Vườn bách thú thành phố Barcellona có con thú mẫu duy nhất nổi tiếng thế giới, thuộc giống người vượn bạch tạng: một con khỉ đột của Châu Phi xích đạo. Palomar len giữa đám đông đang đổ về tòa nhà nuôi giữ con vật. Bên kia màn kính, “Colpito de Nieve” (“Bông Tuyết” người ta gọi nó như thế), cả một núi thịt và lông trắng. Dựa một mé tường, con vật ngồi phơi nắng. Bộ mặt: chiếc mặt nạ hồng màu người, tạc chạm các nếp nhăn; bộ ngực cũng phô làn da nhẵn và hồng như của giống người da trắng. Thỉnh thoảng, gương mặt, với những nét cuộn đồ sộ của một người khổng lồ u sầu, quay ra đám đông bên kia màn kính cách đó chưa được một mét; một cái nhìn chầm chậm, chất chứa hoang sơ, nhẫn nhục, chán chường, biểu lộ toàn bộ cái nỗi cam chịu phận mình: giống vật mẫu duy nhất trên thế giới của một hình hài không chọn, không yêu; toàn bộ cái nỗi nhọc phải cưu mang trên mình một tính cách đơn lẻ, cái nỗi đau phải choán lấy một khoảng không gian và thời gian bằng sự hiện diện của chính mình, cồng kềnh và xổ lộ thế này.
Màn kính mở tầm nhìn vào một khoảnh rào với các vách nề cao đắp quanh, tạo cho nó cái dáng vẻ của một sân tù, mà thực tế lại là “ngôi vườn” của ngôi nhà-chuồng dành cho các con khỉ đột. Từ mảnh đất bên trong, trồi lên một thân cây thấp không lá và một dàn thang sắt, kiểu ở phòng huấn tập thể dục thẩm mĩ. Xa hơn, phía cuối sân, có con cái, một con khỉ đột đen lớn đang bồng trong tay một con khỉ đột con, cũng đen: sắc trắng của bộ lông không thể kế thừa, “Bông Tuyết” vẫn là con bạch tạng duy nhất trong tất cả các con khỉ đột.
Trắng, bất động, con vượn người khơi dậy trong tâm trí Palomar điều gì đó cổ đại ngàn xưa, như một ngọn núi hoặc một kim tự tháp. Trên thực tế, con vật vẫn còn trẻ, chỉ có sự tương phản giữa bộ mặt hồng và chòm lông cụt trắng như tuyết làm khung, và đặc biệt, các vết nhăn, kéo nếp quanh đôi mắt, đã phú cho con vật cái dáng vẻ của một cụ già. Còn lại, vẻ ngoài của “Bông Tuyết” cho thấy ít nét giống người hơn là giống các loài hai chân khác: ở chỗ của gò mũi, hai cánh đục hai hốc sâu hút; đôi tay lông lá, có thể nói, chẳng mấy tiết hợp, ở đầu mút hai cánh tay dài thòng và cứng ngắc, thực tế còn là chân, nên con khỉ đột vẫn dùng để đi và tựa lên đất như một con vật bốn chân.
Lúc này hai cánh tay mà như chân đang ôm chặt trong ngực một vỏ bánh xe cao su to. Trong dòng thời khắc trống vắng mênh mông, “Bông Tuyết” không bao giờ từ bỏ cái vỏ bánh xe. Vật thể này đối với nó là gì? Một món đồ chơi? Một bái vật? Một lá bùa? Palomar tỏ vẻ thông cảm con khỉ đột hoàn toàn, nhu cầu phải có một vật để giữ chặt trong lòng trong lúc các thứ khác lảng nó, một vật để làm dịu cái nỗi khắc khoải của sự cách li, của sự dị biệt, của cái bản án về một sự tồn tại bao giờ cũng bị xem là một hiện tượng sống, bởi những kẻ đi thăm vườn bách thú, bởi con khỉ đột cái, con khỉ đột con.
Con khỉ đột cái cũng sở hữu một vỏ bánh xe, nhưng đây chỉ là một vật thể tiện dụng, với nó, con vật có một quan hệ thực tiễn, chẳng hề có vấn đề: con vật ngồi trong cái vỏ bánh xe như ngồi trong một chiếc ghế bành, đang phơi nắng và bắt rận cho con. Ngược lại, đối với “Bông Tuyết”, chuyện tiếp xúc với cái vỏ bánh xe hình như là điều gì đó có tính cách lưu luyến, chiếm hữu và qua một phương thức nào đó có tính cách biểu tượng. Điều này có thể hé mở cho con vật cái mà đối với con người là chuyến đi tìm lối thoát cho nỗi hốt hoảng phải sống: giao trọn bản thân cho sự vật, nhận ra mình giữa các tín hiệu, biến thế giới thành một tập hợp biểu tượng; hầu như một buổi rạng đông văn hóa đầu tiên sau đêm dài sinh học. Để làm chuyện này, con khỉ đột bạch tạng chỉ có trong tay một cái vỏ bánh xe, một hiện vật do con người tác tạo, xa lạ với con vật, chẳng mang một tiềm năng biểu trưng nào, trần truồng về ý nghĩa, trừu tượng. Không thể bảo rằng, ngắm nó, bạn sẽ rút được nhiều điều. Vậy mà, về cái khả năng đảm nhận mọi thứ ý nghĩa mà bạn muốn gán, thì có gì tốt hơn một vòng tròn trống không? Có lẽ khi đắm mình trong cái vỏ bánh xe, con khỉ đột đang ở tại cái điểm sắp chạm tới - trong đáy sâu của sự tĩnh lặng - ngọn nguồn khởi sinh của ngôn ngữ, để thiết lập một dòng tương quan giữa ý nghĩ của nó và cái điếc hiển nhiên không nhân nhượng của các sự kiện quyết định đời nó...
Ra khỏi vườn bách thú, Palomar không thể xua hình ảnh con khỉ đột bạch tạng ra khỏi tâm trí. Anh tìm cách nói về nó với ai anh gặp, nhưng chẳng khiến người nào nghe, về đêm, trong những thời khắc mất ngủ cũng như trong các giấc mơ ngắn ngủi, con vượn người vẫn tiếp tục xuất hiện. Anh nghĩ: “Như con khỉ đột có cái vỏ bánh xe, thấy được, sờ được, của nó, làm vật nương tựa, cho một diễn ngôn gầm gừ, không lời... thì ta có hình tượng một con vượn người trắng khổng lồ. Chúng ta, tất cả, quay vòng vòng trong tay một vỏ bánh xe cũ trống không, qua đó chúng ta mong đạt được cái ý nghĩa tối hậu mà lời lẽ không thể đạt”.
