Đa số thanh thiếu niên vào tuổi mười tám không biết giá trị của họ là gì.
Hoặc tệ hơn, như trường hợp của tôi, họ xem trọng nhiều thứ không đúng. Khi còn là thiếu niên, tôi coi trọng tất cả những thứ tôi không có –
tiền bạc, tài sản, một ngôi nhà lớn, những chiếc xe đắt tiền, những tiện nghi, cái gọi là an ninh và Giấc mơ Mỹ. Cũng “nhờ” có phương tiện truyền thông, quảng cáo, áp lực từ bạn bè đồng trang lứa, chưa kể đến thời thơ ấu thiếu thốn, nên đây là một cái bẫy dễ rơi vào.
Nhà phân tâm học người Pháp Jacques Lacan gọi mong muốn thúc đẩy này là “Đối tượng A”, nghĩa là cái mà chúng ta nghĩ mình cần và chúng ta sẽ hài lòng khi có được, đạt được hoặc sở hữu nó.
Đồng hồ vàng.
195 | T r a n g
Chiếc xe sang trọng.
Những bộ quần áo hàng hiệu.
Căn nhà ở ngoại ô.
Thăng tiến trong công việc.
Chuyển đến thành phố mới.
Lời cầu hôn.
Giải thưởng hoặc chứng nhận.
Chiếc cà vạt màu vàng ngu ngốc.
Tất cả chúng ta đều có Đối tượng A của riêng mình, và phần đáng ngại nhất là Đối tượng A này liên tục thay đổi trong suốt cuộc đời của chúng ta, cho đến cuối cùng điều mà ta khao khát lại trở thành thứ khiến ta bất mãn. Chiếc điện thoại thông minh mà ba năm trước bạn không thể sống thiếu nó giờ đây đã thành lỗi thời và chạy chậm đến phát bực. Chiếc xe mới mà bạn hằng mong muốn giờ lại là một gánh nặng cộng thêm đủ
loại chi phí “nuôi” xe. Chiếc thuyền buồm từng mang đến sự thoải mái và tự do vào những dịp cuối tuần giờ trở thành một cái hố nuốt tiền không đáy. Theo thời gian, chúng ta nhận ra những gì chúng ta từng muốn không còn là những gì ta muốn nữa.
196 | T r a n g
NẾU CHÚNG TA SẴN SÀNG THỎA HIỆP MỘT ĐIỀU GÌ ĐÓ, CUỐI CÙNG
TA SẼ THỎA HIỆP MỌI THỨ, KỂ CẢ GIÁ TRỊ CỦA MÌNH.
Khi tôi có dịp nói chuyện với nhà triết học Peter Rollins về ham muốn, ông nói: “Đối tượng A với mỗi người là khác nhau nhưng nó đều là cái mà bạn nghĩ sẽ giúp sửa chữa mọi thứ. Đó là đối tượng làm cuộc sống của bạn mất ổn định: là người mà bạn phải ở bên, là công việc mà bạn muốn làm hơn bất cứ công việc nào khác, hoặc là thành phố mà bạn phải chuyển đến để cảm thấy cuộc đời này đáng sống”. Trong những trường hợp nghiêm trọng nhất, Đối tượng A “là thứ mà vì nó bạn sẵn sàng đốt cháy toàn bộ sự tồn tại của mình, bạn sẵn sàng hủy hoại sức khỏe, các mối quan hệ và mọi thứ, để có được nó”.
Nhưng có lẽ điều đó không quá nghiêm trọng, có lẽ chúng ta đều hy sinh một chút, ngày qua ngày cho đến khi cuộc đời của chúng ta là một cuộc thỏa hiệp khổng lồ. Khi chúng ta trưởng thành, chúng ta bỏ mặc sức khỏe của mình, chúng ta ngừng tập thể dục và thôi ăn uống lành mạnh, chúng ta lên vài cân mỗi năm. Chúng ta bỏ qua những người thân yêu vì chọn dành thời gian cho đồng nghiệp, khách hàng cho con đường phát triển sự nghiệp. Chúng ta từ bỏ ước mơ bởi vì những mơ ước thì không
“thực tế” so với ngôi nhà, chiếc xe hơi thể thao và khoản nợ hàng tháng.
Vì vậy, kỳ lạ thay, chúng ta thực sự châm cho cuộc sống của mình một đám cháy âm ỉ để đạt được khoái cảm nhất thời, ngay cả khi chúng khiến ta khốn khổ về lâu dài.
197 | T r a n g
Do đó, vấn đề không phải nằm ở sự ham muốn, vấn đề nằm ở niềm tin rằng cột mốc quan trọng tiếp theo sẽ mang đến niềm vui lâu dài. Mặc dù với kinh nghiệm đã trải thì chúng ta biết điều này là không thể. Chúng ta đều đã có những chức vị, chuyển đến khu phố mới, bắt đầu một mối quan hệ mới hoặc mua một món đồ đáng khao khát để rồi thấy phía bên kia của sự ham muốn chỉ là nỗi thất vọng.
Peter Rollins giải thích: “Một cách nghĩ khác về Đối tượng A là xem nó như một thứ không tồn tại. Đó là một hiện thân”. Ông tuyên bố con người có xu hướng suy nghĩ rằng có một cái gì đó chắc chắc sẽ sửa chữa được ta. “Dù đó là một triệu đô la, một mối quan hệ, hay một tôn giáo, thì đó đều là hiện thân của Đối tượng A. Và khi mà bạn có được nó, bạn luôn thấy hơi bất mãn”.
TỪ TIỀN BẠC, TÀI SẢN ĐẾN ĐỊA VỊ VÀ THÀNH CÔNG, NHỮNG GÌ BẠN
MONG MUỐN THƯỜNG KHÔNG MANG LẠI SỰ THỎA MÃN NHƯ BẠN
TƯỞNG.
Nhiều người cũng như nhiều sản phẩm hứa hẹn sẽ mang Đối tượng A đến cho chúng ta, mang lại cho ta sự bình yên, thoải mái và cảm giác cực kỳ hài lòng đến mức chúng ta sẽ không bao giờ muốn điều gì khác.
Nhưng những lời hứa này không khác gì hứa hẹn của một chuyên gia rởm bởi sau cùng chúng đều làm ta thất vọng. Và theo Rollins, khi Đối tượng A khiến ta thất vọng, nó sẽ như một chiếc đồng hồ quả lắc: “Nếu Đối tượng A là chế độ một vợ một chồng, thì ngay khi không hài lòng với 198 | T r a n g
cuộc hôn nhân của mình, bạn có thể lao vào nhiều mối tình khác. Hay nếu bạn là một con chiên ngoan đạo, bạn có thể trở thành kẻ nổi loạn khi tôn giáo không còn phù hợp với mong đợi của bạn, và ngược lại. Luôn luôn có một chốn mới để đi khi chốn hiện tại không làm bạn thỏa mãn”.
Dù Đối tượng A của chúng ta là gì thì, theo định nghĩa, nó đảm bảo sẽ
gây thất vọng. Thế nhưng chúng ta vẫn tiếp tục tìm kiếm hạnh phúc bằng Đối tượng A của riêng mình. Có ba lý do giải thích cho việc này: sở
thích của ta tương thích với môi trường của chúng ta, chúng ta kết hợp niềm vui với sự mãn nguyện, và những mong muốn của ta không phù hợp với những giá trị quan trọng nhất của ta. Hãy lần lượt xem xét những thực tế này.