Trong vô số đêm lo âu mất ngủ, tôi đau khổ khôn cùng vì điều này. Trong một sự mịt mờ thuần túy, bỗng nhiên tôi nhớ lại một giấc mơ từ thuở xa xưa đã bị bụi thời gian vùi lấp sâu thẳm. Có lẽ vào khoảng hai mươi tuổi, không nhớ rõ trong hoàn cảnh nào, rất có thể là khi đang đi trên con đường nhỏ tĩnh lặng giữa núi rừng quê hương, hoặc khi đang trầm tư mặc tưởng bên dòng nước lững lờ nơi thị trấn nhỏ, tôi từng có một ý nghĩ: Đời này nếu muốn viết một cuốn sách mà bản thân cảm thấy quy mô lớn nhất, hay làm một việc quan trọng nhất đời, thì nhất định phải trước bốn mươi tuổi. Tim tôi không khỏi run rẩy vì điều này. Đây có lẽ là sự gợi ý của vị thần định mệnh. Thật không thể tin nổi, tôi đã chôn vùi biết bao giấc mơ của “thời kỳ Werther”, tại sao chỉ riêng lời hứa này giờ phút này lại sống động hiện về trong tâm trí?
Gần như trong một khoảnh khắc, tôi đã đối mặt với việc này bằng thái độ cực kỳ nghiêm túc. Đúng vậy, bất kỳ ai, nhất là người có chút hoài bão, trong thời niên thiếu đều từng có nhiều lý tưởng, ảo tưởng, giấc mơ, thậm chí là vọng tưởng. Những hào quang màu hồng này đa phần sẽ theo thời gian trôi đi và sự thay đổi của môi trường mà tan biến không dấu vết. Nhưng, khi một người ở phương diện nào đó đã có đủ điều kiện để thực hiện hoài bão, những giấc mơ thuở nhỏ sẽ được nghiêm túc nâng lên thành thực tế và xem xét khả năng thực sự tái sinh của nó.
Sau khi suy nghĩ và luận chứng sơ bộ đầy gay gắt, một ý tưởng khá táo bạo dần hình thành trong lòng. Tôi cảm thấy kinh ngạc vì ý tưởng của chính mình. Mọi thứ dường như là không thể. Nhưng, tại sao lại không thể chứ!
Tôi quyết định sẽ viết một cuốn sách có quy mô rất lớn.
Trong tưởng tượng của tôi, cuốn sách tương lai này nếu không phải là tác phẩm khiến tôi hài lòng nhất cuộc đời, thì ít nhất cũng phải là tác phẩm có quy mô lớn nhất.
Nói ra có chút huyền hoặc, quyết định dứt khoát này, khởi nguồn lại là do một giấc mơ tình cờ thời niên thiếu. Thực ra, nhiều biến động trọng đại của con người và xã hội, thường bắt nguồn từ những nguyên nhân tình cờ và nhỏ bé nào đó. Ngay cả những biến cố lịch sử kinh tâm động phách như Thế chiến thứ hai, khởi nguồn cũng chỉ là một người ám sát một người khác trên một con phố ở Nam Tư. Tưởng tượng thì dễ, quyết đoán cũng dễ, thực sự biến ảo tưởng và quyết đoán thành hiện thực lại vô cùng khó khăn. Đây là việc phải đắp nên ngọn núi lý tưởng trên mảnh đất bằng phẳng nơi mình đang sống. Khó khăn tôi đối mặt rất đa dạng. Đầu tiên, tôi thiếu hoặc có thể nói là hoàn toàn không có kinh nghiệm viết tác phẩm dài kỳ. Cho đến nay, tác phẩm dài nhất của tôi là "Nhân sinh", cũng chỉ hơn mười ba vạn chữ, cùng lắm là một tác phẩm cỡ trung có dung lượng khá lớn. Ngay cả việc viết tác phẩm như vậy, tôi cũng cảm thấy như lún sâu vào đầm lầy mênh mông mà thời gian dài không thể thoát ra. Nếu là một tác phẩm trường thiên thực sự, thậm chí là tác phẩm trường thiên đồ sộ, tôi khó lòng tưởng tượng liệu mình có thể đảm đương công việc vốn thuộc về những người khổng lồ này hay không. Đúng vậy, tôi đã có chút gọi là "kinh nghiệm viết lách", nhưng cảm nhận sâu sắc nhất lại chẳng phải niềm vui, mà là sự gian nan và đau khổ tột cùng. Mỗi lần ngồi vào bàn viết, cứ như bị giải ra pháp trường; mỗi tác phẩm hoàn thành đều giống như vừa trải qua một trận ốm nặng. Con người là loài vật có thuộc tính lười biếng, một khi đắm chìm quá nhiều vào chốn dịu êm, sẽ làm suy giảm dũng khí và sức mạnh để một lần nữa lao vào sóng gió. Muốn từ bầu không khí ấm áp mà "Nhân sinh" mang lại trước mắt, một lần nữa bước vào băng tuyết lạnh giá để thực hiện cuộc viễn chinh không thấy trước tương lai, bên tai không ít lần vang lên tiếng trống lui quân.
Đi lên núi cao thì khó, lùi về đất bằng thì dễ. Ngược lại mà nói, với tình hình trước mắt, muốn sống cả đời trong giới văn học cũng được. Trong giới đồng nghiệp mới cũ có thể tìm thấy tấm gương để noi theo. Hiện tượng thường thấy là, một số người vì tác phẩm nào đó "nổi tiếng", liền ngồi mát ăn bát vàng, thậm chí ăn cả đời. Mà một số người cả đời chẳng viết được gì cũng vẫn cứ sống rất sung túc trong giới văn học hoặc tiến xa hơn là giới chính trị. Có thể thỉnh thoảng viết linh tinh vài thứ, chứng minh mình vẫn là nhà văn, cho dù càng viết càng nhạt nhẽo, ít nhất cũng báo cho mọi người biết tôi vẫn còn sống. Đến tuổi già, chỉ cần thân thể cho phép, hoạt động văn học hay phi văn học lớn nhỏ nào cũng tích cực tham gia, rồi viết vài lời tựa hay đề mấy chữ cho bài của tác giả trẻ, cũng là để tự an ủi mình.
4 Nhưng, đối với một nhà văn, bất hạnh và đau khổ thực sự có lẽ không gì hơn thế. Bi kịch mà chúng ta thường thấy là, quan cao lộc hậu, sống trong nhung lụa cũng như truy cầu danh lợi đã chôn vùi biết bao sinh mệnh giàu sức sáng tạo. Tất nhiên, có người thiên tính vốn như vậy, hoặc không có khả năng tự vấn về nhân sinh, hay căn bản không có sự ngộ tính này, thì lại là chuyện khác. Dao động là điều được cho phép, quan trọng là cuối cùng có thể chiến thắng bản thân hay không.
Lùi lại ư? Không được! Tiến lên tuy gian nan, lại còn phải trả giá đắt, nhưng lùi lại thì thoải mái, lại phải nuốt xuống một liều thuốc độc chí mạng của cuộc đời.
Vẫn là câu nói thuộc về chính mình đó: Có đôi khi phải tàn nhẫn với bản thân một chút. Cần phải nhận thức rằng, nếu không thể lao vào lao động khổ sai như trâu ngựa một lần nữa, bất kể là với tư cách nhà văn hay là một con người, sinh mệnh thực sự của bạn cũng sẽ chấm dứt.
Con đường cuối cùng để mưu toan trốn chạy đã bị chặn đứng.
Tôi nhớ tới sa mạc. Tôi muốn đến đó một chuyến.
Tôi đối với sa mạc—nói chính xác hơn, đối với sa mạc lớn ở Mao Ô Tố quê hương—có một tình cảm đặc biệt hoặc có thể nói là duyên phận đặc biệt. Đó là một tịnh thổ để thực hiện thiền ngộ nhân sinh. Mỗi khi đối mặt với những lựa chọn trọng đại của vận mệnh, đặc biệt là khi đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng về cuộc sống và tinh thần, tôi đều không tự chủ được mà đi về phía đại sa mạc Mao Ô Tố.
Sự mịt mùng vô biên, sự tịch liêu nơi chân trời, giống như bước lên một hành tinh khác. Cuộc sống thế tục ồn ào và hỗn loạn đã biến mất. Trong cõi mông lung, dường như nghe thấy tiếng thiên lai. Tại nơi đây, bạn sẽ thực sự dùng góc nhìn của đại vũ trụ để quan chiếu sinh mệnh, quan chiếu lịch sử và hiện thực của nhân loại. Trong thế giới cô tịch và không tiếng động này, bạn kỳ vọng viễn cảnh cuộc sống sẽ vô cùng khoáng đạt. Bạn thấu hiểu ý nghĩa sinh mệnh cũng sẽ sâu sắc hơn. Bạn cảm thấy con người nhỏ bé biết bao, lại cũng cảm thấy sự vĩ đại không thể tưởng tượng nổi của con người. Bạn có thể lạc đường ở đây, nhưng bạn cũng sẽ làm sáng tỏ nhiều mê lộ của nhân sinh. Trong trời đất đơn thuần này, tư duy thường tràn trề như lũ lụt. Mà cuối cùng lại có thể trong dòng tư tưởng tràn trề này chảy ra bản thiết kế nào đó cho cuộc sống hoặc sự nghiệp, thậm chí có thể hiểu rõ các điểm khó, điểm dễ trong việc thực thi bản thiết kế này cũng như tiến trình tổng thể của chúng. Lúc này, bạn nên tự giác bước ra khỏi thánh điện sa mạc mà trở về nhân gian đầy phiền nhiễu. Bạn sẽ trở thành một người khác, không chút kiêng dè mà đi khai phá biên giới mới của cuộc sống.
Bây giờ, một lần nữa thân lâm kỳ cảnh, tâm trạng tôi vẫn xúc động như xưa. Chân trần bước đi trên sa mạc tịch liêu uốn lượn, hoặc dang rộng tứ chi nằm ngửa trên đồi cát, nhìn lên bầu trời cao sâu khó dò, tràn đầy lòng biết ơn thành kính đối với thiên nhiên thần thánh này. Mặc dù tôi đã bao lần đến đây để nhận sự gột rửa tinh thần, nhưng chuyến đi này mang ý nghĩa không tầm thường. Mặc dù mọi ý nghĩ đều đã xác định không nghi ngờ trong lòng, nhưng cuộc "triều bái" này vẫn là thần thánh và bắt buộc phải thực hiện.
Tại đây, tôi mới nhận thức rõ ràng rằng điều tôi sắp thực hiện thực ra là một cuộc "đánh bạc" với vận mệnh (có lẽ từ này không thỏa đáng), mà tiền đặt cược chính là thanh xuân hoặc sinh mệnh của chính mình.
Mặc dù tôi sẽ không để quan niệm thế tục thao túng ý chí của mình đến cùng, nhưng nếu nói trong đó tôi không hề có bất kỳ suy tính thế tục nào, thì đó là lời nói dối. Không nghi ngờ gì, tác phẩm này sẽ tiêu tốn nhiều năm. Trong khoảng thời gian đó, tôi phải hoàn toàn biến mất trên cái gọi là "văn đàn". Tôi không có tài năng để trong quá trình sáng tác một tác phẩm như vậy, còn có thể như một số nhà văn khác, không ngừng tạo ra nhiều tiểu phẩm giữa các màn để thu hút sự chú ý của công chúng, tôi e rằng đến cả hứng thú viết một lá thư cũng chẳng còn. Nếu tương lai tác phẩm có được thành quả ở mức độ nào đó, thì điều này ít nhiều cũng là sự an ủi cho thanh xuân và tâm huyết đã đổ xuống. Nếu thất bại hoàn toàn, điều đó sẽ đồng nghĩa với sự thất bại của thanh xuân thậm chí là sinh mệnh. Đây là khoảng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời một con người, sự trôi đi của nó đáng lẽ phải đổi lấy quả ngọt phong phú nhất—nhưng làm sao có thể đảm bảo được điều này chứ!
