Tin Tess Durbeyfield trở về từ dinh cơ của những người bà con giả mạo chẳng mấy chốc đã đồn đại khắp nơi, nếu như từ "đồn đại" không phải là quá lớn đối với một vùng vỏn vẹn chừng một dặm vuông. Vào buổi chiều, vài cô gái trẻ làng Marlott, vốn là bạn học cũ và người quen của Tess, đã đến thăm cô. Họ xúng xính trong những bộ váy áo đẹp nhất được hồ thẳng nếp phẳng phiu, đúng mực khách khứa đến gặp một kẻ (như họ vẫn ngỡ) vừa lập nên một chiến tích tình trường phi phàm. Họ ngồi quây quần trong phòng, đưa mắt nhìn cô với nỗi tò mò tột độ. Bởi lẽ, việc chính người anh họ đời thứ ba mươi mốt ấy — ngài d’Urberville, một quý ông chẳng phải người bản xứ, người mà tiếng tăm về thói phong lưu liều lĩnh cùng tài làm tan nát trái tim thiếu nữ đang bắt đầu lan xa khỏi ranh giới Trantridge — đã đem lòng si mê cô, khiến cho vị thế người ta gán cho Tess, bởi chính mối hiểm nguy rình rập, lại càng thêm bội phần quyến rũ so với một mối tình êm ả không trắc trở.
Sự tò mò của họ sâu sắc đến nỗi mấy cô ít tuổi hơn liền thì thào khi cô quay lưng đi:
“Trông chị ấy mới đẹp làm sao; mà cái áo dài diện kia mới tôn dáng chị ấy làm sao chứ! Mình tin chắc nó đắt tiền ghê gớm lắm, và hẳn là quà chàng tặng rồi.”
Tess, lúc này đang rướn người lấy bộ đồ trà trên chiếc tủ góc tường, không nghe thấy những lời bàn tán ấy. Nếu có nghe, hẳn cô đã sớm đính chính cho các bạn mình hiểu rõ ngọn ngành. Nhưng mẹ cô thì nghe thấy. Nỗi hư vinh mộc mạc của Joan, sau khi đã tan vỡ niềm hy vọng về một cuộc hôn nhân danh giá, đành bám víu lấy cảm giác xao xuyến của một cuộc tán tỉnh hào nhoáng để tự vỗ về. Tựu trung bà cảm thấy hãnh diện, dẫu cho cái chiến thắng hạn hẹp và phù du ấy có thể phương hại đến thanh danh con gái mình; biết đâu rồi cũng nên duyên chồng vợ, và trong niềm phấn khởi đáp lại nỗi trầm trồ của khách, bà đã mời họ ở lại dùng trà.
Tiếng ríu rít trò chuyện, những chuỗi cười ròn rã, những lời bóng gió đùa vui, và trên hết là những ánh nhìn thoáng ghen tị nơi họ, cũng dần thắp lại sinh khí trong lòng Tess. Khi chiều buông xuống, cô cũng bị lây lan nỗi hào hứng của các bạn và trở nên gần như tươi vui. Vẻ cứng đờ như tượng đá tan biến khỏi gương mặt, bước chân cô tìm lại đôi nét nhún nhảy thuở nào, và má cô ửng hồng trong trọn vẹn nét xuân sắc rạng ngời.
Đôi lúc, bất chấp những suy nghĩ chất chứa, cô đáp lại những lời gặng hỏi của họ bằng vẻ kiêu kỳ trên phân, như thể thừa nhận rằng những trải nghiệm của mình chốn tình trường quả có đôi phần đáng để người ta thèm muốn. Nhưng cô còn lâu mới, như lời Robert South từng viết, “đem lòng say đắm chính nỗi lụi tàn của đời mình”. Ảo tưởng ấy chỉ thoáng qua như tia chớp; lý trí lạnh lùng liền quay trở lại chế giễu phút yếu lòng bột phát; nỗi kinh hãi trước chút kiêu hãnh nhất thời ấy lập tức kết tội cô, kéo cô trở về với vẻ ủ rũ khép kín như xưa.
Và rồi nỗi chán chường lại ập đến khi bình minh hôm sau thức giấc, lúc ấy chẳng còn là Chủ nhật nữa mà đã là sớm thứ Hai; chẳng còn những bộ áo quần đẹp đẽ; những người khách tươi cười đã rời đi, còn cô thì thức giấc trơ trọi trên chiếc giường cũ, quanh mình là hơi thở êm đềm của bầy em thơ ngây dại. Thay cho nỗi phấn khích của ngày trở về và mối bận tâm mà nó từng gợi lên, trước mắt cô chỉ còn lại con đường cái dài đằng đẵng đầy sỏi đá mà cô phải tự mình lê bước, không một cánh tay đỡ nâng và cũng hiếm hoi chút lòng trắc ẩn. Nỗi tuyệt vọng lúc bấy giờ thật ghê gớm xiết bao, khiến cô chỉ muốn vùi mình dưới nấm mồ sâu.
Qua vài tuần lễ, Tess hồi phục vừa đủ để bước ra ngoài, chí ít là đến nhà thờ vào một sáng Chủ nhật. Cô thích lắng nghe tiếng tụng niệm — dẫu có đơn sơ đến đâu — cùng những bài Thánh thi cổ xưa, và được hòa giọng trong bài Thánh ca buổi sớm. Niềm say mê giai điệu bẩm sinh thừa hưởng từ người mẹ hay hát dân ca khiến cho những khúc nhạc mộc mạc nhất cũng có một quyền năng kỳ diệu đối với cô, đôi khi tưởng chừng như có thể rút cạn cả ruột gan.
Vì những lý do riêng muốn tránh xa ánh mắt dòm ngó của người đời, và cũng để thoát khỏi những lời tán tỉnh của đám trai làng, cô rời nhà từ trước khi chuông bắt đầu điểm, rồi chọn một chỗ ngồi tít phía sau dưới gác đàn, sát cạnh góc chứa đồ đạc lỉnh kỉnh. Đó là nơi chỉ có các cụ ông, cụ bà lui tới, và là chỗ chiếc cáng tang dựng đứng giữa đám đồ nghề đào huyệt.
Các giáo dân lần lượt kéo đến từng đôi, từng ba, rồi ngồi xuống những dãy ghế phía trước cô; họ cúi đầu tì trán độ chừng ba phần tư phút như thể đang cầu nguyện, dẫu thực chất chẳng phải vậy; đoạn ngồi ngay ngắn lại và ngó nghiêng chung quanh. Khi tiếng tụng ca cất lên, một trong những khúc điệu cô yêu thích nhất tình cờ được xướng lên giữa những bài khác — khúc tụng kép cổ xưa mang tên "Langdon" — dẫu cô chẳng hề biết tên gọi của nó, dù bụng rất muốn hay. Cô thầm nghĩ, dẫu chẳng thể diễn đạt rành rẽ thành lời, rằng quyền năng của người nhạc sĩ thật kỳ diệu và tựa hồ thần thánh biết bao: từ dưới đáy mồ sâu, người ấy có thể dẫn dắt một thiếu nữ chưa từng nghe danh và chẳng mảy may biết chút gì về con người mình đi qua từng cung bậc cảm xúc mà thuở ban đầu chỉ một mình ông từng nếm trải.
Những kẻ vừa ngoái đầu lại liền tiếp tục quay nhìn khi buổi lễ diễn tiến; và rốt cuộc khi nhận ra cô, họ bắt đầu xì xào to nhỏ. Cô thừa hiểu họ đang bàn tán điều gì; lòng cô thắt lại vì ghê sợ, và cô cảm thấy mình chẳng thể nào bước chân đến nhà thờ được nữa.
Căn phòng ngủ chung cùng lũ trẻ giờ đây trở thành nơi cô giam mình thường xuyên hơn bao giờ hết. Tại nơi đây, dưới vài thước vuông mái rạ, cô lặng ngắm những mùa gió thổi, tuyết rơi và mưa tuôn, những buổi hoàng hôn lộng lẫy và những tuần trăng tròn nối tiếp nhau. Cô sống khép kín đến độ rốt cuộc gần như ai nấy đều ngỡ cô đã rời đi khỏi làng.
Lần vận động duy nhất của Tess trong dạo ấy là khi trời đã tối; và chính lúc ấy, giữa chốn rừng sâu, cô dường như lại ít cảm thấy cô độc nhất. Cô biết cách nắm bắt chuẩn xác đến từng ly cái khoảnh khắc của buổi chiều tà, khi ánh sáng và bóng tối cân bằng nhau một cách tuyệt đối, đến nỗi sự gò bó của ban ngày và nỗi ngột ngạt của màn đêm tự triệt tiêu lẫn nhau, trả lại cho tâm trí sự tự do thanh thản hoàn toàn. Chính vào thời khắc ấy, nỗi thống khổ của phận làm người mới được thu nhỏ lại đến mức tối thiểu. Cô chẳng hề sợ hãi những bóng đen; ý nghĩ duy nhất của cô dường như chỉ là lánh xa nhân loại — hay đúng hơn là cái khối gắn kết lạnh lùng mang tên cõi đời, một cõi đời trông thật khủng khiếp khi nhìn toàn thể, nhưng lại chẳng có gì đáng sợ, thậm chí thật đáng thương hại, khi xét đến từng cá thể riêng rẽ.
Trên những ngọn đồi và thung lũng quạnh hiu này, bước chân lướt đi êm ả của cô hòa làm một với khung cảnh thiên nhiên cô đang dấn bước. Dáng hình mềm mại, thoăn thoắt của cô trở thành một phần không thể tách rời của cảnh vật. Đôi lúc, trí tưởng tượng kỳ quặc lại thổi bùng những hiện tượng tự nhiên quanh mình lên, đến độ biến chúng thành một phần câu chuyện của chính đời cô. Hay đúng hơn, chúng thực sự đã trở thành một phần của nó; bởi thế gian này vốn chỉ là một hiện tượng tâm lý, và những gì chúng hiện ra trong tâm tưởng cũng chính là bản chất của chúng. Những làn gió và cơn lốc lúc nửa đêm rên rỉ giữa những chồi non và lớp vỏ cây mùa đông khép chặt, chẳng khác nào những lời trách móc đắng cay. Một ngày mưa dầm dề là sự biểu lộ của nỗi sầu muộn khôn nguôi trước sự yếu mềm của cô trong tâm thức một đấng luân lý mơ hồ nào đó — một đấng mà cô chẳng thể xếp hẳn vào hình tượng Thượng đế thời thơ ấu, cũng chẳng thể lĩnh hội như một hình dung nào khác.
Thế nhưng, bức màn vây bọc những phẩm tính do chính cô tự gán cho mình ấy — được dựng xây từ những mảnh vụn của quy ước xã hội, ngập tràn những bóng ma và tiếng nói thù nghịch với cô — thực chất chỉ là một sáng tạo tội nghiệp và lầm lạc của trí tưởng tượng Tess; đó chỉ là một đám yêu ma đạo đức khiến cô phải khiếp sợ một cách vô căn cứ. Chính chúng mới là những kẻ lạc điệu với thế giới thực tại, chứ không phải cô. Khi rảo bước giữa bầy chim đang say ngủ trong bụi rậm, ngắm nhìn đàn thỏ nhảy nhót trên vùng đất hang dưới ánh trăng, hay đứng nép dưới cành cây trĩu nặng chim trĩ, cô vẫn luôn tự coi mình là hiện thân của Tội lỗi đang xâm phạm vào cõi bờ của Sự ngây thơ. Nhưng suốt ngần ấy thời gian, cô đã tự vạch ra ranh giới ở nơi vốn dĩ chẳng có sự cách biệt nào. Cứ ngỡ mình đang đối nghịch, thực chất cô lại vô cùng hòa hợp với đất trời. Người ta đã đẩy cô vào cảnh phá vỡ một luật lệ xã hội được thừa nhận, nhưng đó tuyệt nhiên không phải là quy luật của thế giới tự nhiên — nơi mà cô cứ ngỡ mình là một kẻ dị loài đầy lạc lõng.
