mật mã. Không thể đọc được nếu không có chìa khóa. Tòa soạn mình từng dùng bảng mật mã nào bao giờ chưa?”

“Chính là điều tôi đang hỏi đây,” tổng biên tập nói. “Hãy gọi tất cả những ai đáng lẽ phải biết ra đây. Chúng ta phải tìm cách giải mã nó bằng được. Calloway rõ ràng đã vớ được một tin động trời, và viên kiểm duyệt đã siết chặt gông cùm, nếu không thì anh ta đã chẳng đánh điện về một đống lẩu thập cẩm thế này.”

Một chiếc lưới vét được tung ra khắp tòa soạn Enterprise, kéo về những thành viên trong ban biên tập có khả năng biết về mật mã, dù là trong quá khứ hay hiện tại, nhờ vào sự khôn ngoan, hiểu biết, thông minh bẩm sinh hoặc thâm niên làm việc của họ. Họ tụm lại thành một nhóm tại phòng biên tập thành phố, với tổng biên tập đứng ở trung tâm. Không một ai từng nghe nói về một thứ mật mã nào cả. Tất cả bắt đầu giải thích với người đứng đầu cuộc điều tra rằng các tờ báo không bao giờ dùng mật mã — ý họ là mật mã dạng mã hóa. Tất nhiên mấy thứ tin của hãng thông tấn Associated Press cũng là một dạng mật mã — nói đúng hơn là dạng viết tắt — nhưng mà...

Tổng biên tập thừa biết những điều đó, và đã nói rõ như vậy. Ông hỏi từng người đã làm việc cho tờ báo được bao lâu rồi. Không một ai nhận lương từ phong bì của Enterprise lâu hơn sáu năm. Calloway đã làm việc cho tờ báo được mười hai năm.

“Hãy thử hỏi lão Heffelbauer xem,” tổng biên tập nói. “Lão đã ở đây từ khi khu Park Row còn chỉ là một bãi trồng khoai tây.”

Heffelbauer là một biểu tượng của tòa soạn. Lão nửa là nhân viên tạp vụ, nửa là thợ vặt, lại vừa là lính gác — qua đó trở thành kẻ ngang hàng với mười ba gã thợ may rưỡi. Khi được gọi đến, lão xuất hiện, tỏa ra thứ hương vị đặc trưng của xứ sở mình.

“Heffelbauer,” tổng biên tập nói, “cậu có từng nghe về một thứ mật mã thuộc về tòa soạn từ rất lâu trước đây — một thứ mật mã riêng chưa? Cậu biết mật mã là gì chứ, phải không?”

“Vâng,” Heffelbauer đáp. “Chắc chắn là tôi biết mật mã là gì rồi. Vâng, cách đây khoảng mười hai hay mười lăm năm gì đó tòa soạn có một cuốn mật mã. Mấy phóng viên trong phòng biên tập thành phố giữ nó ở đây.”

“À!” tổng biên tập thốt lên. “Chúng ta đang tìm đúng manh mối rồi đấy. Nó được giữ ở đâu vậy, Heffelbauer? Cậu biết gì về nó nào?”

“Thỉnh thoảng,” người nhân viên lâu năm nói, “họ giữ nó ở căn phòng nhỏ đằng sau phòng thư viện.”

“Cậu có thể tìm thấy nó không?” tổng biên tập hào hứng hỏi. “Cậu có biết nó ở đâu không?”

“Lạy Chúa tôi!” Heffelbauer nói. “Anh nghĩ một cuốn mật mã sống được bao lâu chứ? Mấy phóng viên gọi nó là con dê núi (maskeet). Nhưng có một ngày nó húc đầu vào ông chủ bút, và rồi —”

“Ồ, lão đang nói về một con dê bằng xương bằng thịt,” Boyd nói. “Biến đi, Heffelbauer.”

Lại một lần nữa thất vọng, tập thể trí tuệ và tài năng của tờ Enterprise lại quây quần quanh câu đố của Calloway, vô vọng ngẫm nghĩ về những từ ngữ kỳ lạ của nó.

Đúng lúc đó Vesey bước vào.

Vesey là phóng viên trẻ nhất. Cậu ta có vòng ngực ba mươi hai inch và cổ áo số mười bốn; nhưng bộ âu phục sọc ca-rô kiểu Scotland rực rỡ đã mang lại cho cậu một sự hiện diện đầy uy phong và khiến tung tích của cậu chẳng thể nào lẫn vào đâu được. Cậu luôn đội chiếc mũ ở một vị thế khiến mọi người phải đi theo sau để ngắm cảnh cậu cất mũ xuống, vì đinh ninh rằng nó chắc hẳn phải được treo lên một cái móc cắm thẳng vào sau gáy cậu. Cậu không bao giờ rời khỏi chiếc gậy gỗ cứng khổng lồ có bướu với một đầu bằng bạc Đức ở phần cán cong. Vesey là tay săn ảnh cừ khôi nhất tòa soạn. Scott nói đó là vì không một con người sống nào có thể cưỡng lại niềm vinh hạnh cá nhân khi được trao bức ảnh của chính mình vào tay Vesey. Vesey luôn tự viết các bản tin của mình, trừ những tin lớn phải chuyển cho đội ngũ biên tập lại. Thêm vào một thực tế là giữa tất cả mọi cư dân, đền đài và lùm cây trên trái đất này chẳng có gì có thể làm Vesey nao núng, thế là phác họa sơ lược về cậu ta đã hoàn tất.

Vesey xông vào vòng tròn những kẻ đang giải mã giống hệt như cái cách mà “cuốn mật mã” của Heffelbauer vừa làm, và hỏi có chuyện gì thế. Ai đó giải thích lại, với chút vẻ bề trên nửa quen thuộc mà họ vẫn thường dành cho cậu. Vesey vươn tay lấy bức điện tín từ tay tổng biên tập. Dưới sự bảo hộ của một đấng Quan Thần nào đó, cậu ta luôn làm những chuyện động trời như thế mà vẫn bình an vô sự.

“Đó là mật mã,” Vesey nói. “Có ai giữ chìa khóa chưa?”

“Tòa soạn không có mật mã nào cả,” Boyd nói, với tay lấy lại bức thông điệp. Vesey vẫn giữ chặt nó.

“Thế thì lão Calloway kỳ vọng chúng ta phải tự đọc được nó thôi,” cậu ta nói. “Lão đang mắc kẹt ở đâu đó, hoặc đại loại thế, nên mới bịa ra cái này để qua mặt viên kiểm duyệt. Trách nhiệm thuộc về chúng ta rồi. Trơi ạ! Giá mà họ cử cả tôi đi cùng thì hay biết mấy. Này — chúng ta không thể để tụt lại ở phần việc của mình được. ‘Foregone, preconcerted rash, witching’ — hừm.”

Vesey ngồi xuống góc bàn và bắt đầu huýt sáo nho nhỏ, vừa cau mày nhìn bức điện tín.

“Làm ơn đưa nó đây,” tổng biên tập nói. “Chúng ta phải bắt tay vào làm việc với nó thôi.”

“Tôi tin là mình nắm được manh mối rồi,” Vesey nói. “Cho tôi mười phút.”

Cậu bước đến bàn làm việc của mình, vứt chiếc mũ vào sọt rác, nằm rạp ngực lên bàn như một con thằn lằn lộng lẫy, và bắt đầu nguệch ngoạc viết. Khối óc và sự thông thái của tờ Enterprise vẫn đứng tụm lại một cách lỏng lẻo, mỉm cười nhìn nhau và gật đầu về phía Vesey. Sau đó, họ bắt đầu trao đổi với nhau những giả thuyết của riêng mình về đoạn mật mã.

Vesey chỉ mất đúng mười lăm phút. Cậu mang đến cho tổng biên tập một tập giấy ghi sẵn bảng giải mã.

“Tôi cảm nhận được nhịp điệu của nó ngay khi vừa nhìn thấy,” Vesey nói. “Hoan hô lão Calloway! Lão đã chơi xỏ bọn Nhật và mọi tờ báo trong thành phố chỉ chuyên in văn chương thay vì tin tức. Hãy nhìn cái này mà xem.”

Vesey đã đưa ra phần giải mã của đoạn mật mã như sau:

Foregone — conclusion (kết luận tất yếu)

Preconcerted — arrangement (sắp đặt từ trước)

Rash — act (hành động liều lĩnh)

Witching — hour of midnight (giờ nửa đêm huyền bí)

Goes — without saying (hiển nhiên là thế)

Muffled — report (tiếng nổ trầm đục)

Rumour — hath it (lời đồn rằng)

Mine — host (chủ nhà / chủ quán)

Dark — horse (chú ngựa ô / ẩn số)

Silent — majority (đa số thầm lặng)

Unfortunate — pedestrians* (những người đi bộ bất hạnh)

Richmond — in the field (Richmond đã ra trận / người chơi đã vào cuộc)

Existing — conditions (điều kiện hiện tại)

Great — White Way (Đại lộ Ánh Sáng / Broadway)

Hotly — contested (tranh chấp quyết liệt)

Brute — force (vũ lực thô bạo)

Select — few (tinh hoa / số ít được chọn)

Mooted — question (vấn đề còn tranh cãi)

Parlous — times (thời buổi hiểm nghèo)

Beggars — description (vượt ngoài mọi mô tả)

Ye — correspondent (phóng viên nhà báo)

Angel — unawares (vị cứu tinh bất ngờ)

Incontrovertible — fact (sự thật không thể chối cãi)

* Sau đó, anh Vesey giải thích rằng mảnh ghép báo chí hợp lý về mặt logic cho từ “unfortunate” (bất hạnh) trước kia từng là từ “victim” (nạn nhân). Nhưng kể từ khi ô tô trở nên quá phổ biến, từ đi kèm chính xác hiện nay lại là “pedestrians” (người đi bộ). Tất nhiên, trong mật mã của Calloway thì nó có nghĩa là bộ binh.

“Đó đơn thuần chỉ là tiếng Anh báo chí thôi,” Vesey giải thích. “Tôi đã làm phóng viên cho tờ Enterprise đủ lâu để thuộc lòng nó rồi. Lão Calloway cho chúng ta từ gợi ý, và chúng ta dùng từ vẫn đi kèm theo sau nó một cách tự nhiên y như cách chúng ta dùng chúng trên báo. Đọc lại mà xem, các vị sẽ thấy chúng khớp vào vị trí của mình hoàn hảo thế nào. Giờ thì, đây là bức thông điệp mà lão ấy muốn chúng ta nhận được.”

Vesey chìa ra một tờ giấy khác.

Đã hoàn tất sắp xếp để hành động vào giờ nửa đêm mà không cần nói cũng biết. Lời đồn rằng một lượng lớn kỵ binh và một lực lượng bộ binh áp đảo sẽ được tung vào chiến trận. Điều kiện trắng. Con đường bị tranh chấp chỉ bởi một lực lượng nhỏ. Hãy đặt dấu hỏi cho bài mô tả của tờ Times. Phóng viên của họ hoàn toàn không hay biết gì về các sự thật diễn ra.

“Tuyệt cú mèo!” Boyd hào hứng kêu lên. “Kuroki vượt sông Áp Lục tối nay và tấn công. Ồ, chúng ta sẽ cho mấy tờ báo chuyên đăng tiểu luận của Addison, tin chuyển nhượng bất động sản và điểm số bowling phải ôm hận cho xem!”

“Cậu Vesey,” tổng biên tập nói, với cái giọng điệu pha trò-mà-cậu-nên-coi-đó-là-một-ân-huệ, “cậu đã ném một gót giầy đầy tính châm biếm vào các tiêu chuẩn văn học của tờ báo đang thuê múa cậu đấy. Cậu cũng đã đóng góp vô cùng thiết thực để mang lại cho chúng ta bản tin ‘độc quyền’ lớn nhất trong năm. Tôi sẽ cho cậu biết trong một hoặc hai ngày tới xem cậu sẽ bị sa thải hay được giữ lại với mức lương cao hơn. Ai đó gọi Ames đến đây xem nào.”

Ames là nhân vật cốt cán, là đóa hoa cúc trắng muốt, là ngôi sao sáng chói lọi của đội ngũ biên tập lại. Ông nhìn thấy âm mưu mưu sát trong những cơn đau quặn bụng vì ăn táo xanh, nhìn thấy cuồng phong trong làn gió hiu hiu mùa hè, nhìn thấy những đứa trẻ lạc trong mọi chú nhóc đang quay cù, nhìn thấy sự nổi dậy của quần chúng bị áp bức trong mỗi cú ném một củ khoai tây thối vào chiếc ô tô đang chạy qua. Những lúc không phải biên tập lại, Ames ngồi hiên biệt thự ở Brooklyn chơi cờ ô-the-lô với đứa con trai mười tuổi của mình.

Ames và “biên tập viên chiến trường” tự nhốt mình trong một căn phòng. Trong đó có một tấm bản đồ cắm đầy những chiếc đinh ghim nhỏ tượng trưng cho các đội quân và các sư đoàn. Ngón tay họ đã ngứa ngáy từ nhiều ngày nay để di chuyển những chiếc đinh ghim đó dọc theo đường cong của sông Áp Lục. Và giờ thì họ đã làm thế; bằng những lời lẽ bùng cháy, Ames đã dịch bức thông điệp ngắn ngủi của Calloway thành một kiệt tác trang nhất làm cho cả thế giới phải bàn tán. Ông kể về những phiên họp kín của các sĩ quan Nhật Bản; trích dẫn đầy đủ những bài diễn văn sục sôi khí thế của Kuroki; đếm từng người từng ngựa của lực lượng kỵ binh và bộ binh; mô tả việc xây dựng nhanh chóng và âm thầm cây cầu ở Suikauchen, nơi các đạo quân của Thiên hoàng ồ ạt đổ bộ lên đầu viên tướng Zassulitch vốn đang ngỡ ngàng với các lực lượng rải rác khắp bờ sông. Còn trận chiến á! — chà, bạn biết Ames có thể làm gì với một trận chiến nếu bạn cho ông ấy ngửi thấy dù chỉ một làn khói làm nền tảng. Và ngay trong cùng bản tin đó, với kiến thức có vẻ siêu nhiên, ông ta đã hả hê chỉ trích tờ báo uy tín và nặng ký nhất nước Anh vì bản tường thuật sai lệch và đánh lạc hướng về các chuyển động dự kiến của Tập đoàn quân số Một Nhật Bản được in trong số báo cùng ngày.

Chỉ có một lỗi duy nhất xảy ra; và đó là lỗi của nhân viên điện tín ở Wi-ju. Calloway đã chỉ ra điều đó sau khi anh trở về. Từ “great” trong mật mã của anh đáng lẽ phải là “gage,” và từ đi kèm của nó phải là “of battle” (thách đấu). Nhưng nó lại đến tay Ames thành “conditions white” (điều kiện trắng), và dĩ nhiên ông ấy đã hiểu điều đó có nghĩa là tuyết. Bản mô tả của ông về quân đội Nhật Bản đang vật lộn qua cơn bão tuyết, bị mù lòa bởi những bông tuyết xoăn tít, thật sống động đến rợn người. Các họa sĩ đã cho ra đời một số minh họa ấn tượng tạo nên một cú hit lớn với hình ảnh pháo binh kéo đại pháo qua các trôi lút tuyết. Nhưng vì cuộc tấn công diễn ra vào ngày đầu tiên của tháng Năm, cụm từ “điều kiện trắng” đã gây ra đôi chút buồn cười. Dù sao thì điều đó cũng chẳng làm tờ Enterprise sứt mẻ gì.

Thật là kỳ diệu. Và Calloway thật kỳ diệu khi đã khiến viên kiểm duyệt mới tin rằng mớ từ ngữ lộn xộn của anh chẳng có ý nghĩa gì hơn ngoài một lời phàn nàn về sự khan hiếm tin tức và một đơn xin cấp thêm tiền công tác phí. Và Vesey thật kỳ diệu. Và kỳ diệu nhất trên đời chính là những từ ngữ, và cách chúng kết bạn với nhau qua những lần thường xuyên gắn bó, cho đến khi ngay cả những bản cáo phó cũng chẳng thể chia lìa chúng nổi.

Vào ngày thứ hai tiếp theo, phóng viên phụ trách bản tin thành phố dừng chân tại bàn làm việc của Vesey, nơi cậu phóng viên đang viết bài về một người đàn ông bị gãy chân do ngã xuống miệng cống than — vì Ames đã không tài nào tìm ra động cơ mưu sát nào trong đó.

“Lão già nói lương của cậu sẽ được tăng lên hai mươi đô-la một tuần đấy,” Scott nói.

“Được thôi,” Vesey đáp. “Góp gió thành bão mà. Này — anh Scott, anh sẽ dùng câu nào — ‘Chúng ta có thể khẳng định mà không sợ vấp phải sự bác bỏ thành công nào,’ hay là, ‘Nhìn chung, có thể tự tin tuyên bố rằng’?”