Chính Coucou-Blanc đến mở cửa cho chú. - Vì năm phút sau khi đã xét mình sẽ không đi thì tôi cũng cần phải nói với bạn chứ? Chú Nhóc huênh hoang kéo chuông ở nhà Irma Borel.- Khi nhìn thấy cậu, cô da đen khủng khiếp nhăn một nụ cười yêu tinh lúc vui tính và ra hiệu cho cậu: “Lại đây!” Bằng cái bàn tay bóng và đen. Sau khi đã qua hai ba phòng khách rất tráng lệ, họ dừng lại trước một cánh cửa nhỏ bí hiểm mà qua đó người ta nghe thấy - đến ba phần tư bị nghẹt đi vì chiều dày của những thảm treo tường - những tiếng kêu khàn, tiếng nức nở, lời nguyền rủa, tiếng cười sằng sặc. Cô da đen đập cửa và chẳng đợi người ta trả lời, cứ dẫn chú Nhóc vào.

Một mình trong một phòng khách nữ sang trọng màu hoa cà bọc lụa và tràn trề ánh sáng, Irma Borel vừa xoạc bước vừa ngâm thơ. Một chiếc áo choàng mặc nhà rộng màu xanh da trời phủ đăng ten bay phất phơ xung quanh bà như một đám mây.

Một trong những ống tay áo choàng xắn lên đến tận vai để lộ cánh tay trắng ngần một vẻ tinh khiết vô song, đang vung lên giả làm dao găm - Một con dao xén giấy bằng xà cừ. Bàn tay kia, lút trong đăng ten, cầm một cuốn sách để mở...

Chú Nhóc dừng lại, mắt loá. Chưa bao giờ, chú thấy phu nhân tầng một lại đẹp đến thế. Trước hết, bà đỡ xanh hơn lần đầu họ gặp nhau. Ngược lại tươi tắn và hồng hào, nhưng một màu hồng hơi mờ. hôm ấy bà có vẻ một bông hoa hạnh đẹp, còn vết sẹo màu trắng nhỏ ở khoé miệng thì dường như càng trắng thêm. Sau đến mái tóc mà lần đầu cậu chưa thể nhìn thấy còn tôn bà thêm đẹp, khi làm dịu bớt cái mà khuôn mặt có một chút gì là kiêu và gần như cứng nhắc, đó là mái tóc màu vàng hoe, một màu vàng xám tro, màu vàng thuốc súng và chúng thật tinh tế như có một đám mù bằng vàng xung quanh đầu bà vậy.

Khi bà thấy chú Nhóc, bà phu nhân dừng phắt việc ngâm nga. Bà ném lên chiếc ghế dài đằng sau mình con dao bằng xà cừ và quyển sách, thu về bằng một cử chỉ đáng quý cái ống tay của chiếc áo choàng và đến chìa bàn tay một cách sỗ sàng cho khách. - Xin chào ông hàng xóm! - Bà vừa nói với chú vừa tử tế mỉm cười - ông bắt gặp tôi giữa những nỗi kinh hoàng bi thảm! Tôi đang đọc bài Clytemnestre([1])... Thật là xúc động, có phải không?

Bà bảo chú ngồi trên chiếc ghế dài bên cạnh mình và câu chuyện bắt đầu.

- Bà chuyên chú về nghệ thuật kịch à, thưa bà?

Cậu không dám nói “thưa bà hàng xóm”.

- Ồ! Ông biết đấy, một ý ngông thôi... vì tôi đã chuyên chú về điêu khắc và âm nhạc... Tuy vậy, lần này thì tôi tin là mình thật sự bị say mê... Tôi sắp vào nghề ở đoàn Kịch nghệ Pháp...

Vào lúc đó một con chim lớn có mào lông màu vàng bay đến với một tiếng đập cánh lớn đậu xuống cái đầu xoăn của chú Nhóc.

- Xin đừng sợ - Người đàn bà vừa nói vừa cười về cái vẻ sợ sệt của chú - Đó là con vẹt mào của tôi... một con vật gan dạ mà tôi đã đem về từ đảo Marquyses.

Bà túm lấy con chim, vuốt ve nó, nói với nó hai ba tiếng Tây Ban Nha và đưa nó về một cái dàn đậu mạ vàng ở đầu kia phòng khách... Chú bé Chose mở to mắt. Cô da đen, con vẹt, đoàn Kịch Pháp, quần đảo Marquyses...

“Thật là một người đàn bà lạ lùng!” Cậu ngưỡng mộ tự nhủ.

Người đàn bà trở lại ngồi bên cạnh cậu và câu chuyện tiếp tục. Vở Hài kịch đồng nội trước hết là tất cả đầu đề câu chuyện.

Người đàn bà đã đọc đi đọc lại nhiều lần từ hôm qua; bà còn thuộc lòng những câu thơ và say sưa ngâm nga chúng. Chưa bao giờ lòng kiêu hãnh của chú Nhóc lại thấy vui vẻ cho bằng.

Người ta muốn biết tuổi chú, quê hương chú, chú sinh sống ra sao, chú có tấn tới ở đời, chú có si tình... Với tất cả những câu hỏi đó, chú trả lời bằng cái vẻ thân thành rất mực; đến nỗi sau một tiếng đồng hồ, phu nhân tầng một hiểu thấu đáo về “mẹ Jacques”, lai lịch của nhà Eyssette và cái tổ ấm khốn khổ mà những đứa con đã thề phải dựng lại. Không một lời về cô Pierrotte. Chỉ nói đến một cô gái thuộc giới thượng lưu yêu chết mê chú Nhóc và một người cha thô lỗ - Tội nghiệp Pierrotte! - Đã đủ cản trở nỗi đam mê của họ.

Giữa những niềm tâm sự ấy, có ai bước vào phòng khách.

Đó là một ông già điêu khắc có bộ tóc dày trắng bạc đã dạy cho phu nhân những bài học thời kỳ bà nặn tượng.

- Tôi xin cược - ông vừa hạ giọng nói với bà vừa nhìn chú bé Chose bằng một con mắt đầy ranh ma - Tôi xin cược đó là thợ san hô ở Napoli của bà.

- Rất đúng - Bà vừa nói vừa cười.

Và quay về phía người thợ san hô dường như rất sửng sốt nghe chỉ tên như vậy:

- Ông không nhớ - Bà bảo ông ta - Một buổi sáng mà chúng ta gặp nhau ư?... Ông đang đi. cổ trần, ngực phanh, tóc rối bù, tay cầm chiếc vò bằng sành... Tôi cho là gặp lại một trong những người mò san hô nhỏ bé mà người ta gặp trong vịnh Napoli... Còn buổi chiều, tôi nói điều đó với các bạn; lúc đó chúng tôi lại không ngờ là người thợ san hô nhỏ bé lại là một nhà thơ lớn và trong cái hũ sành, có vở Hài kịch đồng nội.

Tôi xin hỏi bạn liệu chú bé Chose có vui mừng đồng tình xử sự một cách khâm phục kính cẩn chăng. Trong khi cậu cúi xuống và mỉm cười với một vẻ khiêm tốn thì Coucou-Blanc lại dẫn vào một vị khách mới, chẳng ai khác là Baghavat vĩ đại, nhà thơ Ấn Độ của cái bàn khách ăn tháng. Khi vào Baghavat đi thẳng đến người đàn bà và chìa cho bà một quyển sách có bìa màu lục. Tôi đem đến những con bướm của bà đây - ông ta nói - Thật là một thứ văn chương nực cười...

Một cử chỉ của bà khiến ông dừng phắt. Ông hiểu là tác giả đang ở kia và nhìn bên cạnh mình với một nụ cười gượng.

Có một lúc im lặng và ngượng nghịu mà việc một nhân vật thứ ba đến làm phân tán đúng lúc. Ông này là giáo sư ngâm thơ; một người gù nhỏ bé gớm ghiếc, mặt nhợt nhạt, độn tóc đỏ hung, nụ cười răng mốc thếch. Hình như là nếu không có cái bướu thì ông gù đó đã là diễn viên hài kịch lớn nhất thời đại mình, nhưng, sự tàn tật không cho phép ông lên sàn diễn, ông tự an ủi bằng cách dạy học sinh và nói xấu tất cả những diễn viên cùng thời.

Ngay khi ông hiện ra, người đàn bà đã kêu với ông:

- Ông đã thấy mụ Do Thái chưa? Tối nay mụ đã tiến hành thế nào?

Mụ Do Thái, đó là nữ diễn viên bi kịch Rachel vĩ đại, lúc đó đang độ đẹp nhất của vinh quang.

- Mụ ta tiến hành ngày càng tồi... - ông giáo sư vừa nói vừa nhún vai - Đứa con gái ấy chẳng có gì cả... Đó là một con sếu, một con sếu thực sự.

- Một con sếu thực sự - Người học trò nói thêm.

Và sau bà, hai người kia nhắc lại một cách tin chắc:

- Một con sếu thực sự...

Một lúc sau, người ta bảo bà đọc một cái gì đó.

Không làm ra vẻ mời, bà đứng dậy cầm lấy con dao rọc giấy bằng xà cừ, xắn ống tay áo choàng lên và bắt đầu ngâm nga.

Hay hoặc dở? Chú Nhóc bắt buộc phải nói lên điều đó. Loá mắt vì cánh tay trắng muốt đẹp đẽ kia, bị mồi chài bởi bộ tóc vàng rực đang vung vẩy một cách hăng hái, chú nhìn mà chẳng nghe thấy gì. Khi bà ta ngâm xong, chú vỗ tay mạnh hơn ai hết và đến lượt mình tuyên bố Rachel chỉ là một con sếu - một con sếu thực sự.

Suốt đêm, chú mơ đến cánh tay trắng muốt và đám mây vàng rực. Rồi đến một ngày kia, khi chú muốn ngồi trước cái bàn thợ thơ, cánh tay thần còn đến kéo tay áo chú. Thế là, không thể gieo vần, chẳng muốn ra ngoài, cậu bắt đầu viết thư cho Jacques và nói với anh về người đàn bà tầng một.

“Ôi! Bạn của em, thật là một người đàn bà! Bà ta biết tất cả. Bà ta đã soạn những bản Sonate, bà ta đã vẽ những bức tranh. Trên lò sưởi của bà, có một cô Colombine xinh đẹp bằng đất nung là tác phẩm của bà. Từ ba tháng nay, bà diễn bi kịch và bà đã diễn hay hơn cô Rachel nổi tiếng nhiều. - Nhất định cô Rachel kia dường như chỉ là một con sếu. - Cuối cùng thì, anh thân mến ạ, một người đàn bà như chưa bao giờ anh mơ thấy. Bà đã biết tất cả, bà đã ở khắp nơi. Bỗng bà bảo anh: “Khi tôi còn ở Saint-Péterbourg...”, rồi một lát sau, bà cho anh biết là bà thích vũng biển Rio hơn là vũng Napoli. Bà có một con vẹt mà bà đem từ đảo Marquyses về, một cô da đen mà bà mua khi đi qua Port-au-Prince. Mà việc ấy, anh đã biết cô ta, cô da đen, chính là cô hàng xóm Coucou-Blanc của chúng ta. Mặc dù cái vẻ dữ dằn, Coucou-Blanc là một cô gái tuyệt vời, lặng lẽ, kín đáo tận tuỵ và bao giờ cũng chỉ nói bằng tục ngữ như chàng Sancho ([2]) tốt bụng vậy. Khi mọi người trong nhà hỏi gạn cô về bà chủ, xem bà có chồng, xem có một ông Borel ở đâu đó, xem bà có giàu như người ta nói không thì Coucou-Blanc trả lời theo thổ ngữ của mình: Việc sư sư biết, việc vãi vãi hay ([3]); hoặc nữa: Có ở trong chăn mới biết chăn có rận ([4]). Cứ như vậy, cô có đến cả trăm những kẻ kháo chuyện chẳng bao giờ thắng cô cả... à, anh có biết em gặp ai ở nhà bà tầng một không?... Nhà thơ Ấn Độ của hai cái bàn khách ăn tháng, chính Baghavat vĩ đại. Ông có vẻ rất si mê bà và làm cho bà những bài thơ hay trong đó ông ví bà lần lượt với một con kên kên, một bông sen hoặc một con trâu; nhưng, người đàn bà không coi trọng những sự tôn kính của ông. Vả lại, bà phải làm quen với chuyện ấy: Tất cả các nghệ sĩ đến nhà bà - và em xin cam đoan với anh là còn có cả những người nổi tiếng nhất - cũng mê bà.

“Bà lại rất đẹp, đẹp lạ đẹp lùng!... Thực ra, em cũng sợ cho lòng mình, nếu nhỡ nó cũng si mê. May mà đôi mắt đen lại có mặt ở đó để mà ngăn em... Đôi mắt đen thân mến. Hôm nay, em sẽ đi dự tối vui với chúng và chúng em luôn nói về anh, “mẹ Jacques” của em ạ”.

Khi chú Nhóc viết xong bức thư đó thì người ta gõ nhẹ vào cửa. Đó là của Coucou-Blanc, phu nhân tầng một gửi cho chú lời mời đến Nhà hát Kịch Pháp xem con sếu trong khoang ghế của mình. Chú đã vui lòng nhận lời: nhưng lại nghĩ mình không có áo mặc, nên buộc phải từ chối. Điều đó khiến chú rất bực bội. “Đáng nhẽ Jacques đã cắt cho ta một chiếc áo - cậu tự nhủ. Thật là không thể thiếu được... Khi những bài báo ra mắt ta phải đi cảm ơn những nhà báo... Làm thế nào nếu ta không có áo?..” Buổi tối, chú đi đến lối đi Saumon; nhưng cuộc viếng thăm đã không làm cậu vui. Anh chàng Cévennes cười nhiều; cô Pierrotte thì nâu đậm. Đôi mắt đen thì ra hiệu cho chú hoài và nhẹ nhàng bảo chú: “Yêu em đi!” trong cái tiếng nói bí hiểm của những ngôi sao, kẻ bội bạc thì chẳng muốn nghe thấy gì cả.

Sau bữa ăn chiều, khi nhà Balouette tới, chú ngồi buồn ủ ê trong một góc và trong khi bức tranh âm nhạc chơi những điệu nhạc nhỏ của nó, chú hình dung Irma Borel chễm chệ trong một khoang ghế hở, cánh tay trắng muốt mân mê chiếc quạt, đám mây vàng rực lấp lánh dưới ánh sáng của căn phòng: “Ta sẽ xấu hổ làm sao, nếu bà thấy ta ở đây?” Chú nghĩ.

Nhiều ngày trôi qua, không có gì mới xảy ra. Không thấy Irma Borel có động tĩnh gì. Giữa tầng một và tầng năm, dường như những mối liên lạc bị gián đoạn. Đêm đêm, chú Nhóc ngồi vào bàn thợ nghe tiếng lăn đục của cỗ xe của phu nhân, tiếng “Mở cửa nào!” của người đánh xe. Ngay cả chú không thể nghe mà không xúc động tiếng cô da đen bước lên nhà cô; nếu dám, chú đã đi hỏi tin tức về bà chủ cô rồi... Tuy vậy, mặc cho tất cả, đôi mắt đen vẫn làm chủ vị trí. Chú Nhóc trải qua những giờ phút đằng đẵng bên chúng. Phần thời gian còn lại, chú tự giam mình ở nhà để tìm những vần thơ trước sự sửng sốt rất mực của bọn sẻ đến xem chú từ tất cả những mái nhà quanh vùng, vì bọn sẻ của xứ Latinh cũng giống như người đàn bà lắm tài và hay nảy ra những ý nghĩ lạ lùng trên những tầng mái của sinh viên. Ngược lại những cái chuông của Nhà thờ Thánh Germain - những cái chuông khốn khổ dâng lên Thượng đế và cấm cung suốt đời chúng như những tu sĩ dòng Carmen - vui mừng thấy bạn chúng, chú Nhóc vẫn cứ ngồi trước bàn mình. Và để động viên chú, chúng cử âm nhạc ầm lên.

Lúc đó, người ta nhận được tin tức của Jacques. Anh đã ở Nice và cho biết nhiều chi tiết về chỗ ở của mình...

“Miền đất đẹp, Daniel của anh ạ, còn biển kia thì ở ngay dưới cửa sổ của anh sẽ gợi hứng cho em! Anh thì chẳng hưởng được mấy; chưa bao giờ, anh đi ra ngoài... Suốt ngày, ông hầu tước đọc cho viết. Con người quái quỷ, thôi đi! Đôi khi, giữa hai câu văn, anh ngẩng đầu lên, anh thấy một cánh buồm nhỏ màu đỏ ở chân trời, rồi quay lập tức, mũi lại dán xuống giấy...

Cô d’Hacqueville vẫn cứ ốm nặng..., anh nghe thấy cô ở phía trên đang ho mãi, ho mãi... Chính anh, vừa mới đến nơi anh đã bị cảm nặng không muốn dứt.

Xa hơn một chút, khi nói về phu nhân tầng một, Jacques bảo:

“ Nếu em tin anh thì em đừng trở lại nhà người đàn bà ấy nữa. Bà ta sẽ rất rắc rối cho em; và ngay cả, có cần phải nói với em không nhỉ? Anh đoán thấy bà là một kẻ giang hồ... Này! Hôm qua, anh thấy trong bến một chiếc thuyền hai buồm Hà Lan vừa mới làm một chuyến đi quanh thế giới và trở về với những cột buồm Nhật Bản, những cây gỗ Chili, một bộ đồ sặc sỡ như một tấm bản đồ địa lý vậy... Này! Em thân mến, anh thấy là Irma Borel của em cũng giống như con thuyền ấy vậy.

Một con thuyền đã đi nhiều thì tốt, nhưng đối với một người đàn bà thì khác. Nói chung: những bà nào đã thăm ngần ấy nước thì cũng để cho nhiều người khác thăm... Đừng tin, Daniel ạ! Đừng tin. Và nhất là anh xin em, đừng làm cho đôi mắt đen phải khóc đấy...”

Những câu cuối này đi thẳng vào lòng chú Nhóc. Tính kiên trì của Jacques lo lắng đến hạnh phúc của người đã không muốn yêu anh tỏ rõ anh thật đáng ngưỡng mộ. “Ồ! không! Jacques ạ, đừng có sợ, em sẽ không làm cho cô ấy khóc đâu.

Cậu tự nhủ và lập tức, cậu lấy quyết tâm chắc chắn là không trở lại nhà phu nhân tầng một nữa... Bạn hãy tin chú Nhóc về những quyết định chắc chắn của cậu.

Tối đó, khi chiếc xe trần bốn bánh lăn phía dưới cổng, chú chỉ hơi để ý. Bài hát của cô da đen cũng không còn khiến chú đãng trí nữa. Đó là một đêm tháng chín, bão bùng và nặng nề...

Chú đang làm việc, cửa hé mở. Bỗng, chú nghĩ là nghe thấy cầu thang gỗ dẫn đến phòng mình răng rắc. Chẳng mấy chốc, cậu nghe rõ tiếng chân bước nhẹ và tiếng áo sột soạt. Có ai lên, đúng rồi... nhưng ai kia?...

Coucou-Blanc đã về từ lâu rồi... Có lẽ, phu nhân tầng một đến nói gì với Cô da đen của mình...

Nghĩ vậy, chú bé Chose cảm thấy con tim mình đập mạnh; nhưng chú vẫn có can đảm ngồi lại trước bàn mình... Những bước chân vẫn cứ tiến lại. Đến trên thềm nghỉ, người ta dừng lại. Có một lúc im lặng; rồi một tiếng gõ nhẹ vào cửa cô da đen mà cô không trả lời. “Bà ấy đấy”, chú tự nhủ mà không nhúc nhích khỏi chỗ.

Bỗng một thứ ánh sáng ngát hương lan toả trong phòng.

Tiếng cửa kêu, có ai bước vào.

Thế là, chú bé Chose, đầu không ngoảnh lại. run run hỏi:

- Ai đấy?

❀ ❀ ❀

[1] Con gái của Tyndare và Leda, vợ của Agamennon vua xứ Spartre; và là mẹ của Oresta và Iphigenie. Có nhân tình là Aegisthus. Khi chồng hạ xong thành Troy trở về, đem theo tì thiếp là Cassandra, vì ghen, vì yêu Aegisthus và không tha thứ việc Iphigenie phải hiến tế, bà giết chồng với sự đồng loã của Aegisthus. Sau cả hai bị người con trai giết.

[2] Tức Sancho Panca, giám mã của Don Quichotte.

[3] Nguyên văn: Việc dê dê biết, việc cừu cừu hay

[4] Nguyên văn: Chỉ có giày mới biết tất bị thủng.