Tôi chưa bao giờ hiểu thế nào là trầm cảm cho đến khi chính tôi trải qua điều đó. Trước khi đám mây đen kéo đến vào năm 2019, với đỉnh điểm mà giờ tôi gọi là “Cuộc đại suy thoái mới”, tôi đã luôn coi mình là một người lạc quan mù quáng. Suốt nhiều năm tôi đã hạnh phúc trong thế
giới của mình, có thể tìm thấy mặt tích cực trong mọi chuyện. Đương nhiên tôi cũng trải qua nỗi buồn, u uất và tang tóc như bao người bình thường, nhưng dù vậy chúng cũng không khiến tôi rơi vào trầm cảm. Tôi luôn có thể vượt qua thung lũng cảm xúc ấy nhanh nhất có thể, đi thẳng một mạch, và sau đó trở lại trên đỉnh cao gần đó: Cười với chính mình trong gương khi tôi thất vọng, tập thể dục khi tôi cảm thấy mệt mỏi, và thay đổi giọng điệu khi tôi cảm thấy bế tắc.
Thậm chí trong những năm tuổi hai mươi nhiều hỗn loạn, giữa bộn bề
của thế giới doanh nghiệp, tôi vẫn có cách khiến mình phấn chấn trước những cuộc gặp gỡ nhàm chán nhất. Khoảng năm giờ sáng mỗi ngày, trước khi bấm thang máy lên tầng mười một của công ty, trước khi đặt chân vào phòng làm việc, trước khi khởi động máy tính bàn và chiếc điện thoại BlackBerry, trước khi bận rộn với những bảng tính, email và các tin nhắn gấp gáp, tôi bước vào quán cà phê dưới sảnh của toà nhà và nhân viên ở đó chào đón tôi bằng giọng nói ngái ngủ: “Hôm nay anh thế nào?”.
147 | T r a n g
Và mỗi ngày, tôi luôn đáp lại bằng một nụ cười, sau đó dừng một chút, rồi nhấn mạnh: “Xuất sắc! Bạn khỏe không?”.
Phải thừa nhận rằng câu trả lời này ban đầu khiến mọi người bất ngờ. Họ
mong đợi một câu trả lời như “tốt” hoặc “tôi ổn, cảm ơn”, nhưng thay vào đó họ được đáp lại bằng sự nhiệt tình vốn không phù hợp vào buổi sáng sớm. Diễn viên hài George Carlin từng nói, khi mọi người hỏi bạn đang cảm thấy thế nào, bạn nên trả lời “tuyệt!”, bởi điều đó khiến bạn bè của bạn vui vẻ và kẻ thù của bạn giận dữ. Tôi đánh giá cao tinh thần này nhưng không phải là tôi cố tỏ vẻ khi phản ứng như vậy. Thực tế, tôi thấy mình xuất sắc bởi vì tôi đã chú tâm, đã nỗ lực để nhận biết những điều khác lạ bên trong những trải nghiệm bình thường của cuộc sống.
BẰNG VIỆC LOẠI BỎ NHỮNG PHIỀN NHIỄU XUNG QUANH, CHÚNG TA CÓ THỂ NHÌN VÀO BÊN TRONG CHÍNH MÌNH VÀ BẮT ĐẦU QUÁ TRÌNH
THANH LỌC TINH THẦN, CẢM XÚC, TÂM LÝ VÀ TÂM HỒN.
Trước khi chủ nghĩa tối giản đến với cuộc sống của tôi, tôi phát hiện ra rằng thói quen của mình không cần giống như định nghĩa của từ này trong từ điển: đều đặn, hay xảy ra, thông thường. Dù cuộc sống trước đây của tôi không mấy nổi bật, những chuyện đơn giản như mua một tách cà phê cũng có thể là một trải nghiệm đáng chú ý, một cơ hội để sống trong từng khoảnh khắc dù ngắn ngủi.
Một số nhân viên ở quán cà phê thấy lạ lẫm trước sự nhiệt tình của tôi, thậm chí có phần khó chịu. Nhưng theo thời gian, gần như tất cả mọi 148 | T r a n g
người đều thấy thích thú. “Xuất sắc?”, họ hỏi, cứ như bản thân từ này là một câu đố. Chẳng mấy chốc, họ bật cười “Xuất sắc ư? Vâng, tôi thích điều đó!”.
“Bạn có thể thoải mái mượn nó”, tôi đáp lại. “Nó miễn phí và lan truyền được”. Về sau, nhân viên ở đây không viết tên tôi “Joshua” lên cốc cà phê nữa, thay vào đó họ viết “Mr. Xuất Sắc”.
Nghệ thuật của sự nhận biết
Tôi từng không muốn mọi người nghĩ tôi hạnh phúc. Một kẻ khốn khổ
có cố nở nụ cười thì vẫn là kẻ khốn khổ. Chính xác hơn, tôi nhiệt tình đáp lại câu chào của nhân viên cửa hàng cà phê vì tôi biết mình lúc ấy rất kinh khủng. Nhưng bằng cách sử dụng ngôn ngữ, âm lượng, giọng điệu, cử chỉ, điệu bộ và nét mặt, chúng ta có thể thay đổi trạng thái bên trong để giúp mình nhận biết và trân trọng khoảnh khắc hiện tại, cả khi nó không hoàn hảo. Đây là lúc chủ nghĩa tối giản đặc biệt hữu ích. Bằng việc loại bỏ những phiền nhiễu xung quanh, chúng ta có thể nhìn vào bên trong chính mình và bắt đầu quá trình thanh lọc tinh thần, cảm xúc, tâm lý và tâm hồn.
Thật khó để nhận biết, để trân trọng, đặc biệt khi chúng ta bị thế giới vật chất tấn công. Nhận biết đòi hỏi những nguồn lực quý giá: sự chú ý, năng lượng, sự tập trung. Còn trân trọng đòi hỏi tất cả những điều đó cộng thêm sự công nhận những phẩm chất đặc biệt trong mọi thứ mà không 149 | T r a n g
có ngoại lệ. Và cả hai đều cần sự hiện diện cả thể xác lẫn tinh thần, điều càng trở nên hời hợt trong thế giới ồ ạt ngày nay.
Có quá nhiều thứ chúng ta có thể xử lý cùng một lúc, và chúng ta có xu hướng bị cuốn vào tâm trí mình, câu chuyện của mình, cuộc sống của mình, như thể người khác là phần thừa thãi trong câu chuyện của chúng ta và như thể họ không có chung những nỗi niềm mà ta đang nếm trải.
Vì thế, chúng ta vấp ngã trong cuộc sống, bỏ rơi khoảnh khắc hiện tại.
Tôi biết tôi cũng vậy. Tôi đã bỏ qua rất nhiều khoảnh khắc và chỉ sống trong quá khứ hay tương lai. Cuộc sống đơn thuần là tập hợp của những khoảnh khắc trong hiện tại. Và nếu chúng ta đánh rơi khoảnh khắc này, chúng ta đang bỏ lỡ cuộc sống.
Đang tìm kiếm.
Đang di chuyển.
Đang gửi email.
Đang nhắn tin.
Đang đăng bài.
Đang tweet.
Đang cập nhật.
Đang trả lời.
150 | T r a n g
Đang phát lại.
Đang phản hồi.
Đây chỉ là phần nhỏ trong những cách mà chúng ta bỏ qua khoảnh khắc sống trong thế giới hiện đại. Tất nhiên, những hoạt động này chẳng có gì sai trừ khi nó cản trở bạn trải nghiệm những điều ý nghĩa. Hầu hết chúng ta bỏ qua vẻ đẹp tự nhiên xung quanh mình mà tìm kiếm “vẻ đẹp nhân tạo” từ một màn hình phát sáng nhỏ bé.
Đó là tôi vẫn chưa đề cập đến những yếu tố khác ngoài công nghệ khiến chúng ta bỏ qua khoảnh khắc sống:
Suy tính.
Lo lắng.
Phiền muộn.
Phân tích.
Căng thẳng.
Đau đớn.
Bạn thấy đấy, vấn đề này không mới. Kể từ thời tiền sử cho đến nay, con người đã biết cách phân tán sự chú ý của mình. Chỉ là ngày nay, chúng ta có nhiều cách để đánh lạc hướng bản thân hơn.
151 | T r a n g
Trở về hiện tại
Ngày hôm nay, hơn mười năm sau khi “Mr. Xuất Sắc” rời khỏi quán cà phê đó, tôi vẫn trăn trở về việc sống trong khoảnh khắc hiện tại, sống nhận thức và nhận biết những điều đang diễn ra trước mắt tôi. Giống như mọi người, tôi cũng phải đấu tranh với sự xao nhãng, trạng thái bình bình và nhàm chán. Nhưng việc chúng ta “dở” một điều gì đó, không có nghĩa là chúng ta phải đầu hàng nó. “Dở” là lý do chúng ta phải nỗ lực để sống ở đây và bây giờ. Chứ nếu nó dễ dàng thì chúng ta đâu cần phải cố gắng nhiều như vậy. May mắn là có một vài phương pháp đã giúp tôi quay về với hiện tại bất cứ khi nào tôi đi chệch hướng. Và tôi cũng đã cố
gắng rất nhiều.
Nói đến ý niệm sống trong hiện tại, có hai người đã ảnh hưởng lớn đến tôi là: cựu mục sư Rob Bell, tác giả quyển sách gây nhiều tranh cãi Love Wins (tạm dịch: Tình thương toàn thắng); và Sam Harris, nhà khoa học thần kinh theo chủ nghĩa vô thần nổi tiếng với những chỉ trích về tôn giáo. Xét về quan điểm tâm linh, hai người họ có niềm tin nằm ở hai thái cực hoàn toàn đối nghịch nhau.
Trong quyển sách đầu tiên của mình, Velvet Elvis: Repainting the Christian Faith (tạm dịch: Velvet Elvis: Vẽ lại niềm tin Cơ đốc), Rob Bell kể lại câu chuyện Chúa yêu cầu thánh Mô-sê đi lên đỉnh núi. Mô-sê tuân theo, và cuối cùng cũng đến đỉnh núi. Và Chúa yêu cầu ông “ở trên ngọn núi”.
152 | T r a n g
Tôi tưởng tượng lúc đầu thánh Mô-sê hơi khó chịu: “Tôi đã nghe Ngài nói rồi: Hãy đi lên đỉnh núi! Và tôi đã ở đây như Ngài muốn, giờ thì sao nữa?”
Chúa đáp lại, cũng khó chịu không kém: “Chỉ cần ở trên ngọn núi”.
Bối rối trước yêu cầu của Chúa, Mô-sê có thể cau mày lưỡng lự bởi vì ông không hiểu, Chúa không đơn giản là muốn ông đi lên đỉnh núi và sau đó ngay lập tức suy nghĩ về bước đi tiếp theo. Chúa không muốn ông đứng trên đỉnh núi mà cứ lo canh cánh sẽ trở xuống như thế nào, hoặc còn những hóa đơn nào chưa thanh toán, hay liệu ông có tắt đèn trước khi ra khỏi nhà hay chưa.
Chúa muốn Mô- sê hiện diện trên đỉnh núi để tận hưởng khoảnh khắc.
Điều này là không thể khi chúng ta bị mắc kẹt trong tình trạng liên tục lên kế hoạch, lo lắng triền miên về bất cứ điều gì.
Bạn không cần phải có niềm tin giống như Rob Bell (hay Sam Harris) để
tìm thấy ý nghĩa hay giá trị trong câu chuyện ngụ ngôn Kinh Thánh được hiện đại hóa này. Câu chuyện này chỉ đơn giản nhắc nhở chúng ta rằng suốt hàng nghìn năm qua – trước khi có tivi, mạng Internet, điện thoại thông minh, Youtube và Instagram – chúng ta đã luôn bị phân tâm. Đó là một phần của trạng thái con người. Tuy nhiên giống như Rob Bell đã mô tả, khi dừng lại một chút, chúng ta có thể trân trọng khoảnh khắc mà ta đang sống. Phải nỗ lực rất nhiều để lên đến đỉnh núi, vì vậy chúng ta nên dừng lại và tận hưởng nó dù trong phút chốc. Tạm nghỉ cũng quan 153 | T r a n g
trọng như hành động. Nếu không tạm nghỉ, chúng ta chỉ như đang đi qua một danh sách việc-cần– làm.
Nếu chúng ta muốn tận hưởng cuộc sống, chúng ta phải cam kết hiện diện trên đỉnh núi. Điều này không có nghĩa chúng ta không nên lập kế
hoạch, mà hãy tận hưởng quá trình lên kế hoạch đó. Và cũng không có nghĩa là chúng ta không nên làm việc chăm chỉ, mà chúng ta có thể tận hưởng công việc khi đang làm với cái tâm hoàn toàn tỉnh thức.
Bất cứ lúc nào có thể.
Đừng trú ngụ ở quá khứ.
Đừng lo lắng về tương lai.
Hiện diện trên đỉnh núi.
Bây giờ và ở đây.
Vì sao ta lạc lối?
Cũng Rob Bell trong quyển sách How to Be Here: A Guide to Creating a Life Worth Living (tạm dịch: Cách sống ở hiện tại: Hướng dẫn để sống một cuộc đời đáng sống), ông đã thảo luận về niềm vui của cách sống trong hiện tại. Hơn nữa, ông còn chỉ ra ba kẻ thù khiến ta không thể sống trong hiện tại: nỗi buồn chán, lòng hoài nghi và sự tuyệt vọng.
154 | T r a n g
Nỗi buồn chán có thể làm chết người, bởi nó nói rằng “chẳng có gì thú vị
ở đây”. Nhàm chán làm lộ ra niềm tin của ta về thế giới ta đang sống.
Buồn chán gặm nhấm tinh thần con người cho đến chết vì nó phản ánh cái nhìn giới hạn của họ về thế giới – một thế giới đã kết thúc.
Hoài nghi hơi khác nhàm chán nhưng cũng giống ở chỗ nó dẫn con người vào ngõ tối. Hoài nghi nói rằng “chẳng có gì mới mẻ ở đây”. Thông thường, hoài nghi thể hiện như mình khôn ngoan, nhưng thực sự nó đến từ một vết thương lòng... Người ta hoài nghi vì đã từng thử một điều gì mới lạ và khi thất bại, họ đã bị chỉ trích. Nỗi đau ấy khiến họ trở nên thích phê phán và chế giễu bởi lẽ họ chẳng mất mát gì khi làm như thế. Nếu bạn giữ khoảng cách với một điều gì đó và chế giễu nó từ xa, thì nó không thể làm tổn thương bạn.
Và tiếp theo là tuyệt vọng. Trong khi nỗi buồn chán có thể khá tinh vi, sự
hoài nghi có thể kèm theo chút thông minh và thậm chí hài hước, thì nỗi tuyệt vọng giống như cú đánh chốt hạ vào giữa tim. Tuyệt vọng nói “ta chẳng làm gì ra trò”. Tuyệt vọng phản ánh nỗi sợ hãi đang rỉ tai rằng tất cả đều vô nghĩa và cuối cùng chúng ta chỉ đang lãng phí thời gian của mình.
Nếu muốn kết nối những ý nghĩ này, tôi sẽ nói rằng: Nếu bạn thấy nhàm chán, bạn là người nhàm chán.
Nếu bạn thấy hoài nghi, bạn đang lười biếng.
155 | T r a n g
Nếu bạn đang đắm chìm trong tuyệt vọng, bạn không sống trong hiện tại.
Nhưng tất nhiên khi tôi viết “bạn” nghĩa là tôi thực sự đang nói về bản thân mình:
Nếu tôi buồn chán, tôi là người buồn chán.
Nếu tôi hoài nghi, tôi đang lười biếng.
Nếu tôi chìm đắm trong tuyệt vọng, tôi không sống trong hiện tại.
Theo Rob Bell, những “căn bệnh tinh thần” mang tên buồn chán, hoài nghi và tuyệt vọng “khiến chúng ta mất kết nối khỏi sự thật nguyên thủy nhất – rằng chúng ta đang hiện diện ở đây”. Chúng đẩy ta khỏi cuộc sống hiện tại, chúng cản trở những giờ phút lắng đọng mà đó là yếu tố cần thiết để chúng ta trân trọng vẻ đẹp của hiện tại.