Đối với công việc, tôi không chỉ nghiêm túc mà còn đòi hỏi khắt khe. Một động lực sâu xa đến từ việc hồi tưởng và kiểm điểm quá khứ. Thỉnh thoảng tôi lại nhớ về cuộc sống vỡ vụn thời thanh thiếu niên, những hành vi hoang đường dưới sự chi phối của cảm xúc mù quáng cuồng nhiệt, những nỗi buồn man mác lạc lõng và sự mơ hồ không biết về tương lai. Mọi thứ dường như không hề xa xôi, như thể vừa mới xảy ra ngày hôm qua. Vậy mà giờ đây, tôi có thể tràn đầy trách nhiệm và sứ mệnh, tham gia vào một công việc có liên quan đến hàng triệu con người, đây chẳng phải là điều đáng ăn mừng sao. Vì vậy, phải nắm bắt thật chặt từng phút từng giây trong giai đoạn vàng son của cuộc đời, bất kể phải trả giá thế nào. Giờ đây tôi đã hoàn toàn thấu hiểu, một người có xuất thân hèn mọn như tôi, trên hành trình cuộc đời, nếu đi sai một bước hoặc bỏ lỡ một cơ hội, có thể sẽ bị bụi vàng vùi lấp không đáng một xu; hoặc, có thể trở thành vật tế thần không chút ý nghĩa trong làn sóng xã hội biến đổi khôn lường. Cuộc sống đã cứu vớt tôi, thì phải biết ơn mà báo đáp, không phụ lòng ưu ái của nó. Phải đặc biệt trân trọng công việc và lao động của bản thân. Bạn đã đi đến ngày hôm nay với hai bàn tay trắng, vì sự hào phóng của cuộc sống, dù có ngã xuống trong khi nỗ lực cũng không hề hối tiếc. Bạn không thừa kế tài sản của ai, tất cả những gì có được đến nay đều dựa vào lao động của chính mình. Nên lấy đó làm vui mừng.

Vì tất cả những điều đó, mỗi ngày bước vào "công xưởng" tăm tối đáng sợ kia, tôi đều phải duy trì một trạng thái không thể thay đổi: khoảnh khắc trang nghiêm chính là hôm nay.

Nỗi khổ tâm khó nói của tôi nằm ở chỗ cơ bản đã từ bỏ cuộc sống của người bình thường. Không có chủ nhật, không có ngày lễ, không thể đưa con đi công viên, ngay cả thời gian nghe một đoạn nhạc cũng bị tước đoạt, chứ đừng nói đến việc đi nhà hát hay rạp chiếu phim. Mỗi dịp chủ nhật hoặc ngày lễ, trong sân cơ quan không một bóng người, trong căn phòng tối tăm này, tôi như kẻ bị bỏ rơi, co quắp trước bàn làm việc, trong vô thức, đôi mắt bất giác nhòe đi.

Ngoài sự mệt mỏi, vẫn còn tồn tại vấn đề đói kém. Không ngờ ở mỏ than chẳng có gì ăn, quay về thành phố làm việc vẫn chẳng có gì ăn. Không phải thành phố không có đồ ăn—đồ ăn đầy rẫy khắp nơi. Chủ yếu là không có thời gian ăn cơm đúng giờ. Cuộc sống cơ bản phải tự mình lo liệu. Có khi một ngày chỉ ăn một bữa, mà thường lại kéo dài đến khoảng mười giờ đêm (trễ hơn chút nữa là chợ đêm đóng cửa rồi).

Tại chợ đêm Đại Xóa Thị ở Tây An năm đó, nhiều tiểu thương bán đồ ăn thức uống đều quen biết tôi. Tôi không biết bao nhiêu lần ăn khắp hầu hết các sạp hàng có thể ăn được, chỉ là mọi người không biết tôi làm nghề gì. Tôi nghĩ, từ ngoại hình và cái dáng ăn ngấu nghiến đó, họ chắc sẽ đoán tôi là bác tài đạp xích lô. Ăn những món này tốn không ít tiền, nhưng tuyệt đối chẳng phải là một sự hưởng thụ. Đặc biệt là vệ sinh, điều đó thực sự không thể nhắc đến, lần nào cũng phải nhắm một mắt mở một mắt vội vàng nuốt cho xong. Đến tận hôm nay, chỉ cần từ đằng xa nhìn thấy chợ đêm, tôi đã muốn nôn mửa.

Có đôi khi, vì thuận lợi hoặc khó khăn, chẳng biết từ lúc nào đã đến mười hai giờ đêm. Chợ đêm không đi được nữa, lại chẳng biết tìm đồ ăn ở đâu, đành phải đánh bạo đến nhà những đồng nghiệp chưa ngủ xin hai cái bánh bao lạnh với một cọng hành lá, tạm bợ coi như đã ăn một bữa cơm, sự bẽ bàng đó y hệt như Vương Mãn Ngân lưu lạc mất hồn trong sách của tôi.

Nhân tiện nói thêm, tôi ăn uống chưa bao giờ cầu kỳ, thói quen ăn uống cũng gần giống như một nông dân. Tôi thích ăn cơm nhà quê hương, cứ nghe đến tiệc tùng là cảm thấy đó là một gánh nặng, những sơn hào hải vị đó cứ như nhai sáp, lại còn phải bồi tiếp mọi người lãng phí rất nhiều thời gian. Đối với tôi, tốt nhất là ăn xong một bữa trong vòng nửa tiếng. Đôi khi buộc phải đi dự tiệc chiêu đãi khách nước ngoài và khách ngoại tỉnh, sau khi về luôn phải tìm cách kiếm chút bánh bao hoặc mì sợi mới no bụng được. Nhưng tôi cũng có một vài sở thích "tây", ví dụ như uống cà phê, quan niệm tiêu dùng là thuận theo tự nhiên, hoàn toàn dựa vào nhu cầu thực tế của bản thân, chưa bao giờ cố ý tính toán so đo. Có thể dùng một trăm tệ mua một bao thuốc lá cao cấp để hút trong những ngày "then chốt", cũng có thể dùng năm mươi tệ mua một chiếc áo khoác giả da cừu mặc suốt mấy mùa đông—đương nhiên, chưa từng có ai tin chiếc áo khoác da trên người tôi lại là đồ giả. Phần thứ hai hoàn toàn kết thúc, tôi cũng hoàn toàn ngã gục. Tình trạng cơ thể không phải là mất đi độ đàn hồi thông thường, mà là chiếc lò xo đã bị đứt rời hoàn toàn.

Thực ra trong giai đoạn cuối cùng, tôi đã lực bất tòng tâm, khi chép sửa bản thảo, trông như một bệnh nhân hấp hối nửa nằm trên mặt bàn, nghiêng người gắng gượng dùng bút viết. Hầu như không phải đang làm việc bằng thể lực, mà thuần túy là dựa vào một sức mạnh tinh thần để thoi thóp tồn tại.

Ngày bản thảo hoàn thành, tôi cảm thấy trên người không còn chút sức lực nào nữa, chỉ có chân và đầu gối là còn chút ít sức lực, thế là, tôi quỳ xuống sàn nhà thu dọn những trang bản thảo và tài liệu đang vương vãi.

Cuối cùng cũng hoàn toàn ngã gục.

Cơ thể mềm nhũn như một vũng bùn. Đau khổ nhất là mỗi hơi thở vào đều đặc biệt khó khăn, phải huy động toàn bộ sức lực còn sót lại của cơ thể. Ở bất cứ đâu, chỉ cần ngồi xuống là tôi lại ngủ thiếp đi. Có khi đi đến phòng bảo vệ lấy báo hoặc phơi nắng trong sân là đã ngủ thiếp đi ngáy như sấm. Ngồi trên ghế sô pha vừa uống nước vừa chợp mắt, mặt bị cốc nước đập vào làm rách một đường chảy máu.

Tôi không biết mình mắc bệnh gì. Thực ra, sau này tôi mới biết, nếu một người ba ngày không ăn cơm mà cứ mãi vác bao tải ở nhà ga, thì ai cũng có thể mắc phải căn bệnh này. Đây là kết quả tất yếu do làm việc bán mạng không tiết chế gây ra.

Bắt đầu tìm thầy chữa bệnh. Đông y cho rằng là "hư", nghe có vẻ rất có lý. Chứng hư thì phải bổ. Thế là, nhân sâm, tắc kè, hoàng kỳ v.v. những loại thuốc bổ quý giá đều được sử dụng.

Tây An vào những ngày Tam Phục, nhiệt độ thường xuyên trên ba mươi lăm độ, trời nóng như lò lửa, nhưng tôi vẫn phải cắm bếp điện trong phòng làm việc để sắc thuốc đông y. Mồ hôi trên người tuôn ra như suối.

Phòng làm việc lập tức biến thành phòng bệnh. Mấy ngày trước, nơi đây còn là bầu không khí làm việc căng thẳng, giờ đây, một người mồ hôi nhễ nhại lặng lẽ canh giữ bên bếp điện để tự sắc thuốc cho mình. Bệnh tật, nóng bức, thỉnh thoảng lại có triệu chứng mất tri giác.

Vài chục thang thuốc uống vào, không những không có tác dụng, kết quả là cổ họng sưng đến mức ngay cả nước cũng không nuốt trôi. Trong lồng ngực ứ đọng vô số đờm nhưng không khạc ra được dù chỉ một chút. Một ngày hai mươi bốn tiếng đau đớn không thể ngủ nổi, vừa không hít được khí vào, vừa không khạc được đờm ra, có lúc bị dày vò đến mức lăn lộn dưới đất mà không có cách nào.

Trong lòng nảy sinh một nỗi hoang mang nào đó. Theo kinh nghiệm quá khứ, tôi luôn coi thường sự mệt mỏi cực độ của cơ thể. Trước đây cũng từng có tình trạng tương tự, mỗi khi viết xong một tác phẩm dài, cứ như vừa mắc một trận trọng bệnh; tuy nhiên, nghỉ ngơi hoàn toàn một thời gian là hồi phục. Vốn tưởng lần này cũng như vậy, một hai tháng sau, tôi có thể bắt tay vào công việc của phần thứ ba.

Bây giờ xem ra, tình hình vô cùng bất ổn.

Đặt hết hy vọng vào bác sĩ. Trước đây tôi rất ít khi đến bệnh viện khám bệnh, ngay cả bị cảm nặng cũng không thường uống thuốc, chủ yếu dựa vào sức đề kháng của bản thân. Bây giờ không dám giở chứng nữa, toàn tâm toàn ý sắc thuốc, uống thuốc, cũng giống như toàn tâm toàn ý viết lách vậy.

Trước đây không coi trọng y dược, bây giờ lại nảy sinh một loại mê tín đối với y dược, bất kể có tác dụng hay không, uống cạn một bát thuốc là trong lòng lại có được một sự an ủi; sau đó nhắm mắt tưởng tượng xem loại thuốc đã uống vào bắt đầu chiến đấu với bệnh tật trong cơ thể như thế nào.

Thế nhưng, thuốc càng uống bệnh càng nặng.

Một nghi vấn lớn hơn chiếm lấy tâm trí: Liệu mình có phải đã mắc bệnh nan y rồi chăng?