Từ xưa, các bậc đế vương nhận mệnh [từ trời] cho đến các vị đích tử làm vua kế nghiệp, noi theo pháp độ của tiên vương, không chỉ bản thân có đức tốt, đại để còn có sự trợ giúp của họ ngoại. Nhà Hạ hưng khởi cũng nhờ người con gái ở Đồ Sơn[1], còn vua Kiệt bị lưu đày là vì nàng Muội Hỷ[2]. Nhà Ân hưng khởi cũng nhờ Hữu Tung[3], vua Trụ bị giết vì sủng ái Đát Kỷ[4]. Nhà Chu hưng khởi cũng nhờ Khương Nguyên và Thái Nhậm[5], còn U vương bị bắt cũng do say đắm Bao Tự[6]. Cho nên Kinh Dịch lấy cơ sở là quẻ Càn và quẻ Khôn[7], Kinh Thi khởi đầu từ bài “Quan thư”[8], Kinh Thư tán dương việc Đế Nghiêu gả hai người con gái cho Thuấn[9], Kinh Xuân thu chế việc nhà vua lấy vợ mà không đích thân đi đón[10]. Quan hệ vợ chồng, là luân lý to lớn của đạo người vậy. Tác dụng của lễ, chỉ khiến người ta hiểu rằng hôn nhân là việc phải thận trọng e dè. Xét lẽ, âm nhạc hợp điệu thì bốn mùa điều hòa, sự thay đổi của âm dương là đầu mối của muôn vật vậy. Có thể không thận trọng được ư? Người ta có thể hoằng dương đạo, nhưng với mệnh số thì không biết làm sao. Đáng xét thay, niềm yêu của vợ chồng, vua không thể tìm được điều ấy từ bề tôi, cha không thể tìm thấy nơi con, huống chi với những địa vị thấp kém. Sau khi hoan ái, có người không thể sinh con đẻ cháu, hoặc giả sinh con rồi nhưng có khi không trọn vẹn: như thế há không phải số mệnh ư? Khổng tử ít nói về mệnh trời, có lẽ vì mệnh trời khó nói. Không phải người thông tường sự biến hóa của chốn u minh, sao có thể biết được về tính mệnh?

Thái sử công bàn rằng: Từ thời Tần về trước ghi chép còn sơ lược, chưa được tường tận. Nhà Hán hưng khởi, Lã Nga Hu[11] làm chính cung Hoàng hậu của Cao tổ, con trai làm Thái tử. Đến khi luống tuổi, sắc phai, yêu giảm, thế rồi Thích phu nhân được sủng ái, con [của Thích phu nhân] là Như Ý mấy lần suýt lên thay Thái tử. Tới khi Cao tổ băng hà, Lã hậu diệt họ Thích, giết Triệu vương [Như Ý], còn hậu cung của Cao tổ chỉ những người không được sủng ái, hay bị xa lánh mới được an toàn.

Con gái lớn của Lã hậu làm vợ Tuyên Bình hầu Trương Ngao, con gái Ngao là Hoàng hậu của Hiếu Huệ đế. Lã Thái hậu vì trọng dụng người thân, muốn tìm trăm phương ngàn kế để Hoàng hậu của Hiếu Huệ đế sinh con, rốt cuộc vẫn không được, bèn lấy con của cung nhân khác giả làm con [Hoàng hậu]. Đến khi Hiếu Huệ đế băng hà, thiên hạ mới yên định chưa lâu, việc kế tự chưa minh bạch. Thế rồi ngoại thích được hiển quý, anh em họ Lã được phong vương để phụ tá triều đình, rồi phong con gái Lã Lộc làm Hoàng hậu của Thiếu đế, muốn sâu gốc bền rễ thêm, nhưng vẫn vô ích.

Cao hậu băng hà, hợp táng [với Cao tổ] ở Trường Lăng. Bọn Lã Lộc, Lã Sản sợ bị giết, âm mưu làm loạn. Các đại thần thảo phạt họ, trời giúp rường mối chính thống nhà Hán, rốt cuộc diệt họ Lã. Riêng Hoàng hậu của Hiếu Huệ đế được an trí ở Bắc Cung. Nghinh đón rồi lập Đại vương, đó là Hiếu Văn đế, phụng thờ tông miếu nhà Hán. Đó chẳng phải là ý trời ư? Không phải mệnh trời, ai có thể đảm đương được việc ấy?

Bạc Thái hậu, cha là người Ngô, họ Bạc, thời Tần, tư thông với Ngụy Ảo, là người con gái dòng dõi tông thất của Ngụy vương trước đây, sinh ra Bạc cơ, rồi cha của Bạc cơ chết ở Sơn Âm, nhân đó chôn ở đấy.

Tới khi chư hầu phản lại nhà Tần, Ngụy Báo tự lập làm Ngụy vương, rồi Ngụy Ảo tiến con gái mình vào cung Ngụy vương. Ảo đến chỗ Hứa Phụ[12] xem tướng, thấy Bạc cơ, Hứa Phụ nói người này đáng sinh thiên tử. Bấy giờ Hạng Vũ đang cự nhau với Hán vương ở Huỳnh Dương, thiên hạ chưa được yên định. Ban đầu Báo cùng Hán đánh Sở, đến khi nghe lời Hứa Phụ nói, trong lòng vui mừng, nhân đó quay lưng phản Hán, đứng trung lập, dần dà lại liên kết với Sở. Hán sai bọn Tào Tham tấn công, bắt sống được Ngụy vương Báo, lấy nước của Ngụy vương đặt làm quận, còn Bạc cơ bị đưa đến nhà dệt trong cung[13]. Sau khi Báo chết, Hán vương vào nhà dệt, thấy Bạc cơ có nhan sắc, hạ chiếu sung vào hậu cung, hơn năm vẫn chưa được mưa móc. Ban đầu, khi Bạc cơ còn ít tuổi, rất thân thiết với Quản phu nhân và Triệu Tử Nhi, có hẹn nhau rằng: “Ai được hiển quý trước thì không được quên nhau.” Sau đó, Quản phu nhân, Triệu Tử Nhi được Hán vương gần gũi trước. Hán vương đang ngồi ở đài Thành Cao trong cung Hà Nam, hai mỹ nhân nọ cùng cười nói lại lời hứa ban trước với Bạc cơ. Hán vương nghe thấy, hỏi nguyên do, hai người nói lại sự thực với Hán vương. Hán vương động lòng trắc ẩn, thương cho Bạc cơ, ngay hôm đó triệu đến rồi cùng ân ái. Bạc cơ nói: “Đêm trước, thiếp mộng thấy có con rồng xanh quấn quanh bụng mình.” Cao đế nói: “Đó là điềm hiển quý vậy, ta sẽ vì nàng mà thành toàn việc đó.” [Bạc cơ] được sủng ái một lần, liền sinh con trai, đó là Đại vương[14]. Sau đó, Bạc cơ ít được yết kiến Cao tổ.

Cao tổ băng hà, những phi tần từng được sủng ái như Thích phu nhân bị Lã Thái hậu ghét, đều đẩy vào thâm cung, không được ra khỏi cung. Còn Bạc cơ do ít được tiếp kiến [Cao tổ] nên được xuất cung, theo con đến đất Đại, làm Thái hậu của Đại vương. Em trai của Thái hậu là Bạc Chiêu cũng theo đến đất Đại.

Đại vương lên vương vị được mười bảy năm, Cao hậu bằng hà. Đại thần bàn định lập người kế vị, do ghét sự hùng mạnh của ngoại thích họ Lã, nên đều khen Bạc thị nhân từ thiện lương, vì thế đón Đại vương về, lập làm Hiếu Văn Hoàng đế, còn Thái hậu đổi hiệu thành Hoàng thái hậu, em trai [Thái hậu] là Bạc Chiêu được phong làm Chỉ hầu.

Mẹ đẻ của Bạc Thái hậu đã chết từ trước, được táng ở phía bắc Lịch Dương. Thế rồi bèn truy tôn cha Bạc Thái hậu làm Linh Văn hầu, đặt ba trăm nhà ở quận Cối Kê xung quanh lăng mộ cùng các viên lại từ Trưởng thừa trở xuống vâng lệnh coi giữ phần mộ, việc cúng tế ở tẩm miếu cử hành theo quy định. Rồi ở phía bắc Lịch Dương cũng đặt khu lăng mộ của Linh Văn hầu phu nhân, các nghi thức giống như khu lăng mộ của Linh Văn hầu. Bạc Thái hậu cho rằng gia đình mẹ mình là hậu duệ của Ngụy vương, cha mẹ mất sớm, được người họ Ngụy ra sức chăm sóc, liền hạ lệnh triệu vời lại họ Ngụy, thân sơ đều được ban thưởng theo mức khác nhau. Họ Bạc có một người được phong tước hầu.

Bạc Thái hậu băng hà sau Văn đế [băng hà], khi Hiếu Cảnh đế đã lên ngôi được hai năm[15], táng ở Nam Lăng. Do Lã hậu [cùng Cao đế] hợp táng ở Trường Lăng nên [Bạc Thái hậu] làm lăng riêng cho mình, gần Bá Lăng của Hiếu Văn Hoàng đế.

Đậu Thái hậu, người ở Quan Tân, Thanh Hà nước Triệu. Thời Lã Thái hậu, Đậu cơ là con nhà lành được vào cung hầu hạ Thái hậu. Thái hậu đem các cung nữ tặng cho các vương, mỗi vương năm cung nữ, Đậu cô cũng trong số đó. Nhà Đậu cơ ở Thanh Hà, [cho nên] muốn sang nước Triệu để được gần nhà, bèn thỉnh cầu hoạn quan nắm việc sai phái cung nữ rằng: “Nhất định đưa tôi vào danh sách năm cung nữ sang nước Triệu.” Viên hoạn quan quên mất, đưa nhầm vào danh sách năm cung nữ đến đất Đại. Danh sách được trình tâu lên, [Thái hậu] hạ chiếu chấp nhận, cho khởi hành. Đậu cơ khóc lóc, oán viên hoạn quan, không muốn đi, phải ép mới chịu lên đường. Đến đất Đại, Đại vương chỉ sủng ái mình Đậu cơ, sinh ra con gái là Phiêu, về sau sinh được hai người con trai. Còn vương hậu của Đại vương sinh được bốn con trai. Trước kia, khi Đại vương chưa về triều lên ngôi Hoàng đế thì vương hậu đã chết. Đến khi Đại vương lên ngôi Hoàng đế, bốn người con trai do vương hậu sinh ra nối nhau ốm chết. Hiếu Văn đế lên ngôi được mấy tháng, các công khanh đề nghị lập Thái tử, con trai trưởng của Đậu cơ lớn nhất, được lập làm Thái tử. Lập Đậu cơ làm Hoàng hậu, con gái là Phiêu làm Trưởng công chúa. Năm sau, lập con út là Vũ làm Đại vương, sau đó lại chuyển phong sang nước Lương, đó là Lương Hiếu vương.

Cha mẹ Đậu Hoàng hậu mất sớm, táng ở Quan Tân. Thế rồi Bạc Thái hậu bèn hạ chiếu cho Hữu ty, truy tôn cha của Đậu Hoàng hậu làm An Thành hầu, mẹ làm An Thành phu nhân. Lệnh cho vùng Thanh Hà lập hai trăm nhà trông coi phần mộ, Trưởng thừa vâng lệnh coi giữ, như quy định đã làm với lăng mộ của Linh Văn hầu.

Anh của Đậu Hoàng hậu là Đậu Trưởng Quân, em trai là Đậu Quảng Quốc, tự là Thiếu Quân. Thiếu Quân lúc lên bốn năm tuổi, nhà nghèo, bị người ta bắt đem bán, gia đình không biết bị bán đi đâu. Luân chuyển qua hơn chục nhà, đến Nghi Dương, vào núi đốt than cho chủ, chiều tối cùng hơn trăm người nằm dưới sườn núi, sườn núi bị lở, đè chết hết những người nằm cùng, chỉ riêng Thiếu Quân thoát nạn, không chết. Tự bói quẻ, cho là mấy ngày sau ắt được phong hầu, bèn theo nhà chủ đến Trường An. Nghe tin Đậu Hoàng hậu mới được lập, nhà ở Quan Tân, họ Đậu. Khi Quảng Quốc rời nhà tuy còn nhỏ, nhưng đã biết tên huyện và tên họ, lại từng cùng chị trèo hái dâu bị ngã, lấy đó làm bằng, dâng thư tự trình bày. Đậu Hoàng hậu nói với Văn đế, cho triệu kiến, hỏi han, Thiếu Quân nói rõ nguồn cơn, quả đúng như lời. Lại hỏi lấy gì làm bằng? Đáp rằng: “Lúc chị rời em sang phía tây, chia tay em ở nhà nghỉ trạm dịch, xin nước gạo gội đầu cho em, xin thức ăn cho em ăn rồi mới đi.” Thế là, Đậu Hoàng hậu cầm tay Thiếu Quân mà khóc, nước mắt giàn giụa. Hầu cận hai bên đều quỳ mọp xuống đất mà khóc, góp thêm vào nỗi bị thương của Hoàng hậu. Bèn ban tặng nhiều tiền vàng, nhà cửa, đất đai, phong thưởng cho anh em [họ Đậu], cho làm nhà ở Trường An.

Bọn Giáng hầu và Quán Tướng quân[16] nói: “Bọn ta không chết, số mệnh hẳn nằm trong tay hai người này. Hai người này xuất thân hèn mọn, không thể không chọn thầy dạy và môn khách cho họ, nếu không họ sẽ lại bắt chước theo họ Lã gây chuyện lớn đấy.” Thế là bèn chọn kẻ sĩ trưởng giả có đức hạnh ở cùng [để rèn cặp]. Đậu Trưởng Quân, Đậu Thiếu Quân nhờ đó trở thành bậc quân tử biết khiêm cung lễ nhượng, không dám vì tôn quý mà kiêu ngạo với người.

Đậu Hoàng hậu ốm, hai mắt bị lòa. Hán Văn đế sủng ái Thận phu nhân và Doãn cơ người ở Hàm Đan, đều không có con. Hiếu Văn đế băng hà, Hiếu Cảnh đế lên ngôi, bèn phong Quảng Quốc làm Chương Vũ hầu. Trưởng Quân đã chết từ trước, [cho nên] phong cho con là Bành Tổ làm Nam Bì hầu. Bấy giờ Ngô, Sở làm phản, con trai người anh em họ của Đậu Thái hậu là Đậu Anh, thích hành hiệp, cầm quân, nhờ có quan công nên được phong làm Ngụy Kỳ hầu. Họ Đậu có ba người được phong tước hầu.

Đậu Thái hậu thích học thuyết của Hoàng đế và Lão tử, [cho nên từ] Hoàng đế cho đến Thái tử và những người họ Đậu đều phải đọc sách Hoàng Đế và Lão tử, tôn sùng học thuyết của họ.

Đậu Thái hậu băng hà năm Hiếu Cảnh Đế thứ sáu, được hợp táng [với Hiếu Văn đế] tại Bá Lăng. Di chiếu của Đậu Thái hậu lệnh đem hết tiền vàng của cải trong đồng cung tặng cho Trưởng công chúa là Phiêu.

Vương Thái hậu, người ở Hòe Lý, mẹ là Tang Nghê. Tang Nghê vốn là cháu gái của Yên vương Tang Đồ. Tang Nghê được gả cho Vương Trọng ở Hòe Lý, sinh con trai là Tín cùng hai con gái. Thế rồi Trọng chết, Tang Nghê cải giá với người họ Điền ở Trường Lăng, sinh con trai là Phần và Thắng. Con gái lớn của Tang Nghê gả cho Kim Vương tôn, sinh được một người con gái. Tang Nghê xem bói cho hai con gái, nói cả hai con gái đều được hiển quý. Nhân đó, [Tang Nghê] muốn dựa vào hai con gái, bèn đưa con gái từ nhà họ Kim về. Họ Kim tức giận, không chịu cho đi, [Tang Nghê] liền hiến con gái lớn vào cung Thái tử, được Thái tử sủng ái, sinh ba con gái và một con trai. Người con trai lúc còn trong bụng mẹ, Vương Mỹ nhân mộng thấy mặt trời chui vào bụng. [Vương mỹ nhân] bèn đem việc đó nói với Thái tử, Thái tử nói: “Đó là điềm hiển quý vậy.” [Vương mỹ nhân] chưa sinh thì Hiếu Văn đế băng hà, Hiếu Cảnh đế lên ngôi, Vương phu nhân sinh con trai.

Trước đó, Tang Nghê cũng dâng con gái út Nghê Hu vào cung, Nghê Hu sinh được bốn con trai.

Khi Cảnh đế còn là Thái tử, Bạc Thái hậu cho người con gái họ Bạc làm phi tử. Đến khi Cảnh đế lên ngôi, phi tử đó được lập làm Bạc Hoàng hậu. Hoàng hậu không có con, không được sủng ái. Bạc Thái hậu băng hà, phế bỏ Bạc Hoàng hậu.

Con trai trưởng của Cảnh đế là Vinh, mẹ [Vinh] là Lật cơ. Lật cơ, người nước Tề. [Cảnh đế] lập Vinh làm Thái tử. Trưởng công chúa là Phiêu có người con gái, muốn dâng [Thái tử] làm phi. Lật cơ ganh ghét, vì các Mỹ nhân khác của Cảnh đế nhờ Trưởng công chúa để yết kiến Cảnh đế, đều được hiển quý và sủng ái hơn Lật cơ, Lật cơ ngày càng oán hận, từ chối thỉnh cầu của Trưởng công chúa, không đồng ý [nạp con gái Trưởng công chúa làm Thái tử phi]. [Rồi sau] Trưởng công chúa muốn con gái mình làm con của Vương phu nhân, Vương phu nhân đồng ý. Trưởng công chúa giận, hằng ngày gièm pha Lật cơ với Cảnh đế rằng: “Lật cơ thường cùng các quý phu nhân được sủng ái khác tụ tập, thế nhưng lại luôn sai người rủa mắng sau lưng họ, dùng tà đạo lừa người.” Vì thế Cảnh đế oán trách Lật cơ.

Có lần Cảnh đế trong mình bất an, tâm trạng không vui, giao phó các con đã được phong vương cho Lật cơ, nói: “Sau khi ta trăm tuổi, hãy khéo chăm nom chúng.” Lật cơ giận, không chịu nghe, nói năng không nhún thuận. Cảnh đế tức giận, trong lòng oán ghét nhưng chưa phát tiết ra.

Trưởng công chúa hằng ngày khen ngợi đức tốt của con trai Vương phu nhân, Cảnh đế cũng cho là người hiền năng, lại hợp với giấc mơ mặt trời vào bụng trước đây, nhưng chưa quyết định dứt khoát. Vương phu nhân biết Hoàng đế oán trách Lật cơ, nhân chưa nguôi giận, ngầm sai người hối thúc các đại thần đề nghị lập Lật cơ làm Hoàng hậu. Quan Đại hành [phụ trách điển lễ] tấu việc xong, nói: “Con nhờ mẹ mà hiến quý, mẹ nhờ con mà hiển quý.[17] Nay mẹ Thái tử không có danh hiệu, nên lập làm Hoàng hậu.” Cảnh đế giận nói: “Đó là điều ngươi nên nói ra ư?” Liền định tội giết quan Đại hình, rồi phế Thái tử làm Lâm Giang vương. Lật cơ càng oán hận, không được yết kiến, vì thế lo sầu mà chết. Rốt cuộc lập Vương phu nhân làm Hoàng hậu, con trai Vương phu nhân làm Thái tử, phong anh trai Hoàng hậu là Tín làm Cái hầu.

Cảnh đế băng hà, Thái tử kế thừa ngôi vị Hoàng đế. Tôn mẹ của Hoàng thái hậu là Tang Nghê làm Bình Nguyên quân. Phong Điền Phần làm Vũ An hầu, Điền Thắng làm Chu Dương hầu.

Cảnh đế có mười ba người con trai, một người làm Hoàng đế, mười hai người còn lại đều được phong vương. Còn Nghê Hu mất sớm, bốn người con đều được phong vương. Con gái lớn của Vương Thái hậu được phong hiệu là Bình Dương Công chúa, con gái thứ được phong là Nam Cung Công chúa, con gái thứ ba được phong là Lâm Lư Công chúa.

Cái hầu Tín ham thích rượu. Điền Phần và Điền Thắng tham lam, khéo dùng văn từ. Vương Trọng chết sớm, táng ở Hòe Lý, được truy tôn là Cung hầu, đặt ấp hai trăm nhà để coi sóc lăng mộ. Đến khi Bình Nguyên quân chết, táng theo họ Điền ở Trường Lăng, đặt người coi lăng mộ tương tự Cung hầu. Còn Vương Thái hậu băng hà năm Hiếu Cảnh đế thứ mười sáu, tức năm thứ tư niên hiệu Nguyên Sóc, hợp táng [với Cảnh đế] ở Dương Lăng. Gia tộc Vương Thái hậu có ba người được phong tước hầu.

Vệ Hoàng hậu, tự là Tử Phu, xuất thân hèn mọn. Đại để gia đình [mạo] xưng là họ Vệ, xuất thân từ ấp phong của Bình Dương hầu. Tử Phu là ca nữ của Bình Dương Công chúa. Vũ đế mới lên ngôi, mấy năm vẫn chưa có con. Bình Dương Công chúa chọn hơn chục cô gái nhà lành, trang điểm rồi bố trí trong nhà. Vũ đế đi tế trừ tại cầu phúc ở Bá Thương về, nhân qua chỗ Bình Dương Công chúa. Công chúa cho mỹ nhân hầu cận ra diện kiến, Vũ đế không thích. Sau khi ống rượu, ca nữ tiến lên hát, Vũ đế trông thấy, chỉ thích Vệ Tử Phu. Hôm ấy, Vũ đế dậy đi thay áo[18], Tử Phu đứng hầu chỗ thay áo, được mưa móc. Vũ đế trở về chỗ ngồi, rất vui, ban cho Bình Dương Công chúa nghìn cân vàng. Công chúa nhân đó tâu xin cho Tử Phu tiến cung. Tử Phu lên xe, Bình Dương Công chúa vỗ vào lưng nói: “Đi đi, gắng ăn, cố lên! Nếu được hiển quý thì đừng quên nhau.” Vào cung hơn một năm, rốt cuộc không được mưa móc thêm lần nào. Vũ đế chọn ra những cung nhân không thích dụng, cho về nhà. Vệ Tử Phu được diện kiến, khóc lóc xin xuất cung. Vũ đế thương nàng, lại mưa móc, bèn có mang, ngày càng được sủng ái. [Vũ đế] triệu anh Tử Phu là Vệ Trưởng Quân, em trai là Vệ Thanh cho làm Thị trung. Sau đó, Tử Phu rất được sủng ái, sinh được ba gái một trai. Con trai tên là Cứ.

Ban đầu, khi Vũ đế còn là Thái tử, lấy con gái của Trưởng Công chúa làm Thái tử phi. Lên ngôi Hoàng đế, lập Thái tử phi làm Hoàng hậu, họ Trần, không có con. Vũ đế được kế vị là nhờ công sức của Trưởng Công chúa, vì thế Trần Hoàng hậu kiêu căng. Nghe nói Vệ Tử Phu rất được sủng ái, tức tối, mấy lần định tự tử. Vũ đế càng giận. Trần Hoàng hậu dùng vu thuật của đồng cốt [để được sủng ái], bị phát giác, thế là [Vũ đế] phế Trần Hoàng hậu, rồi lập Vệ Tử Phu làm Hoàng hậu.

Mẹ của Trần Hoàng hậu là Đại Trưởng Công chúa là chị gái Cảnh đế, nhiều lần trách Bình Dương Công chúa, chị của Vũ đế, rằng: “Hoàng đế không có ta thì không được lập, thế mà lại vứt bỏ con gái ta, sao không yêu quý mà vội quên gốc thế!” Bình Dương Công chúa nói: “Vì không có con nên mới bị phế thôi.” Trần Hoàng hầu cầu tự, cùng tiền thuốc thang chạy chữa mất chín nghìn vạn, rốt cuộc vẫn không có con.

Sau khi Vệ Tử Phu được lập làm Hoàng hậu, trước đó, Vệ Trưởng Quân chết, bèn phong Vệ Thanh làm Tướng quân, đánh giặc Hồ[19] có công, phong làm Trường Bình hầu. Ba con trai của Thanh còn trong tã địu, đều được phong làm liệt hầu. Đến khi người Vệ Hoàng hậu gọi bằng chị tên là Vệ Thiếu Nghê[20] sinh con trai là Hoắc Khứ Bệnh, nhờ có quân công được phong Quán Quân hầu, hiệu là Phiêu kỵ tướng quân. Thanh hiệu là Đại tướng quân. Lập con trai Vệ Hoàng hậu là Cứ làm Thái tử. Chi thuộc họ Vệ nhờ quân công để gây dựng gia tộc, năm người được phong hầu.

Đến khi Vệ Hoàng hậu nhan sắc suy tàn, Vương phu nhân người nước Triệu được sủng ái, có con, phong là Tề vương.

Vương phu nhân mất sớm. Rồi Lý phu nhân ở Trung Sơn được sủng ái, có một người con trai, được phong làm Xương Ấp vương.

Lý phu nhân mất sớm, anh là Lý Diên Niên nhờ giỏi âm luật nên được yêu quý, hiệu là Hiệp luật[21]. Hiệp luật vốn làm nghề ca vũ. Anh em đều liên quan đến tội gian dâm [ở hậu cung], bị diệt tộc. Bấy giờ anh cả là Quảng Lợi làm Nhị sư tướng quân, chinh phạt Đại Uyển, chưa bị giết, trở về, mà Vũ đế đã diệt họ Lý, sau này [Vũ đế] thương xót gia tộc họ, bèn phong Quảng Lợi làm Hải Tây hầu.

Phi tần khác sinh được hai con trai, đó là Yên vương và Quảng Lăng vương. Mẹ của họ không được sủng ái, buồn phiền mà chết.

Sau khi Lý phu nhân chết, thì có những người như Doãn Tiệp dư, thay nhau được sủng ái. Nhưng đều nhờ ca vũ mà được diện kiến, không phải con gái các vương hầu có đất phong, nên không thể sánh đôi với bậc nhân chủ.

Chử tiên sinh bàn rằng: Khi tôi làm chức quan Lang, có hỏi người tỏ tường các việc cũ nhà Hán là Chung Ly Sinh, ông nói: “Khi Vương Thái hậu ở dân gian có sinh một người con gái, cha là Kim Vương tôn. Sau khi Vương tôn chết, Cảnh đế băng hà, Vũ đế lên ngôi, chỉ còn Vương Thái hậu. Mà cháu gái của Hàn vương là Yên vốn được Vũ đế sủng ái, nhân cơ hội nói với Vũ đế việc Thái hậu có con gái ở Trường Lăng. Vũ đế bảo: 'Sao không nói sớm!' Liền sai sứ đến xem trước, người con gái đang ở nhà. Vũ đế bèn đích thân đến đón về. Dẹp đường giới nghiêm, trước tiên cho quân kỵ mang cờ ra khỏi cổng Quang Thành, [Vũ đế] ngồi xe đến Trường Lăng. Theo đường nhỏ phía tây đi vào làng, cổng làng đóng, xô cổng mà vào, Vũ đế ngồi xe tiến thẳng vào làng, tới ngoài cổng họ Kim mới dừng xe, sai quân võ kỵ bao vây quanh nhà, đề phòng nàng ta bỏ trốn, Vũ đế đích thân vào đón không thấy, liền sai quần thần hầu cận vào gọi tìm nàng. Người nhà kinh sợ, người con gái trốn dưới gầm giường trong phòng. [Tìm thấy rồi] đỡ nàng ra ngoài cổng, lệnh bái yết [Hoàng đế]. Vũ đế xuống xe khóc nói: 'Chao ôi! Đại tỷ, sao ẩn kỹ thế!' Hạ lệnh cho xe đi theo chở nàng, quay xe trở về, rồi vào thẳng cung Trường Lạc. Trên đường đi hạ chiếu sai viết thiếp dẫn tiến, thông báo việc yết kiến Thái hậu. Thái hậu nói: 'Hoàng đế mệt rồi, [Hoàng đế] từ đầu tới đây?'. Vũ đế nói: 'Nay đến Trường Lăng tìm được chị thần, rồi đưa chị cùng đến.' Rồi quay lại nói: 'Hãy yết kiến Thái hậu! 'Thái hậu hỏi: 'Là con gái ta ư?' Đáp: 'Thưa phải!' Thái hậu sa lệ, con gái cũng quỳ mọp xuống đất mà khóc. Vũ đế dâng rượu lên trước mặt chúc thọ, rồi xuất ngàn vạn tiền, ba trăm nô tỳ, trăm khoảnh công điện, phủ đệ hạng nhất để tặng cho chị gái. Thái hậu cảm tạ rằng: 'Khiến Hoàng đế phí tổn về việc này.' Thế rồi triệu Bình Dương Công chúa, Nam Cung Công chúa, Lâm Lư Công chúa cùng tới bái kiến chị gái, nhân đó phong hiệu là Tu Thành quân. [Tu Thành quân] có một con trai và một con gái. Người con trai hiệu là Tu Thành tử Trọng, người con gái làm Vương hậu của vua chư hầu. Cả hai không phải họ Lưu, vì lẽ ấy Thái hậu cảm thương cho họ. Tu Thành tử Trọng kiểu ngạo ngang ngược, khinh nhục quan lại và dân chúng, khiến mọi người đều khổ sở lo lắng.

Vệ Tử Phu được lập làm Hoàng hậu, em trai Hoàng hậu là Vệ Thanh, tự Trọng Khanh, nhờ làm Đại tướng quân nên được phong làm Trường Bình hầu. Có bốn người con, con trưởng là Kháng làm Thế tử của Trường Bình hầu, từng được làm quan Thị trung, tôn quý và được sủng ái. Ba em trai đều được phong hầu, mỗi người hưởng một nghìn ba trăm hộ: thứ nhất là Âm An hầu, thứ hai là Phát Can hầu, thứ ba là Nghi Xuân hầu, tôn quý lẫy lừng thiên hạ. Thiên hạ hát về họ rằng: 'Sinh trai chớ mừng, sinh gái chớ giận, riêng chẳng thấy Vệ Tử Phu xưng bá thiên hạ!'

Bấy giờ Bình Dương Công chúa ở góa, cần chọn một liệt hầu cho Công chúa. Công chúa cùng hầu cận bàn xem trong những vị được phong hầu ở Trường An ai xứng đáng để chọn làm chồng, đều nói là Đại tướng quân. Công chúa cười nói: 'Người đó xuất thân từ nhà ta, trước thường sai cưỡi ngựa theo ta ra vào, sao có thể chọn làm chồng được?' Thị tòng bên cạnh thưa: 'Nay chị của Đại tướng quân làm Hoàng hậu, ba con đều được phong hầu, giàu sang lẫy lừng thiên hạ, sao Công chúa lại xem thường Đại tướng quân?' Thế rồi Công chúa đồng ý chọn Đại tướng quân. Nói việc đó với Hoàng hậu, để Hoàng hậu tấu lên Vũ đế, Vũ đế bèn hạ chiếu cho Vệ tướng quân kết hôn với Bình Dương Công chúa.”

Chử tiên sinh bàn rằng: Bậc trượng phu biến hóa như rồng. Truyện[22] ghi: “Rắn hóa thành rồng, không đổi hoa văn; nhà biến thành nước, không đổi tên họ.” Bậc trượng phu đương lúc giàu sang, trăm ác tiêu trừ, rạng rỡ vinh hoa, lúc nghèo hèn đâu đủ phiền nhắc đến!

Thời Vũ đế, phu nhân Doãn tiệp dư được vua sủng ái. Hình phu nhân làm Hình nga[23], mọi người gọi nàng là “Hình hà”. Hình hà phẩm trật ngang với hạng Trúng nhị thiên thạch, chức Dung hoa phẩm trật tương đương Nhị thiên thạch, Tiệp dư phẩm trật ngang với liệt hầu. Thông thường từ Tiệp dư sẽ được thăng làm Hoàng hậu.

Doãn phu nhân và Hình phu nhân cùng lúc đều được sủng ái, [Vũ đế] có chiếu không cho gặp nhau. Doãn phu nhân đích thân thỉnh cầu Vũ đế, xin được gặp Hình phu nhân, Vũ đế đồng ý. Liền sai phu nhân khác trang điểm, có mấy chục người hầu đi theo, giả làm Hình phu nhân đến trước mặt [Doãn phu nhân]. Doãn phu nhân bước lên gặp, nói: “Đây không phải Hình phu nhân.” Vũ đế hỏi: “Sao nàng nói thế?” Đáp rằng: “Xem hình dáng dung mạo người này, không đủ để sánh cùng bậc nhân chủ.” Thế là Vũ đế bèn hạ chiếu sai Hình phu nhân mặc quần áo cũ, một mình đến trước mặt [Doãn phu nhân]. Doãn phu nhân trông thấy nàng, nói: “Đó mới đích thị là Hình phu nhân vậy.” Thế là [Doãn phu nhân] bèn cúi mặt khóc, tự hận mình không bằng [Hình phu nhân]. Ngạn ngữ có câu: “Người đẹp vào nhà, thành kẻ thù của gái xấu.”

Chử tiên sinh bàn rằng: Tắm không nhất thiết phải ra sông biển, cốt sao tẩy hết bụi nhơ; ngựa không nhất thiết nòi kỳ nòi ký[24], cốt sao chạy tốt; kẻ sĩ không nhất thiết phải bậc hiền nhân trên đời, cốt sao hiểu đạo; con gái không nhất thiết dòng dõi hiển quý, cốt sao trinh trắng xinh tươi. Truyện ghi: “Phụ nữ bất kể đẹp xấu, hễ vào cung là bị ganh ghét; kẻ sĩ bất kể hiền năng hay kém cỏi, hễ vào triều là bị đố kỵ.” Người con gái xinh đẹp là kẻ thù của người con gái xấu xí. Há chẳng phải thế ư!

Câu Dặc phu nhân, họ Triệu, người ở Hà Gian. Được Vũ đế sủng ái, sinh một con trai, đó là Chiêu đế. Năm Vũ đế bảy mươi tuổi, mới sinh Chiêu đế. Chiêu đế lên ngôi lúc mới năm tuổi.

Sau khi Vệ Thái tử bị phế truất, chưa lập Thái tử khác. Yên vương là Đán dâng thư, xin về kinh làm Túc vệ[25]. Vũ đế tức giận, lập tức chém sứ giả của Yên vương ở cửa khuyết phía bắc.

Vũ đế ở cung Cam Tuyền, triệu thợ vẽ đến vẽ bức tranh Chu Công cõng Thành vương[26]. Thế là quần thần tả hữu biết ý Vũ đế muốn lập con út làm Thái tử. Mấy hôm sau, Vũ đế khiển trách Câu Dặc phu nhân. Phu nhân tháo trâm và khuyên tai, dập đầu [tạ tội]. Vũ đế nói: “Lôi đi, tống vào ngục hậu cung!”[27] Phu nhân quay lại nhìn, Vũ đế nói: “Đi mau, ngươi không được sống!” Phu nhân chết ở cung Vân Dương. Bấy giờ gió lớn cuốn bụi, trăm họ cảm thương. Ban đêm sứ giả mang quan tài đi chôn, đắp mộ rồi đánh dấu chỗ chôn.

Sau đó, nhân lúc Vũ đế rảnh rỗi mới hỏi tả hữu rằng: “Người ta nói gì?” Tả hữu đáp rằng: “Người ta nói định lập con, sao đi giết mẹ?” Vũ đế nói: “Phải. Đó không phải việc con trẻ và những kẻ ngu tối hiểu được vậy. Các nước thời xưa sở dĩ loạn là vì chúa nhỏ mẹ lớn đấy. Nữ chúa một mình kiêu ngạo hoành hành, buông tuồng dâm loạn, chẳng ai có thể ngăn nổi. Các ngươi không nghe việc của Lã hậu ư?” Cho nên những người sinh con cho Vũ đế, bất kể sinh con trai hay con gái, mẹ đẻ không ai không bị khiển trách rồi chết, há có thể nói [Vũ đế] không phải bậc hiền thánh ư! Rõ ràng là trông xa, lo tính kế cho đời sau, không phải điều hạng nhà nho ngu tối, hiểu biết nông cạn có thể theo kịp. Tên thụy là Vũ, há là danh hão ư!

[1] Đồ Sơn: tên nước thời cổ. Theo truyền thuyết, vua Vũ nhà Hạ lấy người con gái ở Đồ Sơn tên là Viêm, sinh ra Khải, Khải lập nên triều Hạ.

[2] Vua Kiệt nhà Hạ tàn ác, bạo ngược, lại sủng ái nàng Muội Hỷ, Thành Thang diệt nhà Hạ, đày Kiệt đến phương nam.

[3] Theo truyền thuyết, người con gái tộc Hữu Tung là Giản Địch nuốt trứng huyền điểu rồi có mang, sinh ra Tiết, Tiết là thủy tổ của nhà Ân.

[4] Vua Trụ nhà Thương sủng ái Đát Kỷ, hoang dâm bạo ngược, Chu Vũ vương đánh Trụ, quân Thương quay vũ khí đầu hàng, Trụ tự thiêu ở Lộc đài.

[5] Khương Nguyên: là mẹ của Hậu Tắc, thủy tổ của nhà Chu. Thái Nhậm: cũng phiên là "Thái Nhâm”, là mẹ của Chu Văn vương.

[6] U vương triều Tây Chu sủng ái nàng Bao Tự, hoang dâm u tối, chư hầu liên kết với người Nhung tấn công nhà Chu, U vương chạy đến Ly Sơn, bị giết, Bao Tự bị bắt.

[7] Quẻ Càn tượng trưng cho trời, dương... quẻ Khôn tượng trưng cho đất, âm...

[8] Bài“Quan thư" được nhà nho hiểu là bài nói về đạo Vợ chồng.

[9] Tương truyền Thuấn là người hiền đức, được Đế Nghiêu biết đến, triệu tới gả cho hai con gái là Nga Hoàng và Nữ Anh.

[10] Theo lễ chế thời thượng cổ ở Trung Quốc, bất luận là nhà quý tộc hay bình dân, khi lễ cưới chú rể cũng phải đến tận nhà cô dâu để đón dâu. Năm Ẩn công thứ hai (năm 721 trước Công nguyên), đại phu nước Kỷ là Liệt Nhu đến nước Lỗ đón con gái Lỗ Ẩn công về làm vợ vua nước mình, Kinh Xuân thu ghi chép sự việc này là "Kỷ Liệt Nhu lai nghịch nữ", nghĩa là: “Liệt Nhu nước Kỷ đến đón dâu”, có ý chê là vua nước Kỷ không đích thân đi đón vợ.

[11] Tức Lã hậu. Lã hậu tên là Trĩ, tên chữ là Nga Hu.

[12] Hứa Phụ: thầy tướng nữ nổi tiếng đương thời, người ở huyện Ôn, quận Hà Nội đầu thời Hán (nay thuộc huyện Ôn, tỉnh Hà Nam), giỏi tướng thuật, từng xem tướng cho rất nhiều bậc vương hầu quý tộc, lời đoán thường ứng nghiệm, do đó được Hán Cao tổ phong làm Minh Thư Đình hầu.

[13] Nhà dệt trong cung: nguyên văn là “chức thất”, là cơ quan dưới thời Hán, phụ trách việc dệt lụa/ vải trong cung.

[14] Tên thật là Lưu Hằng, tức Hán Văn đế sau này, là vị Hoàng đế thứ năm của nhà Hán.

[15] Bạc Thái hậu chết năm 155 trước Công nguyên, Văn đế chết năm 157 trước Công nguyên, năm 157 trước Công nguyên, Cảnh đế lên ngôi.

[16] Giáng hầu: tức Chu Bột. Quán Tướng quân: tức Quán Anh.

[17] Câu này trong Xuân Thu Công Dương truyện.

[18] Thay áo: nguyên là "canh y”, cũng có lúc dùng như nhã từ, chỉ việc đi vệ sinh.

[19] Giặc Hồ: chỉ Hung Nô.

[20] Vệ Thiếu Nghê: cũng phiên là Nghệ Thiếu Nhi.

[21] Tức Hiệp luật đô úy, một chức quan phụ trách việc âm nhạc trong cung đình nhà Hán.

[22] Không rõ trích dẫn từ sách cụ thể nào.

[23] Hình nga: vốn là tên một chức nữ quan trong cung nhà Hán.

[24] Các loại ngựa tốt, được coi là loại thiên lý mã.

[25] Yên vương là Đán nói nhún, kỳ thực là muốn về kinh làm Thái tử. Chính vì thế Vũ đế nổi giận.

[26] Xem thêm ở quyển 33: Chu công là em Chu Vũ vương. Vũ vương băng hà, con là Thành vương còn nhỏ, Chu công làm phụ chính. Ở đây sai vẽ tranh Chu công công Thành vương. “Phụ” (cõng), đồng âm với "phụ” (phụ tá). Xem thêm ở phần “Lỗ Chu Công thế gia”.

[27] Hậu cung: nguyên là Dịch Đình, tên một cung điện trong hậu cung của nhà Hán.