Trời chập tối tại nhà xứ Emminster. Hai ngọn nến quen thuộc vẫn đang cháy dưới lớp chụp đèn màu xanh lá trong phòng làm việc của mục sư, nhưng ông không ngồi ở đó. Thỉnh thoảng ông bước vào, khều lại đống lửa nhỏ vốn chỉ đủ sưởi ấm trong tiết trời mùa xuân đang dần dịu lại, rồi lại đi ra; có lúc dừng chân trước cửa chính, bước sang phòng khách, rồi lại quay về cửa chính.

Căn phòng quay về hướng tây, và dù bên trong đã chập choạng, bên ngoài trời vẫn còn đủ sáng để nhìn rõ mọi vật. Bà Clare, người nãy giờ vẫn ngồi trong phòng khách, liền đi theo ông ra đây.

— Vẫn còn nhiều thời gian mà, — Mục sư nói. — Mãi đến sáu giờ nó mới tới trạm Chalk-Newton, giả sử tàu có chạy đúng giờ đi nữa; với lại mười dặm đường quê, trong đó có năm dặm ở làn đường Crimmercrock, thì con ngựa già nhà mình đâu thể cạu kịch chạy cho nhanh được.

— Nhưng chúng ta từng đi mất có một tiếng thôi mà, mình ơi.

— Xưa rồi.

Họ cứ thế qua lại từng phút một, ai nấy đều thừa biết rằng việc này chẳng ích gì ngoài việc tốn hơi thừa sức, bởi điều cốt yếu lúc này đơn giản chỉ là chờ đợi.

Cuối cùng, có tiếng động khẽ vang lên ở lối đi, và cỗ xe ngựa cũ kỹ quả thực đã xuất hiện ngoài hàng rào. Họ thấy một bóng người bước xuống xe; họ ra chiều nhận ra kẻ đó, nhưng thực chất nếu gã không bước xuống xe đúng ngay thời điểm một người vốn được ngóng chờ xuất hiện, có lẽ họ đã đi lướt qua trên phố mà chẳng nhận ra.

Bà Clare vội vã băng qua hành lang tối ra mở cửa, và chồng bà chậm rãi bước theo sau.

Người vừa tới, khi đang định bước vào, liền nhìn thấy gương mặt đầy lo lắng của họ bên khung cửa và ánh chiều tà phản chiếu lóe lên trên tròng kính vì họ đang đối diện với những tia nắng cuối ngày; nhưng họ thì chỉ nhìn thấy bóng dáng gã in ngược lại ánh sáng.

— Ôi, con trai tôi, con trai tôi — cuối cùng con đã về nhà! — Bà Clare kêu lên, vào khoảnh khắc đó, bà chẳng còn bận tâm đến những vết nhơ dị giáo từng gây ra sự ly biệt này hay lớp bụi bám trên quần áo của con nữa. Thật vậy, trong số những tín đồ trung thành nhất của chân lý, có người phụ nữ nào lại thực sự tin vào những lời hứa và lời đe dọa trong Kinh Thánh theo cái cách họ tin vào chính những đứa con mình dứt ruột đẻ ra, hay có người nào lại không vứt quách thần học của mình ra gió nếu đem ra cân đong với hạnh phúc của chúng cơ chứ? Ngay khi vừa vào đến căn phòng thắp nến, bà liền ngước lên nhìn mặt con.

— Ôi, đây không phải là Angel — không phải con trai tôi — không phải là Angel ngày trước đã ra đi! — Bà thốt lên đầy cay đắng trong nỗi xót xa, đoạn quay mặt đi chỗ khác.

Cha anh cũng bàng hoàng khi nhìn thấy con, bởi vóc dáng ấy đã gầy rộc đi trông thấy so với trước kia, hậu quả của bao nỗi muộn phiền và quãng thời gian tồi tệ mà Clare phải trải qua ở vùng khí hậu mà anh đã vội vã đâm đầu tới trong sự chán chường ban đầu trước những trớ trêu của số phận ở quê nhà. Người ta có thể nhìn thấy bộ xương khô ẩn sau lớp da thịt, và suýt chút nữa là cả bóng ma ẩn sau bộ xương ấy. Trông anh chẳng khác nào bức họa Chúa Kitô chịu nạn của Crivelli. Hốc mắt trũng sâu mang sắc thái bệnh tật, và ánh sáng trong đôi mắt đã lụi tàn. Những đường nét góc cạnh hốc hác của những bậc tổ tiên cao niên dường như đã hiện lên trên khuôn mặt anh trước thời hạn tận hai mươi chục năm.

— Ởển trển con bị ốm ấy mà, bố mẹ biết đấy, — anh nói. — Giờ thì con khỏe rồi.

Thế nhưng, như để phủ nhận chính lời khẳng định ấy, đôi chân anh bỗng khuỵu xuống và anh vội ngồiụp xuống ghế để khỏi bị ngã. Đó chỉ là một cơn choáng nhẹ do chuyến hành trình mệt mỏi suốt cả ngày và sự xúc động khi vừa về đến nhà.

— Dạo này có bức thư nào gửi cho con không? — anh hỏi. — Con nhận được bức thư cuối cùng bố mẹ chuyển giáp qua hoàn toàn là do tình cờ, lại thêm sự chậm trễ đáng kể vì nằm sâu trong đất liền; nếu không thì con đã về sớm hơn rồi.

— Chắc là thư của vợ con chứ nhỉ?

— Vâng.

Gần đây chỉ có thêm một bức thư khác được gửi tới. Họ đã không chuyển nó cho anh, vì biết rằng anh sẽ lên đường về nhà ngay thôi.

Anh vội vã bóc bức thư vừa được đưa ra, và vô cùng bối rối khi đọc thấy những dòng tâm sự viết tay nghuệch ngoạc đầy vẻ hờn trách trong bức thư cuối cùng mà Tess gửi cho mình.

Ôi sao anh lại đối xử với em tệ bạc đến thế, hỡi Angel! Em không đáng bị đối xử như vậy. Em đã suy nghĩ kỹ càng mọi chuyện, và em sẽ không bao giờ, không bao giờ tha thứ cho anh đâu! Anh thừa biết là em nào có ý định lừa dối anh—sao anh lại nỡ đối xử oan ức với em như vậy? Anh thật tàn nhẫn, tàn nhẫn lắm! Em sẽ cố quên anh đi. Tất cả những gì em nhận được từ tay anh chỉ là sự bất công mà thôi!

T.

— Đúng là thế thật! — Angel vừa nói vừa vứt phịch bức thư xuống đất. — Có lẽ cô ấy sẽ chẳng bao giờ chịu hòa giải với anh nữa đâu!

— Angel, đừng quá bận lòng vì một đứa con gái nhà nông tầm thường như thế chứ! — Mẹ anh nói.

— Con gái nhà nông! Chà, tất cả chúng ta đều là con cái của đất mẹ cả thôi. Ước gì cô ấy thực sự đúng như nghĩa đen mà mẹ vừa nói; nhưng giờ để con giải thích cho bố mẹ nghe điều mà trước đây con chưa từng kể: rằng cha cô ấy là hậu duệ dòng nam của một trong những dòng tộc Norman lâu đời nhất, giống như vô số người khác đang cặm cụi làm nông ở các vùng quê của chúng ta và bị người ta gán cho cái mác là “những người con của đất”.

Chẳng bao lâu sau anh lui về phòng nghỉ ngơi; và sáng hôm sau, cảm thấy vô cùng khó chịu trong người, anh tiếp tục ở lại trong phòng để suy ngẫm. Hoàn cảnh lúc anh rời xa Tess vốn dĩ là thế này: khi còn ở Nam bán cầu và vừa nhận được bức thư đầy yêu thương của cô, việc quay trở lại vòng tay cô ngay khoảnh khắc anh quyết định tha thứ cho cô dường như là điều dễ dàng nhất trên đời; thế nhưng khi đã đặt chân về đến nơi, mọi chuyện lại chẳng hề dễ dàng như anh từng tưởng tượng. Tess là một người sống nội tâm đầy mãnh cảm, và bức thư vừa rồi của cô cho thấy cái nhìn của cô về anh đã thay đổi sau chuỗi ngày anh trì hoãn — một sự thay đổi hoàn toàn xác đáng, anh buồn bã thừa nhận — khiến anh phải tự hỏi liệu có khôn ngoan không khi đột ngột xuất hiện trước mặt cô mà không báo trước ở nhà bố mẹ đẻ cô. Giả sử rằng tình yêu của cô thực sự đã chuyển thành sự ghẻ lạnh trong những tuần lễ xa cách vừa qua, một cuộc hội ngộ bất thình lình có thể dẫn đến những lời cay đắng.

Do đó, Clare nghĩ tốt nhất là nên báo trước cho Tess và gia đình cô bằng cách gửi một lá thư ngắn về Marlott để thông báo về sự trở lại của mình, đồng thời bày tỏ hy vọng rằng cô vẫn đang sống cùng họ ở đó như cách anh đã sắp xếp khi rời khỏi nước Anh. Anh gửi đi bức thư thăm dò ngay trong ngày hôm đó, và chưa hết tuần thì đã nhận được một lời hồi âm ngắn gọn từ bà Durbeyfield — thứ không hề làm giảm bớt sự bối rối trong lòng anh, bởi nó chẳng đề địa chỉ nào cả, dù rằng khiến anh ngạc nhiên là nó không được viết từ Marlott.

Thưa Ngài,

Tôi viết mấy dòng này để thông báo rằng con Gái tôi hiện đang đi vắng và tôi cũng không rõ khi nào nó mới về, nhưng tôi sẽ báo cho Ngài hay Ngay khi nó về. Tôi không tiện nói cho Ngài biết Nó đang tạm trú ở Đâu. Tôi cũng xin nói thêm là gia đình tôi đã rời khỏi Marlott từ một Dạo nay rồi.—

Kính thư,

J. Durbeyfield

Việc biết được rằng ít ra thì Tess có vẻ vẫn bình an đã là một sự nhẹ nhõm lớn đối với Clare, thế nên thái độ kín đáo đến mức lạnh lùng của mẹ cô về nơi ở của cô cũng không làm anh trăn trở lâu. Rõ ràng là tất cả bọn họ đều đang giận anh. Anh sẽ chờ cho đến khi bà Durbeyfield thông báo về sự trở lại của Tess, như hàm ý trong bức thư của bà. Anh chẳng đáng được hơn thế. Tình yêu của anh vốn là thứ tình yêu “vốn đổi thay khi gặp kẻ đổi thay”. Anh đã trải qua những biến cố kỳ lạ trong khoảng thời gian xa xứ; anh từng nhìn thấy một nàng Faustina đích thực ẩn trong hình hài một Cornelia bằng xương bằng thịt, một nàng Lucretia thanh cao trong thể xác của một Phryne trần tục; anh từng nghĩ về người phụ nữ bị bắt quả tang và đặt giữa đám đông như một kẻ đáng bị ném đá, rồi nghĩ về người vợ của Uriah được đưa lên làm vương hậu; và anh đã tự hỏi tại sao mình lại không đánh giá Tess dựa trên bản chất tổng hòa thay vì chỉ nhìn vào một vài sự kiện riêng lẻ, đánh giá bằng thiện chí bên trong thay vì chỉ qua hành động bề ngoài?

Một hai ngày trôi qua trong lúc anh chờ đợi tại nhà cha mình bức thư thứ hai đã hứa hẹn từ Joan Durbeyfield, đồng thời để âm thầm lấy lại thêm chút sức lực. Thể lực của anh đã có dấu hiệu hồi phục, nhưng bức thư của Joan thì vẫn bặt vô âm tín. Thế rồi anh lùng tìm lại bức thư cũ từng được chuyển tiếp cho mình ở Brazil, bức thư mà Tess từng viết từ Flintcomb-Ash, và đọc lại nó. Những câu chữ ấy giờ đây vẫn chạm đến trái tim anh sâu sắc như lần đầu tiên anh đọc chúng.

...Em buộc phải kêu lên với anh trong cơn hoạn nạn — em chẳng còn ai khác trên đời này nữa!... Em nghĩ mình sẽ chết mất nếu anh không về sớm, hoặc không bảo em đến với anh... xin anh, xin anh đừng đối xử công minh với em — hãy rộng lượng với em một chút thôi.... Nếu anh chịu đến, em nguyện chết trong vòng tay anh! Em sẽ vô cùng mãn nguyện nếu làm được điều đó, miễn là anh đã tha thứ cho em!... chỉ cần anh gửi cho em một dòng ngắn ngủi và nói rằng, anh sắp về đây, em sẽ tiếp tục chờ đợi, anh Angel — ôi, thật lòng vô cùng hoan hỉ!... anh hãy nghĩ xem lòng em đau đớn nhường nào khi chẳng bao giờ — chẳng bao giờ được nhìn thấy anh! A, giá như em có thể khiến trái tim thân yêu của anh đau nhói dù chỉ một phút ngắn ngủi mỗi ngày giống như tim em đau đớn suốt cả ngày lẫn đêm, thì có lẽ điều đó sẽ khiến anh rủ lòng thương xót đến kẻ khốn khổ cô độc này của anh.... Em nguyện sẽ mãn nguyện, phải, thậm chí vô cùng hạnh phúc, được sống bên anh như một người hầu, nếu không được làm vợ anh; miễn là em được ở gần anh, được thoáng nhìn thấy anh, và được nghĩ rằng anh là của riêng em.... Em khao khát duy nhất một điều trên thiên đàng, trần gian hay dưới âm phủ, là được gặp lại anh, người yêu dấu của đời em! Hãy đến với em — hãy đến với em, và cứu vớt em khỏi những hiểm nguy đang đe dọa!...

Clare quyết định rằng anh sẽ không thèm tin vào thái độ lạnh lùng và gay gắt gần đây của cô nữa, mà sẽ lên đường tìm cô ngay lập tức. Anh hỏi cha mình xem dạo vắng nhà cô có đến xin tiền nong gì không. Cha anh lắc đầu, và rồi lần đầu tiên Angel chợt nhận ra rằng lòng tự ái đã cản trở cô, rằng cô đã phải chịu đựng biết bao thiếu thốn nghèo khổ. Từ những lời nói của anh, cha mẹ anh giờ đây đã hiểu được nguyên nhân thực sự dẫn đến cuộc ly biệt; và bản chất đạo đức Cơ Đốc của họ là thế — vì những kẻ lầm đường lạc lối luôn là đối tượng được họ đặc biệt quan tâm — nên niềm trắc ẩn dành cho Tess, thứ mà dòng dõi, sự ngây thơ, hay thậm chí cả cảnh nghèo khó của cô chưa từng khơi gợi được, nay bỗng trỗi dậy mạnh mẽ vì chính tội lỗi của cô.

Trong lúc anh đang vội vã thu xếp vài món đồ cho chuyến đi, ánh mắt anh lướt qua một tờ giấy nhắn đơn sơ thô mộc cũng vừa mới được gửi tới — bức thư từ Marian và Izz Huett, bắt đầu bằng câu —

“Kính thưa Ngài, Xin hãy quan tâm đến Vợ của Ngài nếu Ngài yêu cô ấy nhiều như cô ấy yêu Ngài,” và được ký tên, “Từ Hai Người Hằng Mong Điều Tốt Lành.”