Tôi hoàn toàn không ngờ tới, chẳng bao lâu sau, tôi trực tiếp nhận được một bức thư dài của Tần Triệu Dương - chủ biên tạp chí "Đương đại". Ông khẳng định một cách đầy nhiệt huyết về bản thảo của tôi, đồng thời chỉ ra những thiếu sót; cùng lúc đó, ông bàn bạc với tôi (giữa những người có địa vị chênh lệch nhau, đây là một từ ngữ hiếm thấy): nếu tôi đồng ý, nguyên văn sẽ được đăng ngay, còn nếu muốn sửa đổi, có thể đến Bắc Kinh.

Sao có thể không sửa chứ! Tôi mang theo tâm trạng vô cùng phấn khích vội vã tới Bắc Kinh. Biên tập viên phụ trách đầy nhiệt tình là chị Lưu Nhân đã đưa tôi đến gặp ông tại nơi ở tạm bợ đơn sơ của ông ở Bắc Trì Tử.

Tần Triệu Dương có gương mặt thanh tú gầy gò, trong đôi mắt chứa chan sự hàm súc và trí tuệ. Ông là kiểu trí thức Trung Quốc điển hình, nhưng không nhiễm loại quan cách mà trí thức Trung Quốc thường dễ mắc phải, cũng không có vẻ khệnh khạng cổ hủ đó. Không hiểu sao, vừa nhìn thấy ông, người đầu tiên tôi nghĩ đến là Nekrasov vĩ đại.

Tần Triệu Dương là Nekrasov của thời đại chúng ta. Tu dưỡng và học thức của ông khiến ông có khả năng đứng ở vị thế cao để tuyển chọn nhân tài, đồng thời dùng tâm hồn bình đẳng để giao lưu tư tưởng tình cảm với hậu bối. Chỉ những người có tâm hồn vĩ đại mới có thể kết bạn vong niên. Nói thẳng ra, hậu bối kính trọng tiền bối, một loại là sự tôn trọng về mặt thể diện, một loại là sự tôn trọng từ tận đáy lòng, còn sự tôn trọng mà Tần Triệu Dương nhận được xuất phát từ nội tâm của chúng tôi.

Kết quả là, ông đã hướng dẫn tôi sửa đổi và đăng tải tiểu thuyết này, đồng thời nhờ sự đấu tranh của ông, nó đã giành được Giải thưởng tiểu thuyết trung thiên xuất sắc lần thứ nhất toàn quốc.

Điều này đã thay đổi hoàn toàn con đường đời của tôi.

Bây giờ ông ấy đến Tây An, ông ấy phải về thôi.

Vội vàng liên hệ xe về Tây An.

Điều đáng lo là những cơn mưa dầm liên miên khiến con đường từ khu mỏ ra bên ngoài đều bị cắt đứt.

Mọi người giúp đỡ, mãi mới ngồi lên được một chiếc máy kéo có bánh xích, chuẩn bị đi qua một con đường đất khác để ra khỏi núi. Kết quả là trên một ngọn núi vì đường trơn mà bị kẹt bảy tiếng đồng hồ không thể vượt qua, đành phải quay về.

Không gì đau khổ hơn thế này. Tôi đứng bên cửa sổ, nhìn những hạt mưa tuyết rơi lả tả bên ngoài, thầm cầu xin sự tha thứ của lão Tần trong lòng.

Cũng vì lý do này, sau đó có vài lần đến Bắc Kinh, tôi đều không đủ dũng khí đi thăm vị lão nhân đáng kính mà mình tôn trọng. Nhưng tôi luôn ghi nhớ: Nếu không có ông, có lẽ tôi đã không thể đi được đến ngày hôm nay trên con đường văn học. Ở một mức độ lớn, hai tác phẩm "Nhân sinh" và "Thế giới bình phàm" chính là bản đáp án mà tôi giao nộp cho hai vị đạo sư Liễu Thanh và Tần Triệu Dương.

Không biết từ ngày nào, sau bữa tối có thêm một hoạt động mới — ra ngoài đi dạo nửa tiếng.

Trong bóng hoàng hôn mờ ảo, tôi từ bệnh viện mỏ đi ra, dọc theo con đường đất bên con suối nhỏ đi ngược dòng, hướng về một khe núi. Đi đến trước một tảng đá khổng lồ là lập tức quay đầu, rồi theo con đường cũ quay về.

Lộ trình và độ dài của lần đi dạo đầu tiên đã bị cố định một cách máy móc. Tảng đá khổng lồ đó chính là điểm cuối, sau này chưa bao giờ vượt quá "lôi trì" nửa bước. Hành vi cố ý này giống như bị trúng bùa phép, vô cùng nực cười.

Suốt dọc đường đi dạo, trong hoàng hôn hầu như không gặp được một bóng người. Cộng thêm nơi này vốn dĩ hoang vắng, một mình ra vào chốn hoang dã, thực sự giống như một oan hồn vất vưởng.

Nếu tình cờ gặp một người khác, cả hai bên đều sẽ giật mình.

Lợi ích lớn nhất là, vào thời điểm như thế này, ở nơi như thế này, không cần phải làm bộ làm tịch, hoàn toàn có thể phóng túng tự do, muốn làm gì thì làm. Phần lớn thời gian, tôi đều vừa đi vừa hát vang, thậm chí còn khua chân múa tay. Tôi tự tùy hứng biên vài câu từ, "phổ" lên giai điệu, tự mình ngâm nga, hoặc là bóp méo tùy ý một bài hát nổi tiếng nào đó, biến nó thành một giai điệu khác mà mình thích. Nhớ nhất là hát nhiều nhất một bài hát cải biên từ thơ Mao Trạch Đông: "Thấm viên xuân·Tuyết".

Tiếp theo, xảy ra hai "sự kiện khủng hoảng".

Trước tiên là lưỡi dao cạo râu. Tôi có một bộ râu kiểu "Hung Nô", mỗi sáng đều phải cạo mặt, nhưng chỉ mang theo một lưỡi dao — vốn nghĩ mỏ than chắc chắn sẽ mua được loại nhu yếu phẩm hàng ngày này, không ngờ ở đây lại thiếu thứ đó. Thật sự khiến người ta khổ sở. Lưỡi dao này dùng miễn cưỡng hơn mười lần sau, mỗi lần cạo đều rất khó khăn, bắt buộc phải cắt ra vài vết máu mới xong việc.

Đành phải dừng cái sự đau khổ này lại.

Nhưng vài ngày không cạo, râu mọc rất dài, không tính đến chuyện thẩm mỹ, chủ yếu là khó chịu. Sau này đành phải dành chút thời gian mỗi tuần, đi dạo sang chỗ những người thợ cắt tóc bày hàng rong bên bờ sông để cạo râu một lần.

Ngoài ra, thuốc lá giấy của tôi sắp sửa hút hết, người vốn dĩ đã sắp xếp để mua thuốc lá lại cứ trì hoãn không gửi thuốc đến.

Đây là một cuộc khủng hoảng thực sự.

Đối với tôi mà nói, cơm có thể ăn tạm bợ, nhưng thuốc lá thì tuyệt đối không thể hút tạm bợ. Tôi muốn hút thuốc ngon, và trong một thời kỳ (thậm chí vài năm) chỉ cố định hút một nhãn hiệu thuốc lá. Lúc đó tôi hút loại "Cung hạ tân hỉ" (Chúc mừng năm mới) đóng gói bốn hộp do Nhà máy thuốc lá Nam Ngọc Khê sản xuất.

Bất kỳ người có ý chí kiên cường nào cũng đều có những điểm yếu, đều có sự không thể kháng cự đối với một loại cám dỗ nào đó. Thuốc lá chính là một vũ khí mạnh mẽ chuyên chinh phục ý chí con người.

Tôi nhớ năm đó khi tiếp xúc với Liễu Thanh, căn bệnh tâm phế mãn nghiêm trọng đã khiến ông hoàn toàn không thể hút thuốc được nữa. Nhưng lão nhân kiên cường ấy không thể chịu đựng được sự trừng phạt này của cuộc sống, ông vẫn đổ sợi thuốc lá giấy ra, nhồi vào một thứ gì đó giống như lá thuốc, rồi nghiêm chỉnh hút. Mỗi lần nhìn thấy dáng vẻ như đang hút thuốc của ông, đều không nhịn được muốn cười.

Một nhà văn khác là Đỗ Bằng Trình (khi viết bài này ông vừa qua đời — nguyện linh hồn ông an nghỉ), lúc đó cũng vì bệnh mà ngừng hút thuốc, hơn nữa còn chịu sự giám sát chặt chẽ của vợ.

Nhưng đôi khi ông không chịu nổi, lại chạy đến ký túc xá của tôi để hút vụng. Đang hút, đột nhiên phát hiện vợ đi tới, vội vàng làm mặt quỷ với tôi, dí thuốc vào đế giày cho tắt, vừa cười hì hì vừa lộ vẻ hoảng hốt nói với tôi: "Văn Bân đến rồi!"

Nhà văn Vương Vấn Thạch khi tôi quen biết ông, ông đã thực sự cai thuốc lá (cũng là vì mắc bệnh khí phế thũng). Nhưng nghe nói quyết tâm khi cai thuốc của ông lớn đến mức, gần như tương đương với một cuộc chiến đấu với số phận. Người khác cai thuốc là vứt bỏ hoặc giấu đi, nghe nói Vương Vấn Thạch khi cai thuốc năm đó là đem tất cả thuốc ngon ra đặt ở chỗ dễ thấy và tiện tay lấy nhất, để xem mình có bị thuốc lá cám dỗ hay không. Có một lần nguy hiểm đến mức trong vô thức đã bóc một bao thuốc ra, nhưng vẫn nhịn không hút. Đối với một người nửa đêm dậy đi vệ sinh xong còn phải hút mấy điếu thuốc mới có thể ngủ tiếp mà nói, sự nghiêm trọng của nỗi dày vò này có thể tưởng tượng được.

Ít nhất thì hiện tại tôi vẫn chưa có ý chí quy y theo hành động của những người không hút thuốc.

Không có thuốc lá, tôi sẽ "không làm nên trò trống gì".

Nhìn làn khói sắp cạn kiệt đến mức đường cùng, tâm trạng hoảng loạn sợ hãi giống như một con chó sắp mất nhà.

May mà vào phút cuối, thuốc lá cuối cùng cũng được gửi đến. Tâm trạng lúc đó giống như một người lính đạn hết lương cạn nhìn thấy nước, bánh quy và đạn dược cùng lúc được chuyển đến chiến hào.

Điều dày vò nhất trong lúc viết văn có lẽ là sự cô độc.

Con người là một thể mâu thuẫn vô cùng phức tạp. Để làm việc mà không bị can thiệp, thường phải trốn tránh sự ồn ào của thế tục; nhưng một khi rơi vào cảnh cô độc dài ngày, lại cảm thấy đau khổ, lại cảm thấy khó mà chịu đựng nổi.

Trong tình huống thông thường, tôi thích sự cô độc.

Sở thích lớn nhất của tôi là trầm tư mặc tưởng. Có thể một mình ở riêng trong thời gian dài mà cảm thấy thân tâm vui vẻ. Độc hưởng niềm vui là một kiểu sung sướng, một mình ưu tư (mơ hồ) cũng là một kiểu sung sướng. Khi cô độc, tinh thần sẽ không phải là một khoảng trắng thuần túy, nó vẫn là một thế giới phong phú đa sắc. Niềm vui lớn và nỗi đau thương về mặt cảm xúc thường đều nảy sinh trong sự cô độc. Trong sự cô độc, tư duy có thể không cần tiến hành theo logic. Cô độc tạo ra nhiều thi vị của cuộc sống hơn — những thi vị đầy nhiệt huyết và đau thương. Cô độc có thể khiến tư tưởng của con người vươn tới nơi sâu xa hơn, cũng có thể khiến bạn có nhận thức và kiểm điểm thấu đáo hơn về bản thân hoặc môi trường.

Tất nhiên, sự cô độc thường khiến con người cảm thấy nỗi buồn không sao tả xiết. Mà nỗi buồn này đôi khi lại rất đẹp.

Tôi thích sự cô độc.

Nhưng tôi cũng sợ hãi sự cô độc.

Bây giờ, đếm đầu ngón tay tính lại, đã một mình trải qua một quãng thời gian rất dài ở trong thâm sơn cùng cốc này. Bao nhiêu ngày, không nói một câu nào với ai. Ngày đêm, một mình cô quạnh ở trong căn phòng này, bầu bạn chỉ có một con chuột.

Cực kỳ khao khát một sự ấm áp, khao khát một sự dịu dàng. Toàn thân cứng đờ như một tảng băng. Viết không nổi, đau đớn muốn chết; viết thuận lợi, vui sướng phát điên. Cả hai thời điểm này đều cần một sự an ủi và quan tâm.