Tiên tổ nước Hàn cùng họ với nhà Chu, họ Cơ. Con cháu đời sau phụng sự nước Tấn, được phong ở Hàn Nguyên, gọi là Hàn Vũ tử. Sau Vũ tử ba đời có Hàn Quyết, theo tên của đất phong nên lấy họ Hàn.
Vào năm Tấn Cảnh công thứ ba, Tư khấu nước Tấn là Đồ Ngạn Giả sắp làm loạn, giết nghịch tặc sát hại Tấn Linh công là Triệu Thuẫn. Sau khi Triệu Thuẫn chết, [Giả] định giết con Triệu Thuẫn là Triệu Sóc. Hàn Quyết ngăn Giả, Giả không nghe. Quyết báo cho Triệu Sóc bảo trốn đi. Sóc nói: “Nếu ngài chắc chắn không để họ Triệu tuyệt đường tế tự, tôi chết cũng không hận.” Hàn Quyết đồng ý với Sóc. Đến khi Giả giết họ Triệu, Quyết thác bệnh không ra ngoài. Trình Anh và Công Tôn Chử Cữu che giấu con côi họ Triệu là Triệu Vũ, Quyết biết việc đó.
Năm [Tấn] Cảnh công thứ mười một, Quyết cùng Khích Khắc đem quân lính gồm tám trăm chiến xa tấn công nước Tề, đánh bại Tề Khoảnh công ở thành An, bắt được Phùng Sửu Phủ. Thế rồi nước Tấn lập ra Lục khanh, Hàn Quyết ở địa vị nhất khanh, hiệu là Hiến tử.
Tấn Cảnh công năm thứ mười bảy, [Cảnh công] ốm, xem bói, [lời bói cho là] Đại Nghiệp không được thỏa ý nên tác quái. Hàn Quyết tán dương công lao của Triệu Thành Quý, từ rày về sau không có người tế tự, muốn dùng những lời ấy để khiến Cảnh công cảm động. Cảnh công hỏi rằng: “Hậu duệ còn không?” Thế là Quyết bèn nói việc của Triệu Vũ, rồi [Cảnh công] khôi phục lại ruộng ấp phong cũ của họ Triệu, nối lại việc tế tự của họ Triệu.
Tấn Điệu công năm thứ bảy, Hàn Hiến tử tuổi cao. Hiến tử chết, con là Tuyên tử lên thay. Tuyên tử dời đến ở đất Châu.
Tấn Bình công năm thứ mười bốn, Quý Trát nước Ngô đi sứ sang nước Tấn, nói: “Chính sự nước Tấn rốt cuộc rơi vào tay họ Hàn, Ngụy và Triệu.” Tấn Khoảnh công năm thứ mười hai, Hàn Tuyên tử cùng họ Triệu và Ngụy chia nhau mười huyện của họ Kỳ và họ Dương Thiệt. Tấn Định công năm thứ mười lăm, Tuyên tử cùng Triệu Giản tử đánh chiếm đất của họ Phạm và họ Trung Hàng. Tuyên tử chết, con là Trinh tử lên thay. Trinh tử chuyển đến ở Bình Dương.
Trinh tử chết, con là Giản tử lên thay. Giản tử chết, con là Trang tử lên thay. Trang tử chết, con là Khang tử lên thay. Khang tử và Triệu Tương tử, Ngụy Hoàn tử cùng đánh bại Trí bá, chia nhau đất đai của Trí bá, đất càng lớn thêm, lớn hơn cả nước chư hầu.
Khang tử chết, con là Vũ tử lên thay. Vũ tử năm thứ hai, đánh Trịnh, giết vua nước Trịnh là U công. Năm thứ mười sáu, Vũ tử chết, con là Cảnh hầu lên thay.
Cảnh hầu là Kiền năm thứ nhất, đánh Trịnh, chiếm được Ung Khâu. Năm thứ hai, Trịnh đánh bại quân Hàn ở Phụ Thử.
Năm thứ sáu, [Hàn] cùng Triệu, Ngụy đều được liệt vào hàng chư hầu.
Năm thứ chín, Trịnh bao vây Dương Địch nước Hàn. Cảnh hầu chết, con là Liệt hầu Thủ lên thay.
Liệt hầu năm thứ ba, Niếp Chính[1] giết Tướng quốc nước Hàn là Hiệp Lũy. Năm thứ chín, Tần đánh Nghi Dương nước Hàn, chiếm được sáu ấp. Năm thứ mười ba, Liệt hầu chết, con là Văn hầu lên thay. Năm này, Ngụy Văn hầu chết.
Hàn Văn hầu năm thứ hai, đánh nước Trịnh, chiếm được Dương Thành. Đánh nước Tống, kéo đến Bành Thành, bắt được vua Tống. Năm thứ bảy, đánh nước Tề, kéo đến Tang Khâu. Trịnh phản lại Tấn. Năm thứ chín, đánh Tề, kéo quân đến Linh Khâu. Năm thứ mười, Văn hầu chết, con là Ai hầu lên thay.
Ai hầu năm thứ nhất, cùng Triệu, Ngụy phân chia nước Tấn. Năm thứ hai, diệt Trịnh, nhân đó dời đô đến đất Trịnh.
Năm thứ sáu, Hàn Nghiêm giết vua nước mình là Ai hầu, rồi con [Ai hầu] là Ý hầu lên ngôi.
Ý hầu năm thứ hai, quân Ngụy đánh bại quân Hàn ở Mã Lăng. Năm thứ năm, hội kiến với Ngụy Huệ vương ở Trạch Dương. Năm thứ chín, quân Ngụy đánh bại quân Hàn ở ấp Khoái. Năm thứ mười hai, Ý hầu chết, con là Chiêu hầu lên thay.
Chiêu hầu năm thứ nhất, quân Tần đánh bại quân Hàn ở Tây Sơn. Năm thứ hai, Tống chiếm Hoàng Trì của Hàn. Ngụy chiếm ấp Chu. Năm thứ sáu, đánh Đông Chu, chiếm được Lăng Quán, Hình Khâu.
Năm thứ tám, Thân Bất Hại làm Tướng quốc nước Hàn, nghiên cứu thuật [cai trị], thi hành đạo [trị quốc], trong nước nhờ đó được yên trị, chư hầu không đến xâm phạm.
Năm thứ mười, Hàn Cơ giết vua nước mình là Điệu công. Năm thứ mười một, Chiêu hầu sang nước Tần. Năm thứ hai mươi hai, Thân Bất Hại chết. Năm thứ hai mươi tư, Tần tiến sang đánh hạ Nghi Dương của Hàn.
Năm thứ hai mươi lăm, hạn hán, [nước Hàn] làm cổng thành cao lớn. Khuất Nghi Cữu[2] nói: “Chiêu hầu không ra khỏi cổng này. Tại sao? Vì không hợp thời. Cái ta gọi là thời, không phải là thời giờ, con người ta vốn có lúc lợi, lúc bất lợi. Chiêu hầu từng có lúc lợi, nhưng không làm cổng cao. Năm ngoái Tần hạ được Nghi Dương, năm nay hạn hán, Chiêu hầu không nhân lúc này mà cứu giúp dân chúng trong cơn nguy cấp, mà lại càng xa xỉ, đó gọi là “Thời suy mà làm việc xa xỉ.” Năm thứ hai mươi sáu, cổng thành cao lớn làm xong, Chiêu hầu chết, quả đúng là không ra khỏi cổng này. Con là Tuyên Huệ vương lên thay.
Tuyên Huệ vương năm thứ năm, Trương Nghi làm Tướng quốc nước Tần. Năm thứ tám, Ngụy đánh bại tướng Hàn là Hàn Cử. Năm thứ mười một, Hàn quân đổi xưng hiệu thành “vương”. Hội kiến với Triệu ở Khu Thử. Năm thứ mười bốn, Tần đánh bại quân Hàn ở ấp Yên.
Năm thứ mười sáu, Tần đánh bại quân Hàn ở Tu Ngư, bắt sống tướng Hàn là Sưu và Thân Sai ở Trạc Trạch. Họ Hàn nguy cấp, Công Trọng nói với Hàn vương rằng: “Không thể trông cậy vào nước đồng minh. Nay Tần muốn đánh Sở từ lâu, chẳng bằng đại vương thông qua Trương Nghi để giảng hòa với Tần, hối lộ Tần một đô ấp lớn, chuẩn bị đủ binh giáp, cùng Tần xuống phía nam đánh Sở, đó là kế dùng một đổi lấy hai vậy.” Hàn vương nói: “Hay.” Bèn dặn Công Trọng lên đường cẩn trọng, chuẩn bị sang phía tây cầu hòa với Tần. Sở vương nghe tin đó cả sợ, triệu Trần Chẩn đến báo việc đó. Trần Chẩn nói: “Tần muốn đánh Sở lâu rồi, nay lại được một đô ấp lớn của Hàn, Hàn còn chuẩn bị binh giáp đầy đủ, Tần và Hàn hợp quân để tấn công Sở, đó là điều Tần cầu đảo để mong được vậy. Nay đã đạt được, Sở ắt bị tấn công. Đại vương nghe thần, cảnh giới bốn phía biên cương, dấy binh nói là cứu Hàn, sai chiến xa đi đầy đường, phái bề tôi thân tín đi sứ, cho họ nhiều xe cộ, mang nhiều lễ vật quý, khiến Hàn tin là đại vương sẽ đi cứu mình. Nếu Hàn không nghe theo Sở, Hàn cũng nhất định cảm ơn đức của đại vương, quyết không chịu đem quân dàn hàng kéo đến, vậy thì Tần và Hàn sẽ bất hòa, quân dẫu kéo đến, Sở cũng không nguy hiểm gì lắm. Nếu có thể khiến Hàn nghe theo ta mà cắt đứt hòa hảo với Tần, Tần ắt cả giận, sẽ rất oán Hàn. Hàn phía nam kết giao với Sở, nhất định xem nhẹ Tần; xem nhẹ Tần thì khi ứng tiếp với Tần ắt bất kính: Đó là nhân [mâu thuẫn của] quân Tần và Hàn mà tránh được nỗi lo của Sở vậy.” Sở vương nói: “Hay.” Bèn cảnh giới bốn phía biên giới, dấy binh phao tin là đi cứu Hàn. Lệnh chiến xa đi đầy đường, phái sứ thần ra đi, cho họ nhiều xe cộ, mang nhiều lễ vật quý. [Sứ thần nước Sở] nói với Hàn vương rằng: “Bản quốc tuy nhỏ, nhưng đã phát động hết lực lượng. Xin đại quốc cứ thỏa ý giao chiến với Tần, bản quốc sẽ đem Sở liều chết vì Hàn.” Hàn vương nghe nói vậy cả mừng, bèn ngừng thi hành kế của Công Trọng. Công Trọng nói: “Không được. Xét lẽ, Tần đem binh lực thực để tấn công ta, Sở dùng danh nghĩa suông để cứu ta vậy. Đại vương dựa vào danh nghĩa suông của Sở, mà khinh suất tuyệt giao với kẻ địch hùng mạnh là Tần, đại vương ắt bị thiên hạ cười nhạo. Hơn nữa, Sở và Hàn không phải nước anh em, lại không từng có hẹn trước để cùng mưu đánh Tần. Đã hình thành thế đánh Hàn, nhân đó Sở phát binh nói là cứu Hàn, đó ắt là mưu của Trần Chẩn. Vả lại đại vương đã sai người báo với Tần, nay không đi, đó là lừa dối Tần. Một khi coi khinh Tần mạnh mà tin mưu thần nước Sở, e rằng đại vương ắt phải hối hận vì việc đó.” Hàn vương không nghe, liền tuyệt giao với Tần. Tần nhân đó cả giận, tăng cường binh lực đánh Hàn, đại chiến, quân cứu viện của Sở không đến Hàn. Năm thứ mười chín, [Tần] đại phá Ngạn Môn nước Hàn. Thái tử Thương phải sang làm con tin ở Tần để cầu hòa.
Năm thứ hai mươi mốt, cùng Tần đánh Sở, đánh bại tướng Sở là Khuất Cái, chém tám vạn thủ cấp ở Đan Dương. Năm này, Tuyên Huệ vương chết, Thái tử Thương lên ngôi, đó là Tương vương.
Tương vương năm thứ tư, hội kiến với Tần Vũ vương ở Lâm Tấn. Mùa thu năm này, Tần sai Cam Mậu tấn công Nghi Dương nước Hàn. Năm thứ năm, Tần hạ được Nghi Dương, chém sáu vạn thủ cấp. Tần Vũ vương chết. Năm thứ sáu, Tần trả lại Vũ Toại cho Hàn. Năm thứ chín, Tần lại chiếm Vũ Toại. Năm thứ mười, Thái tử Anh triều kiến Tần vương rồi về. Năm thứ mười một, Tần đánh Hàn, chiếm ấp thương. Cùng Tần đánh Sở, đánh bại tướng Sở là Đường Muội.
Năm thứ mười hai, Thái tử Anh chết. Công tử Cữu, công tử Kỷ Sắt tranh làm Thái tử. Bấy giờ Kỷ Sắt làm con tin ở nước Sở. Tô Đại bảo Hàn Cữu rằng: “Kỷ Sắt lưu vong ở Sở, Sở vương rất muốn đưa ở Kỷ Sắt về nước. Nay hơn mười vạn quân Sở ở ngoài Phương Thành, sao ông không nói Sở vương xây dựng đô thành vạn nhà ở cạnh Ung Thị, nước Hàn nhất định dấy binh đến cứu Ung Thị, ông ắt làm tướng. Ông nhân đó đem quân Hàn và Sở hộ vệ rồi đưa Kỷ Sắt về nước, Kỷ Sắt ắt nghe theo ông, nhất định lấy đất Sở, Hàn phân phong cho ông vậy.” Hàn Cữu theo kế đó.
Sở bao vây Ung Thị, Hàn cầu cứu Tần. Quân Tần chưa xuất phát, sai Công Tôn Muội sang Hàn. Công Trọng hỏi [Công Tôn Muội]: “Ngài cho là Tần có cứu viện Hàn không?” Đáp rằng: “Tần vương nói 'Xin theo đường Nam Trịnh, Lam Điền xuất binh hướng về Sở để đợi ngài', e là không thể hợp mưu với nhau được.” Công Trọng hỏi: “Ngài cho là thực thế chăng?” Đáp rằng: “Tần Vương nhất định theo kế quen thuộc của Trương Nghi. Sở Uy vương đánh Đại Lương, Trương Nghi nói với Tần vương rằng: 'Cùng Sở đánh Ngụy, Ngụy bị đè bẹp thì sang Sở; Hàn vốn là nước đồng minh của Sở, vậy thì Tần sẽ bị cô lập. Chẳng bằng xuất binh đến đó, Ngụy đại chiến với Sở, và Tần chiếm lấy phía ngoài Tây Hà rồi về.' Tình hình hiện nay, Tần đánh tiếng là liên kết với Hàn, kỳ thực lại ngầm hữu hảo với Sở. Ngài đợi Tần đến, ắt sẽ khinh suất giao chiến với Sở. Sở ngầm biết Tần không giúp Hàn, nhất định dễ dàng chống chọi với ngài. Ngài đánh thắng Sở, Tần liền cùng ngài giong xe sang Sở, đến tận Tam Xuyên rồi về. Ngài không đánh thắng Sở, Sở chặn Tam Xuyên rồi giữ ở đó, ngài không thể cứu được [Ung Thị]. Trộm lo thay cho ngài. Tư Mã Canh ba lần trở lại Dĩnh đô, Cam Mậu cùng Chiêu Ngư gặp nhau ở Thương Ư, họ nói Chiêu Ngư muốn được ấn tín làm quan của Tần, kỳ thực đều có ước hẹn riêng.” Công Trọng sợ, nói: “Thế thì phải làm thế nào?” Đáp: “Ngài nhất định phải huy động khả năng của Hàn trước, sau mới trông cậy ở Tần, trước hết ở tự bản thân, sau mới đến [kế sách của] Trương Nghi. Chẳng bằng ngài hãy kíp đem Hàn liên kết với Tề và Sở, Tề và Sở ắt giao phó đất nước cho ngài. Kẻ mà ngài ghét là Trương Nghi, trên thực tế không thể không chú ý đến Tần được.” Thế là Sở giải vây Ung Thị.
Tô Đại lại nói với em trai Thái hậu nước Tần là Mị Nhung rằng: “Công Thúc Bá Anh sợ Tần và Sở đưa Kỷ Sắt về nước, sao ngài không vì Hàn đòi con tin từ Sở? Sở vương nghe theo thả con tin về Hàn, thì Công Thúc Bá Anh biết Tần và Sở không có vấn đề gì về chuyện của Kỷ Sắt, nhất định sẽ đem Hàn liên kết với Tần và Sở. Tần và Sở dùng Hàn để khiến Ngụy khốn quẫn, Ngụy sẽ không dám liên kết với Tề, vậy Tề sẽ bị cô lập. Ngài lại vì Tần đòi con tin từ Sở, Sở không nghe thì kết oán với Hàn. Hàn dựa vào Tề và Ngụy để bao vây Sở, Sở nhất định coi trọng ngài. Ngài dựa vào sự quan trọng của Tần và Sở để tích đức với Hàn, thì Công Thúc Bá Anh ắt đem đất nước để phụng sự ngài.” Thế là rốt cuộc Kỷ Sắt không được về Hàn. Hàn lập Cữu làm Thái tử. Tề vương và Ngụy vương đến nước Hàn.
Năm thứ mười bốn, cùng Tề vương và Ngụy vương đánh Tần, kéo đến Hàm Cốc rồi đóng quân lại đó. Năm thứ mười sáu, Tần trả cho Hàn vùng Hà Ngoại cho tới Vũ Toại. Tương vương chết, Thái tử Cữu lên ngôi, đó là Hy vương.
Hy vương năm thứ ba, sai Công Tôn Hỷ thống lãnh quân nhà Chu và quân nước Ngụy tấn công Tần. Tần đánh bại hai mươi tư vạn quân Hàn, bắt sống Hỷ và Y Khuyết. Năm thứ năm, Tần hạ được ấp Uyển nước Hàn. Năm thứ sáu, trả lại hai trăm dặm đất ở Vũ Toại cho Tần. Năm thứ mười, Tần đánh bại quân Hàn ở Hạ Sơn. Năm thứ mười hai, cùng Tần Chiêu vương hội kiến ở Tây Chu rồi giúp Tần đánh Tề. Tề thua, Tề Mẫn vương chạy khỏi nước. Năm thứ mười bốn, cùng Tần hội kiến ở giữa Đông Chu và Tây Chu. Năm thứ hai mươi mốt, sai Bạo Quyên đi cứu Ngụy, bị Tần đánh bại, Quyên chạy đến Khai Phong.
Năm thứ hai mươi ba, Triệu và Ngụy tấn công Hoa Dương nước Hàn. Hàn cấp báo với Tần, Tần không cứu viện. Tướng quốc nước Hàn nói với Trần Phệ rằng: “Việc cấp bách, dầu ngài đang ốm cũng xin lên đường thâu đêm để sang Tần.” Trần Phệ yết kiến Nhương hầu. Nhương hầu hỏi: “Ông đến đây phải chăng có việc cấp bách?” Trần Phệ đáp: “Chưa cấp bách lắm.” Nhương hầu giận nói: “Thế ông có phải là sứ giả của nhà vua không? Sứ giả qua lại liên tục, báo tin nước mình rất nguy cấp, ông đến lại nói là chưa nguy cấp, là cớ làm sao?” Trần Phệ đáp: “Nước Hàn mà nguy cấp thì sẽ thay đổi rồi theo nước khác, là vì chưa nguy cấp, cho nên lại đến đây vậy.” Nhương hầu nói: “Ông không cần yết kiến đại vương đâu, xin phát binh ngay để cứu Hàn.” Tám ngày sau quân cứu viện đến nơi, đánh bại quân Triệu và Ngụy ở dưới thành Hoa Dương. Năm này, Hy vương chết, con là Hoàn Huệ vương lên ngôi.
Hoàn Huệ vương năm thứ nhất, đánh nước Yên. Năm thứ chín, Tần hạ được ấp Hình của Hàn, rồi xây thành bên cạnh sông Phần. Năm thứ mười, Tần đánh Thái Hàng của Hàn, Quận thú Thượng Đảng nước Hàn đem quận Thượng Đảng đầu hàng Triệu. Năm thứ mười bốn, Tần hạ được Thượng Đảng nước Triệu, giết hơn bốn mươi vạn quân lính của Mã Phục tử tại Trường Bình. Năm thứ mười bảy, Tần hạ được Dương Thành và Phụ Thử của Hàn. Năm thứ hai mươi hai, Tần Chiêu vương chết. Năm thứ hai mươi tư, Tần hạ được Thành Cao và Huỳnh Dương của Hàn. Năm thứ hai mươi sáu, Tần hạ được toàn bộ Thượng Đảng của Hàn. Năm thứ hai mươi chín, Tần hạ được mười ba thành của Hàn.
Năm thứ ba mươi tư, Hoàn Huệ vương chết, con là Hàn vương An lên thay.
Hàn vương An năm thứ năm, Tần đánh Hàn, Hàn nguy cấp, sai Hàn Phi đi sứ sang nước Tần, Tần giữ Phi lại, nhân đó giết Phi.
Năm thứ chín, Tần bắt Hàn vương An làm tù binh, chiếm hết đất đai, lập thành quận Dĩnh Xuyên. Nước Hàn diệt vong.
Thái sử công bàn rằng: Hàn Quyết khiến Tấn Cảnh công cảm động rồi con côi họ Triệu là Triệu Vũ được tiếp nối tông tộc họ Triệu, nhờ đó hoàn thành nghĩa cử của Trình Anh và Công Tôn Vô Cữu, đó là âm đức của thiên hạ vậy. Công lao của họ Hàn đối với nước Tấn chưa thấy có gì thực lớn. Nhưng cùng Triệu và Ngụy trước sau làm chư hầu hơn mười đời, cũng phải lẽ chăng!
[1] Cũng phiên là Nhiếp Chính.
[2] Đại phu nước Sở.
