25

Đặc biệt là mỗi buổi chiều thứ Bảy, bệnh viện vắng tanh không một bóng người. Tôi thường tì người bên cửa sổ, hồi lâu nhìn xa xăm về những khu tập thể san sát phía bờ sông bên kia. Thấy từng tầng cửa sổ sáng đèn, tưởng tượng bên trong mỗi ô cửa sổ, gia đình mọi người quây quần ăn tối cùng nhau, tràn đầy sự an nhàn và vui vẻ. Sau đó, rèm cửa từng cái từng cái được kéo lại, ánh đèn từng ngọn từng ngọn vụt tắt, một mảng tối đen. Trong bóng tối, hai mắt tôi nóng lên. Đây chính là cuộc sống. Bạn đã chọn một con đường gian nan, thì phải từ bỏ nhiều điều tốt đẹp trên thế gian này.

Thở dài một hơi thật dài, lại ngồi xuống trước bàn, trở về với đám nam nữ hư cấu đó. Trong những lúc như thế này, bạn miêu tả hỉ nộ ái ố của họ, cứ như tất cả đều là trải nghiệm và cảm nhận của chính bạn. Bạn sẽ rơi những giọt nước mắt chua xót hoặc hạnh phúc để kể câu chuyện của họ —— không, trong mắt bạn, đây đã không còn là câu chuyện, mà chính là cuộc sống.

Thở dài một hơi thật dài, đột nhiên từ xa vọng lại tiếng còi tàu, không kìm được dừng bút, chìm vào những suy nghĩ viển vông nào đó. Âm thanh đầy nhiệt huyết này dường như là một tiếng gọi. Bạn sẽ nghĩ đến bạn bè và người thân từ phương xa đến gặp bạn, cũng như sự mong chờ thắt tim và niềm vui bất ngờ khi trùng phùng sau bao ngày xa cách trên sân ga.

Có một đêm nửa đêm, khi một tiếng còi tàu nữa vọng lại, tôi đã đứng dậy khỏi ghế, không nghĩ ngợi gì, lặng lẽ và vội vã bước ra cửa. Tôi đi về phía nhà ga trong cơn gió lạnh buốt giá.

Nhà ga chỉ có cái tên. Ở đây không có tàu khách, chỉ có tàu chở than. Ngoài những đống than cao như núi và một đoàn tàu không hơi thở, xung quanh yên ắng không một bóng người.

Tôi đứng bên đống than, lòng buồn bã và sầu muộn. Tôi hiểu, tôi đến đây là để đón một người nào đó trong tưởng tượng. Tôi cũng biết, điều này tuy có hơi hoang đường, nhưng chắc chắn không thể coi là loạn thần kinh. Tôi tự nhủ với mình: "Tôi tha thứ cho cậu."

Lặng lẽ, dùng ngón tay lau đi cái lạnh giá nơi khóe mắt, rồi quay đầu bước về phòng làm việc của mình —— nơi đó vẫn còn một con chuột đang chờ đợi tôi.

Cuối cùng cũng sắp rời núi. Vì ngày Tết Dương lịch đã cận kề. Trong những ngày giao thời cũ mới đó, vì cô con gái yêu quý, tôi cũng phải vội vã trở về —— thực ra đây cũng là lý do duy nhất.

Chia tay với mỏ than này, căn phòng làm việc này, vừa vui vừa buồn. Vui là vì cuối cùng tôi cũng rời khỏi cái nơi hành hạ con người này. Buồn là vì nơi đây từng chứng kiến công việc khó khăn nhất và cũng là công việc tôi yêu quý nhất của mình, khiến tôi vô cùng lưu luyến nó. Đây là chia tay địa ngục, cũng là chia tay thiên đường. Tóm lại, đây sẽ là một nơi mãi mãi không thể nào quên.

Giữa mùa đông lạnh giá, tôi ngồi ở ghế trước xe việt dã rời khỏi nơi này, trong lòng ôm tập bản thảo đầu tiên đã viết xong hơn hai mươi vạn chữ. Nhìn qua cửa sổ, thấy bên ngoài băng tuyết trắng xóa, một mảng hoang vu. Nhớ khi vào núi, vẫn còn một màu xanh biếc, hoa nở khắp nơi. Mọi thứ đều lặng lẽ tan biến mà không hề hay biết, bao nhiêu ngày tháng đều không kịp để ý đến sự thay đổi của thiên nhiên. Không có hối tiếc, chỉ có cảm thán. Khoảng thời gian đã qua đó có lẽ là những ngày tháng sung túc nhất đã trải qua trong đời. Bây giờ nên được coi là một cuộc khải hoàn nhỏ.

Lại trở về với thành phố quen thuộc. Mọi thứ đều làm người ta thấy hoa mắt chóng mặt, đâu đâu cũng là đám đông vội vã hoặc nhàn nhã. Những thanh niên khỏe khoắn phóng khoáng, những người trung niên mặt mày hồng hào, những người già tự tìm niềm vui. Dòng xe cộ như lũ lụt, tiếng ồn như tổ ong. Điều khiến người ta thèm thuồng nhất là những thứ ăn uống chất đống trong cửa hàng hai bên phố. Bình thường ở trong thành phố, đối với những thực phẩm phụ cũ kỹ tích tụ lâu ngày sẽ không hề có hứng thú, nhưng đối với một người đã gặm bánh bao nguội suốt bao nhiêu ngày tháng mà nói, mọi thứ đều là cao lương mỹ vị.

Dù thế nào đi nữa, thành phố là biểu tượng vĩ đại cho sự tiến bộ của nhân loại. Sống lâu trong đó, có lẽ làm người ta phiền lòng, nhưng một khi rời xa nó quá lâu, lại rất khao khát được trở về vòng tay của nó. Khi bạn sau thời gian dài lang thang trên vùng hoang dã rồi quay trở lại thành phố lớn, từ đằng xa nhìn thấy dáng vẻ của nó, trong lòng sẽ dấy lên biết bao ấm áp. Quan trọng nhất là, dù tốt hay xấu, ở đây có nhà của bạn. Nghĩ đến việc sắp được nhìn thấy cô con gái yêu quý, hai chân đều có chút mềm nhũn.

Kỳ nghỉ ngắn ngủi vài ngày (tự mình ban bố), phấn khích đến mức không biết nên làm gì. Đầu tiên là ra đám đông ngoài phố lớn chen lấn vài vòng.

26

Đi dạo không mục đích giữa đám đông trên phố, cũng được coi là một sở thích không thường xuyên.

Những con phố phồn hoa náo nhiệt, dù là vật hay người, đều sẽ cung cấp cho bạn một lượng thông tin khổng lồ, đem lại cho bạn nhiều gợi mở và cảm hứng. Đôi khi, một bài viết đã viết xong, tiêu đề không ưng ý, liền ra phố lớn "tìm kiếm", thường sẽ có những thu hoạch bất ngờ. Suy nghĩ vấn đề đôi khi cũng cần thay đổi môi trường một chút. Phần lớn thời gian cần sự yên tĩnh, nhưng đôi khi trong tiếng ồn ào lại càng có thể tập trung tinh thần hơn, chỉ là nên ở trong một môi trường xa lạ, tuyệt đối không thể ở giữa một đám người quen, bởi vì một khi rơi vào vực thẳm suy tư, thì thường khó lòng để tâm đến lễ nghi thế tục. Tôi từng vì thế mà đắc tội không ít những quý ông ưa sĩ diện. Ngay cả khi ở cơ quan, lúc rơi vào nỗi khổ của việc viết lách, cũng thường gặp người đồng lứa, bậc trưởng bối mà quên mất việc chào hỏi một tiếng, bị người ta đánh giá là "kiêu ngạo" —— Chúa làm chứng, đây thực sự là lỗi lầm vô ý gây ra.

Tiếp theo, nên bù đắp chút tình cảm thiếu hụt với con, thế là, trên giường trên sàn nhà biến thành một con "ngựa" hay con "chó" chống bốn chi xuống đất, cho con cưỡi lên lưng bò vòng quanh; hoặc là, cho con cưỡi lên cổ, cõng con đi dạo bên ngoài. Con muốn gì là mua nấy —— điều này rõ ràng không đúng đạo giáo dục, nhưng lại không thể kiềm chế được.

Không lâu sau Tết Nguyên Đán, lại bước vào sự nặng nề lặp đi lặp lại. Trong những năm sau đó, tôi không bao giờ còn có thể nghỉ ngơi một cách thuần túy lâu như vậy nữa.

Bản thảo đầu tiên cuối cùng cũng hoàn thành. Đối với bản thân mà nói, đây có thể coi là một thành tựu mang tính lịch sử. Nhìn tập bản thảo dày cộm trên bàn, trong lòng vô cùng xúc động. Mặc dù xét về khối lượng công việc của cả cuốn sách, nó chỉ là một phần sáu (mỗi bộ hai bản thảo), nhưng đây là cuộc viễn chinh dài nhất từ trước đến nay, bây giờ, cuối cùng đã kết thúc một chặng ở nơi này.

Chép lại và bản thảo thứ hai theo một ý nghĩa nào đó là một kiểu "tận hưởng", mặc dù xét về khối lượng lao động và thời gian làm việc mỗi ngày mà nói, phải bỏ ra nhiều hơn so với bản thảo đầu tiên. Đây chủ yếu là sự bỏ ra về thể lực, áp lực trí óc tương đối nhỏ hơn một chút. Viết bản thảo thứ nhất, phía trước vĩnh viễn là một khoảng trống không thể biết trước, viết xong hôm nay, còn không biết ngày mai phải viết gì. Bây giờ, mọi thứ đều có căn cứ, chỉ cần tập trung tinh thần để khiến nó trở nên hoàn thiện hơn.

Bản thảo thứ nhất không quan trọng chữ viết đẹp hay xấu, chỉ cần bản thân có thể nhận ra là được, lúc đó chỉ là cấp bách và vội vàng ghi chép tư tưởng. Bản thảo thứ hai chú ý nghiêm ngặt về hình thức viết. Đây là công đoạn cuối cùng, cần phải cân nhắc câu chữ lại từ đầu, mỗi đoạn văn, mỗi câu nói, mỗi từ ngữ, mỗi chữ cái, đều phải nghiền ngẫm kỹ lưỡng. Để có thể tìm ra cách diễn đạt thỏa đáng nhất, xuất sắc nhất, sáng tạo nhất. Mỗi chữ rơi xuống tờ giấy bản thảo mới, đều phải như đinh đóng trên tấm sắt. Viết tốt từng chữ một, từng nét một, viết từ từ, viết không vội vàng, vừa viết vừa như tia chớp luận chứng lại một lần nữa xem từ ngữ này có phải là từ ngữ duy nhất nên dùng hay không. Nếu chữ câu nào cần gạch bỏ, thì chỗ bôi xóa sẽ bôi thành hình hình học thống nhất, để nhìn cho thuận mắt. Mọi phương diện đều tính toán chi li, bới lông tìm vết với bản thân. Chủ nghĩa hình thức điển hình. Nhưng bên trong nó bao hàm một yêu cầu tinh thần. Sự thành công của một công trình kiến trúc, không chỉ ở tổng thể, ở những khía cạnh lớn cần có sự sáng tạo và trí tưởng tượng, mà từng viên gạch từng viên ngói ở giữa cũng phải tỉ mỉ, ở bất cứ nơi nhỏ bé nào cũng phải dốc hết khả năng, tuyệt đối không được tự lừa dối mình. Kẻ làm chủ lười biếng, dù bạn có che đậy thế nào, tin rằng độc giả cuối cùng đều sẽ nhận ra.

Toàn bộ công việc chép lại càng gần với lao động máy móc. Nhiệm vụ mỗi ngày luôn nhiều như vậy. Buổi trưa vừa ăn cơm xong liền tì người vào bàn chép lại. Sau bữa tối tiếp tục làm cho đến tận rạng sáng.

Để không bị quấy rầy, tôi đã mượn một căn phòng mà người khác bỏ không ở trong sân cơ quan. Căn phòng là kiểu cũ, nghe nói có lịch sử bảy tám mươi năm, mùa đông sưởi ấm, mùa hè không thoáng gió, bên trong hình chữ nhật, ánh sáng rất kém, ban ngày cũng phải bật hai cái đèn. Tài liệu, sách vở, đồ dùng sinh hoạt đều vào vị trí của nó, cố định không thay đổi, cảm giác hoàn toàn là một phân xưởng thủ công. Ở đây trong mắt người khác là lộn xộn, còn trong mắt tôi thì là "trật tự ngăn nắp."

Khi chép đến mức tay cứng đờ, tôi dừng lại pha một tách cà phê. Đầu óc trống rỗng, hai mắt nhìn thẳng vào bức tường, chậm rãi uống tách cà phê này, là khoảnh khắc vui vẻ nhất trong ngày. Một cậu bé hàng xóm thỉnh thoảng lại vào quậy phá một chút, tôi không rảnh để dây dưa với cậu bé, mỗi lần đều lấy hai viên đường vuông để đổi lấy vài giờ yên tĩnh.