PALOMAR ĐI CHỢ

Mỡ ngỗng trưng trong lọ thủy tinh, căn cứ theo cái nhãn viết tay, mỗi lọ chứa: “hai miếng ngỗng béo (một chân, một cánh), mỡ ngỗng, muối và tiêu. Trọng lượng không bao bì: 1 kí 500 gram”. Trong cái chất trắng mượt, sền sệt, chiếm đầy các lọ thủy tinh, cả một thế giới của những tiếng quang quác tắt ngấm: một bóng nâu từ đáy nổi lên và để thoáng hiện, như thể từ sau màn sương của kỉ niệm, những miếng ngỗng đắm chìm trong mỡ.

Palomar đứng xếp hàng trước một cửa tiệm thịt nguội ở Paris. Lúc này là vào những ngày lễ, nhưng tại nơi này, tình trạng khách hàng chen chúc là chuyện thường, cả trong những dịp ít cỗ ít tiệc, bởi đây là một trong những cửa tiệm đặc sản có tiếng của thành phố, như một phép lạ, vẫn còn sống nổi ở một khu phố, nơi sự san bằng của nền thương mại đại chúng, thuế má, thu nhập thấp của người tiêu thụ, và bây giờ là cả sự suy thoái kinh tế, đã dỡ đi lần lần các cửa tiệm cổ của một thời để thay vào đó bằng các siêu thị vô danh.

Trong lúc xếp hàng chờ, Palomar ngắm các lọ mỡ. Anh cố gắng tìm ra một chỗ trong kí ức của mình cho món cassoulet, món thịt hầm béo bổ với đỗ mà mỡ ngỗng là một thành phần cơ bản; ấy thế mà cả cái trí nhớ khẩu vị lẫn cái trí nhớ văn hóa của anh lại chẳng giúp được gì. Rồi cái tên, cái cảnh tượng, cái ý tưởng cũng quyến rũ anh, đánh thức trong anh một mơ tưởng tức thời, không chỉ khẩu vị mà còn cả luyến ái: từ núi mỡ ngỗng, một bóng hình người nữ thoáng hiện, nước da hồng trát trắng, và anh tưởng tượng ngay là mình đã mở đường tìm nàng giữa các tảng đặc sệt ấy, ôm lấy nàng, rồi đắm mình cùng nàng.

Anh gạt phắt cái ý tưởng phi lí trong đầu, chuyển cái nhìn lên trần nhà trang trí những thỏi thịt nguội treo lủng lẳng theo cách treo của những chiếc vòng kết lá mừng Giáng Sinh, như hoa trái trên cành của xứ sử Bồng Lai. Mọi thức bày chung quanh trên các quầy cẩm thạch, cả là một sự dồi dào đang ca khúc khải hoàn qua những hình thể chiu chắt công phu đến từ văn minh và nghệ thuật. Trong lát patê loài thú dại là những cuộc đuổi bắt, là những chuyến bay nhảy trên các cánh đồng hoang, đọng lại vĩnh viễn và thăng hoa vào một dải điều thơm ngát hương vị. Những miếng chả gà lôi đỏ, bó thành các thỏi hình trụ màu huyết dụ, bày sắp thứ tự, được bảo đảm chính gốc bằng hai chân móng lòi ra từ một huy hiệu hoặc từ một chiếc hòm gỗ Phục Hưng.

Những đốm nấm tùng lộ đen nổi bật qua lớp bọc thịt đông trong trẻo, cài thành hàng như hàng nút áo chẽn của anh hề kịch câm Pierrot và hàng nốt của một nhạc bản, hoặc kết chòm sặc sỡ, đa dạng trên lớp patê gan hồng sẫm, trên khoanh dồi heo, trên thỏi thịt nguội, trên lát cá hồi xòe ra như quạt, trên lõi áctisô, được tô điểm như một chiếc cúp trao giải. Mô thức chủ đạo của những vệt tùng lộ tròn nhỏ thống nhất cái đa dạng của chất liệu, như cái sắc đen của xiêm áo dạ vũ hóa trang đối điểm cái đa sắc của xiêm áo lễ hội thức ăn.

Ngược lại, xám, đục, cau có, là các bạn hàng đang len xen giữa các quầy hàng, được các nữ tiếp viên mặc áo choàng trắng - tuổi sồn sồn, cộc lốc mà hiệu quả - tẻ ra tiếp. Cái lộng lẫy của những lát bánh mì cá hồi phết kem mayonnaise tỏa sáng biến mất, trôi tọt vào các miệng giỏ đen ngòm của khách hàng. Mỗi ông mỗi bà ấy, biết rõ cái điều họ muốn. Với một lòng quyết tâm không chút lưỡng lự, họ trực chỉ mục tiêu của họ, tiếp tay tháo rỡ hàng núi bánh nhồi nhân gió thổi thì bay vol-au-vent, dồi chấm trắng, và xúc xích cục.

Palomar muốn thu chụp trong ánh mắt họ một phản xạ mê đắm trước những của cải châu báu này, nhưng gương mặt, cử chỉ của họ lại chỉ là những tính cách bồn chồn, vội vã, của những kẻ chúi sự quan tâm vào chính họ, thần kinh căng thẳng, lo lắng về những gì họ có hoặc không có. Đối với anh, dường như chẳng ai đáng là người được hưởng cái sự vẻ vang đại yến, trưng dọc theo các hộc kính và quầy hàng. Lòng thèm khát chẳng niềm hoan lạc, chẳng vẻ tươi xanh thôi thúc họ: ấy thế mà một ràng buộc sâu thẳm, lại giống, lại hiện hữu giữa họ và các thức ấy, cùng thể chất với họ, thịt của thịt của họ.

Anh nhận thấy mình đang trải nghiệm một thứ tình cảm giông giống sự ghen tuông: anh mong rằng từ trên đĩa của chúng, những miếng patê gan vịt, gan thỏ rừng, tỏ lòng ưu ái với anh hơn với họ và nhận ra anh là người độc nhất xứng đáng với các món quà của chúng, những món quà mà thiên nhiên và văn hóa đã lưu truyền từ hàng ngàn năm nay, không thể rơi vào tay kẻ phàm tục! Có phải cái niềm hứng khởi thiêng liêng mà anh cảm nghiệm tràn ngập chính là cái tín hiệu cho thấy anh là kẻ một mình được cử chọn, được ân sủng chiếu cố, kẻ một mình xứng đáng hưởng ơn mưa móc của các thức tốt lành ràn rụa từ chiếc sừng dê đơm hoa kết trái của thế gian?

Anh nhìn quanh, chờ đón các cung điệu rung lẩy từ dàn hòa tấu hương vị. Không, chẳng có cung điệu nào rung lẩy cả. Tất cả các cao lương mĩ vị ấy khơi dậy trong anh một niềm hoài niệm thô gộp, nhập nhòa. Trí tưởng tượng của anh, theo bản năng, không liên kết hương vị với hình ảnh và tên gọi. Anh tự hỏi, có phải cái sự háu ăn của mình chủ yếu là có tính cách trí tuệ, mĩ học, tượng trưng. Có lẽ, mặc cho anh ưu ái các thỏi giò với toàn bộ tấm lòng chân thành, các thỏi giò lại không ưu ái anh. Chúng cảm thấy cái nhìn của anh biến mọi thức nuôi sự sống thành một cứ liệu lịch sử văn minh, thành một hiện vật bảo tàng.

Palomar mong cái đuôi khách hàng tiến nhanh hơn. Anh biết, nếu anh trải thêm dăm ba phút nữa trong cái cửa tiệm này, thì rốt cuộc, anh sẽ đoan chắc, chính mình mới là kẻ phàm tục, kẻ ngoài cuộc, kẻ bị loại.