Tôi rất thích từ kenosis, nó có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp nghĩa là “làm trống rỗng”. Trong quá khứ, kenosis ngụ ý về đức hy sinh: Chúng ta tìm thấy ý nghĩa sâu sắc từ việc phụng sự người khác. Theo ngôn ngữ thời nay, tôi nghĩ kenosis có nghĩa là cống hiến: Chúng ta cảm thấy mình thực sự đang sống khi ta xả thân vì người khác.
Đúng vậy, chủ nghĩa tối giản thường liên quan đến việc “dọn trống” ngôi nhà của bạn, loại bỏ sự thừa mứa để có chỗ cho những điều khác. Tuy nhiên, muốn sống cuộc đời cống hiến, chúng ta phải có giá trị nào đó để
cho đi. Đây là lý do chính đáng mà các hãng hàng không nói rằng chúng ta phải đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước, bởi nếu cảm thấy dễ thở
183 | T r a n g
hơn thì chúng ta mới dễ dàng giúp đỡ người khác. Vì thế, việc tự chăm sóc cho bản thân là vô cùng quan trọng. Chẳng có gì gọi là ích kỷ khi ta hành động vì bản thân mình. Nói cách khác, hành động tự cải thiện bản thân là cách hiệu quả nhất để ta có thể giúp đỡ cho người khác.
Ích kỷ là khi ta vì tư lợi mà làm tổn hại cho người khác, ví dụ như lừa gạt, khinh thường và thao túng. Ngược lại, tự cải thiện bản thân liên quan đến việc bạn thật lòng quan tâm đến người khác đến mức sẵn sàng cải thiện bản thân – bạn sẵn sàng trở thành người tự nắm lấy hạnh phúc của chính mình – để bạn có đủ nguồn lực mà cho đi. Nói thì hơi dài dòng nhưng tóm gọn là, nếu bạn không chịu chăm lo cho bản thân thì bạn sẽ
không bao giờ có đủ để cho đi, và như vậy bạn là người ích kỷ.
Còn sự cống hiến không nên bị nhầm với “cứu” người. Một người cống hiến không phải là vị cứu tinh mà là người hiểu rằng, một thế giới tốt đẹp cho người khác thì cũng tốt đẹp hơn cho bản thân họ.
Bí ẩn tuyệt diệu của sự cống hiến là khi bạn trao tặng cho người khác, bạn sẽ nhận về nhiều hơn. Không phải nhiều vật chất hơn, mà là nhiều ý nghĩa, mục đích và niềm vui hơn. Bạn không chỉ giúp họ, bạn còn đang giúp chính mình. Làm một điều gì đó với sự quan tâm, tinh thần cho đi và ý nghĩ tự hoàn thiện mình thì cũng giống như cơ chế tự thụ phấn: Bạn cho càng nhiều, bạn càng phát triển. Bạn càng phát triển, bạn càng phải cho đi nhiều hơn. Những thuộc tính này song hành với nhau tạo nên nền tảng vững chắc cho một cuộc sống tuyệt vời.
184 | T r a n g
Sự vĩ đại của một người không đo bằng những thứ chóng tàn. Không ai quan tâm tổng thống Abraham Lincoln có bao nhiêu tiền khi ông đọc bài diễn văn Gettysburg nổi tiếng, cũng không ai muốn biết triết gia trường phái chủ nghĩa khắc kỷ Lucius Seneca sở hữu bao nhiêu đất đai khi ông viết tác phẩm On the Shortness of Life (tạm dịch: Sự ngắn ngủi của đời người). Sự vĩ đại của một người được đo bằng khả năng họ tạo ảnh hưởng tích cực lên thế giới. Và để làm được như vậy, trước hết ta phải quan tâm đến bản thân. Bởi lẽ ta không thể cho điều mà ta không có.
Chăm sóc bản thân và quá trình chữa lành
Như tôi đã minh chứng trong những biến cố của bản thân, xã hội chúng ta thích điều trị triệu chứng, chứ không đi vào vấn đề. Chúng ta đợi cho đến khi bệnh tật tấn công mới chăm sóc bản thân. Trên thực tế, cách chăm sóc sức khỏe tốt nhất là phòng bệnh. Nghĩa là chăm sóc bản thân khi còn khỏe mạnh để có thể tiếp tục sống khỏe mạnh hơn.
Randi Kay, người dẫn kênh podcast Simple Self-Care, nói: “Khái niệm “tự
chăm sóc bản thân” đang được sử dụng quá mức, nhưng đây là cách trực diện và tốt nhất để nói về quá trình chữa lành”. Kay định nghĩa tự chăm sóc bản thân là “hành động tự điều chỉnh dựa theo nhu cầu thực sự của bạn và tiếp tục hành động dựa trên nhu cầu đó”.
Năm 26 tuổi, cô mất niềm tin vào tôn giáo và đổ vỡ trong cuộc hôn nhân đầu tiên. Cô ấy kể mình đã cố gắng tìm ra bản thân là ai. Lúc đó, Kay đã để những kỳ vọng và niềm tin của người khác định hình con người của 185 | T r a n g
mình. Khi cô bắt đầu đặt câu hỏi về những nhãn dán đang đè nặng trên vai – như “tín đồ Mormon”, “người vợ”, “trầm cảm” – tầm nhìn của cô đã thay đổi. “Tôi không còn tin những gì mình đã tin, tôi không cần một quyền lực nào cho phép tôi kết nối với thế giới tâm linh của mình, tôi không cần một bác sĩ để nói rằng tôi phải tự chăm sóc bản thân”.
Mặc dù được chẩn đoán bị trầm cảm khi ở tuổi thiếu niên, nhưng đến những năm 20 tuổi cô mới đối mặt với căn bệnh này. Cô ấy “hướng vào bên trong”, và nhận ra mình là người có thẩm quyền cao nhất đối với sự
tồn tại của bản thân: “Tôi phải học cách tin tưởng bản thân để ngăn lại những nghi ngờ. Tôi phải học cách lắng nghe cơ thể mình”. Chỉ như vậy cô mới có thể chữa khỏi bệnh trầm cảm, vốn thường được điều trị bằng thuốc kê toa và các liệu pháp. “Những cái đó có ích nhưng chúng không giải quyết được vấn đề... Cơ thể bạn sẽ cho bạn biết điều bất ổn nếu bạn lắng nghe nó”.
CHÚNG TA CẢM THẤY MÌNH THỰC SỰ ĐANG SỐNG KHI TA XẢ THÂN
VÌ NGƯỜI KHÁC.
Thông qua một quá trình khám phá bản thân, với những thay đổi từng ngày trong lối sống – chế độ ăn uống, đi bộ đường dài, leo núi, viết nhật ký, xoa bóp và cả chơi nhạc – cô ấy đã xây dựng mối quan hệ với bản thân dựa trên nhu cầu thực sự của mình và dần khám phá ra con người mà cô muốn trở thành.
186 | T r a n g
Kay chia sẻ: “Tôi gọi đó là phương thuốc chữa lành tự thân vận động. Sau khi ly hôn, và rời khỏi giáo phái Mormon, tôi không còn phù hợp với khuôn mẫu mà mình đã tạo ra nữa”. Những gì từng đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của cô giờ đã không còn. Bởi vì cuộc sống luôn biến chuyển, điều truyền sức mạnh cho chúng ta hôm nay có thể không còn mang đến sức mạnh cho ta vào ngày mai. Chúng ta phải sẵn sàng buông tay để có thể có chỗ cho cuộc sống mới. Điều này không chỉ đúng với mớ đồ đạc chúng ta thường giữ lại cho đến khi chúng thành “đồ cổ”, mà còn đúng với tất cả mối quan hệ trong cuộc sống.
Thông qua việc khám phá và trải nghiệm các hoạt động mới mẻ, Kay đã học về mối liên kết giữa cơ thể và tâm trí. Cô làm quen với những “nghi thức” mới: tập yoga, tập hít thở, tập thể hình. Điều này mang lại ý nghĩa mới cho cuộc sống và thay thế những thói quen cũng như những quan niệm cũ đã đẩy cô đến “một cuộc sống nhạt nhẽo, căng thẳng – một cuộc sống mà tôi không hề thấy hạnh phúc”.
Và khi chữa lành, Kay nhận ra nhiều năm qua mình đã vô tình tìm kiếm sự độc hại và rắc rối trong các mối quan hệ lẫn các hoạt động. Thay vì tận hưởng cuộc sống, cô chỉ tìm kiếm nỗi bất mãn để phàn nàn. Cô đã quá quen với cảm giác thất vọng rằng mình sẽ làm xáo trộn cuộc sống của mình để rồi sau đó cô có thể tiếp tục thấy chán nản. Nó cứ như thể chắc chắn biết mình bị trầm cảm thì tốt hơn là không chắc chắn lắm về một cuộc sống tốt đẹp. “Để phá vỡ vòng lặp này tôi phải ngừng đi theo trạng thái của người bị trầm cảm. Tôi đã ngừng dán cái nhãn trầm cảm lên bản 187 | T r a n g
thân và bắt đầu làm những gì mình yêu thích. Và tôi đã tự hỏi mình về
mọi thứ”.
Việc đặt câu hỏi về mọi điều – như đồ đạc, các mối quan hệ, sự nghiệp và danh tính – có thể giúp ta thêm trông cậy vào chúng, hoặc không còn cần dựa dẫm vào chúng nữa. Khi đặt ra câu hỏi khó dù không phải lúc nào chúng ta cũng nhận được câu trả lời mình muốn hoặc kỳ vọng, nhưng câu hỏi khó sẽ giúp định hình niềm tin của chúng ta, và niềm tin sẽ dẫn ta đến những giá trị của mình.1
1. Chúng ta sẽ tìm hiểu sự khác biệt giữa niềm tin và giá trị trong chương 4 về mối quan hệ với giá trị.
Gần đây tôi và Kay đã nói chuyện điện thoại, tôi hỏi cô ấy về một số bí quyết chăm sóc bản thân và các phương pháp thực hành tốt nhất. Đây là những gì cô ấy trả lời:
• Bắt đầu bằng việc xác định điều gì khiến bạn căng thẳng và đau đớn nhất, sau đó xem xét điều gì khiến bạn không thể chăm lo cho bản thân.
Điều gì đang gào thét dữ dội nhất trong tâm trí – điều gì đang cản trở
bạn nhiều nhất?
• Những thay đổi trong cuộc sống có thể sẽ không thoải mái, và sự bất như ý đó khiến bạn đặt câu hỏi về mọi thứ – những câu hỏi rất quan trọng cho quá trình chữa lành.
188 | T r a n g
• Mỗi người sẽ có cách riêng để chăm sóc bản thân, không có một chương trình chung để làm theo.
• Những thói quen và nghi thức có ích cho người này có thể gây hại cho người khác.
• Điều chỉnh cách chăm sóc bản thân để phù hợp với hoàn cảnh của bạn, chứ không phải cố làm cho đúng với những gì mà người khác bảo là bạn
“nên làm”.
• Chăm sóc bản thân không phải cuộc cá cược thắng thua. Những thay đổi nhỏ cũng là đáng giá.
• Nếu việc bạn đang làm không hiệu quả, hãy sẵn sàng thay đổi.
• Tập trung vào lý do chứ không phải tập trung vào việc nên làm.
• Việc chăm sóc bản thân luôn diễn ra liên tục và không có điểm dừng, bạn vẫn có thể đau đớn và cần điều chỉnh tiếp.
• Quan trọng nhất, đây là cuộc hành trình của bạn, vì vậy đừng so sánh với hành trình của người khác.
Kay còn nói về mối liên quan giữa chủ nghĩa tối giản với việc chăm sóc bản thân, “Những trở ngại mọi người gặp phải với của cải vật chất cũng giống như những trở ngại trong việc chăm sóc bản thân. Chúng ta không chịu đối mặt với đồ đạc hay việc chữa lành của mình bởi một loạt lý do:
“Tôi không có thời gian”, “Tôi cảm thấy tội lỗi về những thiếu sót trong 189 | T r a n g
quá khứ”, “Tôi thấy mình ích kỷ khi muốn thay đổi như vậy”, “Tôi không biết bắt đầu từ đâu”, “Người khác sẽ nghĩ gì về tôi?””.
Nhưng cái cớ tốt nhất thì vẫn là cái cớ. Nếu muốn từ bỏ cuộc sống nhàm chán mà ta đã tạo ra, ta phải thực hiện những thay đổi khó khăn. Trước khi kết thúc cuộc nói chuyện, Kay nói: “Nhiều người không biết về chính mình, và tự chăm sóc bản thân là cách tốt nhất để biết con người bạn muốn trở thành”.