PALOMAR NHÌN TRỜI

Không ai ngắm trăng chiều, vậy mà lúc này mới thực là lúc trăng cần sự để ý của chúng ta nhất, vì sự tồn tại của trăng còn nằm trong nghi vấnTrăng chiều là một cái bóng trắng nhạt, nhú ra từ bầu trời xanh thẳm, choáng ánh mặt trời; ai dám bảo cho cả lần này, trăng vẫn nhận lấy hình hài và tỏa rạng? Trăng chiều - thật mảnh dẻ, thật nhợt nhạt, thật mỏng manh; chỉ từ một bên mà dần dà hiện ra một vành rõ nét hình lưỡi liềm, còn lại thì vẫn dầm trời xanh. Trăng chiều như chiếc bánh lễ trong hay viên kẹo chảy nửa; nhưng ở đây thì cái vòng trắng không đang tan mà đang tụ, tự kết tập ra nó, trong lúc phải gánh chịu những cái bóng và những đốm xám xanh, mà không hiểu đã thuộc về địa lý con trăng, hay vẫn còn là những giọt rãi của bầu trời còn thấm đẫm quả vệ tinh xốp như miếng cao su bọt biển.

Lúc này, bầu trời vẫn còn là điều gì đó rất cô đọng và cụ thể. Bạn không chắc có phải từ cái bề mặt căng và liền của bầu trời mà một hình thể tròn và trắng nhạt -với một độ chắc, đặc hơn các đám mây một chút - đang tách riêng hay đây chỉ là một cuộc gặm nhấm mô thớ phông trời, một buổi hé mở đỉnh vòm, một chuyến thông kê lên cái khôn cùng bên trên. Trạng thái bất định càng tăng thêm do cái tính không quy cách của hình thể, vừa đang định hình (nơi các tia nắng mặt trời xế tàn chiếu đến nhiều nhất) lại vừa nấn ná trong cái nhá nhem. Do đường ranh giữa hai khu vực không rõ, nên kết quả không phải là cái vẻ cộm chắc thấy trong các phối cảnh, mà là một trong những con trăng be bé vẽ trên tờ lịch, nơi một nét trắc diện trắng nhoi lên từ một vòng tròn đen nho nhỏ. Việc gì mà phải thở than về điều này, khi trăng vẫn còn là một vành trăng lưỡi liềm, chưa phải là vầng trăng rằm, hoặc sắp rằm. Thật vậy, một thể dạng đang tự vén mở dần dà khi sự tương phản giữa vành trăng với bầu trời ngày càng đậm hơn và chu vi của trăng hiện ra sắc nét hơn, cùng ít vết khuyết bên vành đông.

Cần phải nói rằng, sắc xanh da trời đang liên tục ngả sang sắc xanh nhạn lai hồng, sang sắc tím (những tia sáng mặt trời hóa đỏ), rồi sang sắc xám tro và nâu sẫm; cứ mỗi lần như thế, sắc trắng của trăng lại nhận được một cú hích, nhô lên cương quyết hơn, và trong trăng cái phần rực sáng nhất giành thêm được độ rộng cho đến khi trùm lên trọn đĩa. Như thể các tuần trăng trăng trải qua suốt tháng lập lại trong cái vầng tròn hoặc khuyết này, giữa khoảng giờ trăng mọc và trăng tà, chưa kể là cái khuôn tròn ít nhiều lúc nào cũng thấy. Giữa khuôn trăng, những vết đốm còn đó, hay đúng ra, những khoảng tranh-sáng-tranh-tối trở nên rõ nét hơn, nhờ độ sáng rỡ của phần còn lại, giờ thì không còn ngờ gì nữa, chính vầng trăng đã cưu mang chúng như những vết bầm vết rám, và không thể xem chúng là những vệt trong của phông trời, toạc trên manh áo choàng của một hồn trăng không thể tạng.

Thật ra, vẫn chưa chắc vầng trăng chiều giành được cái hiển nhiên (và phải nói) cái lộng lẫy, là nhờ cuộc rút lui chầm chậm của bầu trời, càng lùi xa càng chìm trong tối, hoặc giả, chính vầng trăng khi đang hiện, đã góp nhặt ánh sáng vương vãi chung quanh trước đó và ánh sáng của cả bầu trời, rồi rót tất vào cái miệng tròn như phễu của nó.

Đặc biệt, những thay đổi này không khiến ta quên đi, là trong lúc đó, quả vệ tinh đã xê dịch trên bầu trời. Tây tiến và thăng cao. Trăng là một thiên thể chuyển biến nhất của vũ trụ hữu hình, một thiên thể quy củ nhất trong những quán tính phức tạp của nó: trăng không bao giờ lỡ hẹn, bạn bao giờ cũng có thể chờ trăng nơi chốn hẹn hò, nhưng nếu bạn rời trăng chốn nọ, bạn sẽ luôn thấy trăng chốn kia; nếu bạn nhớ trăng qua gương mặt nghiêng nghiêng trong tư thế nhất định, thì đây, tư thế trăng đã thay đổi ít nhiều. Ấy vậy mà dù bạn có bám sát trăng cách mấy, bạn cũng chẳng nhận ra là trăng đang tế nhị lờ bạn. Chỉ mây trời là xen vào, tạo ra cái ảo giác về một chuyến chuyển dịch và biến thái chớp nhoáng; hay rõ hơn, để chứng tỏ một sự hiển hiện sống động của những gì không thể, sẽ vuột khỏi mắt nhìn.

Có đám mây lướt ngang, từ xám chuyển sang sáng sữa và trắng trong, bầu trời trở nên đen kịt đằng sau. Đêm kéo màn. Sao thắp. Vầng trăng là một chiếc gương soi lớn rực sáng đang bay. Ai còn nhận ra những gì của trăng vài giờ trước nhỉ? Giờ thì trăng là một mặt hồ tỏa sáng, phun khắp các tia sói rọi, ràn rụa vầng bạc sắc lạnh trong bóng đêm và dạt dào ánh trắng trên lối kẻ mộng du.

Còn ngờ gì nữa, cái khởi sự bây giờ là một đêm trăng rằm đông tráng lệ. Đến điểm này, tin chắc trăng không còn cần mình, Palomar quay vào nhà.