Hãy nhìn xem, Daniel - “Mẹ Jacques” nói với tôi khi chúng tôi bước vào căn phòng của khách sạn Pilois - Cứ như cái đêm em đến Paris vậy!

Quả thật như cái đêm ấy, một bữa ăn đêm vui vẻ đang chờ chúng tôi trên chiếc khăn trải bàn trắng muốt. Patê bốc mùi thơm, rượu có vẻ đáng kính, ngọn lửa sáng của những cây nến óng ánh dưới đáy cốc... Và dù vậy, không còn là như nhau. Có những niềm hạnh phúc mà người ta không làm lại.

Bữa ăn tối là như nhau; nhưng, ở đó thiếu hoa của những người cùng ăn cũ, những nỗi hăng hái tuyệt vời của chuyến đến, những dự kiến làm việc, những giấc mơ vinh hoa và lòng tin thiêng liêng làm cho cười và cho đói ấy. Than ôi, chẳng có lấy một! Chẳng có một người ăn khuya nào của thời trước lại muốn đến nhà ông Pilois. Tất cả họ đã ở lại trong gác chuông Nhà thờ Thánh Germain; ngay cả, vào lúc cuối, niềm thổ lộ, đã hứa với chúng tôi có mặt ở buổi lễ, lại bảo là nó không đến nữa.

Ồ! Không, chẳng còn phải là cũng chuyện ấy nữa. Tôi quá rõ điều ấy rằng đáng lẽ làm tôi vui, nhận xét của Jacques khiến mắt tôi trào lệ. Tôi dám chắc trong đáy lòng, anh cũng thế, anh rất muốn khóc; nhưng, anh có lòng can đảm nén lại và vừa bảo tôi vừa ra vẻ lanh lợi - Nào! Daniel, khóc thế thôi! Em chỉ làm có mỗi việc ấy suốt nửa giờ nay (Trong xe, khi anh nói với tôi, tôi vẫn không thôi khóc trên vai anh). Một sự đón tiếp nực cười thật đấy. Em nhắc anh đích xác những ngày xấu nhất của lai lịch anh, cái thời những lọ hồ và câu: “Jacques, mày là một con lừa!”. Nào! Hãy lau khô nước mắt đi, anh chàng ăn năn ạ, và hãy nhìn vào gương mà xem, điều đó sẽ khiến em bật cười.

Tôi soi vào gương; nhưng, tôi không cười. Tôi làm mình xấu hổ... Tôi có bộ tóc giả màu vàng dán tịt vào trán, màu đỏ và trắng đầy má, mồ hôi, nước mắt nhem nhuốc... Thật là gớm guốc! Bằng một cử chỉ ghê tởm, tôi dứt bộ tóc của mình ra.

Nhưng vào lúc tôi ném nó đi, tôi suy nghĩ và đem treo nó lên chính giữa bức tường.

Jacques nhìn tôi rất sửng sốt:

- Sao em để nó ở đấy, Daniel? Chiến lợi phẩm của kẻ chiến binh vô lại ấy, xấu lắm... Chúng ta có vẻ như đã lột da đầu Polichinelle ([1]) vậy.

Còn tôi thì trang nghiêm:

- Không! Jacques ạ, không phải là một chiến lợi phẩm. Đó là nỗi ăn năn của em, nỗi ăn năn sờ và thấy được mà em cứ muốn nó ở trước mắt mình.

Có bóng dáng một nụ cười cay đắng trên môi Jacques, nhưng ngay lập tức, anh làm ra mặt vui vẻ:

- Chà! Hãy để yên đấy. Bây giờ em hết nhem nhuốc rồi và anh lại thấy bộ mặt non choẹt thân yêu, ta hãy ngồi vào bàn, chàng tóc xoăn xinh xắn ạ, anh chết đói đây.

Không đúng đâu; anh không đói, cả tôi cũng thế. Trời đất ạ! Tôi cũng muốn có vẻ mặt tươi tỉnh trong bữa ăn, thì tất cả những gì tôi ăn lại nghẹn ở cổ họng và mặc dù tôi cố gắng để được bình tĩnh, tôi cứ âm thầm nhỏ lệ lên miếng patê của mình.

Jacques, người rình tôi bằng khoé mắt, một lúc sau bảo tôi:

- Tại sao em khóc?... Em tiếc là có mặt ở đây à? Có phải em giận anh đã đã bắt cóc em à?...

Tôi buồn bã trả lời anh:

- Nói gở đấy, Jacques ạ! Nhưng em cho anh cái quyền nói tất cả với em.

Chúng tôi còn tiếp tục ăn một lúc, hoặc đúng hơn là giả vờ ăn. Cuối cùng sốt ruột về tấn trò mà chúng tôi đóng với nhau, Jacques đẩy cái đĩa của mình và đứng dậy:

- Rõ ràng là bữa ăn không ổn; tốt nhất là chúng ta đi ngủ...

Chúng ta có một câu ngạn ngữ nói: “Lo thì khó ngủ.” Đêm ấy, tôi nhận ra điều đó. Mối lo của tôi, đó là nghĩ đến tất cả điều tốt mà “bà mẹ Jacques” đã làm cho tôi và tất cả những cái xấu mà tôi đã đền đáp anh, là so sánh đời tôi với đời anh, tính ích kỷ của tôi và sự tận tuỵ của anh, tấm lòng trẻ con hèn nhát này với con tim anh hùng kia, đã lấy làm tôn chỉ: “Chỉ có một hạnh phúc ở đời, đó là hạnh phúc cho kẻ khác”. Cũng là tự nhủ: “Giờ đây, đời ta đã hỏng. Ta đã làm mất lòng tin của Jacques, tình yêu mắt đen, lòng quý mến của chính mình... Tôi sẽ ra sao đây?”.

Nỗi lo khủng khiếp đó bắt tôi thức chong chong đến tận sáng... Jacques cũng thế, không ngủ. Tôi nghe thấy anh quay phải quay trái trên chiếc gối của mình, rồi ho với một cơn ho khe khẽ khiến tôi cay mắt. Một lần, tôi hỏi anh thật khẽ:

- Anh ho à, Jacques? Anh có ốm không đấy?...

Anh trả lời tôi:

- Không sao... Ngủ đi...

Và bằng cái vẻ của anh, tôi hiểu là anh còn giận tôi hơn là anh không muốn tỏ ra. Ý nghĩ đó càng làm tăng nỗi đau khổ của tôi và tôi lại khóc một mình dưới tấm chăn, cứ thế đến nỗi cuối cùng tôi ngủ thiếp. Nếu nỗi lo ngăn giấc ngủ thì nước mắt là một chất thuốc ngủ.

Khi tôi tỉnh giấc trời đã sáng tỏ. Jacques không còn ở bên cạnh tôi nữa. Tôi cho là anh ra phố; nhưng khi vén rèm, tôi thấy anh ở đầu kia căn phòng, nằm trên một chiếc ghế dài và tái mét. Ôi! Tái mét... Tôi không biết có cái ý nghĩ khủng khiếp gì đó đã lướt qua đầu óc tôi.

- Jacques! - Tôi vừa kêu vừa lao về phía anh.

Anh ngủ, tiếng kêu của tôi không đánh thức anh. Chuyện lạ! Trong giấc ngủ, gương mặt anh có một cái vẻ đau buồn mà tôi chưa bao giờ thấy ở anh, mà vả lại đối với tôi cũng không phải là mới. Những đường nét của anh gày đi, gương mặt dài ra, vẻ xanh xao của đôi má, vẻ trắng bệch của đôi bàn tay, tất cả điều đó khiến tôi nhìn thấy mà đau lòng, nhưng một nỗi đau đã cảm thấy trước.

Trong khi đó, Jacques chẳng bao giờ bị ốm. Trước đây, chẳng bao giờ anh có cái vòng tròn phớt xanh dưới đôi mắt ấy, gương mặt hốc hác ấy... Vậy trong cái thế giới nào trước đây, tôi có ảo ảnh về những chuyện đó?... Bỗng kỷ niệm về giấc mơ trở lại với tôi. Phải! Chính vậy, kìa chính là Jacques của giấc mơ, xanh xao, xanh xao khủng khiếp, nằm thượt trên chiếc ghế dài, anh vừa mới chết... Jacques vừa mới chết, Daniel Eyssette ơi, mà chính cậu đã giết anh ấy... Vào lúc đó, một tia nắng xám lẳng lặng lọt vào cửa sổ, chạy như một con thằn lằn trên gương mặt xanh xao bất động kia... ôi dịu dàng! Thế là kẻ chết tỉnh giấc, dụi mắt và khi nhìn thấy tôi đứng trước mặt thì bảo với một nụ cười vui:

- Xin chào Daniel! Em ngủ có ngon không? Anh thì ho nhiều quá. Anh bèn nằm trên ghế kẻo đánh thức em. Và mặc dù anh nói với tôi rất lặng lẽ, tôi vẫn cảm thấy bắp chân mình còn run về ảo ảnh khủng khiếp mà tôi vừa có và tôi nói trong nơi kín đáo của lòng mình:

“Lạy Chúa Vĩnh hằng, hãy giữ gìn cho “mẹ Jacques” của con?”.

Mặc dù việc thức dậy buồn bã ấy, buổi sáng vẫn khá vui. Chúng tôi còn biết tìm lại một tiếng vọng qua những nụ cười sảng khoái xưa, khi vừa mặc quần áo, tôi vừa nhận thấy là tất cả quần áo, mình chỉ còn một chiếc quấn cộc bằng vải fuyten, và một chiếc ghế màu đỏ có đuôi to, quần áo thải của sân khấu mà tôi có trên mình lúc bị bắt cóc.

- Chính thế, em thân yêu ạ! - Jacques bảo tôi - Người ta không nghĩ về tất cả. Chỉ có những tên Don Juan thiếu ý nhị mới nghĩ đến quần áo mang theo khi họ bắt cóc một người đẹp. Vả lại đừng sợ. Chúng ta sẽ làm cho em ăn mặc mới. Lại sẽ như lúc em tới Paris.

Anh nói điều đó để khiến tôi hài lòng, vì anh cảm thấy rõ như tôi rằng, không còn phải là cái chuyện ấy nữa.

- Nào! Daniel - Jacques tử tế của tôi vừa tiếp tục nói vừa nhìn gương mặt tôi, lại trở nên nghĩ ngợi - ta đừng nghĩ về quá khứ nữa. Đây là một cuộc sống mới đang mở ra trước mắt chúng ta; ta hãy bước vào không ân hận, không nghi kỵ và ta chỉ cố sao cho nó không xỏ ta cùng những cái vố như cuộc sống cũ... Điều mà từ nay em định làm, em ạ, anh không đòi hỏi em, mà anh thấy như nếu em muốn thực hiện một bản trường ca mới thì ở đây, địa điểm sẽ rất tuyệt để mà làm việc. Căn phòng yên tĩnh. Có chim hót trong vườn. Em đặt trước cửa sổ…

Tôi mạnh mẽ ngắt lời anh.

- Không! Jacques ạ, chẳng thơ ca, chẳng vần điệu gì nữa. Đó là những trò ngông tốn kém của anh quá. Điều em muốn bây giờ. đó là làm như anh, làm việc, kiếm sống và giúp anh hết sức mình để dựng lại tổ ấm.

Còn anh thì mỉm cười và bình tĩnh.

- Đó là những dự kiến đẹp, ông bướm xanh ạ; nhưng người ta không đòi hỏi ông điều đó. Không phải nói về việc kiếm sống của ông, mà nếu ông chỉ hứa... Nhưng, mặc kệ, chúng ta sẽ nói về chuyện đó sau. Hãy đi mua áo cho em đã.

Để ra phố, tôi buộc phải khoác lên lưng một cái áo lễ của anh, nó rủ xuống đến tận gót và tạo cho tôi cái vẻ của một nhạc sĩ xứ Piemont ([2]), tôi chỉ thiếu có một cái đàn hạc. Vài tháng trước, nếu tôi phải chạy khắp phố với thứ quần áo lố lăng như vậy tôi đã chết vì xấu hổ mất; nhưng giờ đây, tôi còn biết bao chuyện xấu hổ đáng đánh hơn và những con mắt đàn bà có thể cười trên đường, tôi đi qua thì cũng không còn là cũng cái chuyện thời đôi giày cao su của tôi nữa…Ô! Không, không còn là cũng cái chuyện ấy nữa.

“Giờ đây thì em đã là người theo đạo,- “mẹ Jacques” nói với tôi khi ra khỏi nhà người bán quần áo cũ,- anh sẽ đưa em về khách sạn Pilois; rồi anh sẽ đi xem người bán đồ sắt mà anh giữ sổ sách trước khi anh đi có còn muốn cho anh làm việc không...Tiền của Pierrotte không lâu bền anh phải nghĩ đến nồi hầm của chúng ta.”

Tôi muốn nói với anh: “Này, Jacques, cứ đi đến nhà buôn sắt của anh đi. Em biết trở về nhà một mình đấy!”

Nhưng điều anh làm, tôi hiểu chứ, đó là để chắc chắn rằng tôi sẽ không quay trở lại Montpamasse. Ôi! Nếu anh có thể đọc được lòng tôi.

Để làm anh yên lòng, tôi mặc anh đưa mình về đến khách sạn; nhưng, anh vừa quay gót thì tôi đã ù té ra phố. Tôi cũng có những việc chạy phải làm chứ...

Khi tôi trở về thì đã muộn. Trong đám sương mù của thửa vườn, một cái bóng đen to bứt rứt đi lại. Đó là “mẹ Jacques” của tôi.

- Em trở về thế là phải lắm, anh vừa bảo tôi vừa run lẩy bẩy. Anh sắp đi Montpamasse...

Tôi nổi cơn giận:

- Anh nghi ngờ em quá, Jacques ạ, thế là không rộng lượng... Lẽ nào chúng ta cứ thế mãi? Lẽ nào anh chẳng bao giờ gửi gắm lòng tin cho em? Em xin thề với anh về những gì em có là thân nhất ở đời, về việc em không từ nơi anh nghĩ đến, rằng người đàn bà ấy đối với em như đã chết... rằng em không bao giờ gặp lại mụ nữa, rằng anh đã đoạt lại em hoàn toàn và rằng quá khứ khủng khiếp mà tình thân thiết của anh đã bứt em ra ấy chỉ để lại cho em những mối hận chứ không một niềm tiếc thương... Còn phải nói với anh thế nào để anh tin? Ôi! Này, đồ độc ác. Em cứ phải phanh ngực cho anh xem thì anh mới thấy là em không nói dối chắc.

Điều anh trả lời không còn lưu lại trong tôi, nhưng tôi nhớ rằng trong bóng tối, anh buồn bã lắc đầu ra điều nói: “Chao ôi! Anh muốn tin em quá đi chứ...”.

Và trong khi đó, tôi thành thật mà nói với anh như vậy. Hẳn là chỉ tôi thôi thì tôi chẳng bao giờ có can đảm bứt ra khỏi người đàn bà ấy, nhưng giờ đây, dây xích đã bị đứt, tôi cảm thấy một nỗi nhẹ mình khó tả. Cũng như những người cố làm mình chết bằng hơi than và hối hận vào phút cuối khi đã quá muộn và sự ngạt thở đã bóp lấy cổ họ và làm họ tê liệt thì bỗng những người hàng xóm đến, cánh cửa bung ra, không khí cứu nạn lưu thông trong phòng và những người tự tử khốn khổ uống lấy uống để, sung sướng còn sống và hứa chắc là không lặp lại nữa. Tôi cũng vậy, sau năm tháng ngột ngạt tinh thần, tôi hít đầy mũi không khí trong lành của cuộc sống lương thiện, tôi hít nó đầy lồng ngực và tôi xin thề có Chúa với bạn là tôi không muốn quay lại nữa... Đó là điều Jacques không muốn tin và tất cả những lời thề trên đời cũng không thuyết phục được anh về sự thành thật của tôi... Anh chàng khốn khổ!

Tôi đã khiến anh động lòng biết bao!

Chúng tôi sống cái tối đầu tiên ấy ở nhà mình, ngồi ở góc lửa như về mùa đông, vì căn phòng ẩm ướt và sương mù ngoài vườn thấu đến tận xương tuỷ chúng tôi... Rồi, bạn biết không. Khi người ta buồn, nhìn thấy một chút lửa dường như thật dễ chịu... Jacques làm việc, tính tính toán toán. Khi anh vắng mặt, người buôn sắt muốn tự mình giữ sổ sách và kết quả là quá ư nguệch ngoạc, một sự lộn xộn về nợ đến nỗi giờ đây phải mất một tháng làm cật lực mới thu xếp công việc lại cho chỉnh. Như bạn nghĩ, tôi chẳng còn làm gì tốt hơn là xin giúp “mẹ Jacques” tôi trong hoạt động này. Nhưng, những con bướm xanh chẳng hiểu gì về số học cả; và sau một giờ trôi qua trên những cuốn vở buôn bán lớn vạch đỏ và đầy những điều khó hiểu lạ lùng tôi buộc phải ném bút cho chó nhá.

Jacques thì làm tuyệt vời cái công việc hóc búa ấy.

Đầu cúi xuống, anh tấn công vào chỗ những con số dày đặc nhất, còn những cột lớn thì không làm anh sợ. Thỉnh thoảng, đang lúc làm việc, anh ngoảnh lại phía tôi và bảo tôi, lòng hơi áy náy về vẻ mơ màng lặng lẽ của tôi:

- Chúng ta tươm đấy, có phải không? Dù sao, em cũng không buồn chán đấy chứ?

Tôi không buồn chán mà tôi buồn khi thấy anh chuốc lấy bao nhọc nhằn, nên tôi nghĩ, đầy cay đắng: “Tại sao tôi ở trên trần thế này?... Tôi không biết làm gì với đôi cánh tay mình...Tôi trả giá cho cái chỗ của mình dưới ánh nắng cuộc đời. Tôi chỉ được cái dằn vặt mọi người và làm những đôi mắt yêu mình phải khóc...”. Vừa tự nhủ điều ấy tôi vừa nghĩ đến đôi mắt đen và đau đớn nhìn cái hộp nhỏ có chỉ vàng mà Jacques đã đặt - có lẽ có ý đồ - lên cái chỏm vuông của chiếc đồng hồ quả lắc. Cái hộp ấy, nó nhắc tôi biết bao điều! Biết bao chuyện nó đã nói với tôi từ trên cao cái đế bằng đồng của nó.

“Đôi mắt đen đã cho mi tấm lòng của chúng, mi đã làm gì nó?... Nó bảo tôi. Mi đã vứt nó cho bọn thú ăn... Chính Coucou-Blanc đã ăn nó”.

Còn tôi, vẫn giữ một cái mầm hy vọng dưới đáy lòng, tôi cố hồi sinh lại, sưởi ấm bằng hơi thở của tôi tất cả những niềm hạnh phúc cũ bị chính bàn tay tôi giết chết. Tôi nghĩ: “Chính Coucou- Blanc đã ăn thịt nó!...Chính Coucou-Blanc đã ăn thịt nó!”.

Cái buổi tối dài buồn bã ấy trôi qua trước lửa, để làm việc và mơ nghĩ lông bông, trình bày cho bạn khá rõ cuộc sống mới mà từ nay chúng tôi sẽ tiến hành. Tất cả những ngày tiếp sau cũng giống như buổi tối ấy... Hiển nhiên là không phải Jacques mơ nghĩ lông bông. Bạn còn cả mười giờ trên những cuốn sách lớn, vùi đầu ngập đến cổ trong những con số. Trong khi đó thì tôi cời lửa và vừa cời lửa, tôi vừa nói với cái hộp nhỏ có chỉ vàng: “Ta hãy nói một chút về đôi mắt đen, mày có muốn không?...”. Vì để nói chuyện ấy với Jacques, chẳng cần phải nghĩ ngợi. Vì một lý do này khác, anh cẩn thận tránh mọi cuộc trò chuyện về chủ đề này. Cũng chẳng ngay cả một lời về Pierrotte. Chẳng gì cả... Vậy nên, tôi trả thù với chiếc hộp nhỏ và những câu chuyện của chúng tôi không chấm dứt.

Vào giữa ngày, khi tôi thấy “mẹ tôi” thật sự túi bụi vào sổ sách, tôi đi nhón chân ra cửa, rồi nhẹ nhàng chuồn mất mà bảo:

- Tí nữa em về, Jacques nhé!

Chẳng bao giờ anh hỏi tôi đi đâu; nhưng tôi hiểu ở cái vẻ khổ sở, cái giọng đầy lo lắng mà anh bảo tôi: “Em đi hử?” chứng tỏ anh không tin tưởng ở tôi lắm. Ý nghĩ về người đàn bà đó luôn theo đuổi anh. Anh nghĩ: “Nếu nó gặp lại mụ ta thì chúng ta thất bại?...”.

Còn ai mà biết được? Có thể anh có lý. Có lẽ là nếu tôi gặp lại mụ, cái mụ phù thuỷ, thì tôi còn chịu bùa mê mà mụ tác động vào con người khốn khổ của tôi, với cái bờm vàng tái nhợt và cái dấu sẹo màu trắng ở mép... Nhưng, nhờ Trời! Tôi không gặp lại mụ. Một ông từ Tám-đến-Mười nào đó hẳn đã khiến mụ quên mất Dani-Dan của mình và chẳng còn bao giờ, chẳng bao giờ tôi còn nghe nói về mụ cũng như về con da đen Coucou-Blanc của mụ nữa.

Một buổi tối, khi từ một trong những chuyến đi bí hiểm của tôi trở về, tôi bước vào phòng với một tiếng reo vui:

- Jacques! Jacques! Một tin tốt lành. Em đã tìm được chỗ làm. Thế là mười ngày nay chẳng nói gì với anh, em đi bát phố với ý đồ đó. Cuối cùng thế là xong. Em có một chỗ làm...Ngay ngày mai, em vào làm tổng thanh tra trường Ouly ở Montmartre, gần ngay nhà chúng ta... Em sẽ đi từ bảy giờ sáng đến bảy giờ tối…Sẽ mất nhiều thời gian sống xa anh nhưng ít nhất, em cũng kiếm sống và em có thể đỡ anh một phần.

Jacques ngẩng đầu khỏi những con số và trả lời tôi khá lạnh lùng:

- Nói thật! Em thân yêu ạ, em đến cứu anh được lắm...Cửa nhà sẽ quá nặng đối với một mình anh.  Anh chẳng biết mình thế nào nữa, nhưng ít lâu nay, anh cảm thấy ốm yếu lắm.

Một cơn ho mạnh ngăn anh nói tiếp. Anh đánh rơi chiếc bút bằng một vẻ buồn bã và đến gieo mình lên cái ghế dài...

Thấy anh duỗi dài trên đó, tái xanh, tái xanh một cách khủng khiếp, ảo ảnh đáng sợ của giấc mơ cũ lại một lần nữa diễu qua trước mắt, nhưng đó chỉ là một tia chớp... Hầu như lập tức, “mẹ Jacques” của tôi lại trở dậy và cất tiếng cười khi thấy vẻ mặt ngơ ngác của tôi:

- Chẳng sao cả, ngốc ạ! Chỉ hơi mệt... Mấy ngày gần đây, anh đã làm việc nhiều... Giờ đây, vì em đã có một chỗ làm, anh sẽ thấy dễ chịu hơn và trong tám ngày nữa, anh sẽ khỏi.

Anh nói điều đó khá tự nhiên bằng một gương mặt khá tươi cười đến nỗi những linh cảm buồn của tôi tan biến mất và trong hơn một tháng, tôi không còn nghe thấy trong đầu tiếng đập những đôi cánh đen của chúng nữa...

Ngày hôm sau, tôi bước vào trường Ouly.

Mặc cho tấm nhãn đề khoa trương, trường Ouly là một ngôi trường nhỏ làm trò hề, do một bà già có dải tóc thõng hai bên cổ mà bọn trẻ gọi là “bạn tốt” quản lý. Trong đó có hai chục đứa trẻ ngây ngô, mà bạn biết chứ! Những đứa bé tí, những đứa đến lớp với một bữa quà chiều trong cái lẵng và bao giờ cũng có một mẩu áo đậy lên. Đó là học trò của chúng tôi. Bà Ouly dạy chúng những bài Thánh ca; còn tôi, tôi vỡ lòng cho chúng về những bí ẩn của bảng chữ cái. Ngoài ra, tôi cũng được giao trông coi giờ ra chơi trong một cái sân, nơi có những con gà mái và một con gà tây trống mà các vị này rất sợ. Cũng có đôi khi, lúc bà “bạn tốt” bị thống phong, chính tôi là người lau chùi lớp, công việc rất thiếu xứng đáng với một tổng thanh tra và mặc dù không ghê tởm, tôi vẫn cảm thấy sung sướng có thể kiếm sống cho mình... Buổi tối, khi trở về khách sạn Pilois, tôi thấy bữa tối đã dọn và “mẹ Jacques” đang chờ mình... Sau khi ăn, bước vội quanh vườn vài vòng rồi thức bên góc lửa... Đấy là tất cả cuộc sống chúng tôi... Thỉnh thoảng, người ta nhận được một lá thư của ông hoặc bà Eyssette; đó là những biến cố lớn của chúng tôi. Bà Eyssette tiếp tục sống ở nhà cậu Baptiste; ông Eyssette thường đi xa cho Công ty rượu vang. Công việc chạy không đến nỗi tồi. Những món nợ ở Lyon đã trả được ba phần tư. Trong một hai năm, tất cả sẽ được thanh toán và người ta có thể nghĩ đến lại về tụ tập tất cả với nhau...Trong khi chờ đợi, tôi thì tôi có ý là bảo bà Eyssette đến khách sạn Pilois với chúng tôi, nhưng Jacques không muốn.

- Đừng! Chưa nên - Anh nói với một vẻ lạ - chưa nên... Ta hãy đợi!

Và câu trả lời đó, luôn như vậy, khiến tôi đau lòng. Tôi tự nhủ: “Anh ấy không tin mình... Anh ấy sợ mình còn làm một chuyện rồ dại nào đó khi bà Eyssette sẽ ở đây... Chính vì thế nên anh còn muốn đợi...”. Tôi nhầm... Không phải vì thế mà Jacques nói : “Ta hãy đợi!”

❀ ❀ ❀

[1] Nhân vật lố bịch lưng gù và bụng to của nhà hát múa rối; xuất thân từ hài kịch Ý.

[2] Nhân vật huyền thoại gốc Tây Ban Nha, kẻ quyến rũ, báng bổ và táo tợn.