PALOMAR TRONG VƯỜN BÁCH THÚ

Vào thăm vườn bách thú Vincennes, Palomar dừng chân trước sân nuôi hươu cao cổ. Thỉnh thoảng, các con hươu cao cổ lớn vụt phóng chạy, những con hươu cao cổ con chạy theo sau, cả đàn phóng mình gần như lao vào rào lưới, thì vòng ngược đầu, hăm hở lặp lại cuộc chạy hai hay ba lần, rồi ngừng. Palomar quan sát cuộc đua của các con hươu cao cổ không biết mệt, anh mê cái không hài hòa trong động tác của chúng. Anh không thể quả quyết: chúng đang phóng nước đại hay đang buông nước kiệu, bởi bước chân sau không ăn nhặp gì với bước chân trước. Đôi chân trước, lêu khêu kéo vòm đến ngực và thả dài tận đất, như lưỡng lự không biết nên gập khớp nào trong nhiều khớp vào cái giây phút ấy. Đôi chân sau, ngắn hơn nhiều, cứng đơ, trụ thế đằng sau cho những cú tựa và bật, hơi xiên lệch như đôi chân gỗ hoặc đôi nạng lệnh khệnh, nhưng lại như đang nô đùa, và ý thức là mình hài hước. Trong lúc ấy, cái cổ dài vươn ra trước, đong đưa lên xuống như chân sếu. Không thể lập ra một tương quan nào giữa động tác của đôi chân và động tác của cái cổ. Thế rồi cái u cũng xóc nẩy, nhưng đây chỉ là động tác của cái cổ, giật giật trên phần còn lại của cột xương sống.

Hươu cao cổ giống hệt một chế tạo cơ khí, được ráp hợp từ những bộ phận của nhiều loại máy móc hỗn tạp, thế mà lại hoạt động hoàn hảo. Khi quan sát các con hươu cao cổ đang chạy, Palomar nhận ra được một tính cách hài hòa phức hợp đang điểu khiển cái cách giậm chân không hài hòa ấy, một tỉ lệ nội tại liên kết những phản tỉ lệ thồ lộ của cơ thể, một duyên dáng tự nhiên bật ra từ các động tác cứng đơ. Yếu tố thống nhất toát ra từ những cái đốm của bộ lông, bài trí qua các hình thủ sắc nét và góc cạnh, không đều nhưng thuần nhất; chúng hòa điệu như một đồ thị ghi lại một cách chính xác các chuyển động khập khệnh của con vật. Thay vì một bộ da đốm, thì phải nói là một bộ bành tô đen, mà tính cách đồng dạng bị cắt lỗ chỗ qua các vằn trắng nhợt, toác ra theo một mô thức hình thang: cái tính cách đứt quãng trong sắc da báo trước cái tính cách đứt quãng trong động tác.

Đến lúc này, đứa bé gái con Palomar xem hươu cao cổ đã mệt lử từ lâu, lôi anh về phía hang chim cụt. Palomar, người mà loài chim cụt gợi khắc khoải, miễn cưỡng theo cô bé, anh tự hỏi tại sao mình lại quan tâm đến các con hươu cao cổ đến thế. Có lẽ vì cái thế giới chung quanh anh vận động theo một phương thức không hài hòa, và anh luôn luôn hi vọng khám phá ra được một mô thức, một hằng số. Có lẽ vì bản thân anh cũng cảm thấy mình đang tiến theo nhịp vận động của một tâm trí lủng củng, dường như chẳng liên hệ gì, và ngày càng khó khuôn định vào bất kì một mô hình hài hòa nội tâm nào.