Trời lúc ấy đã hừng sáng, nàng lại bước đi, rụt rè rẽ ra đường lớn. Nhưng chẳng có gì phải dè chừng cả; bóng người qua lại hoàn cứ vắng ngắt, và Tess tiếp tục sải bước với lòng kiên định. Nỗi nhớ về cách loài chim âm thầm chịu đựng đêm dài đớn đau đã khắc sâu vào tâm trí nàng sự tương đối của những nỗi buồn và tính có thể chịu đựng được trong nỗi đau của chính mình, miễn là nàng vươn lên đủ cao để khinh bỉ thế gian. Thế nhưng, nàng không thể làm được điều ấy chừng nào ý kiến đó vẫn còn bị chi phối bởi Clare.

Nàng tới Chalk-Newton và ăn sáng tại một quán trọ, nơi có mấy thanh niên cứ sán lại trêu chọc bằng những lời tán tỉnh phiền toái về nhan sắc của nàng. Không hiểu sao nàng lại thấy lóe lên một tia hy vọng, bởi biết đâu có ngày chồng nàng cũng sẽ thốt ra những lời y hệt thế với nàng thì sao? Nàng buộc phải tự bảo trọng vì dẫu sao vẫn còn một chút hy vọng mong manh ấy, và phải giữ mình tránh xa những kẻ tình nhân qua đường này. Vì mục đích đó, Tess quyết tâm không để vẻ bề ngoài của mình rước thêm họa vào thân. Ngay khi vừa ra khỏi làng, nàng rẽ vào một bụi cây rậm, lục trong giỏ lấy ra một chiếc áo làm đồng cũ kỹ nhất — thứ mà nàng chưa từng mặc ngay cả ở trại bò, từ dạo còn làm việc giữa những luống rạ ở Marlott. Nàng cũng nhanh trí lấy một chiếc khăn từ bọc hành lý buộc quanh mặt bên dưới chiếc mũ trùm đầu, che kín cằm cùng một nửa má và thái dương, trông như đang bị nhức răng. Sau đó, bằng chiếc kéo nhỏ và tấm gương bỏ túi, nàng nhẫn tâm cắt trụi cả lông mày của mình. Nhờ thế, được bảo đảm khỏi những ánh nhìn ngưỡng mộ sàm sỡ, nàng tiếp tục bước đi trên con đường gập ghềnh.

"Trông con nhỏ cứ như bù nhìn ấy nhỉ!" gã đàn ông đi ngang qua liền nói với kẻ đồng hành.

Nước mắt Tess trào ra vì xót xa cho chính thân phận mình khi nghe thấy câu nói ấy.

"Nhưng tôi mặc kệ!" nàng tự nhủ. "Ồ không — tôi chẳng thèm quan tâm! Từ nay tôi sẽ luôn xấu xí, bởi Angel không ở đây, và chẳng có ai chăm sóc tôi cả. Người chồng từng là của tôi nay đã đi xa, và sẽ chẳng bao giờ yêu tôi nữa; nhưng tôi vẫn yêu anh ấy dường ấy, và căm ghét mọi đàn ông khác, lại càng thích làm cho họ phải khinh miệt mình!"

Cứ thế Tess bước đi; một bóng hình hòa lẫn vào phong cảnh; một người đàn bà làm đồng thuần chất, khoác trên mình lớp áo mùa đông; chiếc khăn choàng vai bằng vải xám, chiếc khăn quàng cổ bằng len đỏ, chiếc váy vải thô phủ bên ngoài bởi tấm áo khoác bợt màu rách rưới, và đôi găng tay da bò vàng. Mỗi sợi chỉ trên bộ y trang cũ kỹ ấy đã phai màu và tơi tả dưới những trận mưa roi giạt, cái nắng thiêu đốt, và sức tàn phá của những cơn gió lốc. Chẳng còn chút dấu vết nào của niềm đam mê tuổi trẻ trong nàng nữa —

Môi thiếu nữ lạnh lùng

. . . . .

Từng lớp chồng lên nhau

Quấn quanh đầu nàng.

Ẩn bên trong cái vỏ bọc bên ngoài ấy — thứ mà người ta có thể lướt qua như một vật vô tri giác, gần như vô cơ — lại là ký ức về một nhịp đập sự sống đã sớm thấu hiểu quá rõ, trước cả tuổi đời của nó, về bụi trần và tro tàn của vạn vật, về sự tàn nhẫn của dục vọng và sự mỏng manh của tình yêu.

Hôm sau thời tiết trở xấu, nhưng nàng vẫn lầm lũi bước đi, sự khắc nghiệt vô tình, trực diện và công bằng của thiên nhiên chẳng mảy may làm nàng nao núng. Mục tiêu của nàng là tìm một công việc và một mái nhà qua mùa đông, nên không thể chần chừ lãng phí thời gian. Những kinh nghiệm về các hợp đồng lao động ngắn hạn trước đây khiến nàng quyết tâm không nhận thêm bất kỳ chỗ nào như thế nữa.

Cứ thế, nàng đi từ trang trại này sang trang trại khác theo hướng nơi Marian đã viết thư cho nàng — nơi mà nàng tự nhủ chỉ dùng đến như một phương án cuối cùng, bởi những lời đồn đại về sự hà khắc ở đó chẳng có gì là hấp dẫn. Đầu tiên nàng dò hỏi những công việc nhẹ nhàng hơn, và khi hy vọng được nhận vào những việc ấy dần tắt ngấm, nàng tiếp tục xin sang những việc nặng nhọc hơn, cho đến khi — bắt đầu từ việc chăm sóc bò sữa và gia cầm mà nàng ưa thích nhất — nàng kết thúc bằng những công việc đồng áng nặng nhọc, thô ráp mà nàng chán ghét nhất: việc cày cấy trên đất canh tác; một thứ công việc thô lỗ đến mức mà ngõ hầu chẳng bao giờ nàng chủ động xin làm.

Đến chập tối ngày thứ hai, nàng đã tới vùng cao nguyên phấn mấp mô — với những gò mả tròn trịa nhô lên như thể nữ thần Cybele ngực đầy đang ngửa người nằm duỗi dài ở đó — trải dài giữa thung lũng nơi nàng sinh ra và thung lũng của tình yêu đời nàng.

Không khí ở đây khô và lạnh, những con đường xe bò dài bị gió thổi bay đầy bụi trắng chỉ vài giờ sau cơn mưa. Thưa thớt bóng cây, hoặc chẳng có lấy một cây nào; những cái có thể mọc lên ở các hàng rào thì đều bị các tá điền — những kẻ thù truyền kiếp của cây cối, bụi rậm và lùm cây — không tiếc tay phạt trụi cùng với bụi gai. Ở phía xa tầm mắt phía trước, nàng có thể thấy đỉnh Bulbarrow và Nettlecombe Tout, và chúng trông thật gần gũi. Từ vùng đất cao này, chúng mang vẻ thấp bé và khiêm nhường, dẫu rằng khi tiếp cận từ phía bên kia hướng về Blackmoor hồi thơ ấu, chúng từng sừng sững như những chiến lũy cao ngất chạm đến bầu trời. Về phía Nam, cách đó nhiều dặm đường, vượt qua những ngọn đồi và dãy núi hướng ra biển, nàng có thể nhận ra một bề mặt lấp lánh như thép được đánh bóng: đó chính là Eo biển Anh ở một khoảng trời xa tít tắp về phía nước Pháp.

Trước mặt nàng, trong một khoảng trũng nhỏ, là di tích của một ngôi làng. Quả thực, nàng đã đến Flintcomb-Ash, nơi Marian đang trú ngụ. Dường như chẳng còn cách nào khác; số phận đã đẩy đưa nàng đến đây. Vùng đất cứng đầu xung quanh nàng phơi bày rõ mồn một rằng thứ lao động được chuộng ở đây toàn loại thô bạo nhất; nhưng đã đến lúc phải dừng chân sau quãng đường tìm kiếm, và nàng quyết định ở lại, nhất là khi trời bắt đầu đổ mưa. Ngay lối vào làng có một ngôi nhà tranh với phần mái hồi nhô ra đường, và trước khi đi tìm chỗ trọ, nàng đứng nấp dưới mái hiên ấy, ngắm nhìn màn đêm đang dần buông xuống.

"Có ai đời lại nghĩ ta đây chính là bà vợ của Angel Clare chứ!" nàng thốt lên.

Bức tường áp vào lưng và vai mang lại cảm giác ấm áp, và nàng nhận ra ngay phía bên trong phần mái hồi chính là chiếc lò sưởi của ngôi nhà, hơi ấm tỏa qua từng lớp gạch. Nàng áp hai bàn tay lên đó để sưởi ấm, đồng thời áp cả má — vốn đang đỏ ửng và ẩm ướt vì mưa phùn — vào bề mặt dễ chịu ấy. Bức tường dường như là người bạn duy nhất mà nàng có lúc này. Nàng luyến tiếc chẳng muốn rời đi chút nào, giá được cứ đứng thế suốt cả đêm thì hay biết mấy.

Tess có thể nghe thấy những người sống trong ngôi nhà ấy — tụ tập lại sau một ngày lao động vất vả — đang trò chuyện với nhau bên trong, và tiếng chén đĩa va lách cách giờ bữa tối cũng văng vẳng bên tai. Thế nhưng ngoài con đường làng, nàng chẳng thấy bóng dáng một ai. Sự cô quạnh ấy cuối cùng cũng bị phá vỡ bởi sự xuất hiện của một bóng hồng; dù trời tối lạnh, người đó vẫn mặc chiếc váy in hoa và đội chiếc mũ trùm đầu mùa hè. Theo bản năng, Tess thầm nghĩ đó có thể là Marian, và khi người ấy bước lại đủ gần để có thể nhận ra trong chập choạng bóng tối, thì đúng là cô ấy thật. Marian trông còn mập mạp hơn và mặt đỏ phừng phừng hơn trước, trang phục lại càng lếu thếu thấy rõ. Ở bất kỳ khoảng thời gian nào trước đây trong đời, có lẽ Tess chẳng thèm đếm xỉa gì đến việc nối lại mối quen biết trong hoàn cảnh thế này; nhưng nỗi cô đơn trong nàng đã quá đỗi lớn lao, nên nàng liền niềm nở đáp lại lời chào của Marian.

Marian tỏ ra vô cùng cung kính khi hỏi thăm, nhưng có vẻ rất xúc động trước việc Tess vẫn tiếp tục rơi vào hoàn cảnh chẳng khá khẩm hơn thuở ban đầu là mấy, dẫu cô đã lảng vảng nghe ngóng được đôi chút về chuyện ly thân.

"Tess — bà Clare — người vợ thân yêu của người chồng thân mến! Mọi chuyện thực sự tồi tệ đến thế này sao, hả em? Cớ sao cái mặt xinh xắn của em lại bị băng bó thế kia? Có ai đánh em à? Không phải hắn đấy chứ?"

"Không, không, không! Tôi chỉ làm thế để không bị ôm ấp hay ve vãn thôi, Marian ạ."

Nàng bực dọc giật phăng dải băng quấn vốn có thể gợi lên những liên tưởng hoang đường ấy ra.

"Và em lại chẳng đeo cổ áo nữa" (Tess từng có thói quen đeo một chiếc cổ áo trắng nhỏ khi làm ở trại bò).

"Tôi biết chứ, Marian."

"Em đánh rơi nó dọc đường rồi à."

"Tôi có đánh rơi đâu. Sự thật là, tôi chẳng màng gì đến dung mạo của mình nữa; thế nên tôi mới không đeo."

"Và em không đeo nhẫn cưới sao?"

"Có chứ, tôi có đeo; nhưng không đeo công khai. Tôi đeo nó vào sợi ruy-băng quấn quanh cổ. Tôi không muốn mọi người đoán ra tôi là vợ ai, hay thậm chí biết là tôi đã có chồng; làm thế sẽ rất bất tiện trong cuộc sống hiện tại của tôi."

Marian khựng lại.

"Nhưng em là vợ một người đàn ông quyền quý; sống thế này xem ra bất công cho em quá!"

"Ồ không, hoàn toàn công bằng thôi; dẫu rằng tôi đang rất bất hạnh."

"Thôi nào, thôi nào. Hắn đã cưới em — vậy mà em vẫn phải chịu cảnh bất hạnh!"

"Đôi khi phụ nữ vẫn bất hạnh đấy thôi; chẳng phải do lỗi của chồng họ — mà là do chính họ."

"Em chẳng có lỗi lầm gì hết, em yêu ạ; điều đó thì chị dám chắc. Mà hắn cũng chẳng có lỗi nốt. Thế thì chắc chắn là do yếu tố gì bên ngoài tác động vào cả hai rồi."

"Marian, Marian thân mến, chị có thể giúp tôi một việc mà không gặng hỏi gì được không? Chồng tôi đã ra nước ngoài, và không hiểu sao tôi lại tiêu quá khoản tiền chu cấp, nên đành phải quay lại làm thứ công việc cũ một thời gian. Đừng gọi tôi là bà Clare, hãy gọi tôi là Tess như trước đây. Ở đây họ có cần người làm không?"

"Ồ có chứ; lúc nào họ cũng nhận người, bởi chẳng mấy ai thèm đến chốn này. Đây là một vùng đất đói kém. Lúa mì và củ cải Thụy Điển là tất cả những gì họ trồng được. Dù chính chị cũng đang ở đây, nhưng chị vẫn thấy thật tiếc cho một người như em lại phải mò đến chốn này."

"Nhưng chị từng là một vắt sữa bò cừ khôi chẳng kém gì tôi cơ mà."

"Ừ; nhưng chị đã bỏ nghề đó từ dạo đâm ra nghiện ngập rồi. Chúa ơi, đó lại là niềm an ủi duy nhất chị có lúc này đấy! Nếu em nhận việc, chắc chắn em sẽ được phân đi chặt củ cải. Đó là việc chị đang làm đấy; nhưng em sẽ không thích nó đâu."

"Ồ — việc gì cũng được! Chị nói giúp tôi một tiếng nhé?"

"Tự em lên tiếng xin việc sẽ tốt hơn đấy."

"Được rồi. Giờ thì Marian hãy nhớ lấy — đừng đả động gì đến anh ấy nếu tôi nhận được việc. Tôi không muốn lôi tên tuổi anh ấy xuống vũng bùn nhơ."

Marian, dẫu thô lỗ hơn Tess nhưng thực chất là một cô gái đáng tin cậy, đã hứa sẽ làm bất cứ điều gì nàng yêu cầu.

"Hôm nay là tối phát lương," cô nói, "và nếu em đi cùng chị, em sẽ biết ngay lập tức. Chị thực sự lấy làm tiếc vì em không được hạnh phúc; nhưng chị biết thừa là vì hắn vắng nhà thôi. Em không thể nào bất hạnh nổi nếu hắn có mặt ở đây, dẫu hắn có chẳng cho em xu nào — dẫu hắn có đối xử với em như một đứa ở đi chăng nữa."

"Đúng thế thật; tôi không thể nào bất hạnh được!"

Họ cùng nhau rẽ bước và chẳng mấy chốc đã tới trang trại, nơi mang vẻ ảm đạm đến mức gần như vĩ đại. Xung quanh chẳng thấy nổi bóng một cây xanh; vào mùa này, cũng chẳng có lấy một đồng cỏ xanh tươi — tất cả chỉ toàn là đất bỏ hoang và củ cải turnip ngút ngàn, nằm trong những cánh đồng rộng lớn bị ngăn cách bởi những hàng rào được phạt trụi thẳng tắp không một chút điểm xuyết.

Tess đứng chờ ngoài cửa trang trại cho đến khi nhóm nhân công nhận xong tiền lương, rồi Marian mới dắt nàng vào giới thiệu. Hóa ra chủ trang trại không có nhà, nhưng vợ ông ta — người thay mặt chồng trong buổi tối hôm nay — không hề phản đối việc thuê Tess, khi nàng đồng ý làm việc cho đến ngày Lễ Bà Cũ. Lao động nữ làm đồng nay hiếm khi được tuyển dụng, và sự rẻ mạt của họ khiến họ trở nên có lời đối với những công việc mà phụ nữ có thể làm trôi chảy chẳng kém gì đàn ông.

Sau khi đã ký kết hợp đồng, Tess chẳng còn việc gì phải làm lúc này ngoài việc đi tìm chỗ trọ, và nàng đã tìm được một gian phòng ở chính cái ngôi nhà có bức tường hồi nàng từng dùng để sưởi ấm ban nãy. Đó là một kế sinh nhai nghèo nàn mà nàng vừa đảm bảo cho mình, nhưng dẫu sao nó cũng sẽ che chở cho nàng qua mùa đông giá rét.

Đêm đó, nàng viết thư thông báo địa chỉ mới cho cha mẹ, đề phòng trường hợp có thư từ của chồng gửi về Marlott. Nhưng nàng giấu nhẹm đi tình cảnh khốn cùng của mình: làm thế có thể sẽ mang lại điều tiếng cho anh.