Đó là một ngày thứ hai của tháng bảy.
Ngày hôm đó, khi ra khỏi trường trung học, tôi để mình bị lôi cuốn vào một trò chơi đuổi bắt và khi tôi quyết định trở về nhà thì đã quá muộn mà đáng lẽ tôi không muốn. Từ Quảng trường Terreaux đến phố Lanterne ([1]), tôi chạy một mạch, sách cắp ngang thắt lưng, mũ lưỡi trai cắn giữa hai hàm răng. Tuy vậy vì tôi sợ cha tôi kinh khủng, tôi lấy hơi một lát ở cầu thang, vừa đủ thì giờ bịa ra một câu chuyện để cắt nghĩa sự chậm trễ của mình. Đến đó thì tôi can đảm rung chuông.
Chính OEyssette ra mở cửa cho tôi.
- Con về muộn thế - ông hỏi tôi.
Tôi bắt đầu vừa run vừa tuôn ra điều nói dối của mình; nhưng, người đàn ông thân thiết không để cho tôi nói hết, rồi vừa kéo tôi vào lòng, ông lặng lẽ hôn hít tôi hồi lâu.
Tôi là người đang chờ ít nhất là một lời khiển trách gay gắt, sự tiếp đón đó khiến tôi sửng sốt. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là chúng tôi có ông linh mục St. Nizier đến ăn tối; theo kinh nghiệm, tôi biết là người ta không bao giờ mắng mỏ chúng tôi vào những ngày đó. Nhưng, khi vào trong phòng ăn, tôi thấy ngay là tôi đã nhầm. Trên bàn, chỉ có hai bộ đồ ăn, bộ của cha tôi và bộ của tôi.
- Còn mẹ con đâu? Jacques đâu? - Tôi lấy làm lạ hỏi.
O. Eyssette trả lời tôi bằng một giọng dịu dàng không quen thuộc với ông:
- Mẹ con và Jacques đi rồi, Daniel ạ; anh con - Tu viện trưởng ốm nặng.
Thấy tôi tái nhợt đi, ông nói thêm, hầu như vui vẻ để trấn an tôi:
- Khi bố nói ốm nặng có nghĩa là một cách để nói. Người ta viết thư cho chúng ta biết tu viện trưởng đang liệt giường; con hiểu mẹ con đấy, bà ấy muốn đi, nên cha cho Jacques theo... Tóm lại, chẳng sao cả đâu... Còn bây giờ thì con ngồi kia và chúng ta ăn; cha chết vì đói đây.
Tôi ngồi vào bàn không nói gì, nhưng lòng tôi se lại và rất khổ sở để kìm nước mắt vì nghĩ rằng ông anh lớn - Tu viện trưởng của tôi ốm nặng. Chúng tôi buồn bã ăn chiều, trước mắt nhau chẳng nói chẳng rằng. OEyssette ăn nhanh, uống ừng ực, rồi bỗng dừng lại nghĩ ngợi... Phần tôi, im lặng ngồi đầu bàn và như bị cảm kích bởi một nỗi sững sờ, tôi nhớ lại những câu chuyện hay mà Tu viện trưởng kể cho tôi khi ông đến xưởng máy. Tôi thấy ông cương quyết xắn tấm áo dòng để vượt qua những bồn nước. Tôi cũng nhớ cái ngày làm lễ đầu tiên mà cả nhà đến dự, ông thật là đẹp khi ông quay lại chúng tôi, hai tay dang ra, nói mong “Thượng đế ở với các người” ([2]) bằng một giọng khá êm ái nên bà Eyssette đã khóc lên vì sung sướng!... Giờ đây, tôi hình dung ra anh ấy đang ở kia, nằm ốm (Ôi! ốm nặng; một điều gì đó nói với tôi như vậy), nên điều đó tăng gấp bội nỗi đau buồn của tôi khi biết anh như vậy, đó là một giọng nói mà tôi nghe thấy vang lên ở đáy lòng: “Chúa trừng phạt mi, đó là lỗi mi! Phải về nhà ngay chứ? Không được nói dối!” Rồi mang nặng ý nghĩ là để trừng phạt, Chúa sẽ làm chết ông anh, chú bé Chose, thất vọng cho chính mình mà nhủ: “Không, chẳng bao giờ! Chẳng bao giờ, chẳng bao giờ ta chơi đuổi bắt khi ra khỏi trường nữa”.
Bữa ăn đã xong, người ta thắp ngọn đèn và buổi tối bắt đầu. Trên cái khăn bàn, giữa những đồ thừa của bữa tráng miệng, OEyssette đặt những cuốn sách lớn về buôn bán và lớn tiếng tính sổ. Finet, chú mèo diệt gián, kêu meo buồn bã lượn quanh cái bàn...; tôi thì tôi đã mở cửa sổ và đứng tỳ khuỷu ở đó...
Trời tối, không khí nặng nề... Người ta nghe thấy những người phía dưới cười nói trước cửa nhà họ và trống đồn Loyasse đánh đằng xa. Tôi ở đó đã được một chốc, đang nghĩ đến những chuyện buồn và mơ màng nhìn vào đêm tối thì một tiếng giật chuông mạnh lôi tôi đột ngột khỏi cái cửa kính. Tôi sợ hãi nhìn cha tôi và tôi tưởng như thấy lướt qua mặt ông cơn giật lo lắng và sợ hãi vừa mới tràn chiếm lòng tôi. Tiếng chuông giật cũng khiến cả ông sợ nữa.
- Người ta gọi chuông đấy! - ông hầu như nói thầm với tôi.
- Cha cứ ở đấy! Con ra đây.
Rồi, tôi lao về phía cửa.
Một người đàn ông đang đứng trên ngưỡng cửa. Tôi thoáng thấy ông trong bóng tối, chìa cho tôi một cái gì đó mà tôi ngập ngừng cầm.
- Có một bức điện - ông nói.
- Có một bức điện, Trời ơi? Chuyện gì đây?
Tôi vừa cầm nó vừa run và tôi đã đẩy cửa lại; nhưng người đó lấy chân giữ lại và lạnh lùng bảo tôi:
- Phải ký nhận.
- Phải ký? Tôi không biết: Đó là bức điện đầu tiên mà tôi nhận.
- Ai đấy, Daniel? - OEyssette kêu lên với tôi. Giọng ông run lên.
Tôi đáp:
- Chẳng có gì ạ! Đó là một người nghèo...
Tôi ra hiệu cho người đàn ông chờ mình, rồi chạy đến phòng tôi, tôi nhúng bút vào mực, mò mẫm, rồi tôi trở lại.
Người đàn ông nói:
- Cậu ký vào đây.
Chú bé Chose, bàn tay run run ký dưới ánh đèn cầu thang; rồi cậu đóng cửa và trở vào, cầm bức điện giấu dưới áo choàng.
Ôi. Phải, ta giấu mi dưới tấm áo. Bức điện của nỗi khốn khổ. Ta không muốn OEyssette nhìn thấy mi, vì ta biết trước là mi đến báo cho chúng ta một điều gì đó khủng khiếp và khi ta mở mi ra thì mi chẳng mách cho ta điều gì mới cả, hiểu không, hử bức điện? Mi chẳng mách gì mà lòng ta không đoán ra rồi.
- Đó là một người nghèo hử? - Cha tôi vừa nói vừa nhìn tôi.
Tôi trả lời mà chẳng đỏ mặt:
- Đó là một người nghèo ạ.
Và để gạt những mối ngờ của ông, tôi lại trở về chỗ mình ở bên cửa kính. Tôi còn ở đó một lúc, không động đậy, chẳng nói năng, áp vào ngực cái tờ giấy đang khiến tôi rạo rực kia.
Đôi khi, tôi thử lý sự với mình, cho mình niềm can đảm, tôi tự nhủ: “Mi có biết nó là cái gì không? Có lẽ đó là một tin lành. Có lẽ, người ta viết rằng anh ấy đã khỏi...” Nhưng, thực ra, tôi cảm thấy rõ điều đó không đúng, là tôi tự dối chính mình, là bức điện không nói anh ấy đã khỏi.
Cuối cùng, tôi quyết định tạt vào phòng để được biết dứt khoát cho rõ. Tôi đi ra khỏi buồng ăn, từ từ, chẳng tỏ vẻ gì; nhưng, khi tôi đã ở trong phòng mình, tôi thắp ngọn đèn một cách nhanh nhẹn bồn chồn xiết bao! Và hai tay tôi run lên khi mở bức điện báo tử ấy! Rồi bao nước mắt nóng hổi tôi đã nhỏ lên nó khi tôi mở nó ra... Tôi đọc đi đọc lại nó nhiều lần, vẫn mong mình bị lầm; nhưng, khổ thân tôi! Tôi cứ đọc đi đọc lại nó hoài, rồi quay nó khắp phía, tôi cũng không thể làm cho nó nói điều gì khác hơn là nó đã nói lúc đầu, điều mà tôi biết rõ là nó sẽ nói: “Anh ấy đã chết! Hãy cầu nguyện cho anh ấy?”.
Tôi đứng khóc trước bức điện mở bao lâu, tôi không biết.
Tôi chỉ nhớ là đôi mắt đau rát lắm và trước khi ra khỏi phòng, tôi đần mặt hồi lâu. Rồi, tôi lại bước vào phòng ăn, cầm trong bàn tay nhỏ bé bức điện ba lần đáng nguyền rủa. Và giờ đây, tôi sẽ làm gì? Hành động ra sao để báo cái tin khủng khiếp cho bố tôi và trò trẻ con ngớ ngẩn nào đã xui khiến tôi giữ nó riêng cho mình vậy? Sớm hay muộn một chút, phải đâu ông không biết nó? Thật là điên! Ít nhất, nếu như tôi đi thẳng đến ông khi bức điện tới, chúng tôi đã cùng mở nó ra; giờ đây, mọi chuyện sẽ được nói hết.
Thế mà, trong khi tôi nói với chính mình thì tôi lại gần cái bàn và tôi đến ngồi cạnh OEyssette, ngay bên cạnh ông.
Người đàn ông khốn khổ đã gấp sách lại và bằng tơ lông bút, đang cù đùa cái mõm trắng của Finet. Điều đó khiến tôi đau lòng vì ông đùa như vậy. Tôi thấy gương mặt phúc hậu mà ngọn đèn chiếu sáng một nửa, sôi nổi và cười lên từng lúc, còn tôi thì những muốn nói với ông: “Ôi! Đừng, bố đừng cười; đừng cười, con xin bố.”.
Thế là, vì tôi nhìn ông buồn bã như vậy với bức điện của mình trong tay, OEyssette ngẩng đầu lên. Những ánh mắt chúng tôi gặp nhau, và tôi không biết ông nhìn thấy trong mắt tôi điều gì, nhưng tôi biết là gương mặt ông biến sắc tức thì, là một tiếng kêu lớn bật ra khỏi lồng ngực ông, là ông nói với tôi bằng một thứ tiếng xé lòng: “Anh ấy chết rồi phải không?”, đến nỗi bức điện tuột khỏi tay tôi, là tôi ngả vào hai cánh tay ông mà nức nở và chúng tôi khóc hồi lâu, thẫn thờ người nọ trong cánh tay người kia, trong khi dưới chân chúng tôi, Finet đang đùa với bức điện, bức điện báo tử khủng khiếp, nguyên nhân của tất cả nước mắt chúng tôi.
Bạn hãy nghe đây: Tôi không nói dối đâu, những chuyện đó thế mà đã qua lâu rồi, anh ấy nằm dưới đất thế là đã lâu rồi, ông Tu viện trưởng mà tôi yêu biết bao; cho nên, đến tận bây giờ, mỗi khi tôi nhận một bức điện, tôi không thể mở nó ra mà không rùng mình sợ hãi. Dường như tôi sắp đọc được là anh ấy đã chết và phải cầu nguyện cho anh ấy vậy!
❀ ❀ ❀
[1] Tiếng Pháp “terreau” nghĩa là đất mùn. “Lanterne” nghĩa là cái đòn.
[2] Nguyên văn tiếng Latinh “Dominus vobiscum” một công thức tụng kinh theo nghi lễ Latinh.
