Ngày hôm ấy, buổi tối khi trở về nhà mình, nhiều người dân Paris ngồi vào bàn, hẳn phải nói: “Hôm nay, ta đã gặp một cậu bé thật là lạ mắt!”. Số là với bộ tóc quá dài, chiếc quần quá ngắn, đôi giày cao su, đôi tất màu lam - Tinh hoa tỉnh lẻ của cậu và vẻ trịnh trọng của dáng đi đặc biệt ở tất cả những người quá bé, chú bé Chose hẳn là phải nực cười lắm.
Đó đúng là một ngày cuối đông, một trong những ngày ấm và sáng mà ở Paris, thường còn tiết xuân hơn chính tiết xuân vậy. Có nhiều người ở ngoài trời. Hơi lơ đễnh về việc đi lại ồn ào ngoài phố, tôi rụt rè cắm cúi đi dọc những bức tường. Người ta chen lấn tôi, tôi nói “xin lỗi!” mà cứ đỏ mặt bừng lên. Vì thế, tôi rất giữ gìn khi dừng lại trước những cửa hàng và không đời nào tôi lại hỏi đường. Tôi đi theo một phố, rồi đi phố khác, cứ thẳng đường. Người ta nhìn tôi. Điều đó khiến tôi ngượng lắm.
Có những người quay lại ngay sau gót tôi và những con mắt cười khi đi sát tôi; một lần tôi nghe thấy người đàn bà này nói với bà kia: “Này nhìn cái anh chàng kia kìa.”
Điều đó khiến tôi bước hụt... Điều cũng làm tôi lúng túng nhiều là con mắt xoi mói của cảnh sát. Ở mọi góc phố, con mắt quỷ quái ấy lẳng lặng tò mò hướng về phía tôi; và khi tôi đã đi qua, tôi còn cảm thấy nó dõi theo tôi khá xa và khiến tôi canh cánh trong lòng. Thực ra là tôi hơi bứt rứt.
Tôi cứ đi như vậy gần một tiếng đồng hồ đến tận một đại lộ trồng những cái cây mảnh khảnh. ở đó thật là nhiều tiếng ồn, nhiều người, nhiều xe, đến nỗi hầu như tôi hốt hoảng dừng lại.
“Mình rút ra khỏi chỗ này như thế nào đây? Tôi nghĩ trong lòng. Về nhà làm sao đây? Nếu tôi hỏi thăm gác chuông Thánh Germain-des-Pres, người ta sẽ chế giễu tôi. Tôi có vẻ một tên thộn, ngày lễ Phục Sinh, từ Rome bị lạc trở về”.
Thế là để cho mình thời gian chọn một quyết định, tôi dừng lại trước những tờ quảng cáo nhà hát, vẻ bận rộn của một người duyệt tiết mục biểu diễn buổi tối. Không may, những tờ quảng cáo rất lý thú cũng chẳng cho tôi lời chỉ dẫn nhỏ nào về gác chuông Nhà thờ Thánh Germain và tôi có nguy cơ phải ở lại đó cho đến tiếng kèn vang lừng của cuộc phán xử cuối cùng thì bỗng nhà mẹ Jacques của tôi hiện ra ở bên cạnh.
Anh cũng sửng sốt như tôi vậy.
- Thế nào? Em đấy à, Daniel! Trời ơi, em làm gì đấy?
Tôi đáp lại bằng một vẻ hơi hờ hững:
- Anh thấy đấy? Em đi dạo mà.
Cái anh chàng Jacques tốt bụng đó nhìn tôi thán phục:
- Là vì người ta đã là người Paris rồi đấy, phải không nào?
Thật ra, tôi rất sung sướng được có anh và tôi choàng vào cánh tay anh với một niềm vui con trẻ, như ở Lyon, khi ông Eyssette cha đến tìm bọn tôi trên con tàu vậy.
- May mà chúng ta gặp nhau! - Jacques nói với tôi - ông Hầu tước của anh bị mất giọng và may vì ông không thể đọc bằng cử chỉ, nên đã cho anh nghỉ đến mai... Chúng ta sẽ tranh thủ để làm một cuộc đi dạo lớn.
Nói rồi anh kéo tôi; và thế là chúng tôi đi ở Paris, người nọ áp sát người kia và rất tự hào được cùng bước.
Bây giờ, vì có anh bên mình, đường phố không còn khiến tôi sợ nữa. Tôi đi, đầu ngẩng cao, với vẻ vững tin của anh lính kèn, và coi chừng kẻ nào dám cười đầu tiên! Tuy nhiên có một điều khiến tôi áy náy, Jacques vừa đi vừa nhìn tôi với vẻ thương hại nhiều lần. Tôi không dám hỏi anh tại sao.
- Em có biết là đôi giày cao su của em rất dễ ưa không - Một lúc sau anh bảo tôi.
- Thật hử, Jacques?
- Ừ, thật đấy! Rất dễ ưa - Rồi, mỉm cười anh nói thêm:
- Dù sao thì khi nào giàu, anh sẽ mua cho em một đôi giày tốt để đi. Jacques thân mến thật tội. Anh đã nói như vậy chẳng ác ý gì; nhưng không được làm tôi bối rối nữa. Thế là tất cả những nỗi xấu hổ của tôi lại trở về. Trên cái đại lộ lớn tràn trề nắng sáng này, tôi cảm thấy nực cười với đôi giày cao su của mình và mặc dù Jacques có thể nói với tôi điều tử tế có lợi cho đôi giày của tôi, tôi vẫn muốn về ngay lập tức.
Chúng tôi trở về. Người ta ngồi xuống bên góc lửa và phần còn lại trong ngày trôi qua vui vẻ để mà nói chuyện với nhau như đôi chim sẻ mang nước vậy... Xế chiều, người ta gõ cửa nhà chúng tôi. Đó là người đầy tớ của ông Hầu tước mang chiếc hòm đến.
- Rất tốt! “Mẹ Jacques” của tôi nói. Chúng ta xem xét quần áo của em một chút nào.
Tội nghiệp! Quần áo của tôi!...
Việc xem xét bắt đầu. Phải nhìn vẻ mặt của tôi buồn cười một cách thảm hại khi làm cái việc kiểm kê nghèo nàn đó.
Jacques, quỳ gối trước cái hòm của tôi, lôi đồ vật hết cái nọ đến cái kia và công bố theo nhịp.
- Một từ điển... một cravat... một từ điển nữa... Này? Một tẩu thuốc... em hút à?... Lại một cái tẩu nữa... ôi Chúa nhân từ! Bao nhiêu là tẩu! Nếu em cũng có từng ấy bí tất... Còn quyển sách to này, cái gì thế?...Ôi?... Ôi!... Sổ trừng giới... Boucoyran, năm trăm đồng... Soubeyrol, bốn trăm đồng... Boucoyran, năm trăm đồng... Boucoyran... Boucoyran... Đồ chết giẫm! Em không gượng nhẹ cái tên Boucoyran ư?... Dù sao, hai ba tá sơmi sẽ làm cho công việc của chúng ta tốt hơn. Đến đoạn này cuộc kiểm kê, “bà mẹ Jacques” của tôi thốt lên một tiếng kêu sửng sốt:
- Trời ơi? Daniel... cái gì thế này? Thơ à? Thơ này... Em vẫn làm à?... Bí mật gớm? Tại sao em chẳng bao giờ nói với anh về chuyện đó trong thư? Dù vậy, em biết rõ anh không phải là một tay ngoại đạo... Cả anh nữa, anh đã làm thơ, vào cái thời...Em còn nhớ bài Đạo giáo! Đạo giáo! Trường ca gồm mười hai khúc?... Thế đấy, ông nhà thơ trữ tình ạ, ta xem thơ ông một chút nào?...
- Ôi! Đừng, Jacques, em xin anh. Chẳng phải tội.
- Những nhà thơ ấy, cũng thế thôi, Jacques vừa nói vừa cười. Nào em đứng kia, rồi em đọc thơ của em đi; nếu không, anh sẽ đọc lấy và em biết anh đọc dở thế nào rồi đấy!
Điều đe doạ đó khiến tôi quyết định; tôi bắt đầu đọc.
Đó là những vần thơ tôi đã làm ở Trường Trung học Sarlande, dưới những cây dẻ của Đồng cỏ vừa trông nom bọn học trò... Hay hoặc dở? Tôi chẳng nhớ lắm nhưng, đọc chúng lên thì thật cảm động!... Bạn thử nghĩ xem những bài thơ mà người ta chẳng bao giờ đưa cho ai xem... Và rồi, tác giả của Đạo giáo! Đạo giáo! Không phải là một quan toà bình thường.
Ngộ nhỡ anh chế giễu tôi? Tuy vậy, tôi càng đọc thì nhạc điệu các vần khiến tôi say sưa và giọng tôi chắc chắn hơn. Ngồi trước cửa sổ, Jacques thản nhiên nghe tôi. Đằng sau anh, ở chân trời, đang lặn một mặt trời đỏ to làm cho những cửa kính rực lên. Trên gờ mái, một con mèo gày đang ngáp và vừa duỗi mình vừa nhìn chúng tôi; nó có vẻ cau có của một hội viên hội nghệ sĩ Đoàn kịch nước Pháp đang nghe một vở bi kịch... Tôi nhìn thấy tất cả những điều đó bằng khoé mắt mà vẫn không ngừng việc đọc của mình.
Thắng lợi ngoài mong ước? Tôi vừa đọc xong, Jacques hào hứng rời chỗ ngồi đến nhảy lên quàng cổ tôi:
- Ôi! Daniel? Hay lắm! Hay lắm!
Tôi nhìn anh hơi ngờ ngợ.
- Thật không, Jacques, anh thấy thế à?...
- Tuyệt vời, em thân mến, tuyệt vời!... Em thử nghĩ xem, em có tất cả những cái ấy trong hòm mà em chẳng bảo anh gì hết! Không thể tưởng tượng được!...
Và thế là “mẹ Jacques” của tôi đi xoạc bước trong phòng, vừa nói một mình vừa làm điệu bộ. Bỗng anh dừng lại nói bằng giọng long trọng:
- Chẳng còn chần chừ gì nữa: Daniel, em là nhà thơ, em vẫn phải là nhà thơ và kiếm sống qua lĩnh vực đó.
Ôi! Jacques, thật khó lắm. Nhất là lúc bắt đầu. Người ta kiếm được ít lắm.
- Ái chà! Anh sẽ kiếm cho hai đứa, đừng sợ.
- Còn tổ ấm Jacques ạ, tổ ấm mà chúng ta muốn gây dựng lại?
- Tổ ấm? Anh sẽ lo... Anh thấy mình đủ sức dựng lại nó một mình. Em, em sẽ làm rạng danh nó và em nghĩ xem cha mẹ chúng ta sẽ tự hào ra sao được ngồi trong một tổ ấm nổi tiếng!...
Tôi còn cố bác bẻ vài lời; nhưng, Jacques đã ứng đối hết.
Vả lại, phải nói là tôi chỉ chống trả một cách yếu ớt. Mối tình nồng anh em bắt đầu chinh phục tôi. Lòng tin thi ca thúc đẩy tôi rất nhanh và tôi đã cảm thấy khắp người một chứng ngứa Lamartine... Có một điểm chẳng hạn mà Jacques và tôi, chúng tôi chẳng hiểu nhau gì cả. Jacques muốn là năm ba mươi lăm tuổi, tôi sẽ vào Viện Hàn lâm Pháp. Tôi thì tôi mạnh mẽ từ chối. Viện Hàn lâm mà làm gì? Thật là già nua, lỗi thời, Kim tự tháp Ai Cập quá lắm.
- Thêm lý do nữa để mà vào, Jacques bảo tôi. Em sẽ đặt vào đó một ít dòng máu trẻ trong mạch, vào tất cả những ông già Cung-Mazarin ([1]) kia... Và rồi bà Eyssette sẽ rất sung sướng, nghĩ mà xem! Trả lời sao đây với điều đó? Tên bà Eyssette là một lý lẽ không bẻ lại được. Phải cố chịu khoác cái áo màu lục. Hãy hành động vì Viện Hàn lâm! Nếu những đồng nghiệp quá chán ta, ta sẽ làm như Merimée ([2]), ta sẽ không đi họp nữa.
Trong lúc tranh luận như vậy thì đã xẩm tối, chuông Nhà thờ Thánh Germain đổ hồi vui vẻ như để mừng Daniel Eyssette vào Viện Hàn lâm Pháp.
- Ta đi ăn chiều thôi. - “Mẹ Jacques” của tôi nói. Và tự hào vì được ra mắt với một viện sĩ, anh đưa tôi đến một hiệu ăn ở phố Thánh Benoit.
Đó là một tiệm ăn nhỏ của người nghèo với chiếc bàn những người ăn tháng ở trong cùng dành cho khách quen.
Chúng tôi ăn ở phòng đầu tiên, giữa những con người rất xác xơ, rất đói bụng đang lẳng lặng cào những cái đĩa của họ.
- Đó hầu hết là những con người của văn chương, Jacques nói nhỏ với tôi. Trong lòng tôi không thể ngăn mình có vài suy nghĩ buồn về vấn đề đó; nhưng, tôi rất giữ gìn không cho Jacques biết sợ làm nguội lạnh mối tình nồng của anh ấy.
Bữa chiều rất vui. Ông Daniel Eyssette (ở Viện Hàn lâm Pháp) tỏ ra rất hào hứng và còn ăn ngon nữa. Ăn xong, người ta vội vã lên lại cái gác chuông; và trong khi ông viện sĩ ngồi vắt chân trên cửa sổ hút tẩu thì Jacques ngồi vào bàn vùi đầu vào một công việc lớn lao về những con số dường như khiến anh bứt dứt lắm. Anh gặm móng tay, bồn chồn cựa quậy trên ghế tính toán trên ngón tay, rồi bỗng đứng dậy đắc thắng kêu:
- Hoan hô!...Ta làm được rồi.
- Được gì, hử Jacques?
- Thảo ra ngân sách của chúng ta, em thân yêu ạ. Và anh xin trả lời em rằng đó không phải là một chuyện nhỏ đâu. Em hãy nghĩ xem! Sáu mươi quan mỗi tháng để nuôi sống cả hai!...
- Thế nào! Sáu mươi ư?... Em nghĩ là anh kiếm được một trăm quan ở chỗ ông Hầu tước.
- Phải. Nhưng trong đó có bốn mươi quan mỗi tháng phải gửi cho bà Eyssette để dựng lại tổ ấm... Vậy là còn lại sáu mươi quan. Chúng ta có mười lăm quan tiền phòng; như em thấy, không phải là đắt; có điều anh phải tự dọn lấy giường nằm.
- Em, em cũng sẽ làm thế, Jacques ạ.
- Không, không. Đối với một Viện sĩ, điều đó sẽ không hợp. Nhưng, ta hãy trở lại với ngân sách... Vậy là, mười lăm quan tiền phòng, năm quan tiền than, - Chỉ năm quan thôi - Còn lại bốn mươi quan. Ta hãy để ba mươi quan cho ăn uống. Em ăn chiều ở quán, nơi ta vừa đến chiều nay, mười lăm xu không tráng miệng đấy, mà em thấy cũng chẳng tồi lắm. Em còn lại năm xu cho bữa trưa. Đủ chưa?
- Em tin thế lắm.
- Chúng ta còn mười quan. Anh tính bảy quan tiền giặt...Tiếc là anh không có thời gian! Tự anh sẽ xuống tàu... Còn lại ba quan anh dùng như sau: ba mươi xu cho bữa trưa... em biết chứ! Anh thì ngày nào cũng ăn một bữa ngon ở nhà ông hầu tước nên anh không cần một bữa trưa cũng có chất như của em. Ba mươi xu cuối cùng là những món lặt vặt, thuốc hút, tem thư và những chi phí khác ngoài dự kiến. Thế là mất đúng sáu mươi quan của chúng ta... Hử? Em cho là đã chi li chưa?
Rồi hăng hái, Jacques bắt đầu nhảy nhót trong phòng; bỗng sau đó, anh dừng lại và lấy một vẻ rụng rời:
- Thôi, chết! Ngân sách phải làm lại rồi... Anh đã quên vài điều.
- Gì thế?
- Còn nến!... Buổi tối, em sẽ làm thế nào để làm việc, nếu em không có nến? Đó là một khoản chi không thể thiếu được và một khoản chi chí ít năm quan mỗi tháng... Ta có thể vặt ở đâu ra năm quan ấy đây? Tiền của tổ ấm là thiêng liêng và không được viện cớ... Ôi! Tất nhiên, anh có công việc của chúng ta. Giờ đây sắp là tháng ba và cùng với nó là mùa xuân nắng ấm.
- Thế sao? Jacques!
- Thế đấy! Daniel. Khi trời ấm, than không cần nữa: vậy năm quan than thì chúng ta sẽ chuyển thành năm quan nến; và thế là vấn đề được giải quyết... Chắc là anh sinh ra để làm bộ trưởng tài chính... Em thấy thế nào? Lần này thì ngân sách đứng vững rồi và anh nghĩ chúng ta chẳng quên cái gì cả... Hẳn là còn vấn đề giày và quần áo, nhưng anh biết điều anh sẽ làm... Ngày nào anh cũng rảnh từ tám giờ, anh sẽ tìm một chỗ làm người giữ sổ sách ở một nhà buôn nhỏ. Chắc là anh bạn Pierrotte sẽ dễ dàng tìm cho anh chân ấy.
- À vậy? Jacques, thế anh rất gắn bó với anh bạn Pierrotte à? Anh có đến đấy luôn không?
- Phải, luôn luôn. Buổi tối, người ta chơi nhạc.
- Này! Pierrotte là nhạc sĩ à?
- Không, không phải anh ta; con gái anh ta cơ.
- Con gái ta anh?... Thế, anh ta có một cô con gái à?... Ờ! Ờ! Jacques...Cô ta có xinh không. Cô Pierrotte ấy?
- Ô? Một lần mà em hỏi nhiều quá đấy, Daniel bé bỏng của anh ạ... Một ngày kia anh sẽ trả lời em. Bây giờ, muộn rồi; ta đi ngủ thôi.
Và để che giấu sự lúng túng mà những câu hỏi của tôi gây nên, Jacques bắt đầu chủ động dọn giường với tính cẩn thận của một cô gái già.
Đó là một cái giường có một chỗ bằng sắt, giống hệt như cái mà cả hai chúng tôi ngủ ở Lyon, phố Lanterne.
- Jacques, anh còn nhớ cái giường nhỏ của chúng ta ở phố Lanterne khi chúng ta đọc tiểu thuyết giấu và ông Eyssette quát chúng ta từ tận trong giường ông với cái giọng hăm doạ nhất: “Tắt đèn mau, không tao dậy bây giờ?”
Jacques nhớ chuyện ấy và còn nhiều chuyện khác nữa... Từ chuyện nọ sang chuyện kia, nửa đêm đã điểm ở Nhà thờ Thánh Germain mà người ta vẫn còn chưa nghĩ đến ngủ.
- Nào?... Ngủ ngon nhé! - Jacques kiên quyết bảo tôi.
Nhưng, sau năm phút, tôi lại nghe thấy anh phì cười dưới tấm chăn.
- Anh cười cái gì thế, Jacques?...
- Anh cười ông Trưởng tu viện Micou, em biết không, ông Trưởng tu viện Micou ở trường dạy hát thơ... Em nhớ ông ta không?...
- Tất nhiên...
Thế là chúng tôi lại cười cười, nói nói... Lần này thì chính tôi người biết điều và nói:
- Phải ngủ thôi.
Nhưng, một lúc sau, tôi lại tiếp tục hăng hơn:
- Còn Rouget, Jacques ạ. Anh có nhớ không?...
Đến đó, lại những trận phá lên cười và chuyện gẫu đến không dứt...
Bỗng một tiếng đấm mạnh làm rung vách tường ở phía tôi, phía khe giường.
Rụng rời hết cả.
- Coucou-Blanc đấy - Jacques nói thầm vào tai tôi.
Coucou-Balanc?... Thế là thế nào?
- Suỵt, đừng to quá...! Coucou-Blanc là cô hàng xóm của chúng ta... Chắc là cô phàn nàn về việc chúng ta không cho cô ngủ.
- Jacques, nói xem! Sao cô hàng xóm chúng ta lại có cái tên ngộ thế?... Coucou-Blanc! Cô ta còn trẻ không?...
- Em có thể tự xét đoán lấy, em thân mến ạ. Hôm nào đó, em sẽ gặp nhau ở cầu thang... Nhưng tạm thời thì ngủ mau... Kẻo Coucou-Blanc rất có thể còn nổi giận nữa.
Nói đến đó thì Jacques tắt đèn và ông Daniel Eyssette (ở Viện Hàn lâm Pháp) thiếp ngủ trên vai anh mình như lúc cậu lên mười vậy.
❀ ❀ ❀
[1] Jues Mazarin (1602-1661) Tổng giám mục, chính khách Ý. Cung-Mazarin nay là Thư viện Nhà nước (từ 1926).
[2] Propes Mérimée (1803-1870) nhà văn Pháp Viện sĩ hàn lâm.
