Đây là lần đầu tiên tôi suy nghĩ một cách nghiêm túc về cái chết. Tôi nhìn thấy bóng tối của cái chết đang bao phủ lấy chân trời. Tôi nhìn chằm chằm vào đám mây đen ấy với sự kinh ngạc vô hạn. Tôi chưa bao giờ nhận ra rằng sự sống có thể kết thúc vào thời điểm như thế này.

Cho đến nay, tôi đã từng vài lần trải nghiệm cái chết, nhưng đó là chuyện của những năm tháng rất xa xưa, cơ bản giống như một giấc mơ màng bị sự sống đang vươn lên mạnh mẽ xóa sạch, cứ như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Hai lần đầu tiên đều là trong thời thơ ấu. Lần đầu hình như vào khoảng ba tuổi, tôi bị sốt cao, giờ nghĩ lại chắc chắn phải đến bốn mươi độ. Cha mẹ tôi còn trẻ và thiếu hiểu biết, không thể đưa tôi đi bác sĩ mà lại gọi một bà thầy cúng "nổi tiếng" ở làng bên đến. Ở độ tuổi đó, tôi không thể giữ lại ký ức trọn vẹn về toàn bộ sự việc. Tôi chỉ nhớ từng có một con gà trống lớn sặc sỡ sắc màu được cấu thành từ ánh sáng, chạy qua chạy lại trên bức tường hang đất nhà chúng tôi; sau đó thì không nhìn thấy gì, không nghe thấy gì nữa, chỉ cảm thấy mình đang rơi vào một bóng tối vô biên vô tận. Điều đáng kinh ngạc là lúc đó tôi đã nghĩ đến chuyện chết ở đây - tôi chắc chắn mình đã nghĩ như vậy, và hiểu thế nào là chết. Thế nhưng, sau đó tôi lại sống sót một cách thần kỳ, chẳng bao lâu sau đã quên sạch sành sanh mọi chuyện. Hậu quả duy nhất của việc này là bà thầy cúng kia càng "nổi tiếng" hơn, và trở thành "người bảo hộ" của tôi - giống như "mẹ đỡ đầu" ở phương Tây.

Lần thứ hai là lúc năm hoặc sáu tuổi. Khi đó tôi đã bắt đầu bài học đầu tiên của một đứa trẻ nông thôn - lao động. Nơi chúng tôi thiếu củi đun nhất, vì vậy công việc chính của tôi là lên núi chặt củi, và dù còn nhỏ tuổi đã ra tay rất cừ (sau này tôi trở thành tay chặt củi giỏi nhất làng bác tôi), tích lũy cho mẹ được một đống củi nhỏ trong sân. Mẹ tiếc không nỡ đốt đống củi này, cẩn thận xếp nó như một món đồ thủ công ở nơi dễ thấy cạnh sân, hễ gặp ai cũng phải chỉ vào đống củi khoe khoang một lúc, tất nhiên cũng sẽ nhận được lời khen ngợi của người xem. Được sự thúc đẩy của tính hư vinh, tôi lại dám theo một đám trẻ lớn hơn vào ngọn núi lớn cách làng năm dặm để thể hiện bản thân. Kết quả, do tuổi còn nhỏ chưa thể giữ cân bằng trọng tâm cơ thể hoàn hảo trong địa hình phức tạp, dốc đứng, tôi bị trượt chân từ một vách đá trên đỉnh núi, rơi xuống con mương sâu. Tôi nhớ quá trình rơi xuống đó khá dài, cho thấy độ cao không nhỏ, và cảm thấy cơ thể xoay cuộn như bánh xe bay nhanh chóng. Trong khoảng thời gian này, điều duy nhất tôi kịp nghĩ đến là cái chết. Kết quả, lại sống sót một cách thần kỳ. Tôi vừa hay rơi vào một ổ cỏ, mà hai bên lại là hai cái hầm nước sâu không đáy.

Lần "chết" sau đó thực ra chẳng qua chỉ là một trò chơi của tuổi thanh xuân mà thôi.

Khi đó, tôi từng vì sự mơ hồ nhất thời về tương lai cuộc sống cộng thêm thất tình, nên định nhảy xuống một vũng nước ở quê nhà để tự sát. Kết quả là khi đi đến bên nước dưới ánh trăng, không những không nhảy xuống, mà ngược lại còn khơi dậy trong lòng một tình yêu cuộc sống sâu sắc hơn. Cuối cùng, tôi thong thả quay người lại, cứ thế lần mò vào ruộng dưa của một gã độc thân già, lén ăn mấy quả dưa ngọt.

Không ngờ mấy chục năm sau hôm nay, tôi lại thực sự đối mặt với chuyện này.

Cái chết! Chỉ khi nó thực sự giáng xuống đầu người ta, người ta mới suy nghĩ về vấn đề này một cách cận kề. Lúc này, tất cả mọi người đều có thể trở thành triết gia và thi nhân - thi nhân thì đang bi ai ngâm nga khúc tình ca của sự sống, còn triết gia lại lý trí nói rằng, đây là chiến thắng của quy luật tự nhiên.

Thế nhưng, đối với sự vô tình của số phận, tôi chỉ có bi thương và than thở.

Phải, đây chính là số phận.

Trong những ngày tháng thoi thóp đó, tôi ngồi trên chiếc ghế cũ nát của ông già giữ cửa, cố gắng đấu tranh vì từng hơi thở hít vào, hễ động một chút là ngủ đến bất tỉnh nhân sự, khóe miệng chảy nước dãi bẩn thỉu giống như người già. Có vài người quen nhìn tôi bằng ánh mắt buồn cười, và chỉ ra một cách đúng đắn rằng, viết lách tuyệt đối không được liều mạng. Còn người lạ nghe nói đây là Lộ Dao, không khỏi khó hiểu vì vẻ ngoài này: nhà văn lại là cái dạng này sao?

40

Nhà văn thường chính là cái dạng này. Đây là một nghề nghiệp chẳng hề tiêu sái. Nó vắt kiệt tâm huyết của con người, khiến người ta mệt mỏi đến nghiêng ngả, thậm chí như một kẻ đần độn.

Đau khổ. Không chỉ là về thể xác, chủ yếu là về tinh thần.

Nảy sinh một cảm giác định mệnh - tôi đã nói rồi, tôi tuyệt đối không phải là thánh nhân.

Cảm giác định mệnh này cũng không phải tự nhiên mà có - nó có "căn cứ" nhất định.

Tôi từng buồn bã nghĩ rằng, ở Trung Quốc, những nhà văn mưu cầu hoàn thành tác phẩm trường thiên thường đều chết không nhắm mắt. Tào Tuyết Cần vĩ đại thì khỏi phải nói, tiền bối và người thầy của tôi là Liễu Thanh cũng như vậy. Nhớ trước lúc lâm chung, người kiên cường này từng cầu xin bác sĩ kéo dài sự sống cho ông, để ông hoàn thành "Sáng nghiệp sử".

Nguyên nhân dẫn đến số phận bất hạnh này của nhà văn Trung Quốc, có phần thuộc về bản thân họ. Nhiều hơn là do các loại nguyên nhân môi trường và xã hội gây ra. Thử nghĩ xem, nếu không có sự trì hoãn của cuộc Cách mạng Văn hóa mười năm, chắc chắn Liễu Thanh đã có thể hoàn thành toàn bộ quá trình sáng tác "Sáng nghiệp sử". Trong một môi trường xã hội không trưởng thành và ổn định, bất kể là nghệ sĩ văn học hay nhà khoa học, đều phải chạy đua với thời gian để hoàn thành công việc quan trọng nhất trong đời mình vào những năm tháng hoàng kim giàu sức sáng tạo nhất, vì bất cứ lúc nào cũng có thể nổi cơn phong ba, quật ngã bạn đến mức chính mình cũng không tìm thấy mình. Đợi đến khi cơn phong ba này bình ổn, bạn đã đánh mất cơ hội tốt nhất của cuộc đời, chỉ có thể ôm hận suốt đời hoặc mang hận xuống chín suối. Lời này chẳng lẽ là nói chuyện giật gân sao?

Lịch sử của chúng ta có thể làm chứng vô số lần, nói thật, lý do tôi sốt sắng và khẩn trương dấn thân vào công việc này như vậy, trong lòng đang lo lắng trăm bề về một sự biến dị đột ngột nào đó, thường có một nỗi sợ hãi không thể dự đoán, sợ rằng sẽ đi vào vết xe đổ của các bậc tiền bối. Vì vậy, trên con đường lao tới mục tiêu không dám có chút lười biếng, toàn bộ tâm trạng dường như là muốn lái con tàu tới bờ bên kia trước khi một cơn bão nào đó ập đến.

Không ngờ, vì lý do cơ thể mà buộc phải dừng bước. Vốn dĩ, tôi vẫn luôn rất tự tin vào cơ thể của mình, cứ như thể cơ thể không hề tồn tại. Bây giờ, nó lại đè nặng như núi khiến tôi không ngẩng đầu lên nổi.

Tâm càng gấp, bệnh càng nặng. Nghĩ bụng đây đúng là số phận. Con người vừa mạnh mẽ, lại vừa yếu đuối. Bảo được là được hết; bảo không được, lập tức không được nữa. Con người không thể cưỡng lại sự phán quyết của số phận - cũng có thể giải thích là không thể cưỡng lại sự chế ước của quy luật tự nhiên.

Nhưng, thật không cam lòng! Tôi thậm chí đã nhìn thấy cái đích mà tôi muốn tới.

Xuất phát từ tinh thần trách nhiệm, cũng xuất phát từ bản năng, trong lòng dâng lên một khao khát đấu tranh với nó. Trong một năm, tôi từng trải qua bao nhiêu nguy cơ, chưa từng nghĩ đến việc bó tay chịu trói, tại sao bây giờ ngồi trên chiếc ghế nát này lại chuẩn bị đầu hàng mà không hề phản kháng?

Không thể mê tín các bệnh viện ở thành phố lớn. Nghe nói Đông y ở vùng Du Lâm quê nhà nổi tiếng, tại sao không đi đến đó? Ở đây thời tiết nóng nực của mùa tam phục có thể nóng chết người, đến Thiểm Bắc chí ít cũng mát mẻ hơn một chút. Đến đó bệnh chữa khỏi thì may mắn vô cùng; không chữa khỏi, cũng có thể được chôn cất tại chỗ trong lớp đất vàng của quê hương - đây là nơi an nghỉ cuối cùng tốt nhất.

Mang theo tâm trạng tuyệt vọng rời khỏi Tây An, hướng về phía thành phố Du Lâm trong sa mạc của quê nhà mà đi.

Mấy năm nay, lần đầu tiên du lịch với hai bàn tay trắng. Những tài liệu, tư liệu, bản thảo, sách vở và các loại dụng cụ viết lách đều được trút bỏ khỏi người.