“Nào, mọi người thử đoán xem sáng nay tôi nghe được tin về ai?” chủ trại Crick nói, khi ngồi xuống bàn ăn sáng vào ngày hôm sau, đôi mắt ẩn chứa bí mật đảo quanh một lượt những gã đàn ông và các cô gái đang nhai mồm mồm. “Nào, đoán thử xem là ai?”

Người đoán thế này, kẻ đoán thế khác. Bà Crick không đoán, vì bà đã biết rồi.

“Chà,” chủ trại nói, “lại là cái gã Jack Dollop lười chảy chảy nước, đồ con nhà mất nết ấy mà. Gã mới lấy một bà vợ góa.”

“Không phải Jack Dollop đấy chứ? Đúng là gã tồi—ai mà ngờ được cơ chứ!” một người vắt sữa lên tiếng.

Cái tên ấy lập tức dội vào tâm trí Tess Durbeyfield, bởi đó là tên gã người yêu từng làm nhục cô bạn gái của hắn, rồi sau đó bị bà mẹ của cô gái trẻ trần trị cho một trận tơi bời ngay bên thùng đánh bơ.

“Thế gã đã cưới con gái của bà mẹ dũng cảm đó như lời hứa chưa?” Angel Clare thẫn thờ hỏi, tay lật lật tờ báo đang đọc dở bên chiếc bàn nhỏ mà bà Crick luôn xếp riêng cho anh, xuất phát từ sự kính trọng đối với dòng dõi quý phái của anh.

“Còn lâu nhé thầy. Có bao giờ gã có ý định đó đâu,” chủ trại đáp. “Như tôi đã nói đấy, đó là một bà vợ góa, và nghe đâu bà ta có tiền—chừng năm mươi bảng một năm; gã chỉ nhắm vào chừng đó thôi. Chúng nó cưới nhau vội vội vàng vàng; rồi sau đó bà ta mới bảo gã là hễ lấy chồng thì bà ta sẽ mất khoản năm mươi bảng một năm đó. Cứ thử tưởng tượng tâm trạng của 'quý ông' nhà ta khi nghe tin đó mà xem! Từ dạo ấy đến nay hai vợ chồng nhà chúng nó sống với nhau như chó với mèo, chẳng lúc nào yên! Cho đáng đời gã. Nhưng tội nghiệp người phụ nữ, rốt cuộc lại là người chịu thiệt thòi nhất.”

“Chà, cái đồ ngốc ấy đáng ra phải nói cho gã biết sớm hơn rằng bóng ma của người chồng đầu tiên sẽ quấy rền gã chứ,” bà Crick lên tiếng.

“Phải, phải,” chủ trại đáp lời có chút phân vân. “Nhưng mà, bà cũng thấy rõ cơ sự rồi đấy. Bà ta muốn có một mái nhà, và không muốn mạo hiểm để mất gã. Các cô có nghĩ đúng là như thế không, các cô gái?”

Ông liếc nhìn về phía hàng thiếu nữ.

“Đáng ra cô ta phải đợi đến ngay trước khi vào nhà thờ mới nói chứ, lúc ấy thì gã có muốn rút lui cũng khó,” Marian thốt lên.

“Đúng đấy, đáng ra phải thế,” Izz đồng tình.

“Cô ta phải nhìn ra gã nhắm vào cái gì chứ, và đáng lẽ phải từ chối gã mới đúng,” Retty vội vã chen vào.

“Thế còn cô, cô em thân mến, cô nói sao?” chủ trại quay sang hỏi Tess.

“Cháu nghĩ cô ấy đáng ra—phải nói cho gã biết sự thật—bằng không thì từ chối gã—cháu cũng không biết nữa,” Tess đáp, miếng bánh mì phết bơ như nghẹn lại nơi cổ họng.

“Tổ quỷ bắt cháu đi nếu cháu làm một trong hai điều đó,” Beck Knibbs, một phụ nữ đã lập gia đình làm người phụ việc đến từ một trong những căn nhà nhỏ, lên tiếng. “Trong tình yêu và chiến tranh thì chuyện gì cũng coi là hợp lẽ. Cháu cũng sẽ cưới gã đúng như cô ta đã làm, và nếu gã mà dám ho he một lời về việc cháu không khai trước bất cứ điều gì về gã nhân tình đầu tiên mà cháu không thích kể, cháu sẽ nện gã một trận bằng cái cán lăn bột—một gã đàn ông nhóc con gầy còm như gã thì có là gì! Mười mươi người đàn bà nào cũng làm được.”

Tiếng cười rộ lên sau lời đáp cay đắng đó chỉ được bồi thêm bằng một nụ cười gượng gạo, chiếu lệ từ Tess. Điều là trò đùa với họ lại là bi kịch đối với cô; và cô khó lòng chịu đựng nổi sự vui vẻ của họ. Chẳng mấy chốc cô đứng dậy rời khỏi bàn, và với một linh cảm rằng Clare sẽ sớm đi theo mình, cô bước đi dọc theo con đường nhỏ ngoằn ngoèo, lúc thì bước sang một bên rãnh thủy lợi, lúc lại nhảy sang bên kia, cho đến khi dừng chân bên dòng chảy chính của sông Var. Phía thượng nguồn, người ta đang cắt cỏ nước, và từng mảng cỏ lớn bồng bềnh trôi qua trước mặt cô—những hòn đảo di động bằng đám hoa chân chim xanh mướt mà cô tưởng như mình có thể cưỡi lên được; những lọn cỏ dài mắc lại vào các cọc gỗ đóng xuống lòng sông để ngăn không cho đàn bò băng qua.

Phải rồi, nỗi đau chính là ở đó. Chuyện một người phụ nữ bày tỏ quá khứ của mình—thánh giá nặng nề nhất đối với bản thân cô—lại chỉ là trò tiêu khiển trong mắt kẻ khác. Chẳng khác nào người ta đang cười nhạo trên sự tử đạo.

“Tessy!” tiếng gọi vang lên từ phía sau, và Clare nhảy qua rãnh nước, đáp xuống ngay bên chân cô. “Vợ của anh—sớm thôi nhé!”

“Không, không; em không thể. Vì thầy, ôi thầy Clare; vì lợi ích của thầy, em xin nói không!”

“Tess!”

“Em vẫn xin nói không!” cô nhắc lại.

Chẳng hề ngờ tới điều này, ngay sau khi cất lời, anh đã nhẹ nhàng ôm lấy eo cô từ phía sau, bên dưới đuôi tóc xõa dài của cô. (Các cô gái vắt sữa trẻ tuổi, bao gồm cả Tess, thường để tóc xõa vào các sáng Chủ nhật trong lúc ăn sáng trước khi búi lên thật cao để đi lễ nhà thờ, một kiểu tóc họ không thể để khi vắt sữa vì phải áp đầu vào sườn bò.) Nếu cô nói “Có” thay vì “Không” thì anh đã hôn cô rồi; đó rõ ràng là ý định của anh; nhưng thái độ kiên quyết từ chối của cô đã ngăn trái tim đầy tự trọng của anh lại. Hoàn cảnh sống chung dưới một mái nhà đã đặt cô, với tư cách là một người phụ nữ, vào thế quá bất lợi do sự tiếp xúc cưỡng bách đó, khiến anh cảm thấy thật bất công cho cô nếu mình dùng đến bất kỳ áp lực vuốt ve nào mà lẽ ra anh có thể đường đường chính chính sử dụng nếu cô có điều kiện tránh né anh tốt hơn. Anh buông bờ eo vừa bị vây hãm trong giây khắc của cô ra, và kiềm lại nụ hôn.

Tất cả đều xoay chuyển từ cái buông tay đó. Điều tiếp thêm sức mạnh cho cô từ chối anh lần này hoàn toàn là câu chuyện về người phụ nữ góa mà chủ trại vừa kể; và sự kiên định ấy vốn dĩ sẽ bị khuất phục chỉ trong khoảnh khắc tiếp theo. Nhưng Angel không nói thêm điều gì nữa; gương mặt anh lộ rõ sự bối rối; anh quay lưng bước đi.

Ngày qua ngày họ vẫn gặp nhau—dù có phần bớt thường xuyên hơn trước; và cứ thế hai hay ba tuần trôi qua. Cuối tháng Chín đã đến gần, và cô có thể nhìn thấy trong mắt anh rằng anh sắp sửa ngỏ lời với cô một lần nữa.

Cách thức tiếp cận của anh giờ đây đã khác—như thể anh đã tự giằng xé và đi đến kết luận rằng những lời từ chối của cô, rốt cuộc, chỉ là sự giật mình e ấp của giẻ tơ và tuổi trẻ trước sự mới mẻ của một lời đề nghị. Thái độ giằng co, lảng tránh thất thường của cô mỗi khi chủ đề này được đem ra thảo luận càng củng cố cho suy nghĩ đó. Thế nên anh chơi một trò chơi dỗ dành khéo léo hơn; và dù không bao giờ đi quá giới hạn lời nói, hay mưu cầu lặp lại những cử chỉ âu yếm, anh đã dùng hết sức mình bằng lời tha thiết.

Bằng cách đó, Clare kiên trì theo đuổi cô bằng những lời thì thầm êm ái như tiếng sữa róc rách—bên sườn bò, lúc gạt váng sữa, lúc làm bơ, lúc đóng khuôn pho mát, giữa ấp ủ đàn gà, và giữa đàn heo vừa lứa sinh hạ—chưa từng có một cô gái vắt sữa nào lại được một người đàn ông như thế theo đuổi như vậy.

Tess biết rằng cô rồi sẽ phải gục ngã. Cả ý niệm tôn giáo về một giá trị đạo đức nhất định trong mối ràng buộc trước đây lẫn nguyện vọng chân thành muốn sống trung thực đều không thể chống chọi thêm được bao lâu nữa. Cô yêu anh mãnh liệt đến thế, và anh lại thần thánh biết bao trong mắt cô; lại thêm, dù không qua đào tạo nhưng vốn có bản tính tinh tế bẩm sinh, tâm hồn cô khao khát sự dìu dắt bao bọc của anh. Và cứ như thế, dù Tess vẫn liên tục lặp đi lặp lại với chính mình: “Mình không bao giờ có thể làm vợ anh ấy,” những lời ấy cũng trở nên vô vọng. Bằng chứng cho sự yếu đuối của cô nằm ngay ở việc thốt ra những lời mà một sức mạnh bình thản sẽ chẳng buồn mất công định hình. Mỗi âm thanh từ giọng nói của anh khi bắt đầu quay lại chủ đề cũ đều làm cô xao xuyến với một niềm hạnh phúc đến nghẹt thở, và cô thèm khát sự rút lại lời từ chối mà chính cô đang sợ hãi.

Thái độ của anh—mà có người đàn ông nào lại không như thế?—đầy vẻ của một người sẽ yêu thương, trân trọng và bảo vệ cô dưới bất kỳ điều kiện, biến cố, lời buộc tội hay sự thật nào được phơi bày, đến mức nỗi u sầu của cô giảm dần khi cô sưởi ấm trong tình cảm đó. Trong khi đó, mùa màng đang tiến dần về tiết thu phân, và dù thời tiết vẫn đẹp, ban ngày đã ngắn đi trông thấy. Trại sữa lại phải làm việc dưới ánh nến buổi sáng từ rất sớm; và lời cầu xin của Clare lại tiếp tục được hâm nóng vào một buổi sáng trong khoảng từ ba đến bốn giờ.

Cô đã mặc áo ngủ chạy lên cửa phòng anh để gọi anh như thường lệ; sau đó quay về phòng mặc quần áo và đi gọi những người khác; và mười phút sau, cô bước về phía đầu cầu thang với cây nến trên tay. Cùng lúc đó, anh từ các bậc thang phía trên đi xuống trong chiếc áo sơ mi xắn tay và giơ tay chặn ngang lối đi.

“Nào, Cô nàng Lúng Liếng, trước khi cô đi xuống,” anh nói với vẻ quả quyết. “Đã hai tuần kể từ lần cuối anh nói chuyện rồi, và thế này thì không được nữa đâu. Em phải nói cho anh biết ý em thế nào, bằng không anh sẽ phải rời khỏi ngôi nhà này. Cửa phòng anh vừa rồi khép hờ, và anh đã nhìn thấy em. Vì sự an toàn của chính em, anh phải đi thôi. Em không biết đâu. Sao nào? Rốt cuộc có phải là đồng ý không đây?”

“Em mới vừa ngủ dậy mà, thầy Clare, và bây giờ là quá sớm để hạch hỏi em đấy!” cô nũng nịu. “Thầy không cần phải gọi em là Cô nàng Lúng Liếng. Thật nhẫn tâm và không đúng sự thật. Xin hãy chờ thêm một chút nữa. Làm ơn hãy chờ thêm một chút nữa! Em hứa sẽ thực sự suy nghĩ nghiêm túc về chuyện đó từ giờ đến lúc ấy. Cho em xuống nhà đi!”

Cô trông hơi giống những gì anh vừa gọi khi giơ nghiêng cây nến, cố dập tắt sự nghiêm trọng trong lời nói của mình bằng một nụ cười.

“Vậy thì hãy gọi anh là Angel đi, đừng gọi là thầy Clare nữa.”

“Angel.”

“Angel yêu thương—sao lại không chứ?”

“Gọi thế có nghĩa là em đồng ý rồi, đúng không?”

“Nó chỉ có nghĩa là em yêu anh, ngay cả khi em không thể kết hôn với anh; và em đã tốt bụng thừa nhận điều đó từ lâu rồi mà.”

“Rất tốt, vậy thì, ‘Angel yêu thương’, nếu em bắt buộc phải gọi,” cô thì thầm, mắt nhìn vào cây nến, một nét cười tinh nghịch xuất hiện trên khóe môi cô, bất chấp sự hồi hộp đang đè nặng.

Clare đã hạ quyết tâm sẽ không bao giờ hôn cô cho đến khi nhận được lời hứa của cô; nhưng không hiểu sao, khi Tess đứng đó trong bộ đồ vắt sữa gạt gọn gàng xinh xắn, mái tóc búi vội trên đầu chờ đến khi xong việc gạt váng sữa và vắt sữa mới có thời gian chải chuốt lại, anh đã phá vỡ quyết tâm của mình, và đặt môi lên má cô trong một khoảnh khắc. Cô chạy nhanh xuống cầu thang, không ngoái đầu nhìn lại anh hay nói thêm một lời nào. Những cô gái khác đã ở dưới nhà, và chủ đề này không được tiếp tục nữa. Trừ Marian, tất cả bọn họ đều nhìn cặp đôi với vẻ thèm muồng và nghi ngại, dưới những tia sáng vàng vọt buồn thảm mà những cây nến buổi sáng tỏa ra, đối lập với những tín hiệu lạnh lẽo đầu tiên của bình minh bên ngoài.

Khi việc gạt váng sữa hoàn tất—vốn là một công việc giảm dần từng ngày do lượng sữa giảm bớt khi mùa thu đến gần—Retty và những người còn lại đi ra ngoài. Hai người yêu nhau bước theo sau họ.

“Cuộc sống run rẩy của chúng ta sao mà khác xa với họ quá, phải không em?” anh trầm ngâm nhận xét với cô, khi nhìn ba bóng người đang thoăn thoắt bước đi trước mặt mình qua sắc xám lạnh lẽo của ngày mới đang hửng sáng.

“Em nghĩ không khác xa đến thế đâu,” cô nói.

“Tại sao em lại nghĩ vậy?”

“Có rất ít cuộc đời phụ nữ mà không—run rẩy,” Tess đáp, ngập ngừng ở từ mới như thể nó gây ấn tượng mạnh với cô. “Bên trong ba người đó có nhiều điều hơn thầy nghĩ đấy.”

“Có điều gì trong họ cơ chứ?”

“Gần như bất kỳ ai trong số họ,” cô bắt đầu, “cũng sẽ làm—có lẽ sẽ làm—một người vợ thích hợp hơn em. Và có lẽ họ cũng yêu thầy nhiều như em—gần như thế.”

“Ôi, Tessy!”

Có những dấu hiệu cho thấy việc nghe thấy tiếng thốt lên thiếu kiên nhẫn đó là một sự nhẹ nhõm vô cùng đối với cô, mặc dù cô đã dũng cảm quyết định để lòng vị tha đưa ra một canh bạc chống lại chính mình. Điều đó giờ đã xong, và cô không còn sức lực để thử tự thiêu rụi bản thân một lần nữa vào lúc này. Một người vắt sữa từ một trong những căn nhà nhỏ nhập đoàn với họ, và không ai nói thêm điều gì về chuyện đang bận lòng họ sâu sắc nữa. Nhưng Tess biết rằng ngày hôm nay sẽ quyết định tất cả.

Vào buổi chiều, một vài người trong gia đình chủ trại và những người phụ việc đi xuống các đồng cỏ như thường lệ, một nơi cách xa trại sữa, nơi nhiều con bò được vắt sữa mà không cần đuổi về nhà. Nguồn cung cấp sữa đang giảm dần khi các con vật tiến gần đến kỳ sinh nở, và những người vắt sữa dôi ra của mùa cỏ xanh tốt đã bị sa thải.

Công việc tiến triển một cách thong thả. Mỗi thùng sữa đầy được đổ vào những chiếc can cao đặt trên một chiếc xe ngựa có nhíp lớn được đưa đến hiện trường; và khi vắt sữa xong, đàn bò lững thững đi xa. Chủ trại Crick, người cũng có mặt ở đó với những người khác, chiếc áo khoác của ông phản chiếu một màu trắng kỳ diệu trên nền trời chiều xám xịt như chì, đột nhiên nhìn vào chiếc đồng hồ bỏ túi nặng trịch của mình.

“Chà, muộn hơn tôi tưởng rồi,” ông nói. “Tội nghiệp chưa! Chúng ta sẽ không kịp mang chỗ sữa này ra ga đâu, nếu không cẩn thận. Hôm nay không có thời gian mang về nhà trộn với phần còn lại trước khi gửi đi đâu. Phải chở thẳng từ đây ra ga thôi. Ai sẽ lái xe chở qua đó đây?”

Thầy Clare xung phong làm việc đó, mặc dù đó chẳng phải là nhiệm vụ của anh, và bảo Tess đi cùng. Buổi chiều, dù không có nắng, lại oi nồng và ẩm ướt so với mùa này, và Tess đi ra ngoài chỉ với chiếc mũ trùm đầu vắt sữa, tay trần và không mặc áo khoác; chắc chắn là không được ăn bận để đi xe ngựa. Vì vậy cô đáp lại bằng cách liếc nhìn bộ trang phục thiếu thốn của mình; nhưng Clare nhẹ nhàng thúc giục cô. Cô đồng ý bằng cách giao lại thùng và ghế vắt sữa cho chủ trại mang về nhà, rồi trèo lên chiếc xe nhíp ngồi bên cạnh Clare.