Palomar thả bộ dọc bãi biển vắng vẻ. Anh ít gặp người tắm biển. Một người đàn bà trẻ, ngực trần, nằm phơi nắng trên cát. Palomar, bản tính kín đáo, hướng tầm mắt về phía chân trời đại dương. Anh biết, trong những tình huống thế này, khi một người đàn ông lạ đến gần, thường thì người đàn bà sẽ lật đật che đậy thân thể, và điều này, anh thấy chẳng hay ho gì cho lắm: bởi đây là cái sự làm phiền người tắm biển đang nằm phơi nắng yên bình, bởi người đàn ông đi qua sẽ cảm thấy mình là kẻ quấy nhiễu; bởi lẽ cấm kị khỏa thân sẽ được ngầm xác nhận; bởi các quy ước tôn trọng nửa chừng chỉ gieo thêm sự bất ổn và không nhất quán trong thái độ, thay vì sự tự do và thẳng thắn.

Cho nên, vừa thoáng từ xa cái áng mây hồng thắm màu đồng của nửa thân trần một phụ nữ, là anh vội xoay nhẹ mái đầu cho tầm phóng của cái nhìn bâng quơ vào quãng không mà bảo đảm niềm tôn trọng văn hiến đối với cái vòng đai vô hình vây bọc con người.

Thế nhưng - vừa đi anh vừa nghĩ và lấy lại, ngay lúc chân trời vừa trống trải, sự vận động tự do của cặp cầu mắt - khi hành động như vậy tôi đã tỏ thái độ bài bác việc ngắm nhìn, tức là, tôi, cuối cùng, cũng củng cố cái quy ước cao giọng cho rằng việc nhìn ngực là trái phép. Hay nói thế này, tôi đã tạo ra trong đầu tôi một loại nịt ngực, lơ lửng giữa mắt tôi và bộ ngực, mà từ đó cái lóe sáng thoắt đến bờ trường nhìn của tôi, hình như đối với tôi, lại là tươi mát, lại là sương sướng cho mắt nhìn. Nói cách khác, cái sự không nhìn của tôi giả định rằng tôi đang nghĩ về sự khỏa thân ấy, tôi bận tâm vì nó, và điều này, cơ bản vẫn là một thái độ sỗ sàng và phản động.

Trở lại cuộc đi dạo của Palomar, anh lại đi ngang người tắm biển, lần này thì anh giữ cái nhìn thẳng băng theo cách chiếu là là, đồng bộ, và vô tư, lên bọt nước của những đợt sóng rút về, lên những con thuyền kéo lên cạn, lên cái khăn tắm lớn trải trên cát, lên con trăng căng đầy làn da trắng nõn với vầng nâu của núm vú, lên ven biển trong màn hơi nước, lên những xám là xám tương phản trời cao.

Ấy! quả là thế - anh suy gẫm, khoái chí với chính mình, tiếp tục bước đi - tôi đã thành công khi để đôi vú được phong cảnh hấp thụ hoàn toàn, và cái nhìn của tôi cũng không khác gì hơn cái nhìn của một con mòng biển hoặc của một con cá tuyết.

Nhưng xử sự thế này có đúng hay không? - anh nghĩ thêm. Hoặc đây có phải là một sự san bằng tính người ngang với mức độ sự vật, coi người như một vật thể, và tệ hơn nữa, coi tính nữ như một vật thể hay không? Chẳng lẽ tôi cứ kéo dài mãi cái thói tật cũ xì về cái tính ưu việt của đàn ông, đã chai lì qua năm tháng mà biến thành một sự xấc láo quán tính à?

Anh trở ngược đầu, lấy lại bước đi. Lúc này, khi để tầm mắt thả dài trên bãi biển với một tinh thần khách quan vô tư, anh theo phương thức: vừa khi một bộ ngực phụ nữ lọt vào trường nhìn, là có sự gián đoạn: một ngút nguẩy, gần như một quắc mắt. Cái nhìn dõi tiếp cho đến lúc phớt lên làn da căng, thì rút về, bằng một cú lẩy nhẹ nhàng, như thể cảm kích, cái tính nhất quán đa dạng của trường nhìn và giá trị đặc biệt mà cái nhìn thu được, rồi trong một thoáng, anh giữ tầm nhìn lơ lửng lưng trời, vạch một đường cong, uốn theo các gò nổi của bộ ngực từ một khoảng cách nhất định, vừa thoái thác vừa che chở, để sau đó tiếp tục bước đi như chẳng gì xảy ra.

Vậy là ta tin rằng lập trường của ta là khá rõ - Palomar ngẫm nghĩ - không thể có sự hiểu nhầm nào. Nhưng có thể nào việc lướt là là tầm mắt này cuối cùng lại bị hiểu như một thái độ tự cao, một cử chỉ rẻ rúng trước những gì là bộ ngực và ý nghĩa của bộ ngực, dẹp nó sang một bên, ra lề hay trong ngoặc? Thế là ta vẫn làm cái việc bỏ xó bộ ngực vào cái tranh tối tranh sáng đã kềm giữ nó đằng đẵng nhiều thế kỉ ám ảnh tính dục thanh giáo, khi khao khát tính dục bị xem là tội lỗi...

Diễn giải theo kiểu này là phản lại những ý hướng tốt đẹp nhất của Palomar, bởi lẽ, dù thuộc cái thế hệ của những kẻ đứng đắn vốn liên tưởng sự khỏa thân của một bộ ngực nữ với cái ý niệm chăn gối luyến ái, anh vẫn đón mừng sự thay đổi này về tập quán, vừa có nghĩa như sự phản ảnh của một đầu óc mở hơn trong xã hội, vừa là vì cảnh ấy khiến anh đặc biệt dễ chịu. Chính cái tinh thần khích lệ vô tư này là cái mà anh mong có thể biểu lộ được trong cái nhìn của mình.

Quay ngoắt lại. Với những bước dứt khoát, anh đi về phía người đàn bà nằm dưới nắng. Giờ thì cái nhìn của anh liến thoắng mơn trớn lên phong cảnh, dừng lại trên bộ ngực với một ánh nhìn đặc biệt, nhưng vội vàng thu tóm nó trong một thôi thúc nhân hậu và biết ơn, cho cái toàn thể, cho mặt trời và cho bầu trời, cho những bụi thông tỏa gập và cồn cát và bãi biển và bờ đá và mây và rong và rêu, cho cái vũ trụ vần quanh những chỏm vầng sáng ấy.

Điều này từ đây chắc đủ làm yên dạ người đàn bà tắm nắng biển đơn độc và quét sạch mọi luận điệu lệch lạc ra khỏi trường hoạt động. Nhưng vừa lúc anh đến gần lần nữa, thì người đàn bà bật dậy, che lấy thân thể, thở xì một tiếng, nhún vai bực bội bỏ đi, như thể cô ta đang lẩn tránh thái độ nằng nặc cợt nhả của một kẻ cuồng dâm.

Sức ì của một truyền thống cổ hủ cứng nhắc chẳng để ai cảm thụ đúng nghĩa cái giá trị xứng đáng của những chí hướng khai sáng nhất; Palomar cay đắng kết luận.